Chapter 1 — জীৱৰ প্ৰজনন (Reproduction in Organisms)
HSLC Guru-লৈ স্বাগতম! এই পাঠটোত আমি ASSEB Class 12 Biology Chapter 1 — জীৱৰ প্ৰজনন (Reproduction in Organisms)-ৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ, সাৰাংশ, MCQ আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ শব্দাৰ্থ অসমীয়া মাধ্যমত উপস্থাপন কৰিছোঁ। প্ৰজনন হৈছে জীৱৰ এক মৌলিক ধৰ্ম, যাৰ যোগেদি প্ৰজাতিৰ অস্তিত্ব ৰক্ষা হয় আৰু বংশ পৰম্পৰাৰে পৃথিৱীত জীৱৰ ধাৰাবাহিকতা বজাই থাকে। এই অধ্যায়টোত অলিংগ আৰু লিংগ প্ৰজননৰ প্ৰকাৰ, প্ৰাক্-নিষেচন আৰু পশ্চাত্-নিষেচন ঘটনাসমূহ বিশদভাৱে অধ্যয়ন কৰা হ’ব।
সাৰাংশ
প্ৰজননৰ অৰ্থ আৰু গুৰুত্ব: প্ৰজনন (Reproduction) হৈছে এনে এক জৈৱিক প্ৰক্ৰিয়া, যাৰ যোগেদি এজোপা জীৱে নিজৰ সদৃশ বংশধৰ সৃষ্টি কৰে। এই প্ৰক্ৰিয়াৰ যোগেদি প্ৰজাতিৰ ধাৰাবাহিকতা ৰক্ষা হয়। প্ৰতিটো জীৱৰ এক নিৰ্দিষ্ট জীৱনকাল (lifespan) থাকে — জন্মৰ পৰা মৃত্যুলৈকে। কোনো জীৱে দুই-চাৰিদিন বাচে (যেনে ম’ক্সো), আকৌ কোনো জীৱে শ শ বছৰ বাচে (যেনে ৰেডউড গছ, পিপলী মাছ আদি)। জীৱনকাল যিমানেই হওক, প্ৰজননৰ যোগেদিহে প্ৰজাতিটোৱে অস্তিত্ব ৰক্ষা কৰিব পাৰে। প্ৰজননৰ যোগেদি জিনগত বৈশিষ্ট্য পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মলৈ স্থানান্তৰিত হয় আৰু বিৱৰ্তনৰ ভেটি গঢ় লৈ উঠে।
প্ৰজননৰ প্ৰকাৰ: প্ৰজনন প্ৰধানতঃ দুই প্ৰকাৰৰ — অলিংগ প্ৰজনন (Asexual Reproduction) আৰু লিংগ প্ৰজনন (Sexual Reproduction)। অলিংগ প্ৰজননত মাত্ৰ এজোপা জনক জীৱৰ পৰাই বংশধৰ সৃষ্টি হয় আৰু সৃষ্ট সন্তানসকল জনকৰ জিনগতভাৱে অবিকল প্ৰতিৰূপ (clone) হয়। ইয়াৰ মুখ্য পদ্ধতিসমূহ হ’ল — দ্বিবিভাজন (Binary fission, যেনে এমিবা, পেৰামেছিয়াম), মুকুলোদ্গম (Budding, যেনে হাইড্ৰা, খমিৰ), খণ্ডন (Fragmentation, যেনে স্পাইৰ’গাইৰা), জেমিউল (Gemmules, যেনে স্পঞ্জ), কনিডিয়া (Conidia, যেনে পেনিচিলিয়াম) আৰু জ’ভ’ষ্পৰ (Zoospores, যেনে ক্ল’মিড’ম’নাছ)।
উদ্ভিদৰ অংগজ প্ৰজনন (Vegetative Propagation): বহু উচ্চ শ্ৰেণীৰ উদ্ভিদেও বিভিন্ন অংগজ ভাগৰ যোগেদি অলিংগ পদ্ধতিৰে প্ৰজনন কৰে। ইয়াত মুখ্য অংগজ গাঁঠনিসমূহ হ’ল — ৰানাৰ (Runner, যেনে দূৱৰি), ৰাইজ’ম (Rhizome, যেনে আদা, হালধি), চাকাৰ (Sucker, যেনে পদুম), টিউবাৰ (Tuber, যেনে আলু), অফ্ছেট (Offset, যেনে পিষ্টিয়া) আৰু বাল্ব (Bulb, যেনে পিয়াজ, নহৰু)। এই অংগসমূহত উপস্থিত মুকুল বা চকুৰ পৰাই নতুন উদ্ভিদ গজি উঠে। লিংগ প্ৰজননত দুজন জনক — মতা আৰু মাইকীৰ অংশগ্ৰহণ থাকে আৰু গেমেট (যৌন-কোষ) সৃষ্টি হয়। ই বিভিন্নতা সৃষ্টি কৰে আৰু বিৱৰ্তনৰ মূল চালিকা শক্তি।
প্ৰাক্-নিষেচন আৰু পশ্চাত্-নিষেচন ঘটনা: লিংগ প্ৰজননত নিষেচনৰ পূৰ্বৱৰ্তী ঘটনাসমূহক প্ৰাক্-নিষেচন ঘটনা (Pre-fertilisation events) বোলে — ইয়াত গেমেট সৃষ্টি (Gametogenesis) আৰু গেমেট স্থানান্তৰণ (Gamete transfer) অন্তৰ্ভুক্ত। গেমেটসমূহ আকাৰৰ ফালৰ পৰা সদৃশ হ’লে সমগেমেট (Homogametes/Isogametes) আৰু বেলেগ হ’লে বিষমগেমেট (Heterogametes) বোলে। মতা গেমেট আৰু মাইকী গেমেট মিলি ডিপ্লইড যাইগ’ট (Zygote) সৃষ্টি কৰাকে নিষেচন বা চিনগেমি (Syngamy) বোলে। নিষেচন বাহ্যিক (External, যেনে মাছ, ভেকুলী) বা আভ্যন্তৰীণ (Internal, যেনে স্তন্যপায়ী, পক্ষী, সৰীসৃপ) হ’ব পাৰে। নিষেচনৰ পাছত ঘটা ঘটনাসমূহক পশ্চাত্-নিষেচন ঘটনা (Post-fertilisation events) বোলে — যাইগ’ট গঠন আৰু ভ্ৰূণজনন (Embryogenesis) ইয়াৰ মুখ্য অংশ। ভ্ৰূণজননৰ যোগেদি বহুকোষীয় জীৱদেহ গঠন হয়।
Summary (English)
Reproduction is the biological process by which an organism gives rise to offspring of its own kind, ensuring the continuity of the species. Every organism has a definite lifespan, and reproduction allows genetic information to pass to the next generation. There are two major types of reproduction — asexual and sexual. Asexual reproduction involves a single parent and produces genetically identical offspring (clones) through methods like binary fission (Amoeba), budding (Hydra, yeast), fragmentation (Spirogyra), gemmules (sponges), conidia (Penicillium), and zoospores (algae). In higher plants, vegetative propagation occurs through runners, rhizomes, suckers, tubers, offsets, and bulbs. Sexual reproduction involves two parents, formation of haploid gametes (homogametes or heterogametes), and their fusion. Pre-fertilisation events include gametogenesis and gamete transfer. Fertilisation (syngamy) may be external or internal, producing a diploid zygote. Post-fertilisation events include zygote formation and embryogenesis, leading to the development of a multicellular organism.
1 নম্বৰৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ১: প্ৰজনন কাক বোলে?
উত্তৰঃ জীৱে নিজৰ সদৃশ বংশধৰ সৃষ্টি কৰা জৈৱিক প্ৰক্ৰিয়াকে প্ৰজনন বোলে।
প্ৰশ্ন ২: জীৱনকাল (Lifespan) মানে কি?
উত্তৰঃ এজোপা জীৱৰ জন্মৰ পৰা স্বাভাৱিক মৃত্যুলৈকে অতিবাহিত হোৱা সময়সীমাকে জীৱনকাল বোলে।
প্ৰশ্ন ৩: ক্ল’ন (Clone) কি?
উত্তৰঃ অলিংগ প্ৰজননৰ যোগেদি সৃষ্ট, জনকৰ জিনগতভাৱে অবিকল সদৃশ বংশধৰকে ক্ল’ন বোলে।
প্ৰশ্ন ৪: চিনগেমি (Syngamy) মানে কি?
উত্তৰঃ মতা আৰু মাইকী গেমেটৰ সম্পূৰ্ণ মিলনেৰে যাইগ’ট গঠন হোৱা প্ৰক্ৰিয়াকে চিনগেমি বা নিষেচন বোলে।
প্ৰশ্ন ৫: জেমিউল কি?
উত্তৰঃ স্পঞ্জত পোৱা অলিংগ প্ৰজনন একক বিশেষকে জেমিউল বোলে।
প্ৰশ্ন ৬: বাইনাৰী ফিচন কি?
উত্তৰঃ এক জনক কোষ দুটা সদৃশ অপত্য কোষলৈ বিভাজিত হোৱা প্ৰক্ৰিয়াকে দ্বিবিভাজন বা বাইনাৰী ফিচন বোলে।
প্ৰশ্ন ৭: যাইগ’ট কি?
উত্তৰঃ মতা আৰু মাইকী গেমেটৰ মিলনৰ ফলত সৃষ্ট ডিপ্লইড কোষকে যাইগ’ট বোলে।
প্ৰশ্ন ৮: অংগজ প্ৰজননৰ এটি উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ আলুৰ টিউবাৰৰ পৰা নতুন উদ্ভিদ সৃষ্টি হোৱাটো অংগজ প্ৰজননৰ এক উদাহৰণ।
প্ৰশ্ন ৯: সমগেমেট আৰু বিষমগেমেটৰ এটি পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ সমগেমেটসমূহ গাঠনি আৰু আকাৰত একে কিন্তু বিষমগেমেটসমূহ আকাৰ আৰু গাঠনিত পৃথক।
প্ৰশ্ন ১০: কনিডিয়া কি?
উত্তৰঃ পেনিচিলিয়াম আদি ফাঙ্গাছত পোৱা শুকান, অলিংগ প্ৰজনন স্প’ৰকে কনিডিয়া বোলে।
2-3 নম্বৰৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ১: অলিংগ আৰু লিংগ প্ৰজননৰ মাজৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ অলিংগ প্ৰজননত এজোপা জনক থাকে, গেমেট সৃষ্টি নহয় আৰু বংশধৰসমূহ জনকৰ অবিকল সদৃশ (ক্ল’ন) হয়। লিংগ প্ৰজননত দুজন জনক, গেমেট সৃষ্টি আৰু নিষেচন ঘটে আৰু বংশধৰসমূহত বিভিন্নতা দেখা যায়। লিংগ প্ৰজননে বিৱৰ্তনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।
প্ৰশ্ন ২: বাহ্যিক আৰু আভ্যন্তৰীণ নিষেচন কাক বোলে? উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ জীৱদেহৰ বাহিৰত (সাধাৰণতে পানীত) মতা আৰু মাইকী গেমেটৰ মিলন ঘটিলে তাক বাহ্যিক নিষেচন বোলে; যেনে — মাছ, ভেকুলী। জীৱদেহৰ ভিতৰত নিষেচন ঘটিলে তাক আভ্যন্তৰীণ নিষেচন বোলে; যেনে — মানুহ, পক্ষী, সৰীসৃপ।
প্ৰশ্ন ৩: অংগজ প্ৰজননৰ পাঁচটা গাঁঠনিৰ নাম উদাহৰণসহ লিখা।
উত্তৰঃ (i) ৰানাৰ — দূৱৰি, (ii) ৰাইজ’ম — আদা, হালধি, (iii) চাকাৰ — পদুম, (iv) টিউবাৰ — আলু, (v) বাল্ব — পিয়াজ, নহৰু। এই গাঁঠনিসমূহত উপস্থিত মুকুলৰ পৰা নতুন উদ্ভিদ গজি উঠে।
প্ৰশ্ন ৪: প্ৰাক্-নিষেচন ঘটনাসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ লিংগ প্ৰজননত নিষেচনৰ পূৰ্বে ঘটা ঘটনাসমূহক প্ৰাক্-নিষেচন ঘটনা বোলে। ইয়াৰ দুটা মুখ্য পৰ্যায় হ’ল — (i) গেমেটজনন (Gametogenesis), অৰ্থাৎ মতা আৰু মাইকী গেমেট সৃষ্টি, আৰু (ii) গেমেট স্থানান্তৰণ (Gamete transfer), যাৰ যোগেদি দুই গেমেট পৰস্পৰৰ ওচৰ চাপি যায়।
প্ৰশ্ন ৫: পশ্চাত্-নিষেচন ঘটনাসমূহ চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ নিষেচনৰ পাছত ঘটা ঘটনাসমূহক পশ্চাত্-নিষেচন ঘটনা বোলে। ইয়াৰ ভিতৰত যাইগ’ট গঠন আৰু ভ্ৰূণজনন (embryogenesis) প্ৰধান। যাইগ’টৰ পৰা ক্ৰমান্বয়ে কোষ বিভাজন আৰু কোষ বিৱৰ্ধনৰ যোগেদি সম্পূৰ্ণ ভ্ৰূণ গঠন হয়, যিটো শেষত সম্পূৰ্ণ জীৱলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।
প্ৰশ্ন ৬: মুকুলোদ্গম (Budding) প্ৰক্ৰিয়াটো বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ মুকুলোদ্গমত জনক জীৱৰ গাত এক ক্ষুদ্ৰ উদ্বৃদ্ধি বা মুকুল গজি উঠে। এই মুকুলটো ক্ৰমান্বয়ে বৃদ্ধি পাই জনকৰ পৰা পৃথক হৈ স্বতন্ত্ৰ জীৱত পৰিণত হয়। হাইড্ৰা আৰু খমিৰত এই প্ৰক্ৰিয়া দেখা যায়।
5-7 নম্বৰৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ১: অলিংগ প্ৰজননৰ বিভিন্ন পদ্ধতি উদাহৰণসহ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ অলিংগ প্ৰজনন এক জনকৰ পৰাই হোৱা প্ৰজনন। ইয়াৰ মুখ্য পদ্ধতিসমূহ হ’ল: (i) বাইনাৰী ফিচন — এক জনক কোষ দুটা সদৃশ অপত্য কোষলৈ বিভাজিত হয়; যেনে — এমিবা, পেৰামেছিয়াম। (ii) মুকুলোদ্গম — জনকৰ গাত মুকুল গজি নতুন জীৱ সৃষ্টি হয়; যেনে — হাইড্ৰা, খমিৰ। (iii) খণ্ডন — জীৱদেহ ভাঙি প্ৰতি খণ্ডৰ পৰা নতুন জীৱ সৃষ্টি হয়; যেনে — স্পাইৰ’গাইৰা। (iv) জেমিউল — স্পঞ্জত পোৱা অভ্যন্তৰীণ মুকুল। (v) কনিডিয়া — পেনিচিলিয়াম আদি ফাঙ্গাছত শুকান স্প’ৰ। (vi) জ’ভ’ষ্পৰ — শৈবাল আদিত পোৱা গতিশীল জল-স্প’ৰ। অলিংগ প্ৰজননত সৃষ্ট সকলো বংশধৰ জনকৰ ক্ল’ন।
প্ৰশ্ন ২: উদ্ভিদৰ অংগজ প্ৰজনন বিশদভাৱে বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ উদ্ভিদৰ মূল, কাণ্ড, পাত আদি অংগজ ভাগৰ পৰা নতুন উদ্ভিদ সৃষ্টি হোৱা প্ৰক্ৰিয়াকে অংগজ প্ৰজনন বোলে। ইয়াৰ মুখ্য গাঁঠনিসমূহ হ’ল: (i) ৰানাৰ — মাটিৰ ওপৰেদি অনুভূমিকভাৱে বঢ়া কাণ্ড; যেনে — দূৱৰি ঘাঁহ। (ii) ৰাইজ’ম — মাটিৰ তলত অনুভূমিকভাৱে বঢ়া পৰিৱৰ্তিত কাণ্ড; যেনে — আদা, হালধি। (iii) চাকাৰ — মাটিৰ তলৰ পৰা ওপৰৰ ফালে গজা অংগ; যেনে — পদুম। (iv) টিউবাৰ — খাদ্য সঞ্চয়কাৰী ফুলা কাণ্ড আৰু চকু থকা; যেনে — আলু। (v) অফ্ছেট — চুটি, পাতলীয়া পাৰ্শ্বশাখা; যেনে — পিষ্টিয়া। (vi) বাল্ব — খাদ্য সঞ্চয়কাৰী আঁইশযুক্ত গাঁঠনি; যেনে — পিয়াজ, নহৰু। এই পদ্ধতিৰে বাণিজ্যিকভাৱে বহু ফল-মূল আৰু আলংকাৰিক উদ্ভিদ উৎপাদন কৰা হয়।
প্ৰশ্ন ৩: লিংগ প্ৰজননৰ প্ৰাক্-নিষেচন আৰু পশ্চাত্-নিষেচন ঘটনাসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ লিংগ প্ৰজননৰ ঘটনাসমূহক তিনিটা পৰ্যায়ত ভগাব পাৰি — প্ৰাক্-নিষেচন, নিষেচন আৰু পশ্চাত্-নিষেচন।
(ক) প্ৰাক্-নিষেচন ঘটনা: (i) গেমেটজনন — মিঅ’ছিছ বিভাজনৰ যোগেদি হেপ্ল’ইড গেমেট সৃষ্টি। গেমেটসমূহ সমগেমেট বা বিষমগেমেট হ’ব পাৰে। উচ্চ শ্ৰেণীৰ জীৱত মতা আৰু মাইকী গেমেট গাঠনি আৰু কাৰ্যত পৃথক। (ii) গেমেট স্থানান্তৰণ — দুই গেমেট পৰস্পৰৰ ওচৰ চাপি যোৱাটো; ফুলত পৰাগযোগৰ যোগেদি, প্ৰাণীত যৌন মিলনৰ যোগেদি ঘটে।
(খ) নিষেচন (চিনগেমি): মতা আৰু মাইকী গেমেটৰ পূৰ্ণ মিলনেৰে ডিপ্লইড যাইগ’ট সৃষ্টি হয়। ই বাহ্যিক বা আভ্যন্তৰীণ হ’ব পাৰে।
(গ) পশ্চাত্-নিষেচন ঘটনা: (i) যাইগ’ট গঠন — সকলো লিংগ প্ৰজনন কৰা জীৱত যাইগ’ট সৃষ্টি অপৰিহাৰ্য পৰ্যায়। (ii) ভ্ৰূণজনন — যাইগ’টৰ ক্ৰমান্বয়ে কোষ বিভাজন আৰু কোষ বিৱৰ্ধনৰ যোগেদি ভ্ৰূণ গঠন। উদ্ভিদত গৰ্ভাশয় ফললৈ আৰু ডিম্বাণু বীজলৈ পৰিণত হয়।
প্ৰশ্ন ৪: জীৱনকাল আৰু প্ৰজননৰ মাজৰ সম্পৰ্ক ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ প্ৰতিজোপা জীৱৰ এক নিৰ্দিষ্ট জীৱনকাল আছে — কোনো জীৱে কেইদিনমান বাচে আকৌ কোনো জীৱে শ শ বছৰ বাচে। উদাহৰণস্বৰূপে, ম’ক্সোৰ জীৱনকাল মাত্ৰ কেইদিনমান, ইন্দুৰৰ ৩-৪ বছৰ, কুকুৰৰ ১২-১৫ বছৰ, ঘোঁৰাৰ ২৫-৩০ বছৰ, মানুহৰ প্ৰায় ৭০-৮০ বছৰ; ইফালে কাছৰ ১৫০ বছৰ, পিপলী মাছৰ ৫০ বছৰ আৰু ৰেডউড গছৰ হাজাৰ হাজাৰ বছৰ। জীৱনকাল যিমানেই হওক, জীৱজোপাৰ মৃত্যু অপৰিহাৰ্য। সেইবাবে প্ৰজাতিৰ অস্তিত্ব ৰক্ষাৰ বাবে প্ৰজনন কৰা একান্ত প্ৰয়োজনীয়। প্ৰজননৰ যোগেদিহে এজোপা জীৱে নিজৰ জিনগত বৈশিষ্ট্য পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মলৈ স্থানান্তৰিত কৰিব পাৰে আৰু পৃথিৱীত প্ৰজাতিৰ ধাৰাবাহিকতা বজাই থাকে।
প্ৰশ্ন ৫: গেমেটজনন (Gametogenesis) আৰু ইয়াৰ গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ গেমেটজনন হৈছে এনে এক প্ৰক্ৰিয়া যাৰ যোগেদি জীৱৰ গোনাড বা যৌনগ্ৰন্থিত হেপ্ল’ইড গেমেট সৃষ্টি হয়। মতা গেমেট সৃষ্টিৰ প্ৰক্ৰিয়াটোক স্পাৰ্মাট’জেনেছিছ আৰু মাইকী গেমেট সৃষ্টিৰ প্ৰক্ৰিয়াটোক ঊজেনেছিছ বোলে। গেমেট সৃষ্টিৰ সময়ত মিঅ’ছিছ বিভাজন ঘটে, ফলত ক্ৰম’জোমৰ সংখ্যা আধালৈ কমে। দুই হেপ্ল’ইড গেমেটৰ মিলনত পুনৰ ডিপ্লইড যাইগ’ট সৃষ্টি হয় আৰু প্ৰজাতিৰ ক্ৰম’জোম সংখ্যা স্থিৰ থাকে। গেমেটজননে জিনগত বিভিন্নতা সৃষ্টিতো গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে, যিটো বিৱৰ্তনৰ মূল ভেটি।
বহু বিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQ)
১. এমিবাত পোৱা প্ৰজনন পদ্ধতিটো হৈছে —
(ক) মুকুলোদ্গম (খ) বাইনাৰী ফিচন (গ) খণ্ডন (ঘ) কনিডিয়া
উত্তৰঃ (খ) বাইনাৰী ফিচন
২. হাইড্ৰাত পোৱা অলিংগ প্ৰজনন পদ্ধতিটো —
(ক) বাইনাৰী ফিচন (খ) মুকুলোদ্গম (গ) জেমিউল (ঘ) জ’ভ’ষ্পৰ
উত্তৰঃ (খ) মুকুলোদ্গম
৩. জেমিউল পোৱা যায় —
(ক) ভেকুলীত (খ) স্পঞ্জত (গ) এমিবাত (ঘ) হাইড্ৰাত
উত্তৰঃ (খ) স্পঞ্জত
৪. আদা হৈছে —
(ক) টিউবাৰ (খ) বাল্ব (গ) ৰাইজ’ম (ঘ) ৰানাৰ
উত্তৰঃ (গ) ৰাইজ’ম
৫. আলু হৈছে এক —
(ক) ৰাইজ’ম (খ) টিউবাৰ (গ) বাল্ব (ঘ) চাকাৰ
উত্তৰঃ (খ) টিউবাৰ
৬. পিয়াজ হৈছে এক —
(ক) ৰাইজ’ম (খ) টিউবাৰ (গ) বাল্ব (ঘ) ৰানাৰ
উত্তৰঃ (গ) বাল্ব
৭. মতা আৰু মাইকী গেমেটৰ মিলনকে কোৱা হয় —
(ক) ভ্ৰূণজনন (খ) চিনগেমি (গ) গেমেটজনন (ঘ) ক্ল’নিং
উত্তৰঃ (খ) চিনগেমি
৮. বাহ্যিক নিষেচনৰ উদাহৰণ —
(ক) মানুহ (খ) পক্ষী (গ) মাছ (ঘ) সৰীসৃপ
উত্তৰঃ (গ) মাছ
৯. পেনিচিলিয়ামৰ অলিংগ প্ৰজনন গাঠনিটো —
(ক) জেমিউল (খ) কনিডিয়া (গ) জ’ভ’ষ্পৰ (ঘ) মুকুল
উত্তৰঃ (খ) কনিডিয়া
১০. যাইগ’ট হৈছে —
(ক) হেপ্ল’ইড (খ) ডিপ্লইড (গ) ট্ৰিপ্ল’ইড (ঘ) এক’ইড
উত্তৰঃ (খ) ডিপ্লইড
১১. তলৰ কোনটো বিষমগেমেটৰ উদাহৰণ?
(ক) ক্ল’মিড’ম’নাছ (খ) মানুহ (গ) এমিবা (ঘ) স্পাইৰ’গাইৰা
উত্তৰঃ (খ) মানুহ
১২. দূৱৰি ঘাঁহত পোৱা অংগজ গাঁঠনিটো হৈছে —
(ক) ৰাইজ’ম (খ) টিউবাৰ (গ) ৰানাৰ (ঘ) বাল্ব
উত্তৰঃ (গ) ৰানাৰ
খালী ঠাই পূৰণ কৰা
১. এমিবাত _______ পদ্ধতিৰে অলিংগ প্ৰজনন হয়। উত্তৰঃ বাইনাৰী ফিচন
২. মতা আৰু মাইকী গেমেটৰ মিলনত _______ গঠন হয়। উত্তৰঃ যাইগ’ট
৩. পিয়াজ হৈছে এক _______। উত্তৰঃ বাল্ব
৪. স্পঞ্জত পোৱা অলিংগ প্ৰজনন একক হৈছে _______। উত্তৰঃ জেমিউল
৫. মাছত _______ নিষেচন ঘটে। উত্তৰঃ বাহ্যিক
সঁচা/মিছা
১. অলিংগ প্ৰজননত সৃষ্ট সন্তানসকল জনকৰ ক্ল’ন। উত্তৰঃ সঁচা
২. চিনগেমি মানে গেমেটজনন। উত্তৰঃ মিছা
৩. আদা এক টিউবাৰ। উত্তৰঃ মিছা (ৰাইজ’ম)
৪. মানুহত আভ্যন্তৰীণ নিষেচন ঘটে। উত্তৰঃ সঁচা
৫. ভ্ৰূণজনন এক প্ৰাক্-নিষেচন ঘটনা। উত্তৰঃ মিছা (পশ্চাত্-নিষেচন)
অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য
জুভেনাইল পৰ্যায়: জীৱজগতৰ প্ৰতিজোপা জীৱেই প্ৰজনন কৰিবলৈ সক্ষম হোৱাৰ আগতে এক বৃদ্ধি আৰু পৰিপক্বতাৰ পৰ্যায় অতিক্ৰম কৰে। প্ৰাণীৰ ক্ষেত্ৰত এই পৰ্যায়ক জুভেনাইল পৰ্যায় (Juvenile Phase) আৰু উদ্ভিদৰ ক্ষেত্ৰত ভেজিটেটিভ পৰ্যায় (Vegetative Phase) বোলে। এই পৰ্যায় শেষ হ’লেহে জীৱজোপা প্ৰজননৰ বাবে যুগম হয়।
প্ৰজনন পৰ্যায়: পৰিপক্ব হোৱাৰ পাছৰ যি পৰ্যায়ত জীৱজোপাই প্ৰজনন কৰিব পাৰে তাক প্ৰজনন পৰ্যায় (Reproductive Phase) বোলে। স্ত্ৰীলোকৰ ক্ষেত্ৰত এই পৰ্যায় ৰজঃস্বলা (Menarche)-ৰ পৰা আৰম্ভ হয় আৰু ৰজঃনিৱৃত্তি (Menopause)-ত শেষ হয়।
জৰাৱস্থা পৰ্যায়: প্ৰজনন পৰ্যায়ৰ পাছৰ পৰ্যায়টোক জৰাৱস্থা পৰ্যায় (Senescent Phase) বোলে। এই পৰ্যায়ত শৰীৰৰ কাৰ্যক্ষমতা হ্ৰাস পায় আৰু অৱশেষত মৃত্যু ঘটে।
শব্দাৰ্থ (Glossary)
| ইংৰাজী শব্দ | অসমীয়া অৰ্থ |
|---|---|
| Reproduction | প্ৰজনন |
| Lifespan | জীৱনকাল |
| Asexual Reproduction | অলিংগ প্ৰজনন |
| Sexual Reproduction | লিংগ প্ৰজনন |
| Binary Fission | দ্বিবিভাজন |
| Budding | মুকুলোদ্গম |
| Fragmentation | খণ্ডন |
| Gemmules | জেমিউল |
| Conidia | কনিডিয়া |
| Zoospores | জ’ভ’ষ্পৰ |
| Vegetative Propagation | অংগজ প্ৰজনন |
| Runner | ৰানাৰ |
| Rhizome | ৰাইজ’ম |
| Sucker | চাকাৰ |
| Tuber | টিউবাৰ |
| Offset | অফ্ছেট |
| Bulb | বাল্ব |
| Clone | ক্ল’ন |
| Gametogenesis | গেমেটজনন |
| Homogametes | সমগেমেট |
| Heterogametes | বিষমগেমেট |
| Gamete Transfer | গেমেট স্থানান্তৰণ |
| Fertilisation | নিষেচন |
| Syngamy | চিনগেমি |
| External Fertilisation | বাহ্যিক নিষেচন |
| Internal Fertilisation | আভ্যন্তৰীণ নিষেচন |
| Zygote | যাইগ’ট |
| Embryogenesis | ভ্ৰূণজনন |
| Pre-fertilisation Events | প্ৰাক্-নিষেচন ঘটনা |
| Post-fertilisation Events | পশ্চাত্-নিষেচন ঘটনা |
| Haploid | হেপ্ল’ইড |
| Diploid | ডিপ্লইড |
| Meiosis | মিঅ’ছিছ |
| Gonad | গোনাড / যৌনগ্ৰন্থি |
| Spermatogenesis | স্পাৰ্মাট’জেনেছিছ |
| Oogenesis | ঊজেনেছিছ |
| Pollination | পৰাগযোগ |
| Embryo | ভ্ৰূণ |
| Continuity of Species | প্ৰজাতিৰ ধাৰাবাহিকতা |
| Variation | বিভিন্নতা |