কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ — ধীৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ দত্ত
‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’ হৈছে অসমীয়া প্ৰগতিবাদী কাব্যধাৰাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কবিতা। কবি ধীৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ দত্তই এই কবিতাটো ১৯৩৯ চনত ৰচনা কৰিছিল আৰু ই অসম ছাত্ৰ সন্মিলনৰ মুখপত্ৰ ‘মিলন’ আলোচনীত প্ৰথম প্ৰকাশিত হৈছিল। পিছত কবিতাটো তেওঁৰ একমাত্ৰ কাব্যসংকলন ‘অভিযান’ত স্থান পায়। ASSEB-ৰ HS দ্বিতীয় বাৰ্ষিকৰ পাঠ্যপুথি ‘সাহিত্য সৌৰভ’ত এই কবিতাটো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। কবিতাটিত শ্ৰমজীৱী কাঠমিস্ত্ৰী শ্ৰেণীৰ অসহনীয় শ্ৰম, অভাৱ-অনাটনৰ ছবি দাঙি ধৰাৰ লগতে ধনী আৰু বিলাসী শ্ৰেণীৰ বিৰুদ্ধে শ্ৰমিক শ্ৰেণীক জাগ্ৰত হ’বলৈ আহ্বান জনোৱা হৈছে। বিশিষ্ট কবি নৱকান্ত বৰুৱাই এই কবিতাটোক অসমীয়া ভাষাৰ দহোটা শ্ৰেষ্ঠ কবিতাৰ এটা বুলি অভিহিত কৰিছিল।
সাৰাংশ
‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’ কবিতাটিৰ মাজেৰে কবি ধীৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ দত্তই সমাজৰ এক চিৰ-অৱহেলিত শ্ৰমজীৱী শ্ৰেণী— কাঠমিস্ত্ৰীসকলৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ কষ্ট, পৰিশ্ৰম আৰু দাৰিদ্ৰ্যৰ যন্ত্ৰণাময় ছবি দাঙি ধৰিছে। কাঠমিস্ত্ৰীয়ে দিনৰ পিছত দিন ৰাণ্ডা, বটালি, হাতুৰী আদি সঁজুলিৰ সহায়ত কঠিন কাঠক প্ৰাণ দি সুন্দৰ সুন্দৰ আচবাব— টেবুল, চেয়াৰ, আলনা, ড্ৰয়াৰ, আলমাৰি, টিপয় সাজে। তেওঁলোকৰ হাতৰ যাদুৰে নিৰস কাঠ প্ৰৱাল দ্বীপৰ শৃঙ্গৰ দৰে মনোহৰ আকাৰ লাভ কৰে। ধনী, বিলাসী শ্ৰেণীয়ে সেই আচবাবেৰে নিজৰ ঘৰ সজোৱা-পৰোৱা কৰে, প্ৰাসাদসদৃশ অট্টালিকাত বাস কৰে। কিন্তু এই সকলো সৃষ্টিকৰ্তা কাঠমিস্ত্ৰীসকলৰ নিজৰ ঘৰ অভাৱ-অনাটনত পৰিপূৰ্ণ। তেওঁলোকে কপালৰ ঘাম মাটিত পেলাই, দেহৰ তেজ পানী কৰি কাম কৰিও যথাযথ মূল্য নাপায়। কবিয়ে শেষত শ্ৰমজীৱী শ্ৰেণীক— কাঠমিস্ত্ৰী, কঁহাৰ, কমাৰ আদিকে নিজ বাহুবলেৰে নিজৰ ন্যায্য অধিকাৰ আদায় কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছে। শ্ৰম আৰু সৃষ্টিৰ যিজনে স্ৰষ্টা, সেইজন কেতিয়াও দৰিদ্ৰ হৈ থাকিব নালাগে— এয়াই কবিৰ মূল কথা। কবিতাটি প্ৰগতিবাদী চিন্তাৰে পৰিপূৰ্ণ আৰু বৰ্গসংগ্ৰামৰ চেতনাৰে উদ্বুদ্ধ।
Summary
“Kathmistrir Ghar” (The Carpenter’s House) by Dhirendra Chandra Dutta, written in 1939 and included in his only poetry collection Abhiyan, is one of the finest examples of progressive Assamese poetry. Prescribed in the ASSEB Class 12 textbook Sahitya Saurav, the poem portrays the painful life of carpenters who, with tools like the plane (randa) and chisel (batali), transform hard, lifeless wood into beautiful furniture — tables, chairs, shelves, drawers, cupboards, and tea-tables — that resemble peaks of a coral island. The wealthy enjoy palatial houses built and furnished by these workers, yet the carpenters themselves live in extreme poverty, sweating blood for inadequate wages. The poet exposes the deep social and economic inequality between the labouring class and the affluent class. In a powerful concluding call, the poet urges carpenters, blacksmiths, potters and all working people to rise together and reclaim their rightful place in society through their own strength. Critic Nabakanta Barua famously remarked that if asked to name ten greatest Assamese poems, this poem would surely be one of them. The poem is a stirring call for class consciousness, dignity of labour and social justice.
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ (১ নম্বৰ)
১। ‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’ কবিতাটোৰ ৰচক কোন?
উত্তৰঃ ‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’ কবিতাটোৰ ৰচক হৈছে কবি ধীৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ দত্ত।
২। ‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’ কবিতাটো কিমান চনত ৰচিত?
উত্তৰঃ ‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’ কবিতাটো ১৯৩৯ চনত ৰচিত।
৩। কবি ধীৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ দত্তৰ একমাত্ৰ কাব্যসংকলনৰ নাম কি?
উত্তৰঃ কবি ধীৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ দত্তৰ একমাত্ৰ কাব্যসংকলনৰ নাম ‘অভিযান’।
৪। ‘অভিযান’ কাব্যসংকলন কিমান চনত প্ৰকাশ পাইছিল?
উত্তৰঃ ‘অভিযান’ কাব্যসংকলন ১৯৩৬ চনত প্ৰকাশ পাইছিল।
৫। ‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’ কবিতাটো প্ৰথমে কোন আলোচনীত প্ৰকাশ পাইছিল?
উত্তৰঃ ‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’ কবিতাটো প্ৰথমে অসম ছাত্ৰ সন্মিলনৰ মুখপত্ৰ ‘মিলন’ আলোচনীত প্ৰকাশ পাইছিল।
৬। কবি ধীৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ দত্তৰ জন্ম ক’ত হৈছিল?
উত্তৰঃ কবি ধীৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ দত্তৰ জন্ম গোলাঘাটৰ কৰুণাটিং চাহ বাগিচাত হৈছিল।
৭। কবি ধীৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ দত্তৰ জন্ম-মৃত্যুৰ চন কি?
উত্তৰঃ কবি ধীৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ দত্তৰ জন্ম ১৯১০ চনত আৰু মৃত্যু ১৯৭২ চনত হৈছিল।
৮। কবিতাটিত উল্লেখ থকা কাঠমিস্ত্ৰীয়ে ব্যৱহাৰ কৰা দুবিধ সঁজুলিৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ কবিতাটিত উল্লেখ থকা কাঠমিস্ত্ৰীয়ে ব্যৱহাৰ কৰা দুবিধ সঁজুলি হ’ল— ৰাণ্ডা আৰু বটালি।
৯। কবিতাটিত ‘প্ৰৱাল দ্বীপৰ শৃঙ্গৰ দৰে’ বুলি কিহৰ কথা কোৱা হৈছে?
উত্তৰঃ কবিতাটিত ‘প্ৰৱাল দ্বীপৰ শৃঙ্গৰ দৰে’ বুলি কাঠমিস্ত্ৰীসকলে তৈয়াৰ কৰি উলিওৱা সুন্দৰ আচবাবসমূহৰ কথা কোৱা হৈছে।
১০। কাঠমিস্ত্ৰীয়ে কাৰ বাবে কাম কৰে বুলি কবিতাটিত কোৱা হৈছে?
উত্তৰঃ কাঠমিস্ত্ৰীয়ে সমাজৰ ধনী আৰু বিলাসী শ্ৰেণীটোৰ বাবে কাম কৰে বুলি কবিতাটিত কোৱা হৈছে।
১১। কাঠমিস্ত্ৰীয়ে সজা কেইবিধমান আচবাবৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ কাঠমিস্ত্ৰীয়ে সজা কেইবিধমান আচবাব হ’ল— টেবুল, চেয়াৰ, আলনা, ড্ৰয়াৰ, আলমাৰি, চাহৰ টিপয়, প্ৰাসাদ সদৃশ ঘৰ ইত্যাদি।
১২। কবিয়ে কাঠমিস্ত্ৰীৰ লগতে আৰু কাক কাক নিজৰ অধিকাৰ কাঢ়ি ল’বলৈ আহ্বান জনাইছে?
উত্তৰঃ কবিয়ে কাঠমিস্ত্ৰীৰ লগতে কঁহাৰ, কমাৰ আদি শ্ৰমজীৱী লোকসকলক নিজ বাহুবলেৰে অধিকাৰ কাঢ়ি ল’বলৈ আহ্বান জনাইছে।
১৩। ‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’ কবিতাটিৰ বিষয়ে নৱকান্ত বৰুৱাই কি কৈছিল?
উত্তৰঃ ‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’ কবিতাটিৰ বিষয়ে নৱকান্ত বৰুৱাই কৈছিল— “মোক যদি কোনোৱাই দহোটা শ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া কবিতাৰ নাম সোধে, তাৰ মাজত এটা হ’ব ‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’।”
১৪। কবিতাটিত কাঠমিস্ত্ৰীক কি বুলি অভিহিত কৰা হৈছে?
উত্তৰঃ কবিতাটিত কাঠমিস্ত্ৰীক “বিশ্বশিল্পী” বুলি অভিহিত কৰা হৈছে।
১৫। কবি ধীৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ দত্ত কোন ধৰণৰ চিন্তাৰে অনুপ্ৰাণিত আছিল?
উত্তৰঃ কবি ধীৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ দত্ত প্ৰগতিবাদী আৰু সাম্যবাদী চিন্তাৰে অনুপ্ৰাণিত আছিল।
চমু প্ৰশ্নোত্তৰ (২-৩ নম্বৰ)
১। কাঠমিস্ত্ৰীয়ে কাঠেৰে কেনে ধৰণৰ আচবাব সাজে?
উত্তৰঃ কাঠমিস্ত্ৰীয়ে কঠিন কাঠক ৰাণ্ডা আৰু বটালিৰ খুন্দাত প্ৰাণ দি সুন্দৰ সুন্দৰ আচবাব সাজে। সিহঁতে সাজা আচবাবৰ ভিতৰত আছে— টেবুল, চেয়াৰ, আলনা, ড্ৰয়াৰ, আলমাৰি, চাহৰ টিপয় আদি। সিহঁতে সজা আচবাবসমূহ যেন প্ৰৱাল দ্বীপৰ শৃঙ্গৰ দৰে দীপ্যমান হৈ পৰে।
২। কাঠমিস্ত্ৰীক ‘বিশ্বশিল্পী’ বোলা কাৰণ কি?
উত্তৰঃ কাঠমিস্ত্ৰীয়ে নিৰস, কঠিন কাঠক নিজৰ হাতৰ যাদুৰে প্ৰাণ দি অপূৰ্ব সুন্দৰ আকাৰ-আকৃতি লাভ কৰোৱায়। সিহঁতে সজা আচবাব যেন কোনো এক বিশ্বমানৰ শিল্পকৰ্ম হৈ পৰে। সেইবাবেই কবিয়ে কাঠমিস্ত্ৰীক ‘বিশ্বশিল্পী’ বুলি অভিহিত কৰিছে। ই কাঠমিস্ত্ৰীৰ সৃজনশীল প্ৰতিভাৰ স্বীকৃতি।
৩। কাঠমিস্ত্ৰীৰ জীৱনৰ দুৰৱস্থা কেনেধৰণৰ বুলি কবিয়ে দেখুৱাইছে?
উত্তৰঃ কবিয়ে দেখুৱাইছে যে যিজনে ইমান সুন্দৰ সুন্দৰ আচবাব সাজি ধনী মানুহৰ ঘৰ সজায়, সেই কাঠমিস্ত্ৰীয়ে নিজৰ ঘৰত অভাৱ-অনাটনত জীৱন কটাব লগা হয়। দিনভৰি কঠোৰ পৰিশ্ৰম, কপালৰ ঘাম, দেহৰ তেজ পানী কৰাৰ পাছতো সিহঁতৰ ভাগ্যত যথাযথ মূল্য নপৰে। সিহঁতৰ ঘৰ-দুৱাৰ ভগ্ন, খাব-পিন্ধাৰ অভাৱেৰে ভৰা।
৪। কবিতাটিত সমাজৰ কেনেধৰণৰ বৈষম্যৰ প্ৰতিচ্ছবি প্ৰকাশ পাইছে?
উত্তৰঃ কবিতাটিত সমাজৰ ধনী আৰু দৰিদ্ৰ শ্ৰেণীৰ মাজৰ অৰ্থনৈতিক বৈষম্যৰ প্ৰতিচ্ছবি প্ৰকাশ পাইছে। যিসকলে কঠোৰ পৰিশ্ৰম কৰি সমাজৰ সুবিধা সৃষ্টি কৰে— কাঠমিস্ত্ৰী, কঁহাৰ, কমাৰ আদি শ্ৰমজীৱী— সিহঁত সদাই অভাৱত পৰি থাকে। আনহাতে যিসকলে কাম নকৰাকৈ সিহঁতৰ পৰিশ্ৰমৰ সুফল ভোগ কৰে— ধনী, বিলাসী শ্ৰেণী— সিহঁত প্ৰাসাদসদৃশ ঘৰত সুখময় জীৱন যাপন কৰে।
৫। কবিয়ে কাঠমিস্ত্ৰীক কি ক’বলৈ বিচাৰিছে?
উত্তৰঃ কবিয়ে কাঠমিস্ত্ৰীক ক’বলৈ বিচাৰিছে যে— তোমাৰ পৰিশ্ৰমৰ যথাযথ মূল্য তুমি নাপাইছা। তুমি সাজি দিয়া আচবাবেৰে আনৰ ঘৰ পোহৰ হৈ থাকে, কিন্তু তোমাৰ ঘৰ আন্ধাৰত। সেয়ে তুমি জাগ্ৰত হোৱা, কঁহাৰ-কমাৰ আদি লগৰীয়াসকলৰ সৈতে একগোট হোৱা আৰু নিজ বাহুবলেৰে নিজৰ ন্যায্য অধিকাৰ আদায় কৰা।
৬। ‘প্ৰৱাল দ্বীপৰ শৃঙ্গৰ দৰে’ উপমাটিৰ তাৎপৰ্য কি?
উত্তৰঃ ‘প্ৰৱাল দ্বীপৰ শৃঙ্গৰ দৰে’ উপমাটিৰ মাধ্যমেৰে কবিয়ে কাঠমিস্ত্ৰীয়ে সজা আচবাবৰ অপূৰ্ব সৌন্দৰ্য আৰু সূক্ষ্মতাৰ ছবি দাঙি ধৰিছে। প্ৰৱাল দ্বীপৰ শৃঙ্গসমূহ যিদৰে প্ৰাকৃতিকভাৱে অপূৰ্ব আৰু চকুৱে দেখি জুৰ পেলোৱা হয়, তেনেদৰে কাঠমিস্ত্ৰীয়ে সজা আচবাবসমূহ মনোমোহা আৰু মূল্যবান। উপমাটিয়ে কাঠমিস্ত্ৰীৰ শিল্পসত্তাক উদ্ভাসিত কৰিছে।
৭। কবিতাটিৰ বিষয়ে নৱকান্ত বৰুৱাৰ মন্তব্যৰ তাৎপৰ্য কি?
উত্তৰঃ বিশিষ্ট কবি নৱকান্ত বৰুৱাই কৈছিল— “মোক যদি কোনোৱাই দহোটা শ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া কবিতাৰ নাম সোধে, তাৰ মাজত এটা হ’ব ‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’।” এই মন্তব্যই ‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’ কবিতাটোৰ অসমীয়া সাহিত্যত থকা স্থানৰ কথা প্ৰতিফলিত কৰে। কবিতাটি বিষয়, ভাষা, ৰূপ আৰু অনুভূতিৰ ফালৰ পৰা অসমীয়া প্ৰগতিবাদী কাব্যধাৰাৰ এক উজ্জ্বল ৰত্ন।
৮। কবিৰ আহ্বানৰ মূল উদ্দেশ্য কি?
উত্তৰঃ কবিৰ আহ্বানৰ মূল উদ্দেশ্য হ’ল শ্ৰমজীৱী শ্ৰেণীক জাগ্ৰত কৰা। কবি বিশ্বাস কৰে যে কাঠমিস্ত্ৰী, কঁহাৰ, কমাৰ আদি শ্ৰমজীৱী লোকসকলে সংঘবদ্ধ হৈ নিজ বাহুবলেৰে যুঁজি গ’লেহে নিজৰ অধিকাৰ লাভ কৰিব পাৰিব। এই আহ্বানে এক বিপ্লৱী চেতনা প্ৰকাশ কৰে। কবি বৰ্গসংগ্ৰামৰ মাধ্যমেৰে সমাজত ন্যায় প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ স্বপ্ন দেখিছে।
৯। কবিতাটোৰ ভাষাশৈলী কেনেকুৱা?
উত্তৰঃ ‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’ কবিতাৰ ভাষা সহজ, সৰল আৰু প্ৰাঞ্জল। কবিয়ে দৈনন্দিন জীৱনৰ পৰিচিত শব্দ-ৰাণ্ডা, বটালি, টেবুল, চেয়াৰ আদি ব্যৱহাৰ কৰি ভাৱ-গভীৰতা সৃষ্টি কৰিছে। ‘প্ৰৱাল দ্বীপৰ শৃঙ্গৰ দৰে’ আদি সাৰ্থক উপমাই কবিতাটিক কাব্যিক সৌন্দৰ্য দান কৰিছে। কবিতাটি গদ্য-ছন্দত ৰচিত আধুনিক কবিতাৰ এটা উদাহৰণ।
দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ (৪-৫ নম্বৰ)
১। ‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’ কবিতাটিত কাঠমিস্ত্ৰীৰ শ্ৰম আৰু কষ্টৰ চিত্ৰ কেনেদৰে দাঙি ধৰা হৈছে?
উত্তৰঃ ‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’ কবিতাটিত কবি ধীৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ দত্তই শ্ৰমজীৱী কাঠমিস্ত্ৰী শ্ৰেণীৰ জীৱনৰ দুৰ্দশাৰ মৰ্মস্পৰ্শী ছবি দাঙি ধৰিছে। অসহনীয় শ্ৰমৰ বোজা লৈ কাঠমিস্ত্ৰীয়ে দিনভৰি ৰাণ্ডা, বটালি, হাতুৰী আদি সঁজুলিৰ সহায়ত নিৰস, কঠিন কাঠক প্ৰাণ দি ধনী মানুহৰ বাবে নানা ধৰণৰ মনোমোহা আচবাব— টেবুল, চেয়াৰ, আলনা, ড্ৰয়াৰ, আলমাৰি, চাহৰ টিপয় আদি সাজি দিয়ে। সিহঁতৰ হাতৰ যাদুৰে নিৰস কাঠ যেন প্ৰৱাল দ্বীপৰ শৃঙ্গৰ দৰে অপূৰ্ব ৰূপ লাভ কৰে। দেহৰ তেজ পানী কৰি, কপালৰ ঘাম মাটিত পেলাই সিহঁতে ধনী মানুহৰ বাবে গঢ়ি দিয়ে মায়াপুৰীসদৃশ প্ৰাসাদ। কিন্তু ইমানবোৰ কাম কৰাৰ পাছতো তেওঁলোকৰ জীৱনৰ অৱস্থা শোচনীয়, অভাৱত জুৰুলা তেওঁলোক। শ্ৰমৰ প্ৰকৃত মূল্য তেওঁলোকে কেতিয়াও লাভ নকৰে। সিহঁতৰ ঘৰ ভগ্ন, পৰিয়ালৰ মুখত খাদ্য নাই, গাত পিন্ধিবলৈ ভাল কাপোৰ নাই। কবিয়ে এই বৈষম্যৰ ছবিখন আঁকি সমাজৰ চকু খুলি দিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।
২। ‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’ কবিতাটিত প্ৰকাশ পোৱা সামাজিক বৈষম্য আৰু কবিৰ বিদ্ৰোহী মনোভাৱৰ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’ কবিতাটি অসমীয়া প্ৰগতিবাদী কাব্যধাৰাৰ এটি অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ ৰচনা। কবিতাটিত কবি ধীৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ দত্তই সমাজৰ ধনী আৰু দৰিদ্ৰ শ্ৰেণীৰ মাজৰ মৰ্মান্তিক বৈষম্যৰ প্ৰতিচ্ছবি দাঙি ধৰিছে। এটা শ্ৰেণী আছে যিসকলে দিন-ৰাতি কঠোৰ পৰিশ্ৰম কৰি সমাজত সৌন্দৰ্য, সম্পদ আৰু সুখ-সুবিধা সৃষ্টি কৰে— এওঁলোক হ’ল কাঠমিস্ত্ৰী, কঁহাৰ, কমাৰ আদি শ্ৰমজীৱী। আনহাতে আন এটা শ্ৰেণী আছে যিয়ে কাম এডোখৰো নকৰাকৈ এই শ্ৰমজীৱী শ্ৰেণীৰ পৰিশ্ৰমৰ ফল ভোগ কৰি বিলাসী জীৱন কটায়— এওঁলোক হ’ল ধনী, পুঁজিপতি, অভিজাত শ্ৰেণী। কবিৰ এই বৈষম্যৰ ছবিখন গ্ৰহণযোগ্য নহয়। সেয়ে কবিয়ে শ্ৰমজীৱী শ্ৰেণীক বিদ্ৰোহী হ’বলৈ আহ্বান জনাইছে। কবিয়ে কয়— “তোমাৰ পৰিশ্ৰমৰ ফল আনে ভোগ কৰি আছে। সেয়ে তুমি জাগ্ৰত হোৱা, কঁহাৰ, কমাৰ আদি লগৰীয়াসকলৰ সৈতে একগোট হোৱা আৰু নিজ বাহুবলেৰে নিজৰ ন্যায্য অধিকাৰ আদায় কৰা।” এই বিদ্ৰোহী আহ্বানে কবিতাটোক এক বৈপ্লৱিক সুৰ প্ৰদান কৰিছে। কবিৰ মনোভাৱত সাম্যবাদী চিন্তা স্পষ্ট— প্ৰতিজনে কামৰ মূল্য পাব লাগে, শ্ৰমিক আৰু সৃষ্টিশীল লোকেহে সমাজৰ প্ৰকৃত গৰাকী।
৩। ‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’ কবিতাটিৰ ভাষা, ৰূপ আৰু কাব্যিক বিশেষত্বৰ চমু আলোচনা দিয়া।
উত্তৰঃ ‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’ কবিতাটো অসমীয়া আধুনিক প্ৰগতিবাদী কবিতাৰ এক উজ্জ্বল উদাহৰণ। কবিতাটিৰ ভাষা সহজ, সৰল আৰু প্ৰাঞ্জল। কবিয়ে দৈনন্দিন জীৱনত প্ৰচলিত শব্দ— ৰাণ্ডা, বটালি, টেবুল, চেয়াৰ, আলনা, ড্ৰয়াৰ আদি ব্যৱহাৰ কৰি ভাৱ-গভীৰতা প্ৰকাশ কৰিছে। কবিতাটি গদ্য-ছন্দত ৰচিত— ই অলংকাৰিক ভাষাৰ পৰিৱৰ্তে কথ্য ভাষাৰ স্বাদ লৈ আহিছে। কাব্যিক বিশেষত্বৰ ফালৰ পৰা— ‘প্ৰৱাল দ্বীপৰ শৃঙ্গৰ দৰে’ আদি অপূৰ্ব উপমাৰ ব্যৱহাৰে কবিতাটিক চিত্ৰাত্মক কৰি তুলিছে। ‘বিশ্বশিল্পী’ শব্দৰ ব্যৱহাৰে কাঠমিস্ত্ৰীৰ সৃষ্টিশীলতাক বিৰাট মৰ্যাদা দান কৰিছে। কবিতাটিত প্ৰতীক, ৰূপক আৰু চিত্ৰকল্পৰ সফল ব্যৱহাৰ পৰিলক্ষিত হয়। তদুপৰি কবিতাটিৰ শেষাংশত থকা বিদ্ৰোহী আহ্বানে ই-এক বিপ্লৱী মাত্ৰা পাইছে। সামগ্ৰিকভাৱে এই কবিতা বিষয়, ভাষা, ৰূপ আৰু অনুভূতিৰ ফালৰ পৰা অতিকৈ সফল।
৪। কবি ধীৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ দত্তৰ প্ৰগতিবাদী চিন্তাৰ পৰিচয় ‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’ কবিতাটিত কেনেদৰে প্ৰকাশ পাইছে?
উত্তৰঃ ধীৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ দত্ত আছিল অসমীয়া সাহিত্যৰ প্ৰগতিবাদী কাব্যধাৰাৰ অন্যতম প্ৰৱৰ্তক। তেওঁ আছিল মাৰ্ক্সবাদী চিন্তাৰে অনুপ্ৰাণিত কবি। ‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’ কবিতাটোত তেওঁৰ এই প্ৰগতিবাদী চিন্তাৰ স্পষ্ট পৰিচয় পোৱা যায়। প্ৰথমতে, তেওঁ কবিতাত শ্ৰমজীৱী শ্ৰেণীক বিষয়বস্তু কৰি লৈছে— এই কাম পূৰ্বৰ ৰোমাণ্টিক ধাৰাৰ পৰা তেওঁৰ স্পষ্ট আঁতৰি অহাৰ পৰিচয়। দ্বিতীয়ত, তেওঁ সামাজিক-অৰ্থনৈতিক বৈষম্য, পুঁজিপতিৰ শোষণ আৰু শ্ৰমিকৰ দুৰ্দশাৰ ছবি অংকন কৰিছে— ই সাম্যবাদী চিন্তাৰ মূল উপাদান। তৃতীয়ত, তেওঁ শ্ৰমজীৱী শ্ৰেণীক জাগ্ৰত হ’বলৈ, একগোট হ’বলৈ আৰু নিজৰ অধিকাৰ আদায় কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছে— ই বৰ্গসংগ্ৰামৰ চিন্তাৰে অনুপ্ৰাণিত। চতুৰ্থত, তেওঁ “নিজ বাহুবলে” শব্দত শ্ৰমিকৰ আত্মনিৰ্ভৰতা আৰু আত্মশক্তিৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে। সামগ্ৰিকভাৱে এই কবিতাৰ মাজেৰে কবিৰ প্ৰগতিবাদী, সাম্যবাদী আৰু বিপ্লৱী চিন্তাৰ পৰিপূৰ্ণ পৰিচয় পোৱা যায়।
৫। ‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’ কবিতাটিৰ মূল ভাৱ আৰু সমকালীন প্ৰাসংগিকতা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’ কবিতাটিৰ মূল ভাৱ হ’ল শ্ৰমজীৱী মানুহৰ মৰ্যাদা প্ৰতিষ্ঠা আৰু সামাজিক ন্যায়ৰ আহ্বান। কবিয়ে দেখুৱাইছে যে যিজন কাঠমিস্ত্ৰীয়ে ইমান সুন্দৰ আচবাব, প্ৰাসাদ সদৃশ ঘৰ সাজি দিয়ে, সিজনে নিজে অভাৱত পৰি আছে। এই বৈষম্য নৈতিকভাৱে গ্ৰহণযোগ্য নহয়। সেয়ে কবিয়ে শ্ৰমজীৱী শ্ৰেণীক একতাবদ্ধ হৈ ন্যায্য অধিকাৰ আদায় কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছে। কবিতাটিৰ সমকালীন প্ৰাসংগিকতাৰ ফালৰ পৰা চাবলৈ গ’লে— আজিও সমাজত শ্ৰমজীৱী আৰু পুঁজিপতিৰ মাজত প্ৰকট বৈষম্য বিদ্যমান। নিৰ্মাণ শ্ৰমিক, কৃষক, মহিলা শ্ৰমিক, প্ৰৱাসী শ্ৰমিক আদি আজিও পৰ্যাপ্ত মজুৰি, নিৰাপত্তা আৰু মৰ্যাদাৰ পৰা বঞ্চিত। সেয়ে শ্ৰমিকৰ অধিকাৰ, ন্যায্য মজুৰি, কৰ্মস্থলৰ নিৰাপত্তা, সামাজিক সুৰক্ষা আদি বিষয়সমূহ এতিয়াও অতিকৈ প্ৰাসংগিক। কবিৰ আহ্বান আজিও আমাৰ চেতনাত নৱ-নৱ অৰ্থ লৈ আহে। কবিতাটি সাৰ্বজনীন আৰু চিৰকালীন।
শব্দাৰ্থ
| শব্দ | অৰ্থ |
|---|---|
| কাঠমিস্ত্ৰী | কাঠেৰে আচবাব আৰু ঘৰ-দুৱাৰ সাজোতা শ্ৰমিক |
| ৰাণ্ডা | কাঠ মিহি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা সঁজুলি (Plane) |
| বটালি | কাঠত খুন্দা মাৰি গা-গঢ়িবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা সঁজুলি (Chisel) |
| প্ৰৱাল | সাগৰৰ তলত পোৱা ৰঙা ৰঙৰ এক প্ৰাকৃতিক ৰত্ন |
| শৃঙ্গ | চূড়া, পৰ্বতৰ ওপৰৰ অংশ |
| আচবাব | ঘৰৰ ব্যৱহাৰিক সঁজুলি (Furniture) |
| আলনা | কাপোৰ ৰখা ৰেক |
| ড্ৰয়াৰ | আলমাৰিৰ টানি বাহিৰ কৰিব পৰা খোপ |
| আলমাৰি | সামগ্ৰী ৰখা বদ্ধ কেবিনেট |
| টিপয় | সৰু চাহৰ মেজ |
| প্ৰাসাদ | ৰাজকীয় সুউচ্চ অট্টালিকা |
| সদৃশ | সমান, একে ধৰণৰ |
| বিশ্বশিল্পী | বিশ্ব-পৰ্যায়ৰ সৃজনশীল কলাবিদ |
| বাহুবল | হাতৰ শক্তি, নিজৰ শক্তি |
| কঁহাৰ | মাটিৰে বাচন-বৰ্তন তৈয়াৰ কৰা শ্ৰমিক |
| কমাৰ | লোহাৰে সঁজুলি তৈয়াৰ কৰা শ্ৰমিক |
| শ্ৰমজীৱী | শ্ৰমেৰে জীৱিকা চলোৱা লোক |
| মায়াপুৰী | ৰূপকথাৰ আকাশকুসুম-নগৰ |
| প্ৰগতিবাদী | আগবঢ়া বা প্ৰগতিশীল চিন্তাত বিশ্বাসী |
| সাম্যবাদ | সকলোৰে সমান অধিকাৰৰ পক্ষপাতী মতবাদ |
| বৰ্গসংগ্ৰাম | শ্ৰেণীসংগ্ৰাম, পুঁজিপতিৰ বিৰুদ্ধে শ্ৰমিকৰ যুঁজ |
| বৈষম্য | অসমতা |
| অভিযান | আগবাঢ়ি যোৱা, কবিৰ কাব্যসংকলনৰ নাম |
ভাৱাৰ্থ
‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’ কবিতাটিৰ মূল ভাৱাৰ্থ হ’ল— সমাজৰ এক বিৰাট অংশ যিসকলে নিজৰ শ্ৰম, ঘাম আৰু সৃষ্টিশীলতাৰে সমাজৰ সৌন্দৰ্য, সম্পদ আৰু সুখ-সুবিধা সৃষ্টি কৰে— এওঁলোক হ’ল কাঠমিস্ত্ৰী, কঁহাৰ, কমাৰ আদি শ্ৰমিক— এওঁলোকেই বাস্তৱত সমাজৰ প্ৰকৃত নিৰ্মাতা। কিন্তু এই শ্ৰমজীৱী মানুহসকল নিজে সদাই অভাৱ-অনাটনত বাস কৰে। সিহঁতৰ পৰিশ্ৰমৰ ফল ভোগ কৰে আন এক শ্ৰেণীয়ে— ধনী, পুঁজিপতি, অভিজাত শ্ৰেণীয়ে, যিসকলে কোনো কাম নকৰাকৈ মাত্ৰ অৰ্থৰ বলত প্ৰাসাদ সদৃশ ঘৰত বাস কৰে আৰু বিলাসী জীৱন যাপন কৰে। এই অসমতা গ্ৰহণযোগ্য নহয়। সেয়ে কবিয়ে শ্ৰমিকৰ মৰ্যাদা প্ৰতিষ্ঠা কৰিবৰ বাবে— সিহঁতৰ ন্যায্য পৰিশ্ৰমৰ মূল্য আদায় কৰাৰ বাবে— সিহঁতকে নিজ বাহুবলেৰে যুঁজি যাবলৈ আহ্বান জনাইছে। কবিতাটিৰ ভাৱাৰ্থত সমাজৰ ন্যায়, সমতা, শ্ৰমিকৰ মৰ্যাদা, একতা আৰু বিপ্লৱী চেতনাৰ সুৰ গভীৰভাৱে নিহিত হৈ আছে।
প্ৰসংগ-সহিত ব্যাখ্যা
১। “প্ৰৱাল দ্বীপৰ শৃঙ্গৰ দৰে…”
উত্তৰঃ
প্ৰসংগ: এই উদ্ধৃতিটো কবি ধীৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ দত্তই ৰচনা কৰা ‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’ কবিতাৰ পৰা লোৱা হৈছে। কবিতাটো ASSEB-ৰ HS দ্বিতীয় বাৰ্ষিকৰ পাঠ্যপুথি ‘সাহিত্য সৌৰভ’ত অন্তৰ্ভুক্ত। কবিতাটো ১৯৩৯ চনত ৰচিত আৰু কবিৰ একমাত্ৰ কাব্যসংকলন ‘অভিযান’ত প্ৰকাশিত।
ব্যাখ্যা: এই উদ্ধৃতিটোৰ মাজেৰে কবিয়ে কাঠমিস্ত্ৰীয়ে নিজৰ হাতেৰে গঢ়া আচবাবসমূহৰ বৰ্ণনা দিছে। কাঠমিস্ত্ৰীয়ে ৰাণ্ডা, বটালিৰ খুন্দাত নিৰস, কঠিন কাঠক জীৱন্ত কৰি তুলি যি অপূৰ্ব আচবাব নিৰ্মাণ কৰে— সেইবোৰ চাবলৈ যেন সাগৰৰ মাজত প্ৰৱাল দ্বীপৰ শৃঙ্গসদৃশ ৰঙীন আৰু চকুৰ লোভনীয়। প্ৰৱাল দ্বীপৰ শৃঙ্গসমূহ যিদৰে প্ৰকৃতিৰ অপূৰ্ব দান, তেনেদৰে কাঠমিস্ত্ৰীৰ হাতে সজা আচবাবসমূহো শিল্পৰ এক অপূৰ্ব নিদৰ্শন। উপমাটিয়ে কাঠমিস্ত্ৰীৰ শিল্পসত্তা আৰু সৃষ্টিশীলতাক উদ্ভাসিত কৰিছে। ই কাঠমিস্ত্ৰীক ‘বিশ্বশিল্পী’ বুলি অভিহিত কৰাৰ যথাৰ্থতাও প্ৰতিপন্ন কৰে।
২। “নিজ বাহুবলেৰে কাঢ়ি লোৱা নিজৰ অধিকাৰ…”
উত্তৰঃ
প্ৰসংগ: উদ্ধৃতিটো কবি ধীৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ দত্তই ৰচনা কৰা ‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’ কবিতাৰ পৰা লোৱা। কবিতাৰ অন্তিম অংশত কবিয়ে শ্ৰমজীৱী শ্ৰেণীক বিদ্ৰোহী হ’বলৈ আহ্বান জনাইছে।
ব্যাখ্যা: এই উদ্ধৃতিটোৰ মাজেৰে কবিয়ে শ্ৰমজীৱী শ্ৰেণী— কাঠমিস্ত্ৰী, কঁহাৰ, কমাৰ আদিক জাগ্ৰত হৈ একগোট হ’বলৈ আৰু নিজ শক্তিৰে নিজৰ ন্যায্য অধিকাৰ আদায় কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছে। কবিৰ মতে, যিজনে শ্ৰম কৰে— সিজনেই সমাজৰ প্ৰকৃত গৰাকী। শ্ৰমিকৰ পৰিশ্ৰমৰ ফল ভোগ কৰি ধনী শ্ৰেণীয়ে যি ভাবে অট্টালিকাত বিলাসী জীৱন যাপন কৰে, ই অন্যায়। সেয়ে শ্ৰমিকে আনৰ ভিক্ষা বিচাৰিব নালাগে— সিহঁতে নিজে নিজৰ শক্তিৰে যুঁজ দি ন্যায্য অধিকাৰ আদায় কৰিব লাগে। ‘বাহুবল’ শব্দটোৱে শাৰীৰিক শক্তিৰ লগতে নৈতিক, মানসিক আৰু সংঘবদ্ধ শ্ৰমিক-সংহতিৰ শক্তিকো বুজায়। ই কবিৰ বিপ্লৱী চেতনাৰ ঘোষণা।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
বহুবিকল্পীয় প্ৰশ্ন (MCQ)
১। ‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’ কবিতাটোৰ ৰচক হৈছে—
(ক) ৰঘুনাথ চৌধাৰী (খ) ধীৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ দত্ত (গ) নৱকান্ত বৰুৱা (ঘ) হীৰেন ভট্টাচাৰ্য
উত্তৰঃ (খ) ধীৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ দত্ত।
২। ‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’ কবিতাটো কোন চনত ৰচিত?
(ক) ১৯৩৬ (খ) ১৯৩৯ (গ) ১৯৪০ (ঘ) ১৯৪৫
উত্তৰঃ (খ) ১৯৩৯।
৩। কবি ধীৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ দত্তৰ একমাত্ৰ কাব্যসংকলনৰ নাম—
(ক) মণিকূট (খ) অভিযান (গ) যাত্ৰা (ঘ) মানসী
উত্তৰঃ (খ) অভিযান।
৪। কবিতাটিত উল্লেখিত সঁজুলিদুটা হ’ল—
(ক) হাতুৰী আৰু কুঠাৰ (খ) ৰাণ্ডা আৰু বটালি (গ) দা আৰু কঁহি (ঘ) কোদাল আৰু কচি
উত্তৰঃ (খ) ৰাণ্ডা আৰু বটালি।
৫। ‘প্ৰৱাল দ্বীপৰ শৃঙ্গৰ দৰে’ উপমাটি দিয়া হৈছে কিহৰ বিষয়ে?
(ক) কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ (খ) ধনী মানুহৰ অট্টালিকা (গ) কাঠমিস্ত্ৰীয়ে সজা আচবাব (ঘ) সাগৰৰ পাৰ
উত্তৰঃ (গ) কাঠমিস্ত্ৰীয়ে সজা আচবাব।
৬। কবিতাটিত কাঠমিস্ত্ৰীক কি বুলি অভিহিত কৰা হৈছে?
(ক) দৰিদ্ৰ (খ) কঠিয়াতলী (গ) বিশ্বশিল্পী (ঘ) মজদুৰ
উত্তৰঃ (গ) বিশ্বশিল্পী।
৭। কবি ধীৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ দত্তৰ জন্ম-মৃত্যুৰ চন—
(ক) ১৯০৫-১৯৭০ (খ) ১৯১০-১৯৭২ (গ) ১৯১৫-১৯৭৫ (ঘ) ১৯১২-১৯৭০
উত্তৰঃ (খ) ১৯১০-১৯৭২।
৮। কবিৰ আহ্বানমতে শ্ৰমিকে অধিকাৰ আদায় কৰিব লাগে—
(ক) ভিক্ষা মাগি (খ) চৰকাৰৰ পৰা (গ) নিজ বাহুবলে (ঘ) মালিকৰ অনুগ্ৰহত
উত্তৰঃ (গ) নিজ বাহুবলে।
৯। কবিতাটোৰ বিষয়ে নৱকান্ত বৰুৱাই ক’ব বিচাৰিছিল—
(ক) ই এটা সাধাৰণ কবিতা (খ) ই এটা ৰোমাণ্টিক কবিতা (গ) ই দহোটা শ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া কবিতাৰ এটা (ঘ) ই বহুতো ভুল আছে
উত্তৰঃ (গ) ই দহোটা শ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া কবিতাৰ এটা।
১০। কবিতাটো কোন আলোচনীত প্ৰথম প্ৰকাশ পাইছিল?
(ক) আৱাহন (খ) মিলন (গ) ৰামধেনু (ঘ) জোনাকী
উত্তৰঃ (খ) মিলন।
১১। কবিৰ জন্ম ক’ত হৈছিল?
(ক) যোৰহাট (খ) গোলাঘাট (গ) ডিব্ৰুগড় (ঘ) তেজপুৰ
উত্তৰঃ (খ) গোলাঘাট।
১২। কাঠমিস্ত্ৰীয়ে আচবাব সাজে—
(ক) নিজৰ বাবে (খ) দৰিদ্ৰৰ বাবে (গ) ধনী আৰু বিলাসী শ্ৰেণীৰ বাবে (ঘ) ৰাজহুৱা স্থানৰ বাবে
উত্তৰঃ (গ) ধনী আৰু বিলাসী শ্ৰেণীৰ বাবে।
খালী ঠাই পূৰ কৰা
১। ‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’ কবিতাটো ____ চনত ৰচিত।
উত্তৰঃ ১৯৩৯।
২। কবি ধীৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ দত্তৰ একমাত্ৰ কাব্যসংকলনৰ নাম ____।
উত্তৰঃ অভিযান।
৩। কবিতাটিত উল্লেখ থকা দুবিধ সঁজুলি হ’ল ____ আৰু ____।
উত্তৰঃ ৰাণ্ডা আৰু বটালি।
৪। কাঠমিস্ত্ৰীয়ে সজা আচবাব যেন ____ দ্বীপৰ শৃঙ্গৰ দৰে।
উত্তৰঃ প্ৰৱাল।
৫। কবিয়ে কাঠমিস্ত্ৰীক ____ বুলি অভিহিত কৰিছে।
উত্তৰঃ বিশ্বশিল্পী।
৬। কবিতাটো প্ৰথমে ____ আলোচনীত প্ৰকাশ পাইছিল।
উত্তৰঃ মিলন।
৭। কবিৰ জন্ম ____ ৰ কৰুণাটিং চাহ বাগিচাত হৈছিল।
উত্তৰঃ গোলাঘাট।
৮। কবিয়ে কাঠমিস্ত্ৰীৰ লগতে ____ আৰু ____ কো নিজ অধিকাৰ আদায় কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছে।
উত্তৰঃ কঁহাৰ আৰু কমাৰ।
৯। কবিৰ মতে, শ্ৰমিকে নিজ ____ ৰে অধিকাৰ আদায় কৰিব লাগে।
উত্তৰঃ বাহুবল।
১০। ____ য়ে এই কবিতাটোক অসমীয়া দহোটা শ্ৰেষ্ঠ কবিতাৰ এটা বুলি কৈছিল।
উত্তৰঃ নৱকান্ত বৰুৱা।
শুদ্ধ/অশুদ্ধ লিখা
১। ‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’ কবিতাটো ১৯৪৫ চনত ৰচিত।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। কবিতাটো ১৯৩৯ চনত ৰচিত।
২। কবি ধীৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ দত্তৰ একমাত্ৰ কাব্যসংকলনৰ নাম ‘অভিযান’।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৩। কাঠমিস্ত্ৰীয়ে কোদাল আৰু কচি ব্যৱহাৰ কৰে।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। কাঠমিস্ত্ৰীয়ে ৰাণ্ডা আৰু বটালি ব্যৱহাৰ কৰে।
৪। কবিয়ে কাঠমিস্ত্ৰীক ‘বিশ্বশিল্পী’ বুলি অভিহিত কৰিছে।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৫। কবি ধীৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ দত্ত প্ৰগতিবাদী চিন্তাৰে অনুপ্ৰাণিত আছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
কবিৰ চমু পৰিচয়
কবি ধীৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ দত্ত (১৯১০-১৯৭২) আছিল অসমীয়া আধুনিক কবিতাৰ প্ৰগতিবাদী ধাৰাৰ অগ্ৰদূত। তেওঁৰ জন্ম ১৯১০ চনত গোলাঘাট জিলাৰ কৰুণাটিং চাহ বাগিচাত হৈছিল। প্ৰাথমিক শিক্ষা গোলাঘাট চহৰৰ স্থানীয় বিদ্যালয়ত লাভ কৰি তেওঁ পিছত উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে কলিকতা ভ্ৰমণ কৰিছিল। যৌৱনতে তেওঁ ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰাম আৰু সাম্যবাদী আন্দোলনত আকৃষ্ট হয়। ১৯২৮ চনৰ পৰাই তেওঁ সক্ৰিয়ভাৱে স্বাধীনতা আন্দোলনত যোগদান কৰিছিল আৰু সেই বাবে তেওঁ দুবছৰ কাৰাবাসও কৰিছিল।
কবি ধীৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ দত্ত আছিল মাৰ্ক্সবাদী চিন্তাৰে অনুপ্ৰাণিত। তেওঁৰ কবিতাত শ্ৰমজীৱী মানুহ— শ্ৰমিক, কৃষক, খেতিয়কৰ দুৰ্দশা আৰু সংগ্ৰামৰ ছবি স্পষ্টকৈ প্ৰকাশ পায়। তেওঁ আছিল ৩০ ৰ দশকৰ অসমীয়া প্ৰগতিবাদী লেখক সংঘৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠাপক। তেওঁৰ কবিতাই অসমীয়া আধুনিক কবিতাত নতুন দিশ আৰু চিন্তা আনি দিছিল।
তেওঁৰ একমাত্ৰ কাব্যসংকলন ‘অভিযান’ ১৯৩৬ চনত প্ৰকাশ পাইছিল। এই সংকলনত ‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’, ‘অভিযান’, ‘কৃষাণ’, ‘নতুন প্ৰভাত’ আদি বহুতো বিখ্যাত কবিতা সন্নিৱিষ্ট হৈ আছে। তেওঁৰ কবিতাবোৰে বৰ্গসংগ্ৰাম, সামাজিক ন্যায়, অৰ্থনৈতিক সমতা আৰু শ্ৰমিকৰ মৰ্যাদাৰ বাণী প্ৰচাৰ কৰে। বিশিষ্ট কবি নৱকান্ত বৰুৱাই তেওঁৰ ‘কাঠমিস্ত্ৰীৰ ঘৰ’ কবিতাটোক অসমীয়া দহোটা শ্ৰেষ্ঠ কবিতাৰ এটা বুলি অভিহিত কৰিছিল।
কবি ধীৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ দত্তই আজীৱন কৃষক-শ্ৰমিকৰ অধিকাৰৰ পক্ষে যুঁজ দিছিল আৰু এই আদৰ্শৰ প্ৰতি অবিচল থাকিয়েই ১৯৭২ চনৰ ২২ অক্টোবৰ তাৰিখে তেওঁ ইহলোক ত্যাগ কৰে। তেওঁৰ অৱদানে অসমীয়া সাহিত্যত প্ৰগতিবাদী কাব্যধাৰাৰ ভেটি দৃঢ় কৰিছে আৰু আজিও তেওঁৰ কবিতাই পাঠকৰ মাজত সমাজ-চেতনা আৰু ন্যায়ৰ বাণী জগাই তুলিছে।