Class 12 Assamese Chapter 5 — বিশ্ব খনিকৰ (কবিতা) — মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকা
HSLC Guruলৈ আদৰণি জনাইছোঁ। দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ অসমীয়া (MIL) পাঠ্যপুথি সাহিত্য সৌৰভৰ পঞ্চম পাঠ “বিশ্ব খনিকৰ” এটি দাৰ্শনিক তথা আধ্যাত্মিক ভাবধাৰাৰ কবিতা। জোনাকী যুগৰ “জ্ঞানমালিনীৰ কবি” মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকাই এই কবিতাত সমগ্ৰ বিশ্বৰ স্ৰষ্টা পৰমেশ্বৰক “বিশ্ব খনিকৰ” অৰ্থাৎ বিশ্ব নিৰ্মাণকৰ্তা ৰূপে আখ্যা দি তেওঁৰ সৰ্বব্যাপকতা, নিৰ্গুণতা আৰু অন্তৰ্যামিত্ব ৰূপৰ মাজেৰে এক উচ্চতম সাধনাৰ সংকেত দিছে। ASSEB পাঠ্যক্ৰম অনুসৰি এই পাঠৰ পৰীক্ষাৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ, ভাৱাৰ্থ, শব্দাৰ্থ, MCQ, খালী ঠাই পূৰণ আৰু কবিৰ চমু পৰিচয় তলত সাজি দিয়া হৈছে।
সাৰাংশ
“বিশ্ব খনিকৰ” কবিতাটি জ্ঞানমালিনীৰ কবি মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকাৰ এটি উল্লেখযোগ্য আধ্যাত্মিক কবিতা। কবিয়ে এই কবিতাত পৰম সত্তা পৰমেশ্বৰক বিশ্ব-গঢ়োতা বা বিশ্বনিৰ্মাণকৰ্তা ৰূপে চিনাকি কৰাইছে। গ্ৰহ-তৰা, বেলি-জোন, পৰ্বত-নদী, গছ-গছনি, পাত-ফুল, পশু-পক্ষী আৰু মানুহ — সকলোৰে ৰচয়িতা এক পৰম সত্তা। সেই পৰম সত্তা সৰ্বব্যাপী, সৰ্বজ্ঞ, অন্তৰ্যামী আৰু অসীম মহিমাৰ অধিকাৰী। তেওঁ স্বয়ং কাম, স্বয়ং কৰ্মী আৰু স্বয়ং কাৰিকৰ — অৰ্থাৎ কাৰ্য, কাৰ্যৰ সম্পাদক আৰু কাৰ্যৰ সম্পাদনাৰ মাধ্যম তিনিওৱেই তেওঁৰ স্বৰূপ। জগতৰ স্থিতি আৰু লয়ৰ মূলত আছে সত্ত্বঃ, ৰজঃ আৰু তমঃ — এই তিনিটা গুণ। তথাপি পৰমেশ্বৰ স্বয়ং তিনিটা গুণৰে ঊৰ্ধ্বত নিৰগুণ ৰূপত বিৰাজমান। কবিৰ মতে, কেঁচুৱা শিশুক ক্ৰমে ক্ৰমে ডেকা তেজধৰা যুৱকলৈ, যুৱকক বুঢ়ালৈ আৰু বুঢ়াক শেহান্তলৈ পৰিৱৰ্তন কৰি লৈ যোৱাও সেই বিশ্ব-গিৰিৰে কৰ্ম। তেওঁ সকলোতে বিৰাজমান হ’লেও মায়াৰ ওৰণিৰে নিজকে ঢাকি ৰাখে বাবে সাধাৰণ মানুহে তেওঁক প্ৰত্যক্ষ কৰিব নোৱাৰে। জ্ঞান, সাধনা আৰু আত্মশুদ্ধিৰ পথতহে সেই মায়াৰ আৱৰণ ভেদ কৰি ভগৱানৰ অনন্ত মহিমা উপলব্ধ কৰিব পাৰি। গতিকে কবিতাটিৰ ভাব হৈছে — “ব্ৰহ্ম সত্য, জগৎ মিথ্যা” বুলি বেদান্ত দৰ্শনে যি কয়, তাকেই কবিয়ে অসমীয়া ঘৰুৱা সৰল ভাষাত প্ৰকাশ কৰিছে।
Summary
“Bishwa Khanikar” (The World Craftsman) by Mofizuddin Ahmed Hazarika, the famous “Jnanamalinir Kabi” of the Jonaki era, is a deeply philosophical and spiritual poem from the Class 12 Assamese textbook Sahitya Sourav prescribed by ASSEB. In the poem, the poet addresses the Supreme Being (Paramatma) as the “World Craftsman” — the maker of the entire universe. The poet glorifies the Almighty by describing Him as the creator of stars, planets, the sun, the moon, mountains, rivers, trees, leaves, flowers, birds, animals, and human beings. This Supreme Being is omnipresent, omniscient, omnipotent and the inner-controller (Antaryami) of all. He Himself is the work, the worker and the means of work. Although the three qualities of Sattva (purity, knowledge), Rajas (activity, passion) and Tamas (inertia, ignorance) operate in the world, the Lord stands beyond them as Nirguna — without attributes. The transformation of an infant into a youth, of a youth into an old man and finally into death — all happens by His will alone. He is everywhere, yet veiled by Maya (illusion), so ordinary eyes cannot see Him. Only through knowledge, devotion and self-realisation can one pierce this veil and realise His infinite glory. The poem reflects the Vedantic doctrine of “Brahma Satya, Jagat Mithya” — Brahman alone is real, the world is illusory — expressed in simple, lyrical Assamese.
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (১ নম্বৰ)
১। ‘বিশ্ব খনিকৰ’ কবিতাটি কাৰ ৰচনা?
উত্তৰঃ ‘বিশ্ব খনিকৰ’ কবিতাটি কবি মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকাৰ ৰচনা।
২। কবিয়ে কাক ‘বিশ্ব খনিকৰ’ বুলি অভিহিত কৰিছে?
উত্তৰঃ কবিয়ে বিশ্বজগতৰ স্ৰষ্টা পৰমেশ্বৰ বা ভগৱানক “বিশ্ব খনিকৰ” বুলি অভিহিত কৰিছে।
৩। ‘খনিকৰ’ শব্দৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ ‘খনিকৰ’ শব্দৰ অৰ্থ হৈছে — শিল, কাঠ, মাটিৰে মূৰ্তি গঢ়োতা শিল্পী বা ভাস্কৰ।
৪। ‘বিশ্ব খনিকৰ’ কোন শ্ৰেণীৰ কবিতা?
উত্তৰঃ ‘বিশ্ব খনিকৰ’ আধ্যাত্মিক তথা দাৰ্শনিক ভাবধাৰাৰ কবিতা।
৫। কবি মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকা কোন যুগৰ কবি আছিল?
উত্তৰঃ কবি মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকা জোনাকী যুগৰ কবি আছিল।
৬। অসমীয়া সাহিত্যত ‘জ্ঞানমালিনীৰ কবি’ হিচাপে কাক জনা যায়?
উত্তৰঃ অসমীয়া সাহিত্যত ‘জ্ঞানমালিনীৰ কবি’ হিচাপে কবি মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকাক জনা যায়।
৭। মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকাৰ প্ৰধান কাব্যপুথি দুখনৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ তেওঁৰ প্ৰধান কাব্যপুথি দুখন হ’ল — ‘জ্ঞানমালিনী’ আৰু ‘তত্ত্ব-পাৰিজাত’।
৮। কবিৰ মৰণোত্তৰ প্ৰকাশিত কাব্যপুথিখনৰ নাম কি?
উত্তৰঃ কবিৰ মৰণোত্তৰ প্ৰকাশিত কাব্যপুথিখনৰ নাম ‘তত্ত্ব-পাৰিজাত’।
৯। মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকা কোন চনত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকা ১৮৭০ চনত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল।
১০। কবি মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকা কোন চনত মৃত্যুক সাৱটি লৈছিল?
উত্তৰঃ কবি মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকা ১৯৫৮ চনত মৃত্যুক সাৱটি লৈছিল।
১১। অসম সাহিত্য সভাৰ কোন অধিবেশনত মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকাই সভাপতিত্ব কৰিছিল?
উত্তৰঃ ১৯৩০ চনত অসম সাহিত্য সভাৰ গোলাঘাট অধিবেশনত তেওঁ সভাপতিত্ব কৰিছিল।
১২। কবিয়ে ত্ৰিজগতৰ স্থিতি আৰু লয়ৰ মূলত কোন তিনিটা গুণৰ কথা উল্লেখ কৰিছে?
উত্তৰঃ কবিয়ে সত্ত্বঃ গুণ, ৰজঃ গুণ আৰু তমঃ গুণ — এই তিনিটা গুণৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।
১৩। ‘ত্ৰিলোক’ বুলিলে কোন তিনিখন লোকক বুজোৱা হৈছে?
উত্তৰঃ ‘ত্ৰিলোক’ বুলিলে স্বৰ্গ, মৰ্ত্য আৰু পাতাল — এই তিনিখন লোকক বুজোৱা হৈছে।
১৪। ‘গোমোস্তা’ শব্দৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ ‘গোমোস্তা’ শব্দৰ অৰ্থ হৈছে — দোকান বা ব্যৱসায়ৰ হিচাপ-পত্ৰ ৰখা কৰ্মচাৰী।
১৫। ‘এমাডিমা’ শব্দৰ অৰ্থ লিখা।
উত্তৰঃ ‘এমাডিমা’ শব্দৰ অৰ্থ — কেঁচুৱা অৱস্থা বা নিচেই ল’ৰালি অৱস্থা।
১৬। ‘সকলোতে আছে তেওঁ / কিন্তু নেদেখে কেও’ — এই উক্তিটো কোন কবিতাৰ?
উত্তৰঃ এই উক্তিটো ‘বিশ্ব খনিকৰ’ কবিতাৰ।
১৭। কবিয়ে ভগৱানক “নিৰগুণ” কিয় বুলিছে?
উত্তৰঃ তিনিটা গুণৰ ঊৰ্ধ্বত থকা বাবে কবিয়ে ভগৱানক “নিৰগুণ” বুলিছে।
চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (২–৩ নম্বৰ)
১। কবিয়ে ভগৱানক কিয় ‘বিশ্ব খনিকৰ’ বুলি অভিহিত কৰিছে?
উত্তৰঃ ‘খনিকৰ’ শব্দৰ অৰ্থ হৈছে শিল, কাঠ বা মাটিৰে মূৰ্তি গঢ়োতা শিল্পী। কবি মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকাই বিশ্ব ব্ৰহ্মাণ্ডৰ সৃষ্টিকৰ্তা পৰম সত্তাক বিশ্বৰ মহান ভাস্কৰ ৰূপে কল্পনা কৰিছে। গ্ৰহ-তৰা, বেলি-জোন, পৰ্বত, নদী, প্ৰাণী, উদ্ভিদ — সকলো বস্তুকে যেনিবা এজন শিল্পীয়ে নিজৰ হাতেৰে গঢ়িছে। সেই কাৰণে সমগ্ৰ বিশ্বৰ স্ৰষ্টা পৰমেশ্বৰক কবিয়ে ‘বিশ্ব খনিকৰ’ অৰ্থাৎ বিশ্বৰ গঢ়োতা বুলি অভিহিত কৰিছে।
২। কবি মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকাৰ কবিতাৰ দুটা বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকাৰ কবিতাৰ দুটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হ’ল — (i) তেওঁৰ অধিকাংশ কবিতাত আধ্যাত্মিক আৰু দাৰ্শনিক ভাবধাৰাৰ প্ৰকাশ পোৱা যায়; ভগৱানৰ মহিমা, আত্মাৰ অনন্তত্ব আৰু জগতৰ অনিত্যতাৰ ভাব তেওঁৰ কবিতাত উজ্জ্বল হৈ উঠিছে। (ii) তেওঁৰ কবিতাৰ ভাষা ঘৰুৱা, সহজ, সৰল আৰু অনুপ্ৰাসপ্ৰধান; প্ৰাঞ্জল ছন্দোৰীতিৰে গভীৰ দাৰ্শনিক ভাবকো সাধাৰণ পাঠকৰ মৰমৰ পৰিসৰলৈ আনিব পাৰে।
৩। সত্ত্বঃ, ৰজঃ আৰু তমঃ গুণ কি? চমুকৈ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ বেদান্ত দৰ্শন অনুসৰি জগতৰ স্থিতি আৰু লয় তিনিটা গুণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। (i) সত্ত্বঃ গুণ — জ্ঞানাত্মক আৰু সুখদায়ক; ই জীৱক জ্ঞান, পবিত্ৰতা আৰু শান্তিৰ পথত প্ৰৱৃত্ত কৰে। (ii) ৰজঃ গুণ — ৰাগাত্মক আৰু কৰ্মাত্মক; ই মানুহক বিষয়-আসক্তি, ইচ্ছা আৰু কৰ্মৰ গতিশীলতাত বান্ধি ৰাখে। (iii) তমঃ গুণ — অজ্ঞানজনিত; মোহ, আলস্য, নিদ্ৰা আৰু অজ্ঞানতাৰ ৰূপত জীৱক মায়াৰ পাশত আৱদ্ধ কৰে। কবিৰ মতে পৰমেশ্বৰ এই তিনিটা গুণতে বিৰাজমান হ’লেও তেওঁ স্বয়ং গুণৰ ঊৰ্ধ্বত নিৰ্গুণ ৰূপত অৱস্থিত।
৪। কবিয়ে ভগৱানক “অন্তৰ্যামী” আৰু “সৰ্বব্যাপী” বুলি কোৱাৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ “অন্তৰ্যামী” বুলিলে যি জনে প্ৰতি জীৱৰ মনৰ ভিতৰৰ সকলো ভাব, ইচ্ছা আৰু চিন্তা বুজি পায় সেই জনাকে বুজা যায়। “সৰ্বব্যাপী” বুলিলে যি সমগ্ৰ ব্ৰহ্মাণ্ডৰ আটাইটো বস্তুতে বিয়পি আছে। কবিৰ মতে পৰমেশ্বৰ মানুহৰ বাহিৰৰ জগতত নথকা একো ঠাইতে নাই — তেওঁ আমাৰ অন্তৰৰ অন্তস্তলতেও বাস কৰে আৰু বিশ্বৰ অণু-পৰমাণুতেও বিয়পি আছে। এই দুটা গুণে ভগৱানৰ সম্পূৰ্ণতা প্ৰকাশ কৰে।
৫। ‘এমাডিমা’ৰ পৰা শেহান্তলৈকে — এই বাক্যাংশৰে কবিয়ে কি বুজাইছে?
উত্তৰঃ ‘এমাডিমা’ মানে কেঁচুৱা শিশু আৰু ‘শেহান্ত’ মানে অন্তিম অৱস্থা বা মৃত্যু। এই বাক্যাংশৰে কবিয়ে মানুহৰ জীৱনৰ সম্পূৰ্ণ গতিপথটিকে বুজাইছে — কেঁচুৱাৰ পৰা ল’ৰা, ল’ৰাৰ পৰা ডেকা তেজধৰা যুৱক, যুৱকৰ পৰা প্ৰৌঢ়, প্ৰৌঢ়ৰ পৰা বুঢ়া আৰু অৱশেষত মৃত্যু। জীৱনৰ এই সমগ্ৰ পৰিৱৰ্তন প্ৰক্ৰিয়া পৰমেশ্বৰৰে নিয়ন্ত্ৰণত চলে; তেওঁৱেই এই বিৰাট পৰিৱৰ্তনৰ পিছফালৰ একমাত্ৰ কাৰিকৰ।
৬। ‘ওৰণিৰে মুখ ঢাকি থাকে ওচৰত’ — এই চৰণটোৰ অৰ্থ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ এই চৰণটোৰ মাজেৰে কবিয়ে বুজাইছে যে পৰমেশ্বৰ আমাৰ একেবাৰে কাষতে আছে; তেওঁ মানুহৰ আত্মাত, প্ৰকৃতিত, প্ৰতিটো প্ৰাণীত বিৰাজমান। কিন্তু “মায়া” নামৰ এক আৱৰণে বা ওৰণিয়ে তেওঁৰ মুখখন ঢাকি ৰাখিছে; সেইবাবে সাধাৰণ চকুৰে তেওঁক প্ৰত্যক্ষ কৰিব পৰা নাযায়। জ্ঞান, ভক্তি আৰু সাধনাৰ মাজেৰেহে সেই মায়াৰ ওৰণি ভেদ কৰি ভগৱানৰ মহিমা উপলব্ধি কৰিব পাৰি।
৭। ‘তেৱেঁ কাম তেৱেঁ কৰ্মী তেৱেঁ কাৰিকৰ’ — এই চৰণৰ ভাব ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ এই চৰণটোত কবিয়ে ত্ৰিগুণৰ সমাহাৰৰূপে পৰমেশ্বৰৰ সম্পূৰ্ণ একতা প্ৰকাশ কৰিছে। বিশ্বত যি কাম হয় সেই কামটোও তেৱেঁ, কাম কৰোতা কৰ্মীও তেৱেঁ আৰু কাম কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ হোৱা মাধ্যম বা কাৰিকৰো তেৱেঁ। অৰ্থাৎ সৃষ্টিৰ পিছফালত কৰ্ম, কৰ্তা আৰু কৰণ — তিনিওৱেই এজন মাত্ৰ পৰমেশ্বৰৰ ৰূপ। এই ভাবেৰে কবিয়ে অদ্বৈতবাদৰ সাৰ-তত্ত্ব প্ৰকাশ কৰিছে।
৮। কবিতাটিত প্ৰতিফলিত হোৱা দৰ্শনটোৰ স্বৰূপ লিখা।
উত্তৰঃ কবিতাটিত মূলতঃ বেদান্ত দৰ্শনৰ অদ্বৈতবাদ আৰু সৰ্বেশ্বৰবাদৰ প্ৰতিফলন ঘটিছে। অদ্বৈতবাদৰ মতে ব্ৰহ্ম এক আৰু অদ্বিতীয়; জগতৰ বিভিন্ন ৰূপ সকলো সেই এক ব্ৰহ্মৰে বহিৰ্প্ৰকাশ। সৰ্বেশ্বৰবাদৰ মতে ভগৱান সৰ্বত্ৰ বিয়পি আছে। কবিৰ ভাষাত — “সকলোতে আছে তেওঁ” — এই উক্তিয়ে সৰ্বেশ্বৰবাদ আৰু “তেৱেঁ কাম তেৱেঁ কৰ্মী তেৱেঁ কাৰিকৰ” — এই উক্তিয়ে অদ্বৈতবাদ প্ৰকাশ কৰে।
৯। কবিতাটিত মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকাৰ ধৰ্ম-নিৰপেক্ষ চিন্তাধাৰাৰ প্ৰকাশ কেনেদৰে পৰিলক্ষিত হয়?
উত্তৰঃ মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকা মুছলিম সম্প্ৰদায়ৰ লোক হোৱা সত্ত্বেও তেওঁৰ এই কবিতাত হিন্দু বেদান্ত দৰ্শনৰ ভাবধাৰা স্পষ্টভাৱে প্ৰকাশ পাইছে। তেওঁ সত্ত্বঃ-ৰজঃ-তমঃ গুণ, নিৰগুণ পৰম সত্তা, ত্ৰিলোক আদি বেদান্তৰ পৰিভাষা সাৱলীলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিছে। ইয়াৰ পৰা প্ৰমাণিত হয় যে কবিৰ চিন্তা ধৰ্ম-সাম্প্ৰদায়িকতাৰ ঊৰ্ধ্বত আছিল। তেওঁ ভগৱানক বিশ্ব-খনিকৰ ৰূপত দেখিছিল — যিজন সকলো ধৰ্ম, সকলো জাতি আৰু সকলো প্ৰাণীৰ সাধাৰণ স্ৰষ্টা।
দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (৪–৬ নম্বৰ)
১। ‘বিশ্ব খনিকৰ’ কবিতাটিৰ মূলভাব বহলাই লিখা।
উত্তৰঃ ‘বিশ্ব খনিকৰ’ কবি মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকা ৰচিত এটি গভীৰ আধ্যাত্মিক আৰু দাৰ্শনিক কবিতা। কবিতাৰ প্ৰথম পৰিচয়তেই কবিয়ে স্পষ্ট কৰি দিছে যে এই অনন্ত বিশ্বজগতৰ স্ৰষ্টা একজন মাত্ৰ পৰম সত্তা — যাক তেওঁ “বিশ্ব খনিকৰ” বা বিশ্বৰ ভাস্কৰ বুলি কৈছে। শিল-কাঠ-মাটিৰে মূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰোতা শিল্পীৰ দৰে সেই পৰম সত্তাই গ্ৰহ-তৰা, বেলি-জোন, পৃথিৱী, আকাশ, পাহাৰ, নদী, গছ-পাত-ফুল, পশু-পক্ষী আৰু মানুহক গঢ়িছে।
কবিৰ মতে সেই পৰমেশ্বৰৰ এক বিশেষ ৰূপ আছে। তেওঁ “তেৱেঁ কাম, তেৱেঁ কৰ্মী, তেৱেঁ কাৰিকৰ” — অৰ্থাৎ বিশ্বৰ আটাইবোৰ কাৰ্য, কৰ্ম-সম্পাদক আৰু কাৰ্যৰ মাধ্যম তেৱেঁ। সত্ত্বঃ, ৰজঃ আৰু তমঃ — এই তিনিটা গুণে জগতৰ গতি, স্থিতি আৰু লয় নিয়ন্ত্ৰণ কৰে; তথাপি পৰমেশ্বৰ স্বয়ং তিনিটা গুণৰে ঊৰ্ধ্বত নিৰ্গুণ। তেওঁ সৰ্বব্যাপী, সৰ্বজ্ঞ আৰু অন্তৰ্যামী।
মানুহৰ জীৱনৰ ক্ৰমিক পৰিৱৰ্তন — এমাডিমা শিশুৰ পৰা ডেকা তেজধৰা যুৱক, যুৱকৰ পৰা বুঢ়া আৰু শেহান্তলৈ — সকলোৱেই সেই বিশ্ব-গিৰিৰে কৰ্ম। কবিয়ে আৰু কয় যে পৰমেশ্বৰ সকলোতে আছে — কিন্তু মায়াৰ ওৰণিৰে তেওঁ নিজকে ঢাকি ৰাখে বাবে সাধাৰণ মানুহে তেওঁক চাব নোৱাৰে। জ্ঞান, ভক্তি আৰু সাধনাৰ পথতহে সেই মায়াৰ আৱৰণ ভেদ কৰি ভগৱানৰ অনন্ত মহিমা উপলব্ধি কৰিব পাৰি।
সমগ্ৰভাৱে কবিতাটিত বেদান্ত দৰ্শনৰ “ব্ৰহ্ম সত্য, জগৎ মিথ্যা” তত্ত্ব আৰু সৰ্বেশ্বৰবাদ — দুয়োটাৰে সমন্বয় ঘটিছে। কবিয়ে অসমীয়া ঘৰুৱা সৰল ভাষাত গভীৰ দাৰ্শনিক বিষয়টোক পাঠকৰ আগত সহজ-সুন্দৰভাৱে দাঙি ধৰিছে। সাধনাৰ পথতে যে পৰমেশ্বৰক উপলব্ধি কৰিব পাৰি — সেইটোৱেই কবিতাটিৰ মূল বাণী।
২। “সকলোতে আছে তেওঁ / কিন্তু নেদেখে কেও / ওৰণিৰে মুখ ঢাকি থাকে ওচৰত” — এই পঙ্ক্তিকেইটাৰ ভাৱাৰ্থ লিখা।
উত্তৰঃ এই পঙ্ক্তিকেইটাৰ মাজেৰে কবি মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকাই বেদান্ত দৰ্শনৰ এক অতি গভীৰ তত্ত্বক প্ৰকাশ কৰিছে। কবিৰ মতে পৰমেশ্বৰ সৰ্বত্ৰ বিৰাজমান। তেওঁ আকাশ, বাতাহ, পানী, মাটি, সূৰ্য, চন্দ্ৰ, তৰা — প্ৰকৃতিৰ আটাইবোৰ উপাদানতে আছে। এনেকি প্ৰতিজন মানুহৰ অন্তৰৰ অন্তস্তলতেও তেওঁৰ অৱস্থিতি আছে।
কিন্তু সাধাৰণ মানুহৰ চকুৱে তেওঁক প্ৰত্যক্ষ কৰিব নোৱাৰে। ইয়াৰ মূল কাৰণ “মায়া”। বেদান্ত দৰ্শন অনুসৰি মায়া হ’ল এক বিৰাট আৱৰণ যি ভগৱান আৰু আমাৰ মাজত পৰি আছে। এই মায়াৰ ফলত মানুহে কেৱল পাৰ্থিৱ ৰূপখনহে দেখে — পিছত থকা সত্য সত্তাটোক চাব নোৱাৰে। কবিয়ে এই মায়াক “ওৰণি” বুলি ৰূপকাত্মকভাৱে চিনাকি কৰাইছে। আমি ক’ব পাৰোঁ যে যিদৰে নৱ-পৰিণীতা কন্যাজনীয়ে চাদৰৰ ওৰণিৰে নিজৰ মুখ ঢাকি ৰাখে, ঠিক তেনেদৰে পৰমেশ্বৰে মায়াৰ ওৰণিৰে নিজৰ স্বৰূপ ঢাকি ৰাখিছে।
এই ভাব ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ আৰু শংকৰদেৱৰ ভক্তিৰচনাতো পোৱা যায় — ভগৱান অতি ওচৰত আছে কিন্তু আমি তেওঁক চিনিব নোৱাৰোঁ। কবিৰ মতে জ্ঞান, ভক্তি আৰু আত্মশুদ্ধিৰ পথতহে সেই মায়াৰ ওৰণি অপসাৰণ কৰিব পাৰি। তেতিয়াহে আমি অনুভৱ কৰিব পাৰোঁ — ভগৱান আমাৰ পৰা আঁতৰত নাই; তেওঁ আমাৰ একেবাৰে ওচৰতে আছে। গতিকে এই পঙ্ক্তিকেইটাৰ ভাৱাৰ্থ হৈছে — পৰমেশ্বৰৰ সৰ্বব্যাপকতা আৰু মানুহৰ অজ্ঞানতাৰ মাজৰ পাৰ্থক্যক জ্ঞানে আঁতৰাব পাৰে।
৩। কবি মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকাক “জ্ঞানমালিনীৰ কবি” বুলি কোৱা হয় কিয়? তেওঁৰ কাব্য-প্ৰতিভাৰ চমু পৰিচয় দিয়া।
উত্তৰঃ মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকাৰ প্ৰথম আৰু সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ কাব্যপুথিৰ নাম ‘জ্ঞানমালিনী’। এই কাব্যপুথিত আধ্যাত্মিক, দাৰ্শনিক, নৈতিক আৰু মানৱতাবাদী চিন্তাধাৰাৰ গভীৰ প্ৰকাশ আছে। ‘জ্ঞানমালিনী’ কাব্যৰ অসাধাৰণ জনপ্ৰিয়তা আৰু সাহিত্যিক মান-মৰ্যাদাৰ বাবেই অসমীয়া সাহিত্যত মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকাক “জ্ঞানমালিনীৰ কবি” বুলি অভিহিত কৰা হয়।
তেওঁ জোনাকী যুগৰ এজন গুৰুত্বপূৰ্ণ কবি আছিল। ১৯৩০ চনত গোলাঘাটত অনুষ্ঠিত অসম সাহিত্য সভাৰ বাৰ্ষিক অধিবেশনত তেওঁ সভাপতিৰ আসন অলংকৃত কৰিছিল। তেওঁৰ আন এখন উল্লেখযোগ্য কাব্যপুথি হ’ল মৰণোত্তৰ প্ৰকাশিত ‘তত্ত্ব-পাৰিজাত’।
কাব্য-প্ৰতিভাৰ ফালৰ পৰা তেওঁৰ লিখনিত কেইটিমান বিশেষ বৈশিষ্ট্য পৰিলক্ষিত হয়। প্ৰথমতে — তেওঁৰ কবিতাত আধ্যাত্মিক আৰু দাৰ্শনিক ভাব প্ৰাধান্য লাভ কৰে; বেদ-বেদান্তৰ গভীৰ তত্ত্বক তেওঁ অসমীয়া কাব্যৰ পৰিসৰলৈ আনিছিল। দ্বিতীয়তে — তেওঁৰ ভাষা ঘৰুৱা, সৰল আৰু সাবলীল; অলংকাৰৰ আতিশয্য নাই। তৃতীয়তে — তেওঁৰ ছন্দোৰীতি অনুপ্ৰাস-প্ৰধান আৰু সংগীতময়; পঢ়িলে কাণৰ সৌষ্ঠৱ বৃদ্ধি পায়। চতুৰ্থতে — তেওঁ মুছলিম সম্প্ৰদায়ৰ লোক হৈও হিন্দু বেদান্ত দৰ্শনৰ ধাৰণা সাৱলীলভাৱে গ্ৰহণ কৰি ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ৰ ঊৰ্ধ্বত উঠা সাৰ্বজনীন মানৱতাবাদৰ পৰিচয় দিছিল। এই বৈশিষ্ট্যবোৰৰ বাবে অসমীয়া সাহিত্যত তেওঁৰ স্থান চিৰস্থায়ী।
৪। ‘বিশ্ব খনিকৰ’ কবিতাটোত প্ৰকৃতি আৰু মানুহৰ বৰ্ণনা কেনেদৰে কৰা হৈছে?
উত্তৰঃ ‘বিশ্ব খনিকৰ’ কবিতাটোত কবিয়ে প্ৰকৃতি আৰু মানুহক একেলগে এক ঐশ্বৰিক হাতেৰে গঢ়া দুটা বিৰাট মূৰ্তি ৰূপে দেখুৱাইছে। প্ৰকৃতিৰ ফালৰ পৰা — আকাশত জিলিকি থকা গ্ৰহ-তৰা, দিনৰ পোহৰ দিয়া বেলি, ৰাতিৰ আকাশ পোহৰোৱা জোন, পৰ্বত-ভেটি, নদ-নদী, সাগৰ, গছ, পাত, ফুল, পশু, পক্ষী — সকলোকে কবিয়ে বিশ্ব খনিকৰৰ মহান ভাস্কৰ্যৰ অংশ ৰূপে চিত্ৰিত কৰিছে।
মানুহৰ বৰ্ণনাত কবিয়ে বিশেষভাৱে মানুহৰ জীৱনৰ ক্ৰমিক পৰিৱৰ্তনক গুৰুত্ব দিছে। কেঁচুৱা শিশু, যাক কবিয়ে ‘এমাডিমা’ বুলিছে, ক্ৰমে ক্ৰমে ল’ৰা হৈ পৰে। ল’ৰা পৰিৱৰ্তিত হৈ ডেকা তেজধৰা যুৱক হয়। যুৱক প্ৰৌঢ় হৈ বুঢ়ালৈ গতি কৰে আৰু অৱশেষত শেহান্ত ঘটে — অৰ্থাৎ মৃত্যু আহি পৰে। জীৱনৰ এই গোটেই গতিপথ এজন বিশ্ব খনিকৰে গুৰি ধৰি লৈ গৈছে।
প্ৰকৃতি আৰু মানুহ — দুয়োটাৰ ক্ষেত্ৰতে কবিয়ে দেখুৱাইছে যে কোনো বস্তুৱেই নিজে নিজে আত্মপ্ৰকাশ কৰা নাই। বিশাল ব্ৰহ্মাণ্ডৰ পৰা ক্ষুদ্ৰ ঘাঁহৰ পাতলৈ — সকলোৰে পিছত একেজন স্ৰষ্টাৰ ভূমিকা আছে। এনেদৰে কবিতাটোত প্ৰকৃতি আৰু মানুহৰ সমন্বয় গঢ়ি ভগৱানৰ একতা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছে।
৫। কবিতাটিত মায়াৰ ধাৰণা কেনেদৰে প্ৰকাশ পাইছে? আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ বেদান্ত দৰ্শনত মায়া হৈছে এক বিৰাট ভ্ৰম-শক্তি যি জগতক প্ৰকৃত ৰূপৰ পৰা আঁতৰাই ৰাখে। মায়াৰ ফলত মানুহে অনিত্য বস্তুক নিত্য বুলি, মিথ্যাক সত্য বুলি ভাবি লয়। এই কাৰণে ভগৱানৰ সত্য ৰূপ মানুহৰ চকুত পৰা নাযায়।
কবি মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকাই ‘বিশ্ব খনিকৰ’ কবিতাটোত মায়াৰ ধাৰণাটোক “ওৰণি”ৰ প্ৰতীকেৰে প্ৰকাশ কৰিছে। তেওঁৰ মতে — পৰমেশ্বৰ সকলোতে আছে; তেওঁ একেবাৰে আমাৰ ওচৰতে আছে। কিন্তু “ওৰণিৰে মুখ ঢাকি থাকে ওচৰত” — এই কথাটোৱে বুজাইছে যে মায়াৰ পৰ্দাই ভগৱানৰ মুখ ঢাকি ৰাখিছে; সেইবাবে কোনেও তেওঁক প্ৰত্যক্ষ কৰিব নোৱাৰে।
কবিতাটোত মায়াৰ এই ধাৰণাই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ আঙুলিয়াইছে। প্ৰথমতে — মায়াই মানুহৰ অজ্ঞানতাৰ লক্ষণ; অজ্ঞান মানুহে জাগতিক বিষয়তে আসক্ত হৈ থাকে আৰু পৰমেশ্বৰক চিনি নাপায়। দ্বিতীয়তে — জ্ঞান, ভক্তি আৰু সাধনাৰ মাজেৰেহে সেই মায়াৰ আৱৰণ আঁতৰাব পাৰি। এই অৰ্থত মায়াৰ ধাৰণাটোৱে কবিতাটোৰ আধ্যাত্মিক বাৰ্তাটোক স্পষ্ট কৰিছে — সাধনাৰ পথ অৱলম্বন কৰি জ্ঞানৰ আলোকেৰে মায়াৰ অন্ধকাৰ আঁতৰাব লাগে আৰু পৰমেশ্বৰৰ ৰূপ উপলব্ধি কৰিব লাগে।
৬। ‘বিশ্ব খনিকৰ’ কবিতাটিৰ ছন্দ, ভাষা আৰু প্ৰকাশ-শৈলীৰ চমু আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ‘বিশ্ব খনিকৰ’ কবিতাটোৰ ছন্দ, ভাষা আৰু প্ৰকাশ-শৈলীত কেইটিমান বিশেষ বৈশিষ্ট্য পৰিলক্ষিত হয়। ছন্দৰ ফালৰ পৰা — কবিতাটোত অনুপ্ৰাস-প্ৰধান লঘু ছন্দ ব্যৱহাৰ হৈছে; পঢ়িলে এক সুৰৰ সৃষ্টি হয়। অন্ত্যানুপ্ৰাস (যেনে: “তেৱেঁ কাম তেৱেঁ কৰ্মী তেৱেঁ কাৰিকৰ / নিশ্চয় নিশ্চয় তেৱেঁ বিশ্ব খনিকৰ”) কবিতাটোৰ সংগীতময়তা বৃদ্ধি কৰিছে।
ভাষাৰ ফালৰ পৰা কবিৰ ভাষা সাৱলীল, ঘৰুৱা আৰু সৰল। বেদান্ত দৰ্শনৰ গভীৰ তত্ত্ব ব্যাখ্যা কৰিবলৈ যে ভাৰ-যুক্ত সংস্কৃত শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগিব, তেনে নিয়ম কবিয়ে ভাঙিছে; বৰং তেওঁ “এমাডিমা”, “শেহান্ত”, “ওৰণি”, “গোমোস্তা” আদি অসমীয়া ঘৰুৱা শব্দ ব্যৱহাৰ কৰি দাৰ্শনিক বিষয়টোক পাঠকৰ ওচৰ চপাইছে।
প্ৰকাশ-শৈলীৰ ফালৰ পৰা কবিয়ে প্ৰতীক, উপমা আৰু ৰূপকৰ ব্যৱহাৰ কৰিছে। “ওৰণি” শব্দৰ মাজেৰে মায়া, “খনিকৰ” শব্দৰ মাজেৰে স্ৰষ্টা — এনেদৰে দাৰ্শনিক ধাৰণাবোৰক ৰূপকেৰে চিনাকি কৰাইছে। গোটেই কবিতাটোৱে এক উদ্ঘোষণাৰ ভংগী লৈছে — যেন কবিয়ে নিজে নিজে বিশ্বাসেৰে চিৎকাৰি ক’বলৈ লৈছে যে নিশ্চয় তেৱেঁ বিশ্বখনিকৰ। এই উদ্ঘোষণা শৈলীয়ে কবিতাটোক এক ধৰ্মীয় ভজন বা স্তোত্ৰৰ ৰূপ দিছে।
শব্দাৰ্থ
| শব্দ | অৰ্থ |
|---|---|
| খনিকৰ | শিল, কাঠ বা মাটিৰে মূৰ্তি গঢ়োতা; ভাস্কৰ; শিল্পী |
| বিশ্ব খনিকৰ | বিশ্বৰ গঢ়োতা; পৰমেশ্বৰ; সৃষ্টিকৰ্তা |
| ত্ৰিলোক / ত্ৰিজগত | স্বৰ্গ, মৰ্ত্য আৰু পাতাল — এই তিনিখন লোক |
| সত্ত্বঃ গুণ | জ্ঞান-প্ৰধান, সুখদায়ক গুণ |
| ৰজঃ গুণ | ৰাগ-প্ৰধান, কৰ্মময় গুণ |
| তমঃ গুণ | অজ্ঞান, মোহ, আলস্যৰ গুণ |
| নিৰগুণ | সকলো গুণৰ ঊৰ্ধ্বত; গুণাতীত |
| হুনু | হেনো; এনেহেন |
| যদিস্যাতো | যদিও; তথাপি |
| বিশ্ব-গিৰি | বিশ্বৰ গৰাকী; পৰমেশ্বৰ |
| অন্তৰ্যামী | অন্তৰৰ সকলো ভাব বুজি পোৱা জনা |
| সৰ্বব্যাপী | সকলোতে বিয়পি থকা |
| এমাডিমা | কেঁচুৱা; নিচেই ল’ৰালি অৱস্থা |
| ডেকা | যৌৱনপ্ৰাপ্ত; তৰুণ |
| তেজধৰা | সাহস আৰু শক্তি লাভ কৰা; বলৱান |
| শেহান্ত | অন্তিম; অৱশেষ; মৃত্যু |
| গোমোস্তা | দোকানৰ হিচাপ-পত্ৰ ৰখা কৰ্মচাৰী |
| কাৰিকৰ | মাধ্যম; কাৰ্য সম্পাদনৰ উপায় |
| ওৰণি | মুখ ঢাকি ৰখা কাপোৰ; পৰ্দা; আৱৰণ |
| মায়া | ভ্ৰম; অজ্ঞানজনিত আৱৰণ |
| ব্ৰহ্ম | পৰম সত্য; পৰমেশ্বৰ |
| অদ্বৈত | দ্বিতীয়হীন; এক আৰু অদ্বিতীয় |
ভাৱাৰ্থ লেখা
(ক) “তেৱেঁ কাম তেৱেঁ কৰ্মী তেৱেঁ কাৰিকৰ / নিশ্চয় নিশ্চয় তেৱেঁ বিশ্ব খনিকৰ”
ভাৱাৰ্থঃ এই দুটি চৰণৰ মাজেৰে কবিয়ে অদ্বৈতবাদৰ মূল তত্ত্ব প্ৰকাশ কৰিছে। বিশ্বৰ যিকোনো কাৰ্য, কাৰ্যৰ সম্পাদক আৰু কাৰ্যৰ মাধ্যম — তিনিওৱেই এজন মাত্ৰ পৰম সত্তাৰে স্বৰূপ। কাম-কৰ্ম-কাৰিকৰৰ মাজত যি ভেদ আছে যেন ভাব হয়, সেই ভেদ মাত্ৰ আমাৰ চকুৰ ভ্ৰম। প্ৰকৃততে এই তিনিওৰ পিছত আছে এজন মাত্ৰ স্ৰষ্টা — যাক কবিয়ে নিশ্চয়তাৰে “বিশ্ব খনিকৰ” বুলি ঘোষণা কৰিছে। দ্বিগুণ “নিশ্চয় নিশ্চয়” শব্দ ব্যৱহাৰৰ মাজেৰে কবিয়ে নিজৰ অটল বিশ্বাসৰ পৰিচয় দিছে।
(খ) “সকলোতে আছে তেওঁ / কিন্তু নেদেখে কেও / ওৰণিৰে মুখ ঢাকি থাকে ওচৰত”
ভাৱাৰ্থঃ পৰমেশ্বৰৰ সৰ্বব্যাপকতা আৰু মায়াজনিত অদৃশ্যতাৰ এক সুন্দৰ চিত্ৰ এই চৰণকেইটাত পোৱা যায়। ভগৱান আকাশ-পাতাল-পৃথিৱীৰ সকলো বস্তুতে বিৰাজমান। তেওঁ আমাৰ একেবাৰে ওচৰত আছে — হাত মেলিলেই যেন ছুব পাৰি। কিন্তু “মায়া” নামৰ এক আৱৰণে তেওঁৰ মুখ ঢাকি ৰাখে। এই কাৰণে সাধাৰণ চকুৱে তেওঁক চাব নোৱাৰে। ইয়াত “ওৰণি”টো এক প্ৰতীক — মায়াৰ আবৰণটোৰে। কবিয়ে এই চৰণৰে এই আধ্যাত্মিক সত্যই বুজাইছে যে — চাব পৰাৰ অভাৱ ভগৱানৰ অভাৱ নহয়, আমাৰ দৃষ্টিৰ অভাৱহে।
(গ) সত্ত্বঃ ৰজঃ তমঃ এই তিনিগুণতে / জগতৰ স্থিতি আৰু লয় / যদিস্যাতো নিৰগুণ হুনু সদাশিৱ
ভাৱাৰ্থঃ বেদান্ত দৰ্শন অনুসৰি জগতৰ গতি, স্থিতি আৰু লয় তিনিটা গুণৰ ক্ৰিয়া-প্ৰতিক্ৰিয়াৰ ফল। সত্ত্বঃ গুণে স্থিতি আৰু পবিত্ৰতা, ৰজঃ গুণে কৰ্ম আৰু গতি, তমঃ গুণে অজ্ঞান আৰু লয় ঘটায়। কিন্তু পৰমেশ্বৰ স্বয়ং এই তিনিটা গুণৰে ঊৰ্ধ্বত নিৰ্গুণ। তেওঁ গুণে গুণে নিজকে প্ৰকাশ কৰে, কিন্তু গুণৰ সীমাত আবদ্ধ নহয়। কবিয়ে তেওঁক “সদাশিৱ” বুলি কোৱাৰে দ্বাৰা চিৰন্তন কল্যাণময় ৰূপৰ প্ৰতি দৃষ্টিপাত কৰিছে।
(ঘ) এমাডিমাৰ পৰা ডেকা / ডেকাৰ পৰা বুঢ়া / শেহান্তৰে শ্বাস উভাল লয় হেনো
ভাৱাৰ্থঃ এই চৰণকেইটিত কবিয়ে মানুহৰ জীৱনৰ গতিৰূপ চাৰিটা স্তৰৰ সংক্ষিপ্ত চিত্ৰ অংকন কৰিছে — কেঁচুৱা, ডেকা, বুঢ়া আৰু মৃত্যু। এই গোটেই গতি কোনো অলৌকিক হাতৰ পৰিচালনাৰ ফলত হয়। মানুহে নিজৰ ইচ্ছাৰে নিজকে ডেকা বা বুঢ়া কৰিব নোৱাৰে — কাল আৰু পৰমেশ্বৰে তেনে কৰি দিয়ে। এনেদৰে কবিয়ে দেখুৱাইছে যে মানুহৰ জীৱনো বিশ্ব খনিকৰৰ এক বিৰাট সৃষ্টিকৰ্মৰ অংশ।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
বহুবিকল্পীয় প্ৰশ্ন (MCQ)
১। ‘বিশ্ব খনিকৰ’ কবিতাটিৰ ৰচয়িতা কোন?
(ক) লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা (খ) মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকা (গ) চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা (ঘ) হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী
উত্তৰঃ (খ) মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকা।
২। ‘জ্ঞানমালিনীৰ কবি’ হিচাপে পৰিচিত কোন?
(ক) হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱা (খ) যতীন্দ্ৰনাথ দুৱৰা (গ) মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকা (ঘ) দেৱকান্ত বৰুৱা
উত্তৰঃ (গ) মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকা।
৩। ‘বিশ্ব খনিকৰ’ কোন শ্ৰেণীৰ কবিতা?
(ক) প্ৰেমমূলক (খ) দেশাত্মবোধক (গ) আধ্যাত্মিক/দাৰ্শনিক (ঘ) ৰোমান্টিক
উত্তৰঃ (গ) আধ্যাত্মিক/দাৰ্শনিক।
৪। মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকাৰ মৰণোত্তৰ প্ৰকাশিত কাব্যপুথিৰ নাম —
(ক) জ্ঞানমালিনী (খ) তত্ত্ব-পাৰিজাত (গ) চিন্তা-তৰংগ (ঘ) ভক্তি-গাঁথা
উত্তৰঃ (খ) তত্ত্ব-পাৰিজাত।
৫। ‘খনিকৰ’ শব্দৰ অৰ্থ কি?
(ক) শিকাৰী (খ) ভাস্কৰ/শিল্পী (গ) সংগীতজ্ঞ (ঘ) নৃত্যশিল্পী
উত্তৰঃ (খ) ভাস্কৰ/শিল্পী।
৬। ত্ৰিজগত বুলিলে কোন তিনিখন লোকক বুজোৱা হয়?
(ক) আকাশ, পৃথিৱী, পাতাল (খ) স্বৰ্গ, মৰ্ত্য, পাতাল (গ) পূৰ্ব, পশ্চিম, উত্তৰ (ঘ) চন্দ্ৰ, সূৰ্য, তৰা
উত্তৰঃ (খ) স্বৰ্গ, মৰ্ত্য, পাতাল।
৭। কবিতাটোত উল্লেখ থকা তিনিটা গুণ কি কি?
(ক) ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম (খ) সত্ত্বঃ, ৰজঃ, তমঃ (গ) ৰাগ, দ্বেষ, মোহ (ঘ) জ্ঞান, ভক্তি, কৰ্ম
উত্তৰঃ (খ) সত্ত্বঃ, ৰজঃ, তমঃ।
৮। ‘এমাডিমা’ শব্দৰ অৰ্থ কি?
(ক) কেঁচুৱা (খ) ডেকা (গ) বুঢ়া (ঘ) দুখী
উত্তৰঃ (ক) কেঁচুৱা।
৯। ‘গোমোস্তা’ শব্দৰ অৰ্থ কি?
(ক) কৃষক (খ) সৈনিক (গ) দোকানৰ হিচাপ-পত্ৰ ৰখা কৰ্মচাৰী (ঘ) চিকিৎসক
উত্তৰঃ (গ) দোকানৰ হিচাপ-পত্ৰ ৰখা কৰ্মচাৰী।
১০। কবিৰ মতে ভগৱান কেনে?
(ক) কেৱল সগুণ (খ) কেৱল নিৰ্গুণ (গ) সগুণ আৰু নিৰ্গুণ দুয়োটা (ঘ) কোনো গুণেই নাই
উত্তৰঃ (গ) সগুণ আৰু নিৰ্গুণ দুয়োটা।
১১। মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকাই কোন চনত গোলাঘাট অসম সাহিত্য সভাত সভাপতিত্ব কৰিছিল?
(ক) ১৯২০ (খ) ১৯২৫ (গ) ১৯৩০ (ঘ) ১৯৪০
উত্তৰঃ (গ) ১৯৩০।
১২। কবি মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকা কোন যুগৰ কবি?
(ক) আৰম্ভণিৰ যুগ (খ) বুৰঞ্জী যুগ (গ) জোনাকী যুগ (ঘ) আধুনিক যুগ
উত্তৰঃ (গ) জোনাকী যুগ।
১৩। “ওৰণিৰে মুখ ঢাকি থাকে” — ইয়াত ‘ওৰণি’ কোনৰ প্ৰতীক?
(ক) প্ৰেম (খ) মায়া (গ) মৃত্যু (ঘ) সাধনা
উত্তৰঃ (খ) মায়া।
১৪। ‘বিশ্ব খনিকৰ’ কবিতাটিৰ মূল দৰ্শন হ’ল —
(ক) দ্বৈতবাদ (খ) অদ্বৈতবাদ আৰু সৰ্বেশ্বৰবাদ (গ) নৰবলিবাদ (ঘ) ভাববাদ
উত্তৰঃ (খ) অদ্বৈতবাদ আৰু সৰ্বেশ্বৰবাদ।
১৫। মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকাৰ জন্ম-মৃত্যু সাল —
(ক) ১৮৫৫–১৯৪০ (খ) ১৮৭০–১৯৫৮ (গ) ১৮৮০–১৯৬০ (ঘ) ১৮৬৫–১৯৪৫
উত্তৰঃ (খ) ১৮৭০–১৯৫৮।
খালী ঠাই পূৰণ কৰা
- ‘বিশ্ব খনিকৰ’ কবিতাটি ______ৰ ৰচনা। (উত্তৰঃ মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকা)
- মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকাক ______ৰ কবি বুলি কোৱা হয়। (উত্তৰঃ জ্ঞানমালিনী)
- কবিয়ে ______ক “বিশ্ব খনিকৰ” বুলি অভিহিত কৰিছে। (উত্তৰঃ পৰমেশ্বৰ/ভগৱান)
- সত্ত্বঃ, ৰজঃ আৰু ______ — এই তিনিটা গুণৰ কথা কবিতাত উল্লেখ আছে। (উত্তৰঃ তমঃ)
- ‘এমাডিমা’ শব্দৰ অৰ্থ ______। (উত্তৰঃ কেঁচুৱা)
- “সকলোতে আছে তেওঁ / কিন্তু ______ কেও।” (উত্তৰঃ নেদেখে)
- মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকা ______ যুগৰ কবি। (উত্তৰঃ জোনাকী)
- কবিৰ মৰণোত্তৰ প্ৰকাশিত কাব্যপুথিৰ নাম ______। (উত্তৰঃ তত্ত্ব-পাৰিজাত)
- ভগৱান তিনিটা গুণৰ ______ত নিৰ্গুণ ৰূপত অৱস্থিত। (উত্তৰঃ ঊৰ্ধ্ব)
- কবিৰ ভাষাত “তেৱেঁ কাম তেৱেঁ কৰ্মী তেৱেঁ ______।” (উত্তৰঃ কাৰিকৰ)
- ‘ত্ৰিলোক’ বুলিলে স্বৰ্গ, মৰ্ত্য আৰু ______ক বুজোৱা হৈছে। (উত্তৰঃ পাতাল)
- কবিতাটিত মায়াৰ প্ৰতীক ৰূপে ব্যৱহৃত শব্দটো হ’ল ______। (উত্তৰঃ ওৰণি)
শুদ্ধ/অশুদ্ধ নিৰ্ণয় কৰা
- ‘বিশ্ব খনিকৰ’ কবিতাটি কবি যতীন্দ্ৰনাথ দুৱৰাৰ ৰচনা। (অশুদ্ধ — এইটো মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকাৰ ৰচনা।)
- ‘খনিকৰ’ শব্দৰ অৰ্থ ভাস্কৰ বা শিল্পী। (শুদ্ধ)
- কবিতাটিত প্ৰেমমূলক ভাবধাৰাৰ প্ৰতিফলন ঘটিছে। (অশুদ্ধ — দাৰ্শনিক/আধ্যাত্মিক ভাবধাৰাৰ।)
- কবিৰ মতে পৰমেশ্বৰ সকলোতে আছে। (শুদ্ধ)
- মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকা আধুনিক যুগৰ কবি। (অশুদ্ধ — তেওঁ জোনাকী যুগৰ কবি।)
- ‘তত্ত্ব-পাৰিজাত’ কবিৰ মৰণোত্তৰ প্ৰকাশিত কাব্যপুথি। (শুদ্ধ)
কবিৰ চমু পৰিচয়
কবি মফিজুদ্দিন আহমদ হাজৰিকা (১৮৭০–১৯৫৮) আছিল অসমীয়া সাহিত্যৰ জোনাকী যুগৰ এজন উল্লেখযোগ্য কবি। তেওঁ ডিব্ৰুগড় জিলাত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁৰ কাব্য-প্ৰতিভা মূলতঃ আধ্যাত্মিক, দাৰ্শনিক আৰু নৈতিক ভাবধাৰাৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত। অসমীয়া সাহিত্যত তেওঁ “জ্ঞানমালিনীৰ কবি” হিচাপে চিৰস্মৰণীয়।
তেওঁৰ প্ৰথম কাব্যপুথি ‘জ্ঞানমালিনী’ প্ৰকাশ পোৱাৰ পিছত অসমৰ পাঠক সমাজত আলোড়নৰ সৃষ্টি কৰিছিল। এই কাব্যপুথিত আধ্যাত্মিক চিন্তা, ঈশ্বৰ-প্ৰীতি, মানৱতাবোধ আৰু নৈতিক উপদেশ সুকীয়াকৈ ফুটি উঠিছে। কবিৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ অপ্ৰকাশিত ৰচনাসমূহ একত্ৰিত কৰি ‘তত্ত্ব-পাৰিজাত’ নামৰ আন এখন কাব্যপুথি প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।
সাহিত্যিক জীৱনৰ স্বীকৃতিস্বৰূপে ১৯৩০ চনত গোলাঘাটত অনুষ্ঠিত অসম সাহিত্য সভাৰ বাৰ্ষিক অধিবেশনত তেওঁ সভাপতিৰ আসন অলংকৃত কৰিছিল। ই তেওঁৰ সাহিত্যিক প্ৰভাৱ আৰু সমাজৰ মৰম-সম্মানৰ এক উল্লেখযোগ্য নিদৰ্শন।
তেওঁৰ কবিতাৰ ভাষা সহজ, সৰল আৰু ঘৰুৱা; ছন্দ অনুপ্ৰাস-প্ৰধান আৰু সংগীতময়। বেদ-বেদান্তৰ গভীৰ তত্ত্বক তেওঁ অসমীয়া পাঠকৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ পৰিসৰলৈ আনি দিছিল। মুছলিম সম্প্ৰদায়ৰ লোক হোৱাৰ পিছতো হিন্দু বেদান্ত দৰ্শনৰ ভাবধাৰাক সাৱলীলভাৱে গ্ৰহণ কৰি তেওঁ ধৰ্ম-সম্প্ৰদায়ৰ ঊৰ্ধ্বত উঠা সাৰ্বজনীন মানৱতাবাদৰ পৰিচয় দিছিল। ‘বিশ্ব খনিকৰ’ কবিতাটি তেওঁৰ এই বৈশিষ্ট্যৰ এক জ্বলন্ত উদাহৰণ। অসমীয়া কাব্য-সাহিত্যৰ পৰম্পৰাত তেওঁৰ অৱদান চিৰস্থায়ী।