ভাৰতীয় আদৰ্শত বৈৰাগী – Class 12 Assamese Chapter 10 (ASSEB)
HSLC Guru-লৈ আদৰণি জনাইছোঁ। এই পৃষ্ঠাত আমি ASSEB (অসম ৰাজ্যিক মাধ্যমিক শিক্ষা পৰিষদ — পূৰ্বতে AHSEC) দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ অসমীয়া (MIL) পাঠ্যপুথি সাহিত্য সৌৰভৰ অন্তৰ্গত “ভাৰতীয় আদৰ্শত বৈৰাগী” নামৰ প্ৰৱন্ধটোৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ আগবঢ়াইছোঁ। প্ৰৱন্ধটোৰ ৰচয়িতা অসমৰ প্ৰখ্যাত প্ৰৱন্ধকাৰ, প্ৰাজ্ঞ পণ্ডিত আৰু ১৯৭১ চনৰ অসম সাহিত্য সভাৰ মাকুম অধিবেশনৰ সভাপতি তীৰ্থনাথ শৰ্মা (১৯১১–১৯৯৬)। প্ৰৱন্ধটোত ভাৰতীয় জীৱন-দৰ্শনৰ অন্যতম প্ৰধান অংগ ‘বৈৰাগ্য’ বা ত্যাগৰ স্বৰূপ, ইয়াৰ আধ্যাত্মিক-সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্য আৰু বৰ্তমান যুগত ইয়াৰ প্ৰাসংগিকতা সম্বন্ধে গভীৰ আলোচনা কৰা হৈছে। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে অতি চমু, চমু আৰু দীঘল উত্তৰ, MCQ, খালী ঠাই পূৰোৱা, শুদ্ধ-অশুদ্ধ আৰু শব্দাৰ্থ — প্ৰতিটো বিভাগৰে প্ৰশ্ন ইয়াত বিচাৰি পাব।
সাৰাংশ
“ভাৰতীয় আদৰ্শত বৈৰাগী” প্ৰৱন্ধটো তীৰ্থনাথ শৰ্মাৰ মননশীল প্ৰৱন্ধৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ ৰচনা। প্ৰৱন্ধটোত লেখকে ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ মূল আধাৰ স্বৰূপ ‘বৈৰাগ্য’ বা ত্যাগৰ স্বৰূপ আৰু তাৎপৰ্য বহল পৰিসৰত আলোচনা কৰিছে। ভাৰতীয় আদৰ্শত বৈৰাগ্যৰ স্থান অতি উচ্চ। কিন্তু এই বৈৰাগ্য মানে সংসাৰ ত্যাগ কৰি অৰণ্যবাসী হোৱা বা পলায়নপৰ মনোভাৱ পোষণ কৰা নহয়। প্ৰকৃত বৈৰাগ্য হৈছে এনে এক মনোধৰ্ম, যাৰ দ্বাৰা মানুহে বিষয়-ভোগৰ মাজত থাকিও বিষয়ৰ প্ৰতি অনাসক্ত হৈ থাকিব পাৰে। ই হৈছে ‘ত্যাগেন এব ভোগঃ’ অৰ্থাৎ ত্যাগৰ মাধ্যমেদিহে প্ৰকৃত ভোগ সম্ভৱ — এই অমূল্য আধ্যাত্মিক সত্যৰ স্বীকৃতি।
ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ মূল আধাৰ হৈছে বেদ। বেদ শব্দৰ অৰ্থ জ্ঞান। ব্যাসদেৱে বেদক ঋক্, যজুঃ, সাম, অথৰ্ব — এই চাৰিভাগত বিভক্ত কৰিছিল। বেদসমূহ কেৱল ধৰ্মগ্ৰন্থ নহয়, ই হৈছে ভাৰতীয় জীৱন-দৰ্শন আৰু সমাজ-গঠনৰ মূল উৎস। ঋকবেদৰ ঋষিসকলৰ প্ৰাৰ্থনাত আমি দেখিবলৈ পাওঁ এক উজ্জ্বল, সমৃদ্ধ আৰু কল্যাণপৰায়ণ সমাজ গঠনৰ অভিলাষ। ঋষিসকলে ধন-সম্পত্তি, পুত্ৰ-পৌত্ৰ, গো-সম্পদ, দীৰ্ঘ আয়ুষ আৰু আনন্দপূৰ্ণ জীৱনৰ কামনা কৰিছিল। গতিকে ভাৰতীয় আদৰ্শত বৈৰাগ্য কেতিয়াও জীৱনবিমুখ পলায়নী মনোভাৱ নহয় — ই হৈছে কৰ্মময় জীৱনৰ মাজতে থকা এক সংযত, ভাৰসাম্যপূৰ্ণ আৰু কল্যাণমুখী জীৱন-দৃষ্টি।
ঈশোপনিষদৰ প্ৰথম মন্ত্ৰটিতে এই দৰ্শনৰ চূড়ান্ত প্ৰকাশ ঘটিছে — “তেন ত্যক্তেন ভূঞ্জীথাঃ মা গৃধঃ কস্যস্বিদ্ ধনম্”। ইয়াৰ অৰ্থ — ত্যাগ কৰি ভোগ কৰা, কাৰো ধনলৈ লোভ নকৰিবা। ইয়াত ‘ভূঞ্জীথাঃ’ শব্দটিয়ে ভোগ কৰাকেই বুজাইছে — কিন্তু সেই ভোগ অসংযত, লোভাতুৰ ভোগ নহয়; ই হৈছে সংযত আৰু সংবিভাজনমূলক ভোগ। ‘সংবিভাজ্য’ অৰ্থাৎ স্ব-অৰ্জিত ধন-সম্পদ একলে ভোগ নকৰি সমাজৰ আনৰ লগত ভাগ কৰি ভোগ কৰাটোৱেই হৈছে প্ৰকৃত ভাৰতীয় আদৰ্শ। তৈত্তিৰীয় উপনিষদৰ ‘শ্ৰদ্ধয়া দেয়ম্, অশ্ৰদ্ধয়া অদেয়ম্’ — শ্ৰদ্ধাৰে দান কৰিবা, অশ্ৰদ্ধাৰে দান নকৰিবা — এই উপদেশৰ মাধ্যমেদি দান-ধৰ্মৰ মৰ্যাদা আৰু পদ্ধতিৰ ইংগিত পোৱা যায়।
ভাৰতীয় সমাজত চাৰি আশ্ৰম ব্যৱস্থা — ব্ৰহ্মচৰ্য, গাৰ্হস্থ্য, বানপ্ৰস্থ আৰু সন্ন্যাস — মানৱ-জীৱনৰ সকলো স্তৰৰে সুসংগত পৰিকল্পনা। ব্ৰহ্মচৰ্য আশ্ৰমত বিদ্যা অৰ্জন, গাৰ্হস্থ্যত পৰিয়াল-সমাজৰ প্ৰতি দায়বদ্ধতা পালন, বানপ্ৰস্থত সমাজৰ পৰা ক্ৰমে অনাসক্ত হ’বলৈ অভ্যাস আৰু সন্ন্যাসত পূৰ্ণ ত্যাগ — এই চাৰিভাগৰ মাধ্যমেদিয়ে এজন ভাৰতীয়ৰ জীৱন সমাপ্ত হয়। ভগৱদ্গীতাত শ্ৰীকৃষ্ণই ‘নিষ্কাম কৰ্মযোগ’ৰ উপদেশ দিছিল — ফলৰ আকাংক্ষা নকৰাকৈ কৰ্ম কৰি যোৱা। এইটোৱেই হৈছে ভাৰতীয় বৈৰাগ্যৰ সাৰ-তত্ত্ব। কেৱল কৰ্ম পৰিত্যাগ কৰাটো বৈৰাগ্য নহয়, কৰ্মৰ ফলৰ প্ৰতি অনাসক্ত হোৱাটোৱেই প্ৰকৃত বৈৰাগ্য।
ভাৰতীয় আধ্যাত্মিক ঐতিহ্যত আদি শংকৰাচাৰ্যই অদ্বৈত বেদান্ত দৰ্শনৰ মাধ্যমেদি জ্ঞানমাৰ্গৰ বৈৰাগ্যক প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে। তেওঁ ‘ব্ৰহ্ম সত্যং জগন্মিথ্যা’ বুলি ঘোষণা কৰি জাগতিক বিষয়ৰ প্ৰতি অনাসক্তিৰ পথ দেখুৱাইছিল। বৌদ্ধ পৰম্পৰাত ভগৱান বুদ্ধই ‘মধ্যপথ’ৰ উপদেশ দি অতিভোগ আৰু অতিকৃচ্ছ্ৰ — দুয়োখিনি বৰ্জন কৰি সংযত জীৱনৰ মূল্য বুজাইছিল। বৌদ্ধ ভিক্ষুসকলৰ অনাসক্তি, কৰুণা আৰু লোক-কল্যাণৰ আদৰ্শই ভাৰতীয় বৈৰাগ্যক এক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছিল। বৈষ্ণৱ সন্ত-পৰম্পৰাত ৰামানুজ, মাধৱ, চৈতন্যদেৱ আদিয়ে ভক্তিমাৰ্গৰ বৈৰাগ্যৰ মাধ্যমেদি ভগৱানৰ শৰণাগতিকেই জীৱনৰ চৰম লক্ষ্য বুলি প্ৰচাৰ কৰিছিল।
অসমৰ মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে ভাৰতীয় বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ এই বৈৰাগ্যৰ আদৰ্শক অসমৰ মাটিত নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰূপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে। শংকৰদেৱৰ ‘একশৰণ ভাগৱতী ধৰ্ম’ই প্ৰচাৰ কৰিলে যে ভগৱানৰ নাম-কীৰ্তনৰ মাধ্যমেদি, লোক-সেৱাৰ মাধ্যমেদি আৰু সমদৃষ্টিৰ মাধ্যমেদিয়ে প্ৰকৃত মুক্তি লাভ সম্ভৱ। তেওঁৰ ‘কীৰ্তনঘোষা’, ‘ভক্তি ৰত্নাৱলী’ আৰু অন্যান্য ৰচনাত আমি দেখিবলৈ পাওঁ এক সক্ৰিয় বৈৰাগ্যৰ আদৰ্শ — যিটোত সংসাৰ ত্যাগ নকৰি সংসাৰৰ মাজত থাকি ভগৱান-চিন্তা, লোক-সেৱা আৰু নিৰাসক্ত কৰ্মৰ মাধ্যমেদিয়েই মুক্তি পোৱা সম্ভৱ। শংকৰদেৱৰ এই দৃষ্টিভংগী হৈছে ভাৰতীয় বৈৰাগ্যৰ সাৰ্বজনীন ৰূপৰ এক উজ্জ্বল প্ৰতিচ্ছবি।
লেখকে প্ৰৱন্ধৰ অন্তত উল্লেখ কৰিছে যে আধুনিক যুগত যেতিয়া পশ্চিমীয়া ভোগবাদ আৰু চাৰ্বাকীয় জীৱন-দৃষ্টিৰ প্ৰচণ্ড প্ৰভাৱত মানুহৰ মূল্যবোধ ক্ষয় হ’বলৈ ধৰিছে, তেতিয়া ভাৰতীয় বৈৰাগ্যৰ আদৰ্শ পুনৰ-আবিষ্কাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন পৰিছে। ভাৰতীয় বৈৰাগ্য কেতিয়াও জীৱন-বিৰোধী নহয়; ই হৈছে জীৱনৰ ভাৰসাম্যৰ এক বিজ্ঞান। ই ব্যক্তিক সংসাৰৰ মাজত থাকি কৰ্ম কৰিবলৈ, পৰিয়াল-সমাজ-ৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰতি দায়িত্ব পালন কৰিবলৈ, লগতে আত্মিক উন্নতিৰ পথত আগবাঢ়িবলৈ অনুপ্ৰেৰণা যোগায়। ‘অতিথি দেৱো ভৱ’, ‘সৰ্বে ভৱন্তু সুখিনঃ’, ‘বসুধৈৱ কুটুম্বকম্’ — এই বাক্যসমূহেই হৈছে ভাৰতীয় বৈৰাগ্যৰ চৰিতাৰ্থতা। গতিকে ভাৰতীয় আদৰ্শত বৈৰাগ্য মানে কৰ্মময়, সংযত, সংবিভাজনমুখী আৰু লোক-কল্যাণপৰায়ণ এক জীৱনদৃষ্টি — যিটো আজিও সমগ্ৰ মানৱ-জাতিৰ পথপ্ৰদৰ্শক।
Summary
“The Renunciate in Indian Ideal” (ভাৰতীয় আদৰ্শত বৈৰাগী) by Tirthanath Sharma is a profound philosophical essay from the Class 12 Assamese textbook Sahitya Saurav. The essay clarifies that renunciation (boiragya) in the Indian tradition is not life-negating escapism but a balanced life-vision rooted in the Vedas. Drawing on the Rigveda, the Ishopanishad’s celebrated mantra “tena tyaktena bhunjithah” (enjoy through renunciation), the four-ashrama system, the Bhagavad Gita’s nishkama karma yoga, Adi Shankaracharya’s Advaita, the Buddhist middle path, the Vaishnava saint-tradition, and finally Srimanta Sankaradeva’s Ek-sharan Naam Dharma, the author shows how Indian renunciation is essentially active, ethical, and socially responsible. Sambibhajya — sharing one’s wealth — and shraddhaya deyam (give with reverence) form its ethical core. Sharma argues that in an age of consumerism the Indian ideal of restrained enjoyment, detached action and universal welfare (sarve bhavantu sukhinah, vasudhaiva kutumbakam) remains an indispensable guide for humanity.
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ (Very Short Answer Type Questions)
১। ভাৰতীয় আদৰ্শত বৈৰাগ্যৰ স্থান কেনেকুৱা?
উত্তৰঃ ভাৰতীয় আদৰ্শত বৈৰাগ্যৰ স্থান অতি উচ্চ।
২। ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ মূল আধাৰ কি?
উত্তৰঃ ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ মূল আধাৰ হ’ল ‘বেদ’।
৩। বেদ কেইখন আৰু কি কি?
উত্তৰঃ বেদ চাৰিখন — ঋক্বেদ, যজুৰ্বেদ, সামবেদ আৰু অথৰ্ববেদ।
৪। বেদ শব্দৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ বেদ শব্দৰ অৰ্থ ‘জ্ঞান’।
৫। বেদৰ সংকলক কোন?
উত্তৰঃ বেদৰ সংকলক হ’ল মহৰ্ষি ব্যাসদেৱ (কৃষ্ণদ্বৈপায়ন ব্যাস)।
৬। চাৰি আশ্ৰম কি কি?
উত্তৰঃ চাৰি আশ্ৰম হ’ল — ব্ৰহ্মচৰ্য, গাৰ্হস্থ্য, বানপ্ৰস্থ আৰু সন্ন্যাস।
৭। ‘পঞ্চপুষ্প’ পুথিৰ ৰচক কোন?
উত্তৰঃ ‘পঞ্চপুষ্প’ পুথিৰ ৰচক তীৰ্থনাথ শৰ্মা।
৮। তীৰ্থনাথ শৰ্মাৰ জন্ম কোন চনত হৈছিল?
উত্তৰঃ তীৰ্থনাথ শৰ্মাৰ জন্ম ১৯১১ চনত হৈছিল।
৯। প্ৰকৃত ত্যাগ কি?
উত্তৰঃ প্ৰকৃত ত্যাগ হ’ল — থাকিও সংযতভাৱে ভোগ কৰা আৰু সংবিভাজনৰ দ্বাৰা সমৃদ্ধিৰ সদ্গতি ঘটোৱা।
১০। ‘অতিথি দেৱো ভৱ’ — ইয়াৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ ‘অতিথি দেৱো ভৱ’ অৰ্থাৎ অতিথিক দেৱতা সদৃশ জ্ঞান কৰা — সমাজৰ প্ৰতি দায়বদ্ধতা আৰু সেৱাৰ মনোভাৱ।
১১। তীৰ্থনাথ শৰ্মাৰ একমাত্ৰ কাব্যগ্ৰন্থৰ নাম কি?
উত্তৰঃ তীৰ্থনাথ শৰ্মাৰ একমাত্ৰ কাব্যগ্ৰন্থৰ নাম ‘কামসেন্দূৰ’।
১২। কৰ্ম কৰাৰ কৌশলক ভগৱদ্গীতাত কি যোগ বুলি কোৱা হৈছে?
উত্তৰঃ ভগৱদ্গীতাত কৰ্ম কৰাৰ কৌশলক ‘কৰ্মযোগ’ বা ‘নিষ্কাম কৰ্মযোগ’ বুলি কোৱা হৈছে।
১৩। ঈশোপনিষদৰ মন্ত্ৰটিৰ আৰম্ভণিৰ পদ কি?
উত্তৰঃ ঈশোপনিষদৰ মন্ত্ৰটিৰ আৰম্ভণিৰ পদ — “ঈশাবাস্যম্ ইদম্ সৰ্বম্”।
১৪। তৈত্তিৰীয় উপনিষদৰ প্ৰথম উপদেশ কি?
উত্তৰঃ তৈত্তিৰীয় উপনিষদৰ প্ৰথম উপদেশ — “সত্যম্ বদ, ধৰ্মম্ চৰ” অৰ্থাৎ সত্য কোৱা, ধৰ্মাচৰণ কৰা।
১৫। নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তক কোন?
উত্তৰঃ অসমৰ মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱেই নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তক।
চমু প্ৰশ্নোত্তৰ (Short Answer Type Questions)
১। ‘সংবিভাজ্য’ শব্দটিয়ে কি সূচাইছে?
উত্তৰঃ ‘সংবিভাজ্য’ শব্দটিয়ে এই কথা সূচাইছে যে স্ব-অৰ্জিত ধন-সম্পদ একলে নভোগি সকলোৰে মাজত সমভাগে বিতৰণ কৰি, দান কৰি, ভোগ কৰাটোৱেই হৈছে প্ৰকৃত ভাৰতীয় আদৰ্শ। ই ব্যক্তিগত ভোগ-পিপাসাৰ ওপৰত সামাজিক কল্যাণৰ অগ্ৰাধিকাৰ স্থাপন কৰা ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ এক মৌলিক প্ৰৱৃত্তি।
২। ‘শ্ৰদ্ধয়া দেয়ম্, অশ্ৰদ্ধয়া অদেয়ম্’ — ইয়াৰ মানে কি?
উত্তৰঃ ইয়াৰ মানে হ’ল — শ্ৰদ্ধাৰ সৈতে দান কৰা, অশ্ৰদ্ধাৰে দান নকৰা। তৈত্তিৰীয় উপনিষদৰ এই উপদেশৰ দ্বাৰা ভাৰতীয় দান-ধৰ্মৰ মৰ্যাদা দেখুওৱা হৈছে। দান কেৱল বস্তু দিয়াৰ ক্ৰিয়া নহয়, ই হৈছে এক পবিত্ৰ অনুষ্ঠান যিটো শ্ৰদ্ধা, বিনয় আৰু সৌহাৰ্দ্যৰে কৰিব লাগে।
৩। প্ৰকৃত ত্যাগ মানে কি বুজা?
উত্তৰঃ প্ৰকৃত ত্যাগ মানে সম্পূৰ্ণৰূপে সকলো এৰি দিয়া বা পলায়ন কৰা নহয়। প্ৰকৃত ত্যাগ হ’ল — সংসাৰৰ মাজত থাকিও বিষয়-ভোগৰ প্ৰতি সংযম পালন কৰা, ফলৰ আকাংক্ষা নকৰাকৈ কৰ্ম কৰা আৰু নিজৰ সম্পদ আনৰ লগত ভাগ কৰি ভোগ কৰা। ইয়াকে গীতাত ‘ত্যাগেন এব ভোগঃ’ বুলি কোৱা হৈছে।
৪। ঈশোপনিষদত ‘ভূঞ্জীথাঃ’ মানে কি?
উত্তৰঃ ঈশোপনিষদৰ মন্ত্ৰত ‘ভূঞ্জীথাঃ’ অৰ্থাৎ ‘ভোগ কৰা’। কিন্তু এই ভোগ অসংযত বা লোভী ভোগ নহয় — ই হৈছে ত্যাগৰ মাধ্যমেদিয়ে কৰা সংযত আৰু সংবিভাজনমুখী ভোগ। গোটেই মন্ত্ৰটিৰ অৰ্থ — “সকলো বস্তু ঈশ্বৰৰে; ত্যাগ কৰি ভোগ কৰা, কাৰো ধনলৈ লোভ নকৰিবা।”
৫। ‘অতিথি দেৱো ভৱ’ মানে কি?
উত্তৰঃ ‘অতিথি দেৱো ভৱ’ — অতিথিক দেৱতা ৰূপে জ্ঞান কৰা। ভাৰতীয় সংস্কৃতিত অতিথি-সেৱা ধৰ্মৰ এক প্ৰধান অংগ। এই উপদেশৰ মাধ্যমেদি ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ঊৰ্ধ্বত উঠি অপৰিচিত মানুহৰ সেৱা কৰাৰ যি সংস্কৃতি, সেইটোৱে ভাৰতীয় বৈৰাগ্যৰ সামাজিক ৰূপ স্পষ্ট কৰে।
৬। ঋক্বেদৰ মন্ত্ৰত কিহৰ পৰিচয় পোৱা যায়?
উত্তৰঃ ঋক্বেদৰ মন্ত্ৰত আমি দেখিবলৈ পাওঁ এক উজ্জ্বল, সমৃদ্ধ আৰু কল্যাণপৰায়ণ সমাজ গঠনৰ অভিলাষ। ঋষিসকলে ধন-সম্পত্তি, পুত্ৰ-পৌত্ৰ, গো-সম্পদ, দীৰ্ঘ আয়ুষ আৰু আনন্দপূৰ্ণ জীৱনৰ প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল। গতিকে বৈদিক ভাৰতীয় চিন্তাত বৈৰাগ্য জীৱন-বিৰোধী নহয়, কৰ্মময় জীৱনৰ মাজতে অৱস্থিত।
৭। চাৰি আশ্ৰম ব্যৱস্থাৰ উদ্দেশ্য কি?
উত্তৰঃ চাৰি আশ্ৰম ব্যৱস্থাৰ উদ্দেশ্য হ’ল — মানৱ-জীৱনৰ বিভিন্ন স্তৰত নিৰ্দিষ্ট কৰ্তব্য পালন কৰি ক্ৰমে আত্মিক উন্নতিৰ পথত আগবঢ়োৱা। ব্ৰহ্মচৰ্যত বিদ্যাৰ্জন, গাৰ্হস্থ্যত পৰিয়াল-সমাজৰ প্ৰতি দায়িত্ব, বানপ্ৰস্থত অনাসক্তিৰ অভ্যাস আৰু সন্ন্যাসত পূৰ্ণ ত্যাগ — এই পৰিকল্পনাৰ দ্বাৰা জীৱনত ভাৰসাম্য ৰক্ষা হয়।
৮। ব্যক্তিৰ দায়িত্বৰ পৰিধি কেনে?
উত্তৰঃ ভাৰতীয় আদৰ্শত ব্যক্তিৰ দায়িত্ব এক ক্ৰমবৰ্ধমান বৃত্তৰ দৰে — নিজৰ পৰা পৰিয়াললৈ, পৰিয়ালৰ পৰা সমাজলৈ, সমাজৰ পৰা ৰাষ্ট্ৰলৈ আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ পৰা সমগ্ৰ বিশ্ব-মানৱতালৈ। ‘বসুধৈৱ কুটুম্বকম্’ — গোটেই পৃথিৱীয়ে এক পৰিয়াল — এই উপলব্ধিয়েই হৈছে ব্যক্তিগত দায়িত্বৰ চূড়ান্ত পৰিধি।
৯। নিষ্কাম কৰ্মযোগ মানে কি?
উত্তৰঃ নিষ্কাম কৰ্মযোগ মানে ফলৰ আকাংক্ষা পৰিত্যাগ কৰি কেৱল কৰ্ম কৰি যোৱা। ভগৱদ্গীতাত শ্ৰীকৃষ্ণই অৰ্জুনক উপদেশ দি কৈছিল — “কৰ্মণ্যেৱাধিকাৰস্তে মা ফলেষু কদাচন” অৰ্থাৎ কৰ্মতহে তোমাৰ অধিকাৰ, ফলৰ ওপৰত নহয়। ফলৰ চিন্তা এৰি কৰ্ম কৰাটোৱেই হৈছে প্ৰকৃত বৈৰাগ্যৰ ৰূপ।
১০। শংকৰদেৱৰ একশৰণ ভাগৱতী ধৰ্মত বৈৰাগ্যৰ স্থান কেনে?
উত্তৰঃ শংকৰদেৱৰ একশৰণ ভাগৱতী ধৰ্মত বৈৰাগ্যই ভক্তি-সক্ৰিয় ৰূপ লৈছে। সংসাৰ ত্যাগ নকৰি সংসাৰৰ মাজত থাকি ভগৱানৰ নাম-কীৰ্তন, সংকীৰ্তন, লোক-সেৱা আৰু সমদৃষ্টিৰ মাধ্যমেদিয়ে মুক্তি লাভ সম্ভৱ — এইটোৱেই শংকৰদেৱৰ বৈৰাগ্যৰ আদৰ্শ। ই সক্ৰিয় বৈৰাগ্য, পলায়নী বৈৰাগ্য নহয়।
দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ (Long Answer Type Questions)
১। ‘ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ মূলাধাৰ বেদ’ — এই উক্তি বিশ্লেষণ কৰা।
উত্তৰঃ তীৰ্থনাথ শৰ্মাই ‘ভাৰতীয় আদৰ্শত বৈৰাগী’ প্ৰৱন্ধত স্পষ্টভাৱে দাঙি ধৰিছে যে ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ মূল আধাৰ হ’ল বেদ। বেদ শব্দৰ অৰ্থ ‘জ্ঞান’। মহৰ্ষি ব্যাসদেৱে বেদক ঋক্, যজুঃ, সাম আৰু অথৰ্ব — এই চাৰিভাগত সংকলন কৰিছিল। বেদ কেৱল ধৰ্মগ্ৰন্থ নহয়; ই হৈছে এক সমগ্ৰ জীৱন-দৰ্শন আৰু সমাজ-পৰিকল্পনাৰ পথ-নিৰ্দেশনা। বেদৰ মন্ত্ৰসমূহত আমি এক উজ্জ্বল, সমৃদ্ধ, কৰ্মময় আৰু কল্যাণমুখী সমাজৰ দৃষ্টিভংগী দেখিবলৈ পাওঁ।
বৈদিক ঋষিসকলে ধন-সম্পত্তি, সন্তান, দীৰ্ঘ-আয়ুষ, গো-সম্পদ আৰু আনন্দপূৰ্ণ জীৱনৰ প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল। ‘সৰ্বে ভৱন্তু সুখিনঃ’, ‘ভদ্ৰং কৰ্ণেভিঃ শৃণুয়াম দেৱাঃ’, ‘সংগচ্ছধ্বম্ সংবদধ্বম্’ — এনে অসংখ্য বৈদিক মন্ত্ৰই হৈছে ভাৰতীয় জীৱন-দৃষ্টিৰ মূল ভিত্তি। উপনিষদসমূহত বৈদিক চিন্তাৰ দাৰ্শনিক বিকাশ ঘটিছে — যাত আত্মা, ব্ৰহ্ম, কৰ্ম, পুনৰ্জন্ম, মুক্তি আৰু বৈৰাগ্যৰ সূক্ষ্ম তত্ত্ব আলোচনা কৰা হৈছে। ঈশোপনিষদৰ ‘তেন ত্যক্তেন ভূঞ্জীথাঃ’, কথোপনিষদৰ ‘উত্তিষ্ঠত জাগ্ৰত’, তৈত্তিৰীয় উপনিষদৰ ‘সত্যম্ বদ, ধৰ্মম্ চৰ’ — এনে অসংখ্য উপদেশ আজিও মানৱ-জীৱনৰ পথপ্ৰদৰ্শক।
বেদৰ পাছত ভাৰতীয় সংস্কৃতিত উপনিষদ, ৰামায়ণ, মহাভাৰত, ভগৱদ্গীতা, ষড়দৰ্শন, পুৰাণ — এই সকলোৱে এক ক্ৰমিক বিকাশৰ ৰূপত গঢ় লৈ উঠিছে। কিন্তু এই সকলোৰে মূল উৎস হৈছে বেদ। বৌদ্ধ আৰু জৈন দৰ্শনে কিছু পৰিৱৰ্তন আনিলেও তেওঁলোকেও বৈদিক চিন্তাৰ পৰাই পুষ্টি লভিছিল। ভকতিবাদৰ আদিগুৰু আদি শংকৰাচাৰ্যই উপনিষদ আৰু ব্ৰহ্মসূত্ৰৰ ব্যাখ্যা কৰি অদ্বৈত বেদান্ত প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। গতিকে বেদক বাদ দি ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ চিন্তা কৰিব নোৱাৰি।
আধুনিক যুগতো স্বামী বিবেকানন্দ, ৰৱীন্দ্ৰনাথ, অৰবিন্দ আদিৰ চিন্তাত বৈদিক ঐতিহ্যৰ পুনৰাৱিষ্কাৰ ঘটিছে। অসমৰ মহাপুৰুষ শংকৰদেৱেও ভাগৱতাদি গ্ৰন্থৰ মাধ্যমেদি বৈদিক একেশ্বৰবাদৰ অসমীয়া ৰূপ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে। গতিকে স্পষ্ট হয় যে ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ আত্মা-পৰিচয়, ইয়াৰ মূল্যবোধ, জীৱন-দৰ্শন আৰু সাংস্কৃতিক ঐক্যৰ ভেটি হৈছে বেদ। এই অৰ্থত বেদ ভাৰতৰ চিৰন্তন আধ্যাত্মিক সম্পদ — অতীত, বৰ্তমান আৰু ভৱিষ্যতৰ পথ-নিৰ্দেশক।
২। ভাৰতীয় আদৰ্শত প্ৰকৃত বৈৰাগ্য মানে কি? বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতীয় আদৰ্শত বৈৰাগ্য কেতিয়াও সংসাৰ পৰিত্যাগ কৰি অৰণ্যবাসী হোৱা বা পলায়নী জীৱন কটাৰ পৰ্যায়লৈ সীমাবদ্ধ নহয়। প্ৰকৃত বৈৰাগ্য হৈছে এনে এক বিশেষ মনোধৰ্ম, যিৰ দ্বাৰা ব্যক্তিয়ে বিষয়-ভোগৰ মাজতে থাকিও সেইসমূহৰ প্ৰতি অনাসক্ত হৈ থাকিব পাৰে। ই কোনো বস্তু নোপোৱাৰ বেদনাজনিত হতাশা বা বিৰক্তি নহয়; প্ৰকৃত বৈৰাগ্য হ’ল আকাংক্ষিত বস্তু পাবলৈও তাৰ ফলৰ প্ৰতি নিৰাসক্ত মনোভাৱ বজাই ৰখা।
ঈশোপনিষদৰ মন্ত্ৰটোত এই দৰ্শনৰ চূড়ান্ত প্ৰকাশ ঘটিছে — “তেন ত্যক্তেন ভূঞ্জীথাঃ মা গৃধঃ কস্যস্বিদ্ ধনম্”। অৰ্থাৎ ত্যাগৰ মাধ্যমেদিয়েই ভোগ কৰা; কাৰো ধনলৈ লোভ নকৰিবা। ইয়াত ‘ভূঞ্জীথাঃ’ অৰ্থাৎ ‘ভোগ কৰা’ — কিন্তু সেই ভোগ লোভাতুৰ আৰু ব্যক্তিকেন্দ্ৰিক নহয়; ই সংযত আৰু সংবিভাজনমুখী। গতিকে ভাৰতীয় বৈৰাগ্য হৈছে ‘ত্যাগেন এব ভোগঃ’ — ত্যাগৰ মাধ্যমে প্ৰকৃত ভোগ। এই অৰ্থ ভগৱদ্গীতাৰ ‘নিষ্কাম কৰ্মযোগ’ৰ লগত একাকাৰ — কৰ্ম কৰা কিন্তু ফলৰ আকাংক্ষা নকৰা।
বুদ্ধদেৱৰ ‘মধ্যপথ’ই এই বৈৰাগ্যৰ আন এক ৰূপ — অতি-ভোগ আৰু অতি-কৃচ্ছ্ৰ — এই দুই চৰম পথ এৰি সংযত জীৱন কটোৱা। আদি শংকৰাচাৰ্যৰ অদ্বৈত বেদান্তত জ্ঞানমাৰ্গৰ বৈৰাগ্য — ‘ব্ৰহ্ম সত্যং জগন্মিথ্যা’ — ইয়াৰ মাধ্যমেদি জাগতিক বিষয়ৰ প্ৰতি অনাসক্তিৰ পথ দেখুওৱা হৈছে। বৈষ্ণৱ সন্তসকলৰ ভক্তিযোগৰ বৈৰাগ্যত আছে ভগৱানৰ শৰণাগতিৰ জৰিয়তে জীৱনৰ চৰম মুক্তিৰ আদৰ্শ। অসমত শংকৰদেৱে এই সকলো ধাৰাৰ সাৰ-সংগ্ৰহ কৰি একশৰণ ভাগৱতী ধৰ্ম প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে — যাৰ মূল কথা, সংসাৰৰ মাজত থাকি নাম-কীৰ্তন, লোক-সেৱা আৰু সমদৃষ্টিৰ মাধ্যমেদিয়ে মুক্তি লাভ সম্ভৱ।
গতিকে ভাৰতীয় আদৰ্শৰ প্ৰকৃত বৈৰাগ্য হৈছে — কৰ্মময়, সংযত, সংবিভাজনমুখী, লোক-কল্যাণপৰায়ণ আৰু আত্মিক উন্নতিৰ পথে নিৰাসক্ত গতি। ই জীৱন-বিৰোধী নহয়, জীৱন-পৰিপূৰক। বৰ্তমান ভোগবাদী যুগত এই বৈৰাগ্যই মানৱ-সমাজক ভাৰসাম্য, পৰিপূৰ্ণতা আৰু চিৰন্তন শান্তিৰ পথ দেখুৱায়।
৩। চাৰি আশ্ৰম বুলিলে কি বুজা? প্ৰতিটো আশ্ৰমৰ লক্ষ্য আৰু কৰ্তব্য আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতীয় বৈদিক সমাজৰ ব্যৱস্থাত মানৱ-জীৱনক চাৰিটা পৰ্যায়ত বিভক্ত কৰা হৈছিল — ব্ৰহ্মচৰ্য, গাৰ্হস্থ্য, বানপ্ৰস্থ আৰু সন্ন্যাস। ইয়াকেই ‘চতুৰাশ্ৰম’ বা ‘চাৰি আশ্ৰম’ বুলি কোৱা হয়। এই ব্যৱস্থাটো ভাৰতীয় বৈৰাগ্য-চিন্তাৰ ব্যৱহাৰিক প্ৰয়োগ। প্ৰতিটো আশ্ৰমৰ নিজস্ব লক্ষ্য, কৰ্তব্য আৰু সাধনা আছে।
(ক) ব্ৰহ্মচৰ্য আশ্ৰম: জীৱনৰ প্ৰথম পৰ্যায়ত (সাধাৰণতে ৭ৰ পৰা ২৫ বছৰ পৰ্যন্ত) ছাত্ৰই গুৰুৰ গৃহত থাকি বেদ-বেদাঙ্গ, জ্ঞান-বিজ্ঞান, ধৰ্ম-নীতি আৰু চৰিত্ৰ-নিৰ্মাণ কৰে। এই আশ্ৰমৰ লক্ষ্য — পৱিত্ৰ, সংযত আৰু শৃংখলিত জীৱন কটাই বিদ্যা অৰ্জন কৰা।
(খ) গাৰ্হস্থ্য আশ্ৰম: বিদ্যাৰ্জনৰ পাছত বিবাহ কৰি গৃহী হোৱাৰ পৰ্যায়। ইয়াত পৰিয়াল-পৰিচালনা, সন্তান-পালন, ধন-উপাৰ্জন, ৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰতি দায়িত্ব আৰু সমাজ-সেৱা — সকলো কৰ্তব্য পালন কৰা হয়। গাৰ্হস্থ্য আশ্ৰম সকলো আশ্ৰমৰ ভেটি, কাৰণ ইয়েই অন্য আশ্ৰমসমূহক প্ৰতিপালন কৰে। ‘অতিথি দেৱো ভৱ’ — অতিথি-সেৱাৰ মৰ্যাদা ইয়াতেই প্ৰতিফলিত।
(গ) বানপ্ৰস্থ আশ্ৰম: বয়স প্ৰায় ৫০ৰ পাছত গৃহস্থ-জীৱনৰ দায়িত্ব সন্তানক গতাই দি অৰণ্যত গৈ থকা পৰ্যায়। ইয়াত ব্যক্তিয়ে ক্ৰমে বিষয়-ভোগৰ পৰা আঁতৰি আত্মিক চিন্তা, ধ্যান, যোগ-সাধনা আৰু ভগৱানৰ চিন্তাত লিপ্ত হয়। ই হৈছে অনাসক্তিৰ অভ্যাস কৰাৰ পৰ্যায়।
(ঘ) সন্ন্যাস আশ্ৰম: জীৱনৰ চৰম পৰ্যায়ত সকলো বিষয় ত্যাগ কৰি ভগৱান-চিন্তাত পূৰ্ণৰূপে নিমগ্ন হোৱা। সন্ন্যাসী সংসাৰৰ পৰা সম্পূৰ্ণ মুক্ত, লোক-সেৱা আৰু আত্ম-সাধনাত নিযুক্ত। ই হৈছে চূড়ান্ত আত্ম-সাক্ষাৎকাৰৰ পৰ্যায়।
এই চাৰি আশ্ৰম ব্যৱস্থাটোৱে দেখুৱায় যে ভাৰতীয় বৈৰাগ্য কেৱল সন্ন্যাস নহয়; ই গাৰ্হস্থ্য জীৱনৰ মাজতেই আৰম্ভ হয় আৰু ক্ৰমে আত্মিক উচ্চতালৈ গতি কৰে। সংসাৰ-জীৱন আৰু আধ্যাত্মিক জীৱন একে সূত্ৰৰে গঠিত — এইটোৱেই হৈছে চাৰি আশ্ৰমৰ প্ৰকৃত শিক্ষা।
৪। ভাৰতীয় বৈৰাগ্য চিন্তাৰ বিকাশত শংকৰদেৱৰ অৱদান আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ অসমৰ মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ (১৪৪৯–১৫৬৮) ভাৰতীয় বৈৰাগ্য-চিন্তাৰ বিকাশত এক উজ্জ্বল ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁ ভাৰতীয় ভক্তি-আন্দোলনৰ অসমীয়া ৰূপ স্বৰূপ ‘একশৰণ ভাগৱতী ধৰ্ম’ প্ৰৱৰ্তন কৰি বৈৰাগ্যৰ এক নতুন আৰু ব্যৱহাৰিক ৰূপ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে।
শংকৰদেৱৰ মতে প্ৰকৃত বৈৰাগ্য সংসাৰ পৰিত্যাগ নহয়; সংসাৰৰ মাজত থাকি ভগৱানৰ চৰণত পূৰ্ণৰূপে আত্মসমৰ্পণ কৰা — ই হৈছে প্ৰকৃত মুক্তিৰ পথ। তেওঁ ‘কীৰ্তনঘোষা’, ‘ভক্তি-প্ৰদীপ’, ‘ভক্তি-ৰত্নাৱলী’, ‘গুণমালা’, ‘অনাদি পাতন’ আদি অমৰ ৰচনাৰ মাধ্যমেদি এক সক্ৰিয় বৈৰাগ্যৰ আদৰ্শ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে। তেওঁৰ মতে নাম-কীৰ্তন, সংকীৰ্তন, ভাগৱত-শ্ৰৱণ আৰু সমদৃষ্টিয়েই হৈছে কলিযুগৰ মুক্তিৰ পথ।
শংকৰদেৱৰ এই বৈৰাগ্য সকলো শ্ৰেণী, জাতি আৰু লিংগৰ বাবে উন্মুক্ত আছিল। ব্ৰাহ্মণ-অব্ৰাহ্মণ, পুৰুষ-মহিলা, উচ্চ-নীচ — সকলোৱে ভগৱানৰ শৰণ ল’ব পাৰে। ‘সকলো জীৱে শিৱৰ ৰূপ’ — তেওঁৰ এই উদাৰ দৃষ্টিভংগীয়ে নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মক এক সাৰ্বজনীন ৰূপ প্ৰদান কৰিছিল। সত্ৰ আৰু নামঘৰৰ স্থাপনাৰ মাধ্যমেদি তেওঁ অসমত এক বিশাল সামাজিক-আধ্যাত্মিক আন্দোলন গঢ়ি তুলিছিল।
লেখক তীৰ্থনাথ শৰ্মাৰ মতে শংকৰদেৱৰ ‘ভকতিবাদ’ই হৈছে ভাৰতীয় বৈৰাগ্যৰ অসমীয়া অনুবাদ — যাত আছে কৰ্ম, ভক্তি, জ্ঞান আৰু সমদৃষ্টিৰ অপূৰ্ব সমন্বয়। ই কেৱল ব্যক্তিগত মুক্তিৰ পথ নহয়; ই হৈছে সমাজ-সংস্কাৰ, সাংস্কৃতিক ঐক্য আৰু লোক-কল্যাণৰ এক ব্যাপক আন্দোলন। এই অৰ্থত শংকৰদেৱৰ ভাৰতীয় বৈৰাগ্য-চিন্তালৈ অৱদান অসামান্য আৰু চিৰন্তন।
৫। আধুনিক যুগত ভাৰতীয় বৈৰাগ্যৰ প্ৰাসংগিকতা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ আধুনিক বিশ্বত যন্ত্ৰ-সভ্যতাৰ প্ৰচণ্ড অগ্ৰগতিৰ ফলত ভোগবাদ আৰু বস্তুপ্ৰীতি মানৱ-সমাজৰ মূল চালিকাশক্তি হৈ পৰিছে। বিজ্ঞানৰ উন্নতিয়ে যেনেদৰে মানুহৰ জীৱনত সুবিধা আনিছে, তেনেদৰে নৈতিক, আধ্যাত্মিক আৰু পাৰিবাৰিক মূল্যবোধৰ ক্ষয়ো ঘটাইছে। পৃথিৱীজুৰি যুদ্ধ, সন্ত্ৰাস, পৰিৱেশ-প্ৰদূষণ, প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ অপব্যৱহাৰ, মানসিক অস্থিৰতা — এই সকলোৱে এক চৰম সংকটৰ ইংগিত। এনে অৱস্থাত ভাৰতীয় বৈৰাগ্যৰ আদৰ্শ পুনৰাৱিষ্কাৰ অতীৱ প্ৰাসংগিক।
ভাৰতীয় বৈৰাগ্য কেতিয়াও বিজ্ঞান-বিৰোধী বা প্ৰগতি-বিৰোধী নহয়। ই বস্তু-ভোগৰ বিৰোধী নহয়, ভোগৰ অসংযম-বিৰোধী। ‘সংযত ভোগ আৰু সংবিভাজন’ — এই দুটা মূল নীতিয়ে সমগ্ৰ মানৱ-সমাজক ন্যায়সংগত আৰু পৰিৱেশ-বান্ধৱ জীৱনদৃষ্টি প্ৰদান কৰে। ‘মা গৃধঃ কস্যস্বিদ্ ধনম্’ — কাৰো ধনলৈ লোভ নকৰিবা — এই উপদেশ আজিৰ অৰ্থনৈতিক বৈষম্য আৰু শোষণ-জৰ্জৰিত পৃথিৱীত যথেষ্ট প্ৰাসংগিক।
মহাত্মা গান্ধীৰ ‘অপৰিগ্ৰহ’ আৰু ‘সৰ্বোদয়’ চিন্তা ভাৰতীয় বৈৰাগ্যৰে আধুনিক ব্যাখ্যা। স্বামী বিবেকানন্দৰ ‘দৰিদ্ৰ-নাৰায়ণ’ সেৱাৰ আদৰ্শ, ৰৱীন্দ্ৰনাথৰ ‘বিশ্ব-ভাৰতী’ৰ সাৰ্বজনীন মানৱতাবাদ আৰু অৰবিন্দৰ ‘দিব্য জীৱন’ৰ দৃষ্টিভংগী — এই সকলোৱে ভাৰতীয় বৈৰাগ্যৰে বিভিন্ন প্ৰাসংগিক ৰূপ। বৰ্তমান বিশ্বত পৰিৱেশ-সংৰক্ষণ, যোগ-সাধনা, ধ্যান, আয়ুৰ্বেদ আৰু আধ্যাত্মিকতাৰ প্ৰতি বৰ্ধমান আগ্ৰহেও ভাৰতীয় বৈৰাগ্যৰ চিৰন্তন প্ৰাসংগিকতা প্ৰমাণ কৰে।
গতিকে ভাৰতীয় বৈৰাগ্য আজিও কেৱল ভাৰতবৰ্ষৰ নহয়, সমগ্ৰ মানৱ-জাতিৰ পথপ্ৰদৰ্শক। ই মানুহক ভাৰসাম্যপূৰ্ণ, ন্যায়সংগত, পৰিৱেশ-বান্ধৱ আৰু আত্মিক ৰূপত উন্নত জীৱন কটাৰ পথ দেখুৱায়। লেখক তীৰ্থনাথ শৰ্মাৰ এই প্ৰৱন্ধই আমাক সেই চিৰন্তন সত্যৰে স্মৰণ কৰাই দিয়ে।
শব্দাৰ্থ (Vocabulary)
| শব্দ | অৰ্থ |
|---|---|
| বৈৰাগ্য | বিষয়-ভোগৰ প্ৰতি অনাসক্তি, ত্যাগ |
| আদৰ্শ | আদৰ্শ-উদাহৰণ, পথপ্ৰদৰ্শক চিন্তা |
| সংবিভাজ্য | সমভাগে বিতৰণযোগ্য, ভাগ কৰি ভোগ কৰিব লগীয়া |
| অনাসক্তি | আসক্তি বা মোহৰ অভাৱ |
| সন্ন্যাস | সকলো বিষয় ত্যাগ কৰি ভগৱান-চিন্তাত নিমগ্ন হোৱাৰ অৱস্থা |
| গাৰ্হস্থ্য | গৃহী জীৱনৰ পৰ্যায়, পৰিয়াল-জীৱন |
| বানপ্ৰস্থ | অৰণ্যত বাস কৰি আত্ম-চিন্তাত লিপ্ত হোৱাৰ পৰ্যায় |
| ব্ৰহ্মচৰ্য | সংযত আৰু পৱিত্ৰ ছাত্ৰ-জীৱন |
| নিষ্কাম কৰ্ম | ফলৰ আকাংক্ষা নকৰাকৈ কৰা কৰ্ম |
| ভূঞ্জীথাঃ | ভোগ কৰা (সংস্কৃত ক্ৰিয়াপদ) |
| সমৃদ্ধি | ধন-সম্পদৰ প্ৰাচুৰ্য, উন্নতি |
| অভিলাষ | আকাংক্ষা, ইচ্ছা |
| চাৰ্বাকীয় | চাৰ্বাক দৰ্শনৰ অনুসৰণকাৰী, ভোগবাদী |
| মধ্যপথ | বুদ্ধৰ অতি-ভোগ আৰু অতি-কৃচ্ছ্ৰৰ মাজৰ পথ |
| অদ্বৈত | একে, এক, ব্ৰহ্ম আৰু আত্মাৰ একত্ব |
| একশৰণ | এক ভগৱানৰ শৰণ লোৱা |
| পঞ্চপুষ্প | তীৰ্থনাথ শৰ্মাৰ এক প্ৰৱন্ধ-সংকলন |
| কামসেন্দূৰ | তীৰ্থনাথ শৰ্মাৰ একমাত্ৰ কাব্যগ্ৰন্থ |
অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
বহুনিৰ্বাচনী প্ৰশ্ন (MCQ)
১। ‘ভাৰতীয় আদৰ্শত বৈৰাগী’ প্ৰৱন্ধটোৰ লেখক কোন?
(ক) লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা (খ) তীৰ্থনাথ শৰ্মা (গ) বাণীকান্ত কাকতি (ঘ) সত্যনাথ বৰা
উত্তৰঃ (খ) তীৰ্থনাথ শৰ্মা।
২। ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ মূল আধাৰ কি?
(ক) ৰামায়ণ (খ) মহাভাৰত (গ) বেদ (ঘ) পুৰাণ
উত্তৰঃ (গ) বেদ।
৩। বেদ মুঠ কেইখন?
(ক) দুখন (খ) তিনিখন (গ) চাৰিখন (ঘ) পাঁচখন
উত্তৰঃ (গ) চাৰিখন।
৪। বেদ শব্দৰ অৰ্থ কি?
(ক) পূজা (খ) জ্ঞান (গ) ভক্তি (ঘ) যজ্ঞ
উত্তৰঃ (খ) জ্ঞান।
৫। তীৰ্থনাথ শৰ্মাৰ একমাত্ৰ কাব্যগ্ৰন্থৰ নাম —
(ক) পঞ্চপুষ্প (খ) ভকতিবাদ (গ) কামসেন্দূৰ (ঘ) সাহিত্য সংগ্ৰহ
উত্তৰঃ (গ) কামসেন্দূৰ।
৬। চাৰি আশ্ৰমৰ প্ৰথমটো কি?
(ক) গাৰ্হস্থ্য (খ) ব্ৰহ্মচৰ্য (গ) বানপ্ৰস্থ (ঘ) সন্ন্যাস
উত্তৰঃ (খ) ব্ৰহ্মচৰ্য।
৭। বেদৰ সংকলক কোন?
(ক) বাল্মীকি (খ) বশিষ্ঠ (গ) ব্যাসদেৱ (ঘ) বিশ্বামিত্ৰ
উত্তৰঃ (গ) ব্যাসদেৱ।
৮। ১৯৭১ চনত অসম সাহিত্য সভাৰ কোনখন অধিবেশনত তীৰ্থনাথ শৰ্মাই সভাপতিত্ব কৰিছিল?
(ক) তিনিচুকীয়া (খ) মাকুম (গ) দিব্ৰুগড় (ঘ) যোৰহাট
উত্তৰঃ (খ) মাকুম।
৯। ভগৱদ্গীতাত কৰ্ম কৰাৰ কৌশলক কি বুলি কোৱা হৈছে?
(ক) ভক্তিযোগ (খ) জ্ঞানযোগ (গ) কৰ্মযোগ (ঘ) ৰাজযোগ
উত্তৰঃ (গ) কৰ্মযোগ।
১০। নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তক কোন?
(ক) মাধৱদেৱ (খ) দামোদৰদেৱ (গ) শংকৰদেৱ (ঘ) হৰিদেৱ
উত্তৰঃ (গ) শংকৰদেৱ।
খালী ঠাই পূৰোৱা (Fill in the Blanks)
১। ভাৰতীয় আদৰ্শত বৈৰাগ্যৰ স্থান অতি ________। (উত্তৰঃ উচ্চ)
২। ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ মূল আধাৰ ________। (উত্তৰঃ বেদ)
৩। বেদ শব্দৰ অৰ্থ ________। (উত্তৰঃ জ্ঞান)
৪। ভাৰতীয় সমাজৰ চাৰি আশ্ৰম হ’ল ব্ৰহ্মচৰ্য, গাৰ্হস্থ্য, ________ আৰু সন্ন্যাস। (উত্তৰঃ বানপ্ৰস্থ)
৫। ‘অতিথি দেৱো ________’। (উত্তৰঃ ভৱ)
৬। তীৰ্থনাথ শৰ্মাৰ একমাত্ৰ কাব্যগ্ৰন্থৰ নাম ________। (উত্তৰঃ কামসেন্দূৰ)
৭। তীৰ্থনাথ শৰ্মাৰ জন্ম ________ চনত হৈছিল। (উত্তৰঃ ১৯১১)
৮। ভগৱদ্গীতাত কৰ্ম কৰাৰ কৌশলক ________ যোগ বুলি কোৱা হৈছে। (উত্তৰঃ কৰ্ম / নিষ্কাম কৰ্ম)
৯। অসমৰ মহাপুৰুষ ________ই একশৰণ ভাগৱতী ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। (উত্তৰঃ শংকৰদেৱ)
১০। ‘ত্যাগেন এব ________’। (উত্তৰঃ ভোগঃ)
শুদ্ধ-অশুদ্ধ লিখা (True/False)
১। ভাৰতীয় আদৰ্শত বৈৰাগ্য মানে সকলো এৰি অৰণ্যবাসী হোৱা।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (ভাৰতীয় বৈৰাগ্য সংসাৰৰ মাজত থাকিও সম্ভৱ।)
২। বেদ শব্দৰ অৰ্থ ‘জ্ঞান’।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৩। বেদ পাঁচখন।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (বেদ চাৰিখন।)
৪। তীৰ্থনাথ শৰ্মাৰ একমাত্ৰ কাব্যগ্ৰন্থ ‘কামসেন্দূৰ’।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৫। চাৰি আশ্ৰমৰ প্ৰথমটো গাৰ্হস্থ্য।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (প্ৰথমটো ব্ৰহ্মচৰ্য।)
৬। ‘ভূঞ্জীথাঃ’ মানে ‘ভোগ কৰা’।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৭। ভগৱদ্গীতাত নিষ্কাম কৰ্মযোগৰ কথা কোৱা হৈছে।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৮। শংকৰদেৱে ৰামানুজীয় বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (শংকৰদেৱে একশৰণ ভাগৱতী ধৰ্ম প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল।)
৯। ‘সংবিভাজ্য’ শব্দটিয়ে সমভাগে বিতৰণৰ কথা সূচাইছে।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
১০। তীৰ্থনাথ শৰ্মাই ১৯৭১ চনত অসম সাহিত্য সভাৰ মাকুম অধিবেশনত সভাপতিত্ব কৰিছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
লেখকৰ চমু পৰিচয় — তীৰ্থনাথ শৰ্মা
তীৰ্থনাথ শৰ্মা (১৯১১–১৯৯৬) অসমীয়া সাহিত্যৰ এজন প্ৰখ্যাত প্ৰৱন্ধকাৰ, পণ্ডিত, শিক্ষাবিদ আৰু সাহিত্য-আলোচক। তেওঁৰ জন্ম ১৯১১ চনত গুৱাহাটীত হৈছিল। তেওঁ কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সংস্কৃত আৰু অসমীয়া বিষয়ত উচ্চ শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। তেওঁ গুৱাহাটীৰ প্ৰাগজ্যোতিষ মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক অধ্যক্ষ আছিল আৰু দীৰ্ঘকাল ধৰি অসমীয়া সাহিত্যৰ সেৱাত নিয়োজিত আছিল।
১৯৭১ চনত তেওঁ অসম সাহিত্য সভাৰ মাকুম অধিবেশনৰ সভাপতিত্ব কৰি অসমীয়া সাহিত্য জগতৰ চিৰস্মৰণীয় ব্যক্তিত্ব হৈ পৰিছিল। তেওঁ আছিল ভাৰতীয় আধ্যাত্মিকতা, বৈদিক চিন্তা, বৈষ্ণৱ ধৰ্ম আৰু গান্ধী-দৰ্শনৰ এজন প্ৰখ্যাত আলোচক। অসমীয়া প্ৰৱন্ধ-সাহিত্যত তেওঁৰ অৱদান অসামান্য।
প্ৰধান গ্ৰন্থসমূহঃ ‘পঞ্চপুষ্প’ (প্ৰৱন্ধ-সংকলন), ‘ভকতিবাদ’ (গৱেষণাত্মক প্ৰৱন্ধ), ‘মহাত্মাৰ বাণী’, ‘গান্ধীৰ শিক্ষাৰ সাৰ’, ‘অউনিআটি সত্ৰৰ বুৰঞ্জী’ (গৱেষণাত্মক বুৰঞ্জী), ‘সাহিত্য-সংগ্ৰহ’ (সম্পাদিত), ‘চাণক্য পাঠ’ (সম্পাদিত)।
একমাত্ৰ কাব্যগ্ৰন্থঃ ‘কামসেন্দূৰ’।
তেওঁৰ সাহিত্য-শৈলী হৈছে গভীৰ পাণ্ডিত্য, বিশুদ্ধ ভাষা আৰু চিন্তা-প্ৰৱণ আলোচনাৰ এক অনুপম সংমিশ্ৰণ। ‘ভাৰতীয় আদৰ্শত বৈৰাগী’ প্ৰৱন্ধটো তেওঁৰ এই গভীৰ পাণ্ডিত্য আৰু চিন্তাশীল মননৰ এক উজ্জ্বল উদাহৰণ।
HSLC Guru ASSEB দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ সকলো বিষয়ৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ আগবঢ়াইছে। ASSEB HS 2nd Year পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতিৰ বাবে নিয়মিত আমাৰ ৱেবছাইট চাই থাকক।