জনতাৰ আহ্বান — জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা
ASSEB (Assam State School Education Board) উচ্চতৰ মাধ্যমিক দ্বিতীয় বাৰ্ষিকৰ (Class 12) অসমীয়া MIL পাঠ্যপুথি সাহিত্য সৌৰভৰ অন্তৰ্গত পদ্য বিভাগৰ এক উল্লেখযোগ্য কবিতা হ’ল ‘জনতাৰ আহ্বান’। কবিতাটোৰ ৰচক হৈছে অসমীয়া সংস্কৃতিৰ ‘ৰূপকোঁৱৰ’ জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা। কবিতাটো কবিৰ বিখ্যাত কাব্যপুথি ‘লুইতৰ পাৰৰ অগ্নিসুৰ’ৰ পৰা সংকলিত। ‘জনতাৰ আহ্বান’ কবিতাটোত শোষিত-নিপীড়িত সাধাৰণ মানুহৰ জাগৰণ, তেওঁলোকৰ অন্তৰ্নিহিত শক্তিৰ স্বৰূপ আৰু এক নতুন সমাজ-গঠনৰ আহ্বান প্ৰতিধ্বনিত হৈছে।
তলত কবিতাটোৰ মূল ভাব, সাৰাংশ আৰু পাঠ্যপুথিৰ আটাইবোৰ প্ৰশ্নোত্তৰ ASSEB পৰীক্ষাৰ উপযোগী ৰূপত পৰিৱেশন কৰা হ’ল।
সাৰাংশ
‘জনতাৰ আহ্বান’ কবিতাটো জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ প্ৰগতিশীল চেতনাৰে ৰচিত এক বিপ্লৱী আহ্বানমূলক কবিতা। কবিতাটোৰ মূল প্ৰতিপাদ্য বিষয় হ’ল— শতাব্দী জুৰি শোষিত, নিপীড়িত, অৱহেলিত সাধাৰণ মানুহৰ জাগৰণ আৰু তেওঁলোকৰ মুক্তিৰ আহ্বান। কবিৰ মতে, সাধাৰণ জনতা যিদৰে বোকাত জন্ম লোৱা পদুম ফুলৰ দৰে কাদাৰ পৰাই উদ্ভাসিত হৈ ওপৰলৈ উঠি আহে, ঠিক তেনেদৰে বহু যুগ ধৰি দৰিদ্ৰতা, অজ্ঞতা আৰু অৱহেলাৰ অন্ধকাৰত পৰি থকা মানুহবোৰ আজি জ্ঞান-আলোকলৈ মূৰ দাঙি উঠিছে। কবিয়ে এই জাগ্ৰত জনতাক ‘বেলিমুৱা পদুম’ৰ লগত তুলনা কৰিছে।
কবিৰ দৃষ্টিত জনতাৰ এই জাগৰণ এক নতুন ইতিহাসৰ সূচনা— য’ত শোষক-শ্ৰেণীৰ স্থান নাথাকিব, সকলো প্ৰভেদ বিলীন হৈ যাব। জনতাৰ সম্মিলিত শক্তিক কবিয়ে ‘দুৰ্নিবাৰ ভূমিকম্প’ ৰূপে চিত্ৰিত কৰিছে। সেই ভূমিকম্পৰ আগত পুৰণি ব্যৱস্থা, অন্যায়-অবিচাৰ আৰু সকলো শাসকীয় অহংকাৰ ধ্বংস হৈ যাব। কবিয়ে জনতাক ষোড়শোপচাৰেৰে অৰ্চনা কৰাৰ কথাও কৈছে— অৰ্থাৎ পূজনীয় দেৱতাক যিদৰে ষোল্লো প্ৰকাৰৰ উপচাৰেৰে সেৱা কৰা হয়, তেনেদৰে কবিয়ে দেশৰ প্ৰকৃত নিৰ্মাতা শ্ৰমিক, কৃষক আৰু সাধাৰণ জনগণক সমাজৰ প্ৰকৃত দেৱতা ৰূপে স্বীকৃতি দিছে। কবিতাটোত ৰূপকোঁৱৰৰ মানৱতাবাদ, সাম্যবাদী চিন্তা আৰু গণজাগৰণৰ আদৰ্শ স্পষ্টভাৱে প্ৰতিফলিত হৈছে।
Summary
‘Janatar Ahban’ (The Call of the People) is a revolutionary poem by Jyotiprasad Agarwala, the ‘Rupkonwar’ of Assamese culture, taken from his celebrated collection Luitor Paror Agnisur. The poem heralds the awakening of the long-oppressed common masses — peasants, workers and the down-trodden — who, like the lotus born of mud, are now rising towards light, knowledge and dignity. The poet hails this new dawn as a “sun-facing lotus” and proclaims that the collective power of the masses has become an unstoppable earthquake that will shatter every old, exploitative order. Drawing on the imagery of shodashopachar — the sixteen ritual offerings reserved for a deity — Jyotiprasad worships the people themselves as the true gods of the new age. Through fiery rhythms and humanist vision the poem proclaims democracy, equality and the inevitable triumph of mass consciousness over feudal darkness, making it one of the most powerful clarion calls in modern Assamese poetry. The poem urges the youth to recognise this awakening, to march with the people and to build a society free from injustice, hunger and tyranny — so that the call of the people may resound across every sky on earth.
কবিৰ চমু পৰিচয়
অসমীয়া সংস্কৃতিৰ ‘ৰূপকোঁৱৰ’ আখ্যাপ্ৰাপ্ত জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ জন্ম হৈছিল ১৯০৩ চনৰ ১৭ জুনত ডিব্ৰুগড়ৰ তামোলবাৰী চাহ বাগিচাত। পিতৃৰ নাম পৰমানন্দ আগৰৱালা আৰু মাতৃৰ নাম কীৰ্তিময়ী আগৰৱালা। তেওঁৰ পৰিয়াল মূলতঃ ৰাজস্থানৰ পৰা অসমলৈ আহিছিল যদিও সম্পূৰ্ণৰূপে অসমীয়া সংস্কৃতিৰে আত্মীকৃত হৈ পৰিছিল। শৈশৱৰে পৰা সংগীত, সাহিত্য আৰু কলাৰ প্ৰতি জ্যোতিপ্ৰসাদৰ আছিল গভীৰ আকৰ্ষণ।
তেওঁ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ পথিকৃৎ। ১৯৩৫ চনত নিৰ্মাণ কৰা ‘জয়মতী’ অসমৰ প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ‘ইন্দ্ৰমালতী’ (১৯৩৯) নামৰ চলচ্চিত্ৰখনো নিৰ্মাণ কৰে। জ্যোতিপ্ৰসাদে অসংখ্য নাটক, কবিতা, প্ৰৱন্ধ আৰু গীত ৰচনা কৰিছিল। তেওঁৰ ৰচিত গীতবোৰ ‘জ্যোতি সংগীত’ নামেৰে পৰিচিত। উল্লেখযোগ্য নাটকসমূহ হ’ল— ‘শোণিত কুঁৱৰী’ (প্ৰথম নাটক), ‘কাৰেংঘৰ’, ‘লভিতা’, ‘ৰূপালীম’ আদি। কাব্যগ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত ‘লুইতৰ পাৰৰ অগ্নিসুৰ’ আৰু ‘মুকল্য মূৰ্তি’ বিশেষ উল্লেখযোগ্য।
জ্যোতিপ্ৰসাদ ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনৰো এজন সক্ৰিয় কৰ্মী আছিল। ১৯৪২ চনৰ ভাৰত ছাড়ো আন্দোলনত তেওঁ অসমত নেতৃত্ব প্ৰদান কৰিছিল। সমাজবাদী চিন্তাধাৰাৰ অনুৰাগী এই কবিজনৰ ৰচনাৰাজিত গণজাগৰণৰ সুৰ স্পষ্ট। ১৯৫১ চনৰ ১৭ জানুৱাৰীত মাত্ৰ ৪৭ বছৰ বয়সতে এই বহুমুখী প্ৰতিভাৰ অধিকাৰী মনিষীজনে শেষ নিশ্বাস ত্যাগ কৰে। অসমে তেওঁৰ মৃত্যুদিনটো ‘শিল্পী দিৱস’ ৰূপে পালন কৰে।
শব্দাৰ্থ আৰু টোকা
| শব্দ | অৰ্থ |
|---|---|
| আহ্বান | মাত, আমন্ত্ৰণ, ডাক |
| জনতা | সাধাৰণ মানুহৰ সমষ্টি, জনগণ |
| পঙ্কজ | পদুম ফুল (পঙ্ক অৰ্থাৎ বোকাত জন্মা) |
| পদুম | পদ্ম, কমল ফুল |
| বোকা | কাদা, মাটিৰ লগত পানীৰ মিশ্ৰণ |
| আলোক | পোহৰ, জ্ঞান |
| বেলিমুৱা | সূৰ্যৰ ফালে মুখ কৰা, সূৰ্যমুখী |
| প্ৰবুদ্ধ | জাগ্ৰত, জ্ঞানসম্পন্ন, চেতনাশীল |
| অভিনৱ | নতুন, একেবাৰে নুদেখা ৰূপৰ |
| ষোড়শোপচাৰ | পূজাত ব্যৱহৃত ষোল্লোটা সামগ্ৰী— আসন, স্বাগত, পাদ্য, অৰ্ঘ্য, আচমনীয়, মধুপৰ্ক, পুনৰাচমনীয়, স্নান, বসন, আভৰণ, গন্ধ, পুষ্প, ধূপ, দীপ, নৈবেদ্য আৰু বন্দনা |
| অৰ্চনা | পূজা, আৰাধনা |
| দুৰ্নিবাৰ | ৰখাব নোৱাৰা, ৰোধ কৰিব নোৱাৰা |
| ভূমিকম্প | ভূইকঁপ, পৃথিৱীৰ কম্পন |
| শোষিত | চুহি লোৱা, অত্যাচাৰৰ চিকাৰ |
| নিপীড়িত | অত্যাচাৰিত, পীড়াগ্ৰস্ত |
| মুকল্য | মুকলি, খোলা |
| অগ্নিসুৰ | জুইৰ সুৰ, প্ৰজ্বলিত গীত |
| লুইত | ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ |
| জাগৰণ | জাগৃতি, সাৰ পোৱা অৱস্থা |
| সাম্য | সমতা, সমান অধিকাৰ |
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ (১ নম্বৰ)
১। ‘জনতাৰ আহ্বান’ কবিতাটোৰ ৰচক কোন?
উত্তৰঃ ‘জনতাৰ আহ্বান’ কবিতাটোৰ ৰচক হৈছে ৰূপকোঁৱৰ জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা।
২। ‘জনতাৰ আহ্বান’ কবিতাটো কবিৰ কোনখন কাব্যগ্ৰন্থৰ পৰা সংকলিত?
উত্তৰঃ ‘জনতাৰ আহ্বান’ কবিতাটো জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ ‘লুইতৰ পাৰৰ অগ্নিসুৰ’ নামৰ কাব্যগ্ৰন্থৰ পৰা সংকলিত।
৩। জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ জন্ম কেতিয়া আৰু ক’ত হৈছিল?
উত্তৰঃ জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ জন্ম হৈছিল ১৯০৩ চনৰ ১৭ জুনত ডিব্ৰুগড়ৰ তামোলবাৰী চাহ বাগিচাত।
৪। জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাক কি উপাধিৰে অভিহিত কৰা হয়?
উত্তৰঃ জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাক ‘ৰূপকোঁৱৰ’ উপাধিৰে অভিহিত কৰা হয়।
৫। জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ প্ৰথম নাটকখনৰ নাম কি?
উত্তৰঃ জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ প্ৰথম নাটকখনৰ নাম ‘শোণিত কুঁৱৰী’।
৬। অসমৰ প্ৰথম চলচ্চিত্ৰখনৰ নাম কি আৰু ইয়াৰ পৰিচালক কোন?
উত্তৰঃ অসমৰ প্ৰথম চলচ্চিত্ৰখনৰ নাম ‘জয়মতী’ আৰু ইয়াৰ পৰিচালক জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা। এই চলচ্চিত্ৰখন ১৯৩৫ চনত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।
৭। কবিতাটোত কবিয়ে জনতাক কিহৰ সৈতে তুলনা কৰিছে?
উত্তৰঃ কবিতাটোত কবিয়ে জনতাক বোকাত জন্ম লোৱা পদুম (পঙ্কজ) ফুলৰ সৈতে তুলনা কৰিছে।
৮। ‘বেলিমুৱা’ শব্দটোৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ ‘বেলিমুৱা’ শব্দটোৰ অৰ্থ হ’ল— সূৰ্যৰ ফালে মুখ কৰা বা সূৰ্যমুখী।
৯। ‘ষোড়শোপচাৰ’ শব্দটোৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ ‘ষোড়শোপচাৰ’ শব্দটোৰ অৰ্থ হ’ল— পূজা-অৰ্চনাত ব্যৱহৃত ষোল্লো প্ৰকাৰৰ উপচাৰ। আসন, স্বাগত, পাদ্য, অৰ্ঘ্য, আচমনীয়, মধুপৰ্ক, পুনৰাচমনীয়, স্নান, বসন, আভৰণ, গন্ধ, পুষ্প, ধূপ, দীপ, নৈবেদ্য আৰু বন্দনা— এই ষোল্লোটা উপচাৰৰ সমষ্টিকে ষোড়শোপচাৰ বোলে।
১০। কবিতাটোত কবিয়ে জনতাৰ শক্তিক কিহৰ লগত তুলনা কৰিছে?
উত্তৰঃ কবিতাটোত কবিয়ে জনতাৰ সম্মিলিত শক্তিক ‘দুৰ্নিবাৰ ভূমিকম্প’ৰ লগত তুলনা কৰিছে।
১১। জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ ৰচিত গীতসমূহক কি বুলি জনাজাত?
উত্তৰঃ জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ ৰচিত গীতসমূহক ‘জ্যোতি সংগীত’ বুলি জনাজাত।
১২। ‘প্ৰবুদ্ধ’ শব্দটোৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ ‘প্ৰবুদ্ধ’ শব্দটোৰ অৰ্থ হ’ল— জাগ্ৰত, চেতনাশীল, জ্ঞানসম্পন্ন।
১৩। ‘অভিনৱ’ শব্দটোৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ ‘অভিনৱ’ শব্দটোৰ অৰ্থ হ’ল— একেবাৰে নতুন, পূৰ্বে নুদেখা।
১৪। ‘অগ্নিসুৰ’ শব্দটোৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ ‘অগ্নিসুৰ’ শব্দটোৰ অৰ্থ হ’ল— জুইৰ সুৰ অৰ্থাৎ প্ৰজ্বলিত, ক্ৰান্তিকৰ স্বৰ।
১৫। জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ মৃত্যু কেতিয়া হৈছিল আৰু এই দিনটো অসমে কি ৰূপে পালন কৰে?
উত্তৰঃ জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ মৃত্যু হৈছিল ১৯৫১ চনৰ ১৭ জানুৱাৰীত। অসমে এই দিনটো ‘শিল্পী দিৱস’ ৰূপে পালন কৰে।
চমু প্ৰশ্নোত্তৰ (২-৩ নম্বৰ)
১। কবিতাটোৰ মূল প্ৰতিপাদ্য বিষয় কি?
উত্তৰঃ ‘জনতাৰ আহ্বান’ কবিতাটোৰ মূল প্ৰতিপাদ্য বিষয় হ’ল— দীৰ্ঘদিন ধৰি শোষিত, নিপীড়িত আৰু অৱহেলিত সাধাৰণ মানুহৰ জাগৰণ। কবিৰ মতে, যুগ যুগ ধৰি অজ্ঞতা, দাৰিদ্ৰ্য আৰু অন্ধকাৰৰ মাজত পৰি থকা সাধাৰণ জনতাৰ আজি জাগৃতি ঘটিছে। তেওঁলোক বোকাত জন্ম লোৱা পদুম ফুলৰ দৰে আলোকলৈ মূৰ দাঙি উঠিছে। কবিয়ে এই গণজাগৰণক স্বাগতম জনাইছে আৰু এই জনশক্তিৰ সম্মুখত অন্যায়, অত্যাচাৰ আৰু পুৰণি শোষণমূলক ব্যৱস্থাৰ পতন অনিৱাৰ্য বুলি ঘোষণা কৰিছে।
২। কবিয়ে জনতাক ‘পঙ্কজ’ৰ সৈতে কিয় তুলনা কৰিছে?
উত্তৰঃ ‘পঙ্কজ’ অৰ্থ পঙ্ক বা বোকাত জন্ম লোৱা পদুম ফুল। বোকাত জন্ম লৈও পদুম ফুলে ওপৰলৈ মূৰ দাঙি ৰঙীন আৰু সুগন্ধী হৈ ফুলি উঠে। ঠিক তেনেদৰে শতাব্দীৰ পিছত শতাব্দী জুৰি সাধাৰণ জনতা দাৰিদ্ৰ্য, অজ্ঞতা আৰু সামাজিক বৈষম্যৰ ‘বোকা’ত পৰি আছিল। সেই বোকাৰ পৰাই আজি তেওঁলোকে আলোক বা চেতনাৰ সন্ধান লৈ ওপৰলৈ উঠি আহিছে। এই সাদৃশ্য দেখুৱাবৰ বাবেই কবিয়ে জনতাক ‘পঙ্কজ’ৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। এই উপমাই জনতাৰ অনিন্দ্য সৌন্দৰ্য আৰু চিৰ-জাগ্ৰত শক্তিৰ সংকেত প্ৰদান কৰে।
৩। কবিয়ে জনতাৰ জাগৃতিক ‘বেলিমুৱা পদুম’ৰ লগত তুলনা কৰিছে কিয়?
উত্তৰঃ ‘বেলিমুৱা পদুম’ অৰ্থাৎ সূৰ্যৰ ফালে মুখ কৰা পদুম ফুল। যিদৰে পদুম ফুলে সূৰ্যৰ পোহৰৰ ফালে মুখ কৰি ফুলি উঠে, তেনেদৰে আজিৰ জাগ্ৰত জনতাই অজ্ঞতাৰ অন্ধকাৰৰ পৰা ওলাই জ্ঞান, চেতনা আৰু মুক্তিৰ আলোকৰ ফালে মুখ কৰিছে। সাধাৰণ জনতাই আজি নিজৰ অস্তিত্ব, অধিকাৰ আৰু শক্তিৰ পৰিচয় পাইছে। সেয়ে কবিয়ে জনতাৰ এই জাগৃতিক ‘বেলিমুৱা পদুম’ৰ হাঁহি ৰূপে চিত্ৰিত কৰিছে। ই প্ৰগতি, আশা আৰু নতুন যুগৰ সূচনাৰ প্ৰতীক।
৪। ‘ষোড়শোপচাৰ’ৰ ধাৰণাটো কবিতাটোত কেনেদৰে প্ৰয়োগ কৰা হৈছে?
উত্তৰঃ পূজা-অৰ্চনাত দেৱতাক যিদৰে ষোল্লো প্ৰকাৰৰ উপচাৰেৰে আৰাধনা কৰা হয়, তেনেদৰে কবিয়ে জনতাকেই দেশৰ আৰু সমাজৰ প্ৰকৃত দেৱতা ৰূপে স্বীকৃতি দি ষোড়শোপচাৰেৰে অৰ্চনা কৰাৰ আহ্বান জনাইছে। ইয়াৰ দ্বাৰা কবিয়ে এই বাৰ্তা দিছে যে— দেৱতা মন্দিৰত নাই, দেৱতা সেই শ্ৰমিক, কৃষক আৰু সাধাৰণ মানুহৰ মাজতে আছে যিজনে নিজৰ ঘাম-তেজেৰে দেশ-সমাজ গঢ়ি তোলে। এই কাব্যিক প্ৰয়োগৰ জৰিয়তে কবিয়ে গণতান্ত্ৰিক চিন্তা আৰু সাম্যবাদী মানৱতাবাদ প্ৰকাশ কৰিছে।
৫। ‘দুৰ্নিবাৰ ভূমিকম্প’ বুলিবলৈ কবিয়ে কি বুজাইছে?
উত্তৰঃ ‘দুৰ্নিবাৰ ভূমিকম্প’ বুলিবলৈ কবিয়ে জনতাৰ সম্মিলিত শক্তিৰ অপ্ৰতিৰোধ্য প্ৰভাৱক বুজাইছে। ভূমিকম্প আহিলে পাহাৰ-পৰ্বত, অট্টালিকা, সকলো একে দেখিৱেই উভতি যায়— তাক কোনেও ৰোধ কৰিব নোৱাৰে। সেই দৰেই, যেতিয়া কোটি কোটি শোষিত জনতা এক হৈ উঠে, তেতিয়া যিকোনো অন্যায়মূলক ব্যৱস্থা, যিকোনো শোষক শক্তি, যিকোনো অহংকাৰী শাসন তেওঁলোকৰ আগত ধ্বংস হৈ যায়। এই ভাব প্ৰকাশৰ বাবেই কবিয়ে জনতাৰ শক্তিক ‘দুৰ্নিবাৰ ভূমিকম্প’ৰ ৰূপক প্ৰদান কৰিছে।
৬। ‘লুইতৰ পাৰৰ অগ্নিসুৰ’ নামকৰণৰ সাৰ্থকতা ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ ‘লুইতৰ পাৰৰ অগ্নিসুৰ’ অৰ্থাৎ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ পাৰৰ পৰা উখি উঠা প্ৰজ্বলিত, বিপ্লৱী সুৰ। এই কাব্যগ্ৰন্থত জ্যোতিপ্ৰসাদে ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে, সামাজিক বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে, দাৰিদ্ৰ্য আৰু অজ্ঞতাৰ বিৰুদ্ধে যি ক্ৰান্তিকাৰী আহ্বান প্ৰকাশ কৰিছে— সেইবোৰ আক্ষৰিকভাৱেই অগ্নিসুৰ। লুইতৰ মাটি অৰ্থাৎ অসমৰ মাটিৰ পৰাই এই বিপ্লৱী চেতনাৰ জন্ম— সেয়ে এই নামকৰণ। ‘জনতাৰ আহ্বান’ কবিতাটোৱেই এই ‘অগ্নিসুৰ’ৰ এক উজ্জ্বল উদাহৰণ।
৭। ‘অভিনৱ’ পঙ্কজ ৰূপ’ বুলি কবিয়ে কি বুজাইছে?
উত্তৰঃ ‘অভিনৱ পঙ্কজ ৰূপ’ অৰ্থাৎ একেবাৰে নতুন ৰূপৰ পদুম। কবিৰ মতে, পূৰ্বৰ পদুম যেনেকৈ মাত্ৰ মন্দিৰ-পূজাত ব্যৱহৃত আছিল, তেনে নহয়— এতিয়াৰ এই পঙ্কজ এক নতুন ৰূপৰ। ই হৈছে জাগ্ৰত জনতাৰ ৰূপ। শোষিত-নিপীড়িত মানুহবোৰৰ এই জাগৃতি পৃথিৱীয়ে আগতে দেখা নাছিল। সেয়ে কবিয়ে ইয়াক ‘অভিনৱ’ অৰ্থাৎ অপূৰ্ব আৰু নতুন বুলি বৰ্ণনা কৰিছে। এই ৰূপ ব্যক্তি-পূজাৰ ৰূপ নহয়, ই গণ-জাগৰণৰ ৰূপ।
৮। কবিতাটোত প্ৰকাশিত কবিৰ মানৱতাবাদৰ স্বৰূপ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ ‘জনতাৰ আহ্বান’ কবিতাটো জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ মানৱতাবাদৰ এক উজ্জ্বল প্ৰকাশ। কবিয়ে কোনো ধৰ্ম, জাতি বা শ্ৰেণী-বিশেষৰ কথা কোৱা নাই; তেওঁ সমগ্ৰ মানৱজাতিৰ মুক্তিৰ কথাহে কৈছে। তেওঁৰ চকুত শ্ৰমিক, কৃষক, সাধাৰণ মানুহেই সমাজৰ প্ৰকৃত দেৱতা। অন্যায়, অত্যাচাৰ আৰু শোষণৰ বিৰুদ্ধে তেওঁ দৃঢ় কণ্ঠ। তেওঁৰ মানৱতাবাদ কেৱল আবেগী নহয়, ই ক্ৰান্তিকাৰী— য’ত মানুহৰ মৌলিক মৰ্যাদা প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে পুৰণি ব্যৱস্থাৰ পতন অনিৱাৰ্য বুলি কোৱা হৈছে।
৯। কবিতাটোত পোহৰ আৰু অন্ধকাৰৰ প্ৰতীকী ব্যৱহাৰ বুজাই দিয়া।
উত্তৰঃ কবিতাটোত ‘অন্ধকাৰ’ৰে কবিয়ে অজ্ঞতা, কুসংস্কাৰ, দাৰিদ্ৰ্য আৰু সামাজিক শোষণৰ অৱস্থাক বুজাইছে। ইয়াৰ বিপৰীতে ‘আলোক’ বা পোহৰৰ দ্বাৰা তেওঁ জ্ঞান, চেতনা, মুক্তি আৰু গণতান্ত্ৰিক জাগৃতিক বুজাইছে। ‘বোকাত জনমা মানুহে আলোকলৈ উঠি আহে’— এই পংক্তিটো এই দ্বৈত প্ৰতীকৰ আদৰ্শ উদাহৰণ। অন্ধকাৰৰ পৰা পোহৰলৈ যাত্ৰাই কবিতাটোৰ মূল গতি— যিটো আছে এক বিপ্লৱৰ গতিও।
দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ (৪-৬ নম্বৰ)
১। ‘জনতাৰ আহ্বান’ কবিতাটোৰ মূলভাৱ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ‘জনতাৰ আহ্বান’ কবিতাটো জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ ‘লুইতৰ পাৰৰ অগ্নিসুৰ’ কাব্যগ্ৰন্থৰ পৰা সংকলিত এক ক্ৰান্তিকাৰী কবিতা। কবিতাটোৰ মূল প্ৰতিপাদ্য হৈছে— দীৰ্ঘ যুগ-যুগ ধৰি অৱহেলিত, শোষিত আৰু নিপীড়িত সাধাৰণ মানুহৰ জাগৰণ আৰু এই জাগৰণৰ পৰিণতিত গঢ়ি উঠা এক নতুন সমাজ-ব্যৱস্থাৰ স্বপ্ন।
কবিৰ চকুত আজিৰ দিনত সাধাৰণ জনতা পদুম ফুলৰ ৰূপ লৈছে— বোকাত জন্ম লৈও যিদৰে পদুম ফুল ফুলি উঠে, তেনেদৰে দাৰিদ্ৰ্য আৰু অজ্ঞতাৰ বোকাৰ পৰা মানুহবোৰে আজি আলোকলৈ উঠি আহিছে। ই কোনো সাধাৰণ ৰূপ নহয়— ই ‘অভিনৱ পঙ্কজ ৰূপ’। সাধাৰণ জনতাৰ এই জাগৃতি বেলিমুৱা পদুমৰ দৰে— যি সূৰ্যৰ ফালে মুখ কৰি হাঁহিছে। অৰ্থাৎ অজ্ঞতাৰ অন্ধকাৰৰ পৰা চেতনাৰ আলোকলৈ মুখ কৰি উদ্ভাসিত হৈছে।
কবিয়ে জনতাৰ এই সম্মিলিত শক্তিক ‘দুৰ্নিবাৰ ভূমিকম্প’ৰ লগত তুলনা কৰিছে— এই শক্তিৰ আগত পুৰণি অন্যায়মূলক ব্যৱস্থা, ভূস্বামী, শোষক শ্ৰেণী আৰু সকলো দমনমূলক ব্যৱস্থা ভাঙি যাব। কবিৰ মতে, প্ৰকৃত দেৱতা মন্দিৰৰ মূৰ্ত্তিৰ মাজত নহয়— প্ৰকৃত দেৱতা সেই কৃষক, শ্ৰমিক আৰু সাধাৰণ মানুহ। সেয়ে কবিয়ে জনতাকেই ষোড়শোপচাৰেৰে অৰ্চনা কৰাৰ আহ্বান জনাইছে।
কবিতাটোৰ ভাষা সৰল কিন্তু শক্তিশালী। তাৰ ছন্দ ৰণদুন্দুভিৰ দৰে— শ্ৰোতাৰ মনত সাহস, প্ৰেৰণা আৰু বিদ্ৰোহ জগাই তোলে। ইয়াত প্ৰকাশিত হৈছে কবিৰ গণতান্ত্ৰিক চিন্তা, সাম্যবাদী মানৱতাবাদ আৰু গণজাগৰণৰ আদৰ্শ। মুঠতে, ‘জনতাৰ আহ্বান’ এক বিপ্লৱী ঘোষণা— যিয়ে প্ৰতিজন জাগ্ৰত মানুহক নতুন সমাজ গঢ়াৰ আহ্বান জনায়।
২। কবিতাটোত প্ৰকাশিত জ্যোতিপ্ৰসাদৰ গণচেতনাৰ স্বৰূপ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা কেৱল এজন কবি নাছিল— তেওঁ আছিল এজন সমাজ চিন্তক, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু গণজাগৰণৰ অগ্ৰদূত। ‘জনতাৰ আহ্বান’ কবিতাটোত তেওঁৰ গণচেতনাৰ এক জাজ্বল্যমান ৰূপ পোৱা যায়।
প্ৰথমতে, কবিয়ে সমাজৰ যিকোনো অংশতকৈ সাধাৰণ মানুহকেই অগ্ৰাধিকাৰ দিছে। তেওঁৰ মতে, ইতিহাসৰ স্ৰষ্টা আৰু সমাজৰ প্ৰকৃত স্তম্ভ হৈছে এই কৃষক, শ্ৰমিক আৰু খাটি-খোৱা মানুহ। সেয়েহে তেওঁ কয়— ‘বোকাত জনমা মানুহে আজি আলোকলৈ উঠি আহে’। ইয়াত ‘বোকাত জনমা’ মানুহকে কবিয়ে দেৱতাৰ আসনত স্থাপন কৰিছে।
দ্বিতীয়তে, কবিয়ে দেখাইছে যে যেতিয়া এই সাধাৰণ মানুহবোৰে নিজৰ শক্তিৰ পৰিচয় পায় আৰু এক হৈ উঠে, তেতিয়া তেওঁলোকৰ শক্তি এক ‘দুৰ্নিবাৰ ভূমিকম্প’ৰ ৰূপ লয়। কোনো শোষক, কোনো অত্যাচাৰী, কোনো শাসক এই শক্তিৰ আগত নটিকে। ই বিপ্লৱৰ প্ৰকৃত স্বৰূপ।
তৃতীয়তে, কবিৰ গণচেতনা কেৱল ৰাজনৈতিক নহয়— ই সাংস্কৃতিকো। তেওঁ পুৰণি পৌৰাণিক প্ৰতীক ‘ষোড়শোপচাৰ’ক নতুন অৰ্থত পুনৰ্ব্যৱহাৰ কৰি দেখুৱাইছে যে— প্ৰকৃত পূজা মন্দিৰত নহয়, প্ৰকৃত পূজা হ’ব লাগে শ্ৰমজীৱী মানুহৰ। অৰ্থাৎ তেওঁ সাম্যবাদী মানৱতাবাদৰ এক নতুন ভাৰতীয় সংস্কৰণ দাঙি ধৰিছে।
চতুৰ্থতে, কবিৰ ভাষা আৰু ছন্দ স্বয়ং এক গণজাগৰণৰ যন্ত্ৰ। সৰল শব্দৰে গঢ়ি তোলা, কিন্তু ৰণসংগীতৰ দৰে গতিশীল ছন্দে কবিতাটোক প্ৰচাৰৰ এক প্ৰকৃত মাধ্যম কৰি তুলিছে। কবিতাটো পঢ়িলেই মনত উঠে আগ্নেয় সাহস। সেয়ে নিঃসন্দেহে ‘জনতাৰ আহ্বান’ অসমীয়া কবিতাৰ ইতিহাসৰ এটা শ্ৰেষ্ঠ গণজাগৰণমূলক ৰচনা।
৩। জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাক ‘ৰূপকোঁৱৰ’ আখ্যা দিয়াৰ কাৰণ সবিস্তাৰে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাক ‘ৰূপকোঁৱৰ’ অৰ্থাৎ ৰূপৰ ৰাজকুমাৰ আখ্যা দিয়া হৈছে কেইবাটাও কাৰণৰ বাবে—
- বহুমুখী প্ৰতিভাঃ তেওঁ আছিল এক সঁচা অৰ্থত ৰেনেছাঁ-পুৰুষ। কবিতা, নাটক, প্ৰৱন্ধ, গীত-সংগীত, চলচ্চিত্ৰ আৰু চিত্ৰকলা সকলো ক্ষেত্ৰতে তেওঁৰ অসামান্য দক্ষতা আছিল।
- চলচ্চিত্ৰ-পথিকৃৎঃ ১৯৩৫ চনত নিৰ্মাণ কৰা ‘জয়মতী’ অসমৰ প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ। ভাৰতবৰ্ষৰ চলচ্চিত্ৰ ইতিহাসতো এইখন এক অগ্ৰণী চলচ্চিত্ৰ।
- সাহিত্যিক অৱদানঃ ‘শোণিত কুঁৱৰী’, ‘কাৰেংঘৰ’, ‘লভিতা’, ‘ৰূপালীম’ আদি কালজয়ী নাটক, ‘লুইতৰ পাৰৰ অগ্নিসুৰ’ আদি কাব্যগ্ৰন্থ অসমীয়া সাহিত্যৰ ৰত্ন।
- সংগীতঃ তেওঁৰ ৰচিত আৰু সুৰাৰোপিত প্ৰায় তিনিশ গীত ‘জ্যোতি সংগীত’ নামেৰে অসমীয়া সংস্কৃতিৰ অমূল্য সম্পদ।
- স্বাধীনতা সংগ্ৰামত অৱদানঃ ১৯৪২ চনৰ ভাৰত ছাড়ো আন্দোলনত তেওঁ অসমত নেতৃত্ব প্ৰদান কৰিছিল। তেওঁ আছিল এক প্ৰকৃত দেশভক্ত।
- সাংস্কৃতিক ৰাজকুমাৰঃ তেওঁৰ প্ৰতিজন ৰচনাত আছে অসমীয়া সংস্কৃতিৰ স্বৰূপ। সেয়েহে অসমে তেওঁক ‘ৰূপকোঁৱৰ’ অৰ্থাৎ সংস্কৃতি আৰু ৰূপৰ ৰাজকুমাৰ আখ্যা দিছে।
মুঠতে, জ্যোতিপ্ৰসাদ আছিল এক বহুমুখী প্ৰতিভাৰ অধিকাৰী মহাশিল্পী, যাৰ অৱদানে অসমীয়া সংস্কৃতিৰ প্ৰায় প্ৰতিটো শাখাকে সমৃদ্ধ কৰিছে।
৪। ‘জনতাৰ আহ্বান’ কবিতাটো এটা গণজাগৰণমূলক কবিতা— এই উক্তিৰ যথাৰ্থতা ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ ‘জনতাৰ আহ্বান’ কবিতাটো প্ৰকৃততে এটা গণজাগৰণমূলক কবিতা— এই উক্তিটোৰ যথাৰ্থতা একাধিক দৃষ্টিৰে স্পষ্ট হয়।
প্ৰথমতে, কবিতাটোৰ বিষয়বস্তুয়েই হৈছে গণজাগৰণ। কবিয়ে আজিৰ সাধাৰণ মানুহৰ জাগৰণক ‘অভিনৱ পঙ্কজ ৰূপ’ বুলি ঘোষণা কৰিছে। দীৰ্ঘ অন্ধকাৰৰ পিছত যেতিয়া বোকাত জন্ম লোৱা মানুহবোৰে পোহৰৰ ফালে মূৰ দাঙি উঠে— সেইটোৱেই হৈছে প্ৰকৃত গণজাগৰণ।
দ্বিতীয়তে, কবিতাটোৰ আভ্যন্তৰীণ গতিও গণজাগৰণৰ গতি। ইয়াৰ ছন্দ ৰণদুন্দুভিৰ দৰে— পঢ়িলে বা শুনিলে শ্ৰোতাৰ মনত সাহস, প্ৰেৰণা আৰু কৰ্মস্পৃহা জাগে। কবিতাটো নিজেই এক আহ্বান-যন্ত্ৰ।
তৃতীয়তে, কবিয়ে যি ৰাজনৈতিক বাৰ্তা দিছে— সেইটোও গণজাগৰণৰ। ‘দুৰ্নিবাৰ ভূমিকম্প’ৰ ৰূপত উঠা জনতাৰ শক্তিয়ে যিকোনো শোষক ব্যৱস্থা পতন কৰিব— এই বিপ্লৱী ঘোষণাই কবিতাটোক জনআন্দোলনৰ এক ইস্তেহাৰ কৰি তুলিছে।
চতুৰ্থতে, পুৰণি ধৰ্মীয় প্ৰতীক ‘ষোড়শোপচাৰ’ক নতুন অৰ্থত প্ৰয়োগ কৰি কবিয়ে দেৱতাকেই বিচাৰ কৰিছে শ্ৰমজীৱী মানুহৰ মাজত। ই গণদেৱতা-সংস্কৃতিৰ প্ৰতিষ্ঠাপন।
পঞ্চমতে, কবিতাটোৰ ভাষা সৰল কিন্তু চিৰ-আকৰ্ষক। সাধাৰণ পাঠকৰ পৰা শিক্ষিত পাঠক— সকলোৰে মনলৈ এই কবিতাই গণচেতনাৰ আহ্বান কঢ়িয়াই আনে।
সেয়েহে নিঃসংকোচে কোৱা যায় যে— ‘জনতাৰ আহ্বান’ এক অগ্ৰণী গণজাগৰণমূলক কবিতা যিয়ে পৃথিৱীৰ প্ৰতিটো আকাশত জনতাৰ আহ্বান প্ৰতিধ্বনিত কৰিবলৈ আহ্বান জনায়।
৫। কবিতাটোত ব্যৱহৃত উপমা, ৰূপক আৰু প্ৰতীকৰ চানেকি দি সাহিত্যিক সৌন্দৰ্য বিচাৰ কৰা।
উত্তৰঃ ‘জনতাৰ আহ্বান’ কবিতাটোৰ বিষয়বস্তু যিদৰে উন্নত, তাৰ সাহিত্যিক ৰূপতো একে দৰে সমৃদ্ধ। কবিয়ে কেইবাটাও শক্তিশালী উপমা, ৰূপক আৰু প্ৰতীকৰ ব্যৱহাৰ কৰিছে—
- পঙ্কজ-উপমাঃ জনতাক বোকাত জন্ম লোৱা পদুম ফুলৰ লগত তুলনা— এক চিৰ-শক্তিশালী উপমা। বোকাৰ পৰা সৌন্দৰ্যৰ উদ্ভৱ যেনেকৈ স্বাভাৱিক, তেনেদৰে অন্ধকাৰৰ পৰা জনচেতনাৰ উদ্ভৱো স্বাভাৱিক।
- বেলিমুৱা পদুম-প্ৰতীকঃ সূৰ্যৰ ফালে মুখ কৰা পদুম— প্ৰগতি, আশা আৰু চেতনাৰ প্ৰতীক।
- দুৰ্নিবাৰ ভূমিকম্প-ৰূপকঃ জনতাৰ সম্মিলিত শক্তিৰ অপ্ৰতিৰোধ্যতাক বুজাবৰ বাবে এই ৰূপকটো অতি সাৰ্থক।
- আলোক বনাম অন্ধকাৰঃ জ্ঞান বনাম অজ্ঞতা, মুক্তি বনাম শোষণ— এই বৈপৰীত্য কবিতাটোৰ মূল গাঁথনি।
- ষোড়শোপচাৰ-ৰূপকঃ পৌৰাণিক পূজা-পদ্ধতিৰ পৰা গৃহীত এই ৰূপকটোক কবিয়ে গণদেৱতাৰ সেৱাৰ অৰ্থত প্ৰয়োগ কৰিছে— এক উদ্ভাৱনী কাব্যিক প্ৰয়োগ।
- অগ্নিসুৰ-প্ৰতীকঃ কবিতাটো নিজেই ‘অগ্নিসুৰ’ অৰ্থাৎ প্ৰজ্বলিত বিপ্লৱী সুৰৰ এক চানেকি।
এই উপমা-ৰূপকবোৰৰ সমৃদ্ধ ব্যৱহাৰৰ বাবে কবিতাটোৰ ভাষা সৰল হোৱাৰ পিছতো ই গভীৰ অৰ্থৰ অধিকাৰী হৈছে। ছন্দৰ গতি ৰণদুন্দুভিৰ দৰে— পঢ়িলেই মন উদ্বেলিত হয়। সাহিত্যিক দৃষ্টিৰে কবিতাটো প্ৰগতিশীল কাব্য-আন্দোলনৰ এক উজ্জ্বল উদাহৰণ।
৬। জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ সাহিত্যিক আৰু সাংস্কৃতিক অৱদান বিষয়ে এক টোকা লিখা।
উত্তৰঃ জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা অসমীয়া সাহিত্য আৰু সংস্কৃতিৰ এক বহুমুখী প্ৰতিভাৰ অধিকাৰী মহাশিল্পী আছিল। তেওঁৰ অৱদান সাহিত্য, সংগীত, চলচ্চিত্ৰ, নাটক আৰু ৰাজনীতিৰ ক্ষেত্ৰতো বিশাল।
সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰতঃ তেওঁ ৰচনা কৰিছিল ‘শোণিত কুঁৱৰী’, ‘কাৰেংঘৰ’, ‘ৰূপালীম’, ‘লভিতা’, ‘খনিকৰ’, ‘নিমাতী কন্যা’ আদি কালজয়ী নাটক। কাব্যগ্ৰন্থ ‘লুইতৰ পাৰৰ অগ্নিসুৰ’ আৰু ‘মুকল্য মূৰ্তি’ অসমীয়া কবিতাৰ ইতিহাসত মাইলৰ খুঁটি। তেওঁ অনেক শিশুসাহিত্য, ছোটগল্প, প্ৰৱন্ধ আৰু লেখা ৰচনা কৰিছিল।
সংগীতৰ ক্ষেত্ৰতঃ তেওঁৰ ৰচিত প্ৰায় তিনিশ গীত ‘জ্যোতি সংগীত’ ৰূপে অসমৰ অমূল্য সম্পদ। গীতবোৰৰ বাণী আৰু সুৰ আজিও অসমীয়া সংগীতপ্ৰিয় লোকৰ মাজত জনপ্ৰিয়।
চলচ্চিত্ৰৰ ক্ষেত্ৰতঃ ১৯৩৫ চনত ‘জয়মতী’ নিৰ্মাণ কৰি অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ নিবেদিত-প্ৰতিষ্ঠাতা হ’ল। ১৯৩৯ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল ‘ইন্দ্ৰমালতী’। এইখন তেওঁৰ দ্বিতীয় চলচ্চিত্ৰ। অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ ভিত্তিভূমি গঢ়িবলৈ তেওঁৰ অৱদান অপৰিসীম।
স্বাধীনতা আন্দোলনতঃ ১৯৪২ চনৰ ভাৰত ছাড়ো আন্দোলনৰ সময়ত তেওঁ অসমত নেতৃত্ব দিছিল আৰু কাৰাবৰণো কৰিছিল।
সাংস্কৃতিক চিন্তাঃ তেওঁ আছিল প্ৰগতিশীল চিন্তাবিদ। তেওঁৰ প্ৰতিজন ৰচনাত প্ৰকাশ পাইছে গণতান্ত্ৰিক সমাজৰ স্বপ্ন আৰু সাম্যবাদী মানৱতাবাদ।
সেয়েহে অসমে তেওঁৰ মৃত্যুদিন ১৭ জানুৱাৰীক ‘শিল্পী দিৱস’ ৰূপে পালন কৰে। জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা প্ৰকৃততে অসমীয়া সংস্কৃতিৰ ‘ৰূপকোঁৱৰ’।
প্ৰসংগ-সহিত ব্যাখ্যা
১। “আজি জনতাৰ পঙ্কজ ৰূপ / জাগে পদুমৰ দৰে / বোকাত জনমা মানুহে আজি / আলোকলৈ উঠি আহে / বেলিমুৱা হৈ হাঁহে॥”
উত্তৰঃ
প্ৰসংগঃ উদ্ধৃত পংক্তিকেইটা ৰূপকোঁৱৰ জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ ‘লুইতৰ পাৰৰ অগ্নিসুৰ’ কাব্যগ্ৰন্থৰ অন্তৰ্গত ‘জনতাৰ আহ্বান’ কবিতাৰ পৰা সংকলন কৰা হৈছে।
প্ৰসংগ-নিৰ্দেশঃ এই পংক্তিকেইটাত কবিয়ে আজিৰ সাধাৰণ জাগ্ৰত জনতাৰ ৰূপৰ বৰ্ণনা কৰিছে।
ব্যাখ্যাঃ কবিৰ মতে, যুগ যুগ ধৰি অজ্ঞতা, দাৰিদ্ৰ্য আৰু সামাজিক বৈষম্যৰ ‘বোকা’ত পৰি থকা সাধাৰণ মানুহবোৰে আজি জাগৃতি লাভ কৰিছে। যিদৰে পঙ্ক বা বোকাত পদুম ফুলে জন্ম লৈও বৰ্ণিল-সুগন্ধী ৰূপে উদ্ভাসিত হয়, তেনেদৰে আজিৰ জনতাও বোকাৰ পৰা ‘আলোক’ বা চেতনাৰ পথলৈ ওলাই আহিছে। তেওঁলোক বেলিমুৱা— অৰ্থাৎ সূৰ্যৰ ফালে মুখ কৰা— পদুমৰ দৰে হাঁহিছে। ই কেৱল জাগৃতি নহয়, ই আনন্দৰো প্ৰকাশ। কবিয়ে এই উপমা-প্ৰতীকৰ জৰিয়তে দেখুৱাইছে যে— সাধাৰণ মানুহকেই হ’ল সমাজৰ প্ৰকৃত সৌন্দৰ্য আৰু শক্তিৰ উৎস। অজ্ঞতাৰ অন্ধকাৰৰ পৰা তেওঁলোকে যেতিয়া পোহৰৰ সংস্পৰ্শ লাভ কৰে— তেতিয়াই আৰম্ভ হয় এক নতুন যুগ।
২। “জনতাৰ এই দুৰ্নিবাৰ ভূমিকম্প / ভাঙি দিব পুৰণি দুৰ্গ / নতুনৰ ৰঙা সূৰ্যই কঢ়িয়াই আনিব / সমতাৰ সমাজৰ স্বৰ্গ॥”
উত্তৰঃ
প্ৰসংগঃ উদ্ধৃত পংক্তিকেইটা জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ ‘লুইতৰ পাৰৰ অগ্নিসুৰ’ কাব্যগ্ৰন্থৰ ‘জনতাৰ আহ্বান’ কবিতাৰ পৰা গৃহীত।
প্ৰসংগ-নিৰ্দেশঃ এই পংক্তিত কবিয়ে জাগ্ৰত জনতাৰ সম্মিলিত শক্তি আৰু সেই শক্তিৰ পৰিণতিত গঢ়ি উঠিব লগা নতুন সমাজৰ স্বপ্নৰ কথা প্ৰকাশ কৰিছে।
ব্যাখ্যাঃ কবিৰ মতে, জনতাৰ জাগৰণ এতিয়া এক ‘দুৰ্নিবাৰ ভূমিকম্প’ৰ ৰূপ লৈছে— যাক ৰোধ কৰিব নোৱাৰি। এই ভূমিকম্পই পুৰণি অন্যায়মূলক ব্যৱস্থা— শোষণমূলক সমাজ-পদ্ধতি, ভূস্বামী-শ্ৰেণীৰ আধিপত্য, অহংকাৰী শাসন-ব্যৱস্থা— সকলোকে ‘দুৰ্গ’ৰ দৰে ভাঙি পেলাব। এই ধ্বংসৰ পিছত উদিত হ’ব এক ‘ৰঙা সূৰ্য’— যিজন বিপ্লৱ আৰু নতুন জীৱনৰ প্ৰতীক। সেই সূৰ্যই কঢ়িয়াই আনিব ‘সমতাৰ সমাজৰ স্বৰ্গ’— অৰ্থাৎ এক সাম্যবাদী, শোষণহীন আদৰ্শ সমাজ। কবিৰ এই বাণী এক স্পষ্ট গণতান্ত্ৰিক-সাম্যবাদী ঘোষণা— য’ত ৰাষ্ট্ৰ-সমাজ-সংস্কৃতি সকলোতে সাধাৰণ মানুহৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা হ’ব।
৩। “জনতাকে পূজিম আজি ষোড়শোপচাৰে / জনতাই দেৱতা মোৰ, জনতাই ঈশ্বৰ / জনতাৰ আহ্বান যাব পৃথিৱীৰ আকাশে আকাশে।”
উত্তৰঃ
প্ৰসংগঃ উদ্ধৃত পংক্তিকেইটা জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ ‘লুইতৰ পাৰৰ অগ্নিসুৰ’ কাব্যগ্ৰন্থৰ ‘জনতাৰ আহ্বান’ কবিতাৰ পৰা সংকলিত।
প্ৰসংগ-নিৰ্দেশঃ এই পংক্তিকেইটাত কবিয়ে জনতাকেই দেৱতা ৰূপে স্থাপন কৰি গণদেৱতা-সংস্কৃতিৰ এক বিপ্লৱী আদৰ্শ ঘোষণা কৰিছে।
ব্যাখ্যাঃ পৌৰাণিক ভাৰতীয় পদ্ধতি অনুসৰি দেৱতাক ষোল্লো প্ৰকাৰৰ উপচাৰেৰে পূজা কৰা হয়— যাক ‘ষোড়শোপচাৰ’ বোলে। কবিৰ মতে, প্ৰকৃত দেৱতা মন্দিৰৰ মূৰ্ত্তিৰ মাজত নাই; প্ৰকৃত দেৱতা সেই কৃষক, শ্ৰমিক আৰু সাধাৰণ মানুহ, যিজনে নিজৰ ঘাম-তেজেৰে দেশ-সমাজ গঢ়ি তোলে। সেয়েহে কবিয়ে আজি ষোড়শোপচাৰেৰে পূজা কৰিব বিচাৰে— মন্দিৰৰ পাষাণ-প্ৰতিমাক নহয়, জাগ্ৰত জনতাক। কবিৰ ঘোষণা— ‘জনতাই দেৱতা মোৰ, জনতাই ঈশ্বৰ’। ই প্ৰকৃত গণতান্ত্ৰিক চিন্তাৰ এক উজ্জ্বল প্ৰকাশ। লগতে কবিয়ে কামনা কৰিছে যে— এই জনতাৰ আহ্বান কেৱল অসমতে নহয়, সমগ্ৰ পৃথিৱীৰ প্ৰতিটো আকাশত প্ৰতিধ্বনিত হ’ব। এই বিশ্বমুখী মানৱতাবাদেই কবিৰ চিন্তাৰ মূল ভিত্তি।
ভাৱাৰ্থ
‘জনতাৰ আহ্বান’ কবিতাটোৰ ভাৱাৰ্থ এনেধৰণৰ— যুগ-যুগ ধৰি শোষিত, অৱহেলিত আৰু নিপীড়িত সাধাৰণ মানুহৰ মাজত আজি এক বৃহৎ জাগৰণ আহিছে। এই জাগ্ৰত জনতাই বোকাত জন্মা পদুম ফুলৰ দৰে— দাৰিদ্ৰ্য, অজ্ঞতা আৰু অন্ধকাৰৰ পৰাই উদ্ভাসিত হৈ আলোকৰ ফালে মুখ কৰিছে। ই এক অভিনৱ ৰূপ— পৃথিৱীয়ে আগতে এনে ৰূপৰ সাক্ষী হোৱা নাছিল। এই জাগৃতি বেলিমুৱা পদুমৰ দৰে— সূৰ্যৰ ফালে মুখ কৰা, হাঁহি-হাঁহি ফুলি উঠা।
কবিৰ মতে, এই গণজাগৰণ এক ‘দুৰ্নিবাৰ ভূমিকম্প’। এই ভূমিকম্পৰ আগত পুৰণি অন্যায়মূলক সমাজ-ব্যৱস্থা, শোষক শ্ৰেণীৰ আধিপত্য, ৰাজনৈতিক অহংকাৰ— সকলো ভাঙি পেলাব। ই অনিৱাৰ্য, ই অপ্ৰতিৰোধ্য। ধ্বংসৰ পিছত গঢ়ি উঠিব এক নতুন সমাজ— য’ত সমতা, স্বাধীনতা আৰু মানৱ-মৰ্যাদা প্ৰতিষ্ঠিত হ’ব। কবিয়ে এই নতুন সমাজক ‘সমতাৰ স্বৰ্গ’ বুলি অভিহিত কৰিছে।
কবিয়ে আৰু এক বৈপ্লৱিক চিন্তা প্ৰকাশ কৰিছে— প্ৰকৃত দেৱতা মন্দিৰৰ মূৰ্ত্তিৰ মাজত নাই, প্ৰকৃত দেৱতা সাধাৰণ জনতাৰ মাজতে। সেয়েহে তেওঁ ষোড়শোপচাৰেৰে জনতাকেই অৰ্চনা কৰিব বিচাৰে। এই চিন্তাই প্ৰকৃত গণতান্ত্ৰিক-মানৱতাবাদৰ পৰিচয় বহন কৰে। অৱশেষত কবিৰ ঘোষণা— এই জনতাৰ আহ্বান কেৱল অসমতে সীমাবদ্ধ নাথাকিব, ই পৃথিৱীৰ প্ৰতিটো আকাশত প্ৰতিধ্বনিত হ’ব। মুঠতে, কবিতাটো এক বিশ্বমুখী গণজাগৰণৰ বৈপ্লৱিক ঘোষণা।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
বহু-বিকল্প প্ৰশ্ন (MCQ)
১। ‘জনতাৰ আহ্বান’ কবিতাটোৰ ৰচক হৈছে—
(ক) লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা
(খ) হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী
(গ) জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা
(ঘ) অম্বিকাগিৰি ৰায়চৌধুৰী
উত্তৰঃ (গ) জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা।
২। ‘জনতাৰ আহ্বান’ কবিতাটো কোনখন কাব্যগ্ৰন্থৰ পৰা সংকলিত?
(ক) মুকল্য মূৰ্তি
(খ) লুইতৰ পাৰৰ অগ্নিসুৰ
(গ) মঞ্জুশ্ৰী
(ঘ) অগ্নি-যুগৰ চাৰোণ
উত্তৰঃ (খ) লুইতৰ পাৰৰ অগ্নিসুৰ।
৩। জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ উপাধি হৈছে—
(ক) ৰসৰাজ
(খ) সাহিত্যৰথী
(গ) ৰূপকোঁৱৰ
(ঘ) কলাগুৰু
উত্তৰঃ (গ) ৰূপকোঁৱৰ।
৪। অসমৰ প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ হৈছে—
(ক) ইন্দ্ৰমালতী
(খ) সিৰাজ
(গ) জয়মতী
(ঘ) মণিৰাম দেৱান
উত্তৰঃ (গ) জয়মতী।
৫। ‘পঙ্কজ’ শব্দটোৰ অৰ্থ হৈছে—
(ক) ৰক্তবৰ্ণৰ ফুল
(খ) বোকাত জন্ম লোৱা পদুম
(গ) সুগন্ধী ফুল
(ঘ) পাহাৰৰ ফুল
উত্তৰঃ (খ) বোকাত জন্ম লোৱা পদুম।
৬। ‘বেলিমুৱা’ শব্দটোৰ অৰ্থ হৈছে—
(ক) চন্দ্ৰৰ ফালে মুখ কৰা
(খ) সূৰ্যৰ ফালে মুখ কৰা
(গ) আকাশৰ ফালে মুখ কৰা
(ঘ) বতাহৰ ফালে মুখ কৰা
উত্তৰঃ (খ) সূৰ্যৰ ফালে মুখ কৰা।
৭। ষোড়শোপচাৰৰ ‘ষোড়শ’ মানে—
(ক) চাৰি
(খ) আঠ
(গ) বাৰ
(ঘ) ষোল্ল
উত্তৰঃ (ঘ) ষোল্ল।
৮। জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ মৃত্যু হৈছিল—
(ক) ১৯৪২ চনৰ ১৭ জানুৱাৰীত
(খ) ১৯৫১ চনৰ ১৭ জানুৱাৰীত
(গ) ১৯৪৭ চনৰ ১৭ জানুৱাৰীত
(ঘ) ১৯৫৫ চনৰ ১৭ জানুৱাৰীত
উত্তৰঃ (খ) ১৯৫১ চনৰ ১৭ জানুৱাৰীত।
৯। ‘শোণিত কুঁৱৰী’ হৈছে জ্যোতিপ্ৰসাদৰ—
(ক) প্ৰথম কাব্যগ্ৰন্থ
(খ) প্ৰথম নাটক
(গ) প্ৰথম উপন্যাস
(ঘ) প্ৰথম প্ৰৱন্ধ
উত্তৰঃ (খ) প্ৰথম নাটক।
১০। ‘১৭ জানুৱাৰী’ অসমত পালন কৰা হয়—
(ক) সাহিত্য দিৱস
(খ) ভাষা দিৱস
(গ) শিল্পী দিৱস
(ঘ) কবি দিৱস
উত্তৰঃ (গ) শিল্পী দিৱস।
১১। কবিতাটোত জনতাৰ শক্তিক কিহৰ লগত তুলনা কৰা হৈছে?
(ক) সাগৰ
(খ) দুৰ্নিবাৰ ভূমিকম্প
(গ) ধুমুহা
(ঘ) পাহাৰ
উত্তৰঃ (খ) দুৰ্নিবাৰ ভূমিকম্প।
১২। ‘জ্যোতি সংগীত’ বুলি জনাজাত হৈছে—
(ক) ভূপেন হাজৰিকাৰ গীত
(খ) জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ গীত
(গ) বিষ্ণু ৰাভাৰ গীত
(ঘ) ফণী শৰ্মাৰ গীত
উত্তৰঃ (খ) জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ গীত।
খালী ঠাই পূৰণ কৰা
১। ‘জনতাৰ আহ্বান’ কবিতাটোৰ ৰচক ________ ।
উত্তৰঃ জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা।
২। ‘জনতাৰ আহ্বান’ কবিতাটো ________ কাব্যগ্ৰন্থৰ পৰা সংকলিত।
উত্তৰঃ ‘লুইতৰ পাৰৰ অগ্নিসুৰ’।
৩। জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাক ________ আখ্যা দিয়া হয়।
উত্তৰঃ ৰূপকোঁৱৰ।
৪। অসমৰ প্ৰথম চলচ্চিত্ৰৰ নাম ________ ।
উত্তৰঃ জয়মতী।
৫। জ্যোতিপ্ৰসাদৰ প্ৰথম নাটকখনৰ নাম ________ ।
উত্তৰঃ শোণিত কুঁৱৰী।
৬। ‘পঙ্কজ’ মানে ________ ।
উত্তৰঃ বোকাত জন্ম লোৱা পদুম ফুল।
৭। কবিয়ে জনতাৰ শক্তিক ________ ৰূপে অভিহিত কৰিছে।
উত্তৰঃ দুৰ্নিবাৰ ভূমিকম্প।
৮। ‘১৭ জানুৱাৰী’ অসমত ________ ৰূপে পালন কৰা হয়।
উত্তৰঃ শিল্পী দিৱস।
৯। জ্যোতিপ্ৰসাদৰ ৰচিত গীতসমূহক ________ বোলে।
উত্তৰঃ জ্যোতি সংগীত।
১০। ষোড়শোপচাৰ মানে ________ প্ৰকাৰৰ পূজা-উপচাৰ।
উত্তৰঃ ষোল্ল।
উপসংহাৰ
‘জনতাৰ আহ্বান’ কবিতাটো ৰূপকোঁৱৰ জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ এক অমৰ সৃষ্টি। কবিতাটোৱে সাধাৰণ মানুহৰ জাগৃতিৰ স্বৰূপ, শ্ৰমজীৱী জনৰ মৰ্যাদা আৰু গণতান্ত্ৰিক সাম্যবাদী সমাজৰ স্বপ্নক এক বিশ্বমুখী আদৰ্শ ৰূপত প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। ASSEB Class 12 অসমীয়া পৰীক্ষাৰ দৃষ্টিৰ পৰা এই কবিতাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে কবিতাৰ মূলভাব, প্ৰসংগ-সহিত ব্যাখ্যা, দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু কবিৰ পৰিচয় ভালদৰে অধ্যয়ন কৰিলে এই অধ্যায়ৰ পৰা পৰীক্ষাত পূৰ্ণ নম্বৰ লাভ কৰাটো নিশ্চিত।