Class 11 Political Science Chapter 1 — সংবিধান: কিয় আৰু কেনেকৈ?
HSLC Guru-লৈ স্বাগতম। ই হৈছে ASSEB Class 11 (উচ্চতৰ মাধ্যমিক প্ৰথম বাৰ্ষিক) ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ প্ৰথম খণ্ড: ভাৰতীয় সংবিধান কাৰ্যত পৰিণত-ৰ অধ্যায় ১ “সংবিধান: কিয় আৰু কেনেকৈ?“-ৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ। ইয়াত পাঠ্যপুথিৰ অতি চমু, চমু আৰু দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন, অতিৰিক্ত MCQ, খালী ঠাই পূৰণ, শুদ্ধ/অশুদ্ধ, পৰিভাষাৰ তালিকা আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখৰ তালিকা সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে। ASSEB-ৰ পৰীক্ষাৰ বাবে এই অধ্যায়টো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।
সাৰাংশ
সংবিধানৰ অৰ্থ: ‘সংবিধান’ শব্দটো ইংৰাজী ‘Constitution’ শব্দৰ পৰা আহিছে আৰু ‘Constitution’ শব্দটো লেটিন ভাষাৰ ‘Constituere’ শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে, যাৰ অৰ্থ হ’ল ‘প্ৰতিষ্ঠা কৰা’ বা ‘গঠন কৰা’। সংবিধান হৈছে এখন ৰাষ্ট্ৰৰ আটাইতকৈ মৌলিক আৰু সৰ্বোচ্চ আইন। ই চৰকাৰৰ বিভিন্ন অংগ — আইন বিভাগ, কাৰ্যনিৰ্বাহক বিভাগ আৰু ন্যায়পালিকা — ৰ ক্ষমতাৰ পৰিসৰ নিৰ্ধাৰণ কৰে আৰু নাগৰিকৰ অধিকাৰ ৰক্ষা কৰে। সংবিধানে এখন সমাজৰ আশা-আকাংক্ষা, মূল্যবোধ আৰু আদৰ্শৰ প্ৰতিফলন ঘটায়।
সংবিধান কিয় প্ৰয়োজন: এখন সমাজৰ বিভিন্ন সম্প্ৰদায়, ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতিৰ মাজত সমন্বয় ৰক্ষা কৰিবলৈ সংবিধানৰ প্ৰয়োজন। সংবিধানে চৰকাৰৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ প্ৰক্ৰিয়া নিৰ্ধাৰণ কৰে, চৰকাৰৰ ক্ষমতাৰ ওপৰত সীমা আৰোপ কৰে, নাগৰিকৰ মৌলিক অধিকাৰ সুনিশ্চিত কৰে আৰু সমাজৰ আশা-আকাংক্ষা পূৰণৰ ব্যৱস্থা কৰে। গণতান্ত্ৰিক দেশতেই কেৱল নহয়, ৰাজতন্ত্ৰ আৰু একনায়কতান্ত্ৰিক দেশতো সংবিধানৰ প্ৰয়োজন।
ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্ৰস্তুতি: ভাৰতীয় সংবিধান প্ৰস্তুতিৰ বাবে ১৯৪৬ চনৰ কেবিনেট মিছনৰ পৰিকল্পনা অনুসৰি গণপৰিষদ গঠন কৰা হয়। গণপৰিষদৰ প্ৰথম অধিৱেশন ১৯৪৬ চনৰ ৯ ডিচেম্বৰত অনুষ্ঠিত হয়, য’ত ড° সচ্চিদানন্দ সিংহ অস্থায়ী সভাপতি ৰূপে নিৰ্বাচিত হয়। ১৯৪৬ চনৰ ১১ ডিচেম্বৰত ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ গণপৰিষদৰ স্থায়ী সভাপতি হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়। ১৯৪৬ চনৰ ১৩ ডিচেম্বৰত পণ্ডিত জৱাহৰলাল নেহৰুৱে গণপৰিষদত ঐতিহাসিক “উদ্দেশ্য প্ৰস্তাৱ” উপস্থাপন কৰে, যিটো পিছত সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাৰ ভেটি হয়।
খচৰা সমিতি আৰু গ্ৰহণ: ১৯৪৭ চনৰ ২৯ আগষ্টত ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰৰ সভাপতিত্বত ৭ জনীয়া খচৰা সমিতি গঠন কৰা হয়। গণপৰিষদে ২ বছৰ ১১ মাহ ১৮ দিন ধৰি কাম কৰি ১৯৪৯ চনৰ ২৬ নৱেম্বৰত সংবিধান গৃহণ কৰে আৰু ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত ই কাৰ্যকৰী হয়। গণপৰিষদৰ মুঠ সদস্য সংখ্যা আছিল প্ৰথমে ৩৮৯ জন, পিছত বিভাজনৰ পিছত ২৯৯ জন। মূল সংবিধানত আছিল ৩৯৫ টা অনুচ্ছেদ, ২২ টা অংশ আৰু ৮ খন অনুসূচী। সংবিধান নিৰ্মাণৰ প্ৰক্ৰিয়াত ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰক “ভাৰতীয় সংবিধানৰ পিতৃ” বুলি জনা যায়।
অন্যান্য সংবিধানৰ পৰা গৃহীত বৈশিষ্ট্যসমূহ: ভাৰতীয় সংবিধানে বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশৰ সংবিধানৰ পৰা বহু বৈশিষ্ট্য গ্ৰহণ কৰিছে। ব্ৰিটেইনৰ পৰা সংসদীয় চৰকাৰ আৰু আইনৰ শাসন; আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ পৰা মৌলিক অধিকাৰ, ন্যায়িক পুনৰীক্ষণ আৰু প্ৰস্তাৱনা; আয়াৰলেণ্ডৰ পৰা ৰাজ্যিক নীতিৰ নিৰ্দেশাত্মক তত্ত্ব; কানাডাৰ পৰা যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থা আৰু কেন্দ্ৰৰ অৱশিষ্ট ক্ষমতা; অষ্ট্ৰেলিয়াৰ পৰা যুক্ত তালিকা; চোভিয়েট ৰাছিয়াৰ পৰা মৌলিক কৰ্তব্য; জাৰ্মানীৰ পৰা জৰুৰীকালীন বিধান; দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ পৰা সংবিধান সংশোধন প্ৰণালী আদি গ্ৰহণ কৰা হৈছে।
Summary
This chapter introduces the meaning, necessity and importance of a constitution. The Indian Constitution was framed by the Constituent Assembly which began work on 9 December 1946 with Dr. Sachchidananda Sinha as temporary chairman, later led by Dr. Rajendra Prasad. The Drafting Committee was headed by Dr. B. R. Ambedkar. The Constitution was adopted on 26 November 1949 and came into force on 26 January 1950. It contains 395 articles, 22 parts and 8 schedules originally, drawing inspiration from constitutions of Britain, USA, Ireland, Canada and others. Nehru’s Objectives Resolution (13 December 1946) formed the basis of the Preamble.
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (১ নম্বৰ)
প্ৰশ্ন ১: ‘Constitution’ শব্দটো কোন ভাষাৰ পৰা আহিছে?
উত্তৰঃ ‘Constitution’ শব্দটো লেটিন ভাষাৰ ‘Constituere’ শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ ‘প্ৰতিষ্ঠা কৰা’ বা ‘গঠন কৰা’।
প্ৰশ্ন ২: ভাৰতীয় সংবিধান কেতিয়া গৃহীত হৈছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতীয় সংবিধান ১৯৪৯ চনৰ ২৬ নৱেম্বৰত গণপৰিষদে গৃহণ কৰিছিল।
প্ৰশ্ন ৩: ভাৰতীয় সংবিধান কেতিয়াৰ পৰা কাৰ্যকৰী হ’ল?
উত্তৰঃ ভাৰতীয় সংবিধান ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীৰ পৰা কাৰ্যকৰী হ’ল। সেই দিনটোক “প্ৰজাতন্ত্ৰ দিৱস” হিচাপে পালন কৰা হয়।
প্ৰশ্ন ৪: গণপৰিষদৰ প্ৰথম অধিৱেশন কেতিয়া অনুষ্ঠিত হৈছিল?
উত্তৰঃ গণপৰিষদৰ প্ৰথম অধিৱেশন ১৯৪৬ চনৰ ৯ ডিচেম্বৰত অনুষ্ঠিত হৈছিল।
প্ৰশ্ন ৫: গণপৰিষদৰ অস্থায়ী সভাপতি কোন আছিল?
উত্তৰঃ গণপৰিষদৰ অস্থায়ী সভাপতি আছিল ড° সচ্চিদানন্দ সিংহ।
প্ৰশ্ন ৬: গণপৰিষদৰ স্থায়ী সভাপতি কোন আছিল?
উত্তৰঃ গণপৰিষদৰ স্থায়ী সভাপতি আছিল ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ। তেওঁ ১৯৪৬ চনৰ ১১ ডিচেম্বৰত নিৰ্বাচিত হৈছিল।
প্ৰশ্ন ৭: খচৰা সমিতিৰ অধ্যক্ষ কোন আছিল?
উত্তৰঃ খচৰা সমিতিৰ অধ্যক্ষ আছিল ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ। তেওঁক “ভাৰতীয় সংবিধানৰ পিতৃ” বুলি জনা যায়।
প্ৰশ্ন ৮: উদ্দেশ্য প্ৰস্তাৱ কোনে উপস্থাপন কৰিছিল?
উত্তৰঃ উদ্দেশ্য প্ৰস্তাৱ পণ্ডিত জৱাহৰলাল নেহৰুৱে ১৯৪৬ চনৰ ১৩ ডিচেম্বৰত গণপৰিষদত উপস্থাপন কৰিছিল।
প্ৰশ্ন ৯: ভাৰতীয় সংবিধান প্ৰস্তুত কৰিবলৈ কিমান সময় লাগিছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতীয় সংবিধান প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ২ বছৰ ১১ মাহ ১৮ দিন সময় লাগিছিল।
প্ৰশ্ন ১০: ভাৰতীয় সংবিধানত প্ৰথম অৱস্থাত কিমান অনুচ্ছেদ আছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতীয় সংবিধানত প্ৰথম অৱস্থাত ৩৯৫ টা অনুচ্ছেদ, ২২ টা অংশ আৰু ৮ খন অনুসূচী আছিল।
প্ৰশ্ন ১১: গণপৰিষদৰ মুঠ সদস্য সংখ্যা কিমান আছিল?
উত্তৰঃ গণপৰিষদৰ আৰম্ভণিতে মুঠ সদস্য সংখ্যা আছিল ৩৮৯ জন। বিভাজনৰ পিছত ই ২৯৯ জনলৈ হ্ৰাস পাইছিল।
প্ৰশ্ন ১২: ‘কেবিনেট মিছন’ কেতিয়া ভাৰতলৈ আহিছিল?
উত্তৰঃ কেবিনেট মিছন ১৯৪৬ চনৰ ২৪ মাৰ্চত ভাৰতলৈ আহিছিল আৰু ১৯৪৬ চনৰ ১৬ মে’ত গণপৰিষদ গঠনৰ পৰিকল্পনা ঘোষণা কৰিছিল।
প্ৰশ্ন ১৩: ভাৰতৰ প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰপতি কোন আছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰপতি আছিল ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ।
প্ৰশ্ন ১৪: ভাৰতৰ প্ৰথম প্ৰধানমন্ত্ৰী কোন আছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ প্ৰথম প্ৰধানমন্ত্ৰী আছিল পণ্ডিত জৱাহৰলাল নেহৰু।
চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (২-৪ নম্বৰ)
প্ৰশ্ন ১: সংবিধানৰ অৰ্থ কি? সংবিধানৰ সংজ্ঞা দিয়া।
উত্তৰঃ ‘সংবিধান’ শব্দটো ইংৰাজী ‘Constitution’ শব্দৰ অসমীয়া ৰূপ। ‘Constitution’ শব্দটো লেটিন ভাষাৰ ‘Constituere’ শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে, যাৰ অৰ্থ ‘প্ৰতিষ্ঠা কৰা’ বা ‘গঠন কৰা’। সংবিধান হৈছে এনে এক মৌলিক আইনৰ গ্ৰন্থ যিয়ে এখন ৰাষ্ট্ৰৰ চৰকাৰ গঠন, কাৰ্যপ্ৰণালী, ক্ষমতাৰ পৰিসৰ আৰু নাগৰিকৰ অধিকাৰ-কৰ্তব্য নিৰ্ধাৰণ কৰে। ইয়াক ৰাষ্ট্ৰৰ সৰ্বোচ্চ আইন বুলি গণ্য কৰা হয়। অধ্যাপক কে. চি. হৱিৰ মতে — “সংবিধান হৈছে নিয়ম-নীতিৰ এনে এক সমষ্টি যাৰ দ্বাৰা চৰকাৰৰ ক্ষমতা, নাগৰিকৰ অধিকাৰ আৰু এই দুয়োৰে মাজৰ সম্পৰ্ক নিৰ্ধাৰিত হয়।”
প্ৰশ্ন ২: সংবিধান কিয় প্ৰয়োজন?
উত্তৰঃ সংবিধানৰ প্ৰয়োজনীয়তা নিম্নলিখিত কাৰণসমূহৰ বাবে — (১) সংবিধানে সমাজৰ বিভিন্ন সম্প্ৰদায়, ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতিৰ লোকৰ মাজত সমন্বয় ৰক্ষা কৰে। (২) ই চৰকাৰৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ পদ্ধতি নিৰ্ধাৰণ কৰে। (৩) সংবিধানে চৰকাৰৰ ক্ষমতাৰ ওপৰত সীমা আৰোপ কৰি স্বেচ্ছাচাৰিতা ৰোধ কৰে। (৪) ই নাগৰিকৰ মৌলিক অধিকাৰৰ সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে। (৫) সংবিধানে সমাজৰ আশা-আকাংক্ষা পূৰণ কৰিবলৈ এক ন্যায়সঙ্গত সমাজ গঢ়িবলৈ পথ প্ৰশস্ত কৰে। (৬) যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাত কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত ক্ষমতাৰ বিভাজনৰ ব্যৱস্থা কৰে।
প্ৰশ্ন ৩: সংবিধানৰ চাৰিটা প্ৰধান কাৰ্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ সংবিধানৰ চাৰিটা প্ৰধান কাৰ্য হ’ল — (১) মৌলিক বিধি প্ৰদান: সংবিধানে এক সমাজৰ লোকসকলে সহ-অস্তিত্বৰ বাবে যি মৌলিক নিয়ম-নীতি মানি চলিব লাগে সেইবোৰ নিৰ্ধাৰণ কৰে। (২) চৰকাৰৰ গঠন আৰু ক্ষমতা নিৰ্ধাৰণ: ই চৰকাৰৰ বিভিন্ন অংগৰ গঠন আৰু কাৰ্যপ্ৰণালী নিৰ্দিষ্ট কৰে। (৩) চৰকাৰৰ ক্ষমতাৰ সীমা: সংবিধানে চৰকাৰৰ ক্ষমতা সীমাবদ্ধ কৰি স্বৈৰাচাৰ ৰোধ কৰে। (৪) সমাজৰ আশা-আকাংক্ষা পূৰণ: সংবিধানে সমাজে যি আদৰ্শ আৰু লক্ষ্য পাবলৈ বিচাৰে সেইবোৰ বাস্তৱায়িত কৰিবলৈ পথ দেখুৱায়।
প্ৰশ্ন ৪: গণপৰিষদৰ গঠন বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ ১৯৪৬ চনৰ কেবিনেট মিছনৰ পৰিকল্পনা অনুসৰি গণপৰিষদ গঠন কৰা হৈছিল। আৰম্ভণিতে গণপৰিষদৰ মুঠ সদস্য সংখ্যা আছিল ৩৮৯ জন; ইয়াৰে ২৯২ জন প্ৰাদেশিক বিধানসভাৰ পৰা পৰোক্ষভাৱে নিৰ্বাচিত হৈছিল, ৯৩ জন দেশীয় ৰাজ্যৰ পৰা মনোনীত হৈছিল আৰু ৪ জন কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ প্ৰতিনিধি আছিল। ভাৰত বিভাজনৰ পিছত গণপৰিষদৰ মুঠ সদস্য সংখ্যা ২৯৯ জনলৈ হ্ৰাস পাইছিল। গণপৰিষদৰ অস্থায়ী সভাপতি আছিল ড° সচ্চিদানন্দ সিংহ আৰু পিছলৈ স্থায়ী সভাপতি ৰূপে নিৰ্বাচিত হ’ল ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ। উপ-সভাপতি আছিল ড° এইচ. চি. মুখাৰ্জী।
প্ৰশ্ন ৫: উদ্দেশ্য প্ৰস্তাৱ কি?
উত্তৰঃ উদ্দেশ্য প্ৰস্তাৱ (Objectives Resolution) হৈছে পণ্ডিত জৱাহৰলাল নেহৰুৱে ১৯৪৬ চনৰ ১৩ ডিচেম্বৰত গণপৰিষদত উপস্থাপন কৰা ঐতিহাসিক প্ৰস্তাৱ। এই প্ৰস্তাৱত ভাৰতক এক স্বাধীন সাৰ্বভৌম প্ৰজাতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে গঠন কৰাৰ আদৰ্শ উল্লেখ কৰা হৈছিল। ইয়াত ন্যায়, স্বাধীনতা, সমতা আৰু ভ্ৰাতৃত্বৰ মূল্যবোধৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। ১৯৪৭ চনৰ ২২ জানুৱাৰীত গণপৰিষদে এই প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰে। ইয়েই পিছত সংবিধানৰ “প্ৰস্তাৱনা“-ৰ ভেটি হিচাপে গণ্য হ’ল।
প্ৰশ্ন ৬: খচৰা সমিতিৰ গঠন আৰু কাৰ্য বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ ১৯৪৭ চনৰ ২৯ আগষ্টত গণপৰিষদে ৭ জন সদস্যৰে এক খচৰা সমিতি গঠন কৰে। এই সমিতিৰ সভাপতি আছিল ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ। আন সদস্য আছিল — এন. গোপালস্বামী আয়েংগাৰ, আল্লাডি কৃষ্ণস্বামী আয়াৰ, ডি. পি. খৈতান (পিছত টি. টি. কৃষ্ণমাচাৰীৰে সলনি), মহম্মদ চাদুল্লাহ, কে. এম. মুন্সী আৰু এন. মাধৱ ৰাও (বি. এল. মিতৰৰ সলনি)। এই সমিতিয়ে সংবিধানৰ খচৰা প্ৰস্তুত কৰি গণপৰিষদলৈ দাখিল কৰিছিল।
প্ৰশ্ন ৭: ‘প্ৰজাতন্ত্ৰ দিৱস’ কিয় ২৬ জানুৱাৰীক বচা হ’ল?
উত্তৰঃ ১৯২৯ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত লাহোৰত অনুষ্ঠিত ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় কংগ্ৰেছৰ অধিৱেশনত পণ্ডিত জৱাহৰলাল নেহৰুৰ সভাপতিত্বত “পূৰ্ণ স্বৰাজ“-ৰ প্ৰস্তাৱ গৃহীত হ’ল আৰু ১৯৩০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰী দিনটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে স্বাধীনতা দিৱস ৰূপে পালন কৰা হৈছিল। এই ঐতিহাসিক দিনটোক স্মৰণীয় কৰি ৰাখিবলৈ সংবিধান প্ৰণেতাসকলে ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীক ভাৰতীয় সংবিধান কাৰ্যকৰী কৰাৰ দিন হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল। সেইদিনাৰ পৰা ভাৰত এক প্ৰজাতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰ হ’ল আৰু এই দিনটোক “প্ৰজাতন্ত্ৰ দিৱস” হিচাপে পালন কৰা হয়।
প্ৰশ্ন ৮: ক্ষমতা বিভাজনৰ মূল কাৰণ কি?
উত্তৰঃ চৰকাৰৰ তিনিটা প্ৰধান অংগ — আইন বিভাগ, কাৰ্যনিৰ্বাহক বিভাগ আৰু ন্যায়পালিকা — পৃথক ভাৱে কাম কৰা প্ৰয়োজন, যাতে কোনো এজন ব্যক্তি বা গোটে অপৰিমিত ক্ষমতা লাভ কৰি স্বেচ্ছাচাৰিতা প্ৰদৰ্শন কৰিব নোৱাৰে। এই ক্ষমতাবোৰ একেলগে এক হাতত পৰিলে অত্যাচাৰৰ সম্ভাৱনা সৃষ্টি হয় আৰু নাগৰিকৰ স্বাধীনতা বিপন্ন হয়। সেইবাবে সংবিধানে ক্ষমতা বিভাজনৰ নীতিৰ দ্বাৰা ক্ষমতা সমন্বয় ৰক্ষা কৰে।
দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (৬-৮ নম্বৰ)
প্ৰশ্ন ১: ভাৰতীয় সংবিধানৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতীয় সংবিধান বিশ্বৰ আটাইতকৈ বিস্তৃত আৰু লিখিত সংবিধানৰ ভিতৰত অন্যতম। ইয়াৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল —
- লিখিত আৰু বিস্তৃত সংবিধান: ভাৰতীয় সংবিধানৰ মূল ৰূপত আছিল ৩৯৫ টা অনুচ্ছেদ, ২২ টা অংশ আৰু ৮ খন অনুসূচী।
- সাৰ্বভৌম, সমাজবাদী, ধৰ্মনিৰপেক্ষ, গণতান্ত্ৰিক প্ৰজাতন্ত্ৰ: প্ৰস্তাৱনাত ভাৰতক এক সাৰ্বভৌম, সমাজবাদী, ধৰ্মনিৰপেক্ষ, গণতান্ত্ৰিক প্ৰজাতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰ ৰূপে ঘোষণা কৰা হৈছে।
- সংসদীয় চৰকাৰ: ভাৰতে ব্ৰিটিছ আদৰ্শৰ অনুকৰণত সংসদীয় চৰকাৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছে।
- যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ একক প্ৰৱণতা: সংবিধানৰ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় বৈশিষ্ট্য আছে যদিও ই কেন্দ্ৰৰ পক্ষে অধিক শক্তিশালী।
- মৌলিক অধিকাৰ আৰু কৰ্তব্য: তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ অংশত মৌলিক অধিকাৰ আৰু কৰ্তব্যৰ ব্যৱস্থা আছে।
- ৰাজ্যিক নীতিৰ নিৰ্দেশাত্মক তত্ত্ব: চতুৰ্থ অংশত ৰাজ্যৰ পৰিচালনাৰ বাবে নিৰ্দেশাত্মক তত্ত্ব দিয়া আছে।
- স্বতন্ত্ৰ ন্যায়পালিকা: ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ ন্যায়ালয় আৰু উচ্চ ন্যায়ালয় স্বতন্ত্ৰ ভাৱে কাম কৰে।
- প্ৰাপ্তবয়স্ক ভোটাধিকাৰ: ১৮ বছৰৰ ওপৰৰ সকলো নাগৰিকৰ ভোটাধিকাৰ আছে।
- একক নাগৰিকত্ব: সম্পূৰ্ণ ভাৰতৰ বাবে একক নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা আছে।
- নমনীয় আৰু অনমনীয়তাৰ সংমিশ্ৰণ: সংবিধান সংশোধন কিছুমান অংশত সাধাৰণ সংখ্যাগৰিষ্ঠতাৰে কৰিব পাৰি, কিছুমানৰ বাবে দুই-তৃতীয়াংশ সংখ্যাগৰিষ্ঠতা আৰু ৰাজ্যৰ অনুমোদন প্ৰয়োজন।
প্ৰশ্ন ২: গণপৰিষদৰ গঠন, কাৰ্য আৰু ভূমিকা বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতীয় সংবিধান ৰচনা কৰাৰ বাবে গঠিত হোৱা গণপৰিষদে এক ঐতিহাসিক ভূমিকা পালন কৰে।
(ক) গঠন: ১৯৪৬ চনৰ কেবিনেট মিছনৰ পৰিকল্পনা অনুসৰি গণপৰিষদ গঠন কৰা হ’ল। আৰম্ভণিতে ৩৮৯ জন সদস্য আছিল — ২৯২ জন প্ৰাদেশিক বিধানসভাৰ পৰা পৰোক্ষ নিৰ্বাচনৰে, ৯৩ জন দেশীয় ৰাজ্যৰ পৰা মনোনীত আৰু ৪ জন কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ পৰা। বিভাজনৰ পিছত সদস্য সংখ্যা ২৯৯ জন হয়।
(খ) কাৰ্য: ১৯৪৬ চনৰ ৯ ডিচেম্বৰৰ পৰা ১৯৪৯ চনৰ ২৬ নৱেম্বৰলৈ ২ বছৰ ১১ মাহ ১৮ দিন ধৰি গণপৰিষদে কাম কৰে। মুঠ ১১ টা অধিৱেশন আৰু ১৬৫ দিনৰ বৈঠকত সংবিধান প্ৰস্তুত হৈছিল। বিভিন্ন বিষয় আলোচনাৰ বাবে ২২ টা সমিতি গঠন কৰা হৈছিল।
(গ) ভূমিকা: গণপৰিষদে কেৱল সংবিধান প্ৰস্তুতিৰে কাম শেষ নকৰিলে — ই ১৯৪৭-১৯৫০ লৈ ভাৰতৰ অস্থায়ী সংসদ ৰূপেও কাম কৰিছিল। এই সময়ত গণপৰিষদে গুৰুত্বপূৰ্ণ আইন প্ৰণয়ন কৰিছিল, জাতীয় পতাকা গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰৰ ভিত্তি স্থাপন কৰিছিল।
প্ৰশ্ন ৩: ভাৰতীয় সংবিধানে অন্যান্য দেশৰ সংবিধানৰ পৰা কি কি বৈশিষ্ট্য গ্ৰহণ কৰিছে?
উত্তৰঃ ভাৰতীয় সংবিধানে বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশৰ সংবিধানৰ পৰা বৈশিষ্ট্য গ্ৰহণ কৰিছে —
- ব্ৰিটেইন: সংসদীয় চৰকাৰ, আইনৰ শাসন, একক নাগৰিকত্ব, আইনৰ প্ৰক্ৰিয়া, ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ অলংকাৰিক ক্ষমতা।
- আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ: মৌলিক অধিকাৰ, ন্যায়িক পুনৰীক্ষণ, লিখিত সংবিধান, প্ৰস্তাৱনা, স্বতন্ত্ৰ ন্যায়পালিকা, ৰাষ্ট্ৰপতিৰ মহাভিযোগ পদ্ধতি।
- আয়াৰলেণ্ড: ৰাজ্যিক নীতিৰ নিৰ্দেশাত্মক তত্ত্ব, ৰাষ্ট্ৰপতিৰ নিৰ্বাচন পদ্ধতি, ৰাজ্যসভাত মনোনীত সদস্য।
- কানাডা: যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থা, কেন্দ্ৰৰ অৱশিষ্ট ক্ষমতা, ৰাজ্যৰ ৰাজ্যপাল নিযুক্তিৰ ব্যৱস্থা।
- অষ্ট্ৰেলিয়া: যুক্ত তালিকা, ব্যৱসায় আৰু বাণিজ্য সম্পৰ্কীয় বিধান, প্ৰস্তাৱনাৰ ভাষা।
- চোভিয়েট ৰাছিয়া (ভূতপূৰ্ব ইউনিয়ন): মৌলিক কৰ্তব্য, পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা, সমাজবাদী সমাজৰ ধাৰণা।
- ফ্ৰান্স: প্ৰজাতন্ত্ৰৰ আদৰ্শ, স্বাধীনতা-সমতা-ভ্ৰাতৃত্বৰ মূল্যবোধ।
- জাৰ্মানী (ৱেইমাৰ): জৰুৰীকালীন বিধান।
- দক্ষিণ আফ্ৰিকা: সংবিধান সংশোধনৰ পদ্ধতি, ৰাজ্যসভাৰ সদস্য নিৰ্বাচন।
- জাপান: আইনৰ দ্বাৰা স্থাপিত প্ৰক্ৰিয়া।
প্ৰশ্ন ৪: সংবিধান কিয় প্ৰয়োজন? বিভিন্ন কাৰণসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ এখন সংগঠিত সমাজৰ পৰিচালনাৰ বাবে সংবিধান অপৰিহাৰ্য। সংবিধানৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ মূল কাৰণসমূহ —
- মৌলিক বিধি প্ৰদান: বিভিন্ন ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতিৰ লোকসকলৰ মাজত শান্তিপূৰ্ণ সহাৱস্থানৰ বাবে সংবিধানে মৌলিক নিয়ম-নীতি প্ৰদান কৰে।
- চৰকাৰৰ গঠন আৰু সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ পদ্ধতি: সংবিধানে চৰকাৰৰ বিভিন্ন অংগৰ গঠন আৰু কাৰ্যপদ্ধতি নিৰ্ধাৰণ কৰে।
- চৰকাৰৰ ক্ষমতাৰ সীমা: সংবিধানে চৰকাৰৰ ক্ষমতাৰ ওপৰত সীমা আৰোপ কৰি স্বেচ্ছাচাৰিতা ৰোধ কৰে আৰু নাগৰিকৰ স্বাধীনতা ৰক্ষা কৰে।
- সমাজৰ আশা-আকাংক্ষা পূৰণ: সংবিধানে সমাজৰ লক্ষ্য আৰু আদৰ্শ পূৰণ কৰিবলৈ পথ প্ৰশস্ত কৰে — যেনে ন্যায়সঙ্গত সমাজ গঠন, বৈষম্য নিৰ্মূলকৰণ আদি।
- ৰাষ্ট্ৰৰ মৌলিক পৰিচয় প্ৰদান: সংবিধানে এক ৰাষ্ট্ৰৰ মৌলিক পৰিচয় নিৰ্ধাৰণ কৰে।
- যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাত ক্ষমতা বিভাজন: কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত ক্ষমতা বিভাজন স্পষ্ট কৰে।
- মৌলিক অধিকাৰ সুৰক্ষা: নাগৰিকৰ মৌলিক অধিকাৰ সুনিশ্চিত কৰে।
প্ৰশ্ন ৫: ‘কেবিনেট মিছন’ কি? ইয়াৰ গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ কেবিনেট মিছন আছিল ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ এক উচ্চস্তৰীয় প্ৰতিনিধিদল, যি ১৯৪৬ চনৰ ২৪ মাৰ্চত ভাৰতলৈ আহিছিল। ইয়াৰ তিনিজন সদস্য আছিল — পেথিক লৰেন্স (অধ্যক্ষ), ষ্টেফোৰ্ড ক্ৰিপ্ছ আৰু এ. ভি. আলেকজেণ্ডাৰ। ভাৰতৰ ক্ষমতা হস্তান্তৰৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ আৰু সংবিধান ৰচনাৰ পদ্ধতি স্থিৰ কৰিবলৈ এই মিছনৰ আগমন ঘটিছিল।
গুৰুত্ব: ১৯৪৬ চনৰ ১৬ মে’ত কেবিনেট মিছনে গণপৰিষদ গঠনৰ পৰিকল্পনা ঘোষণা কৰে। এই পৰিকল্পনা অনুসৰি প্ৰাদেশিক বিধানসভাৰ সদস্যসকলৰ পৰা পৰোক্ষভাৱে গণপৰিষদৰ সদস্য নিৰ্বাচন কৰা হ’ল। সেইদৰে কেবিনেট মিছনৰ পৰিকল্পনাৰ ফলশ্ৰুতিত ভাৰতৰ গণপৰিষদ গঠিত হৈছিল আৰু ভাৰতীয় সংবিধান প্ৰস্তুতিৰ পথ প্ৰশস্ত হৈছিল।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
বহুনিৰ্বাচনী প্ৰশ্ন (MCQ)
প্ৰশ্ন ১: ‘Constitution’ শব্দটো কোন ভাষাৰ পৰা আহিছে?
(ক) গ্ৰীক · (খ) লেটিন · (গ) ফ্ৰেঞ্চ · (ঘ) জাৰ্মান
উত্তৰঃ (খ) লেটিন
প্ৰশ্ন ২: ভাৰতীয় সংবিধান কেতিয়া গৃহীত হৈছিল?
(ক) ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্ট · (খ) ১৯৪৯ চনৰ ২৬ নৱেম্বৰ · (গ) ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰী · (ঘ) ১৯৪৬ চনৰ ৯ ডিচেম্বৰ
উত্তৰঃ (খ) ১৯৪৯ চনৰ ২৬ নৱেম্বৰ
প্ৰশ্ন ৩: ভাৰতীয় সংবিধান কেতিয়া কাৰ্যকৰী হৈছিল?
(ক) ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্ট · (খ) ১৯৪৯ চনৰ ২৬ নৱেম্বৰ · (গ) ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰী · (ঘ) ১৯৫০ চনৰ ১৫ আগষ্ট
উত্তৰঃ (গ) ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰী
প্ৰশ্ন ৪: গণপৰিষদৰ অস্থায়ী সভাপতি কোন আছিল?
(ক) ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ · (খ) ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ · (গ) ড° সচ্চিদানন্দ সিংহ · (ঘ) পণ্ডিত নেহৰু
উত্তৰঃ (গ) ড° সচ্চিদানন্দ সিংহ
প্ৰশ্ন ৫: গণপৰিষদৰ স্থায়ী সভাপতি কোন আছিল?
(ক) ড° সচ্চিদানন্দ সিংহ · (খ) ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ · (গ) ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ · (ঘ) চৰ্দাৰ পেটেল
উত্তৰঃ (খ) ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ
প্ৰশ্ন ৬: খচৰা সমিতিৰ সভাপতি কোন আছিল?
(ক) ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ · (খ) পণ্ডিত নেহৰু · (গ) ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ · (ঘ) চৰ্দাৰ পেটেল
উত্তৰঃ (গ) ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ
প্ৰশ্ন ৭: ‘উদ্দেশ্য প্ৰস্তাৱ’ কোনে উপস্থাপন কৰিছিল?
(ক) ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ · (খ) ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ · (গ) পণ্ডিত জৱাহৰলাল নেহৰু · (ঘ) মহাত্মা গান্ধী
উত্তৰঃ (গ) পণ্ডিত জৱাহৰলাল নেহৰু
প্ৰশ্ন ৮: ভাৰতীয় সংবিধানৰ মূল ৰূপত কিমান অনুচ্ছেদ আছিল?
(ক) ৩০০ · (খ) ৩৯৫ · (গ) ৪৪৪ · (ঘ) ২৯৯
উত্তৰঃ (খ) ৩৯৫
প্ৰশ্ন ৯: ভাৰতীয় সংবিধান প্ৰস্তুত কৰিবলৈ কিমান সময় লাগিছিল?
(ক) ১ বছৰ ৬ মাহ · (খ) ২ বছৰ ১১ মাহ ১৮ দিন · (গ) ৩ বছৰ ৪ মাহ · (ঘ) ৪ বছৰ
উত্তৰঃ (খ) ২ বছৰ ১১ মাহ ১৮ দিন
প্ৰশ্ন ১০: গণপৰিষদৰ প্ৰথম অধিৱেশন কেতিয়া অনুষ্ঠিত হৈছিল?
(ক) ১৯৪৬ চনৰ ৯ ডিচেম্বৰ · (খ) ১৯৪৬ চনৰ ১১ ডিচেম্বৰ · (গ) ১৯৪৬ চনৰ ১৩ ডিচেম্বৰ · (ঘ) ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্ট
উত্তৰঃ (ক) ১৯৪৬ চনৰ ৯ ডিচেম্বৰ
প্ৰশ্ন ১১: কেবিনেট মিছনৰ পৰিকল্পনা কোন বছৰৰ?
(ক) ১৯৪৫ · (খ) ১৯৪৬ · (গ) ১৯৪৭ · (ঘ) ১৯৪৮
উত্তৰঃ (খ) ১৯৪৬
প্ৰশ্ন ১২: তলৰ কোনটো সংবিধানৰ কাৰ্য নহয়?
(ক) নাগৰিকৰ অধিকাৰ ৰক্ষা · (খ) চৰকাৰৰ ক্ষমতা নিৰ্ধাৰণ · (গ) প্ৰতিভাৱান ব্যক্তি ক্ষমতালৈ অহাৰ নিশ্চয়তা · (ঘ) মূল্যবোধ প্ৰকাশ
উত্তৰঃ (গ) প্ৰতিভাৱান ব্যক্তি ক্ষমতালৈ অহাৰ নিশ্চয়তা
প্ৰশ্ন ১৩: গণপৰিষদৰ আৰম্ভণিৰ মুঠ সদস্য সংখ্যা কিমান আছিল?
(ক) ২৯৯ · (খ) ৩৮৯ · (গ) ৩৯৫ · (ঘ) ৪৪৪
উত্তৰঃ (খ) ৩৮৯
প্ৰশ্ন ১৪: ‘মৌলিক অধিকাৰ’ ভাৰতীয় সংবিধানে কোন দেশৰ পৰা গ্ৰহণ কৰিছে?
(ক) ব্ৰিটেইন · (খ) আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ · (গ) আয়াৰলেণ্ড · (ঘ) কানাডা
উত্তৰঃ (খ) আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ
প্ৰশ্ন ১৫: ‘ৰাজ্যিক নীতিৰ নিৰ্দেশাত্মক তত্ত্ব’ কোন দেশৰ সংবিধানৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হৈছে?
(ক) ব্ৰিটেইন · (খ) আমেৰিকা · (গ) আয়াৰলেণ্ড · (ঘ) চোভিয়েট ৰাছিয়া
উত্তৰঃ (গ) আয়াৰলেণ্ড
খালী ঠাই পূৰণ কৰা
- ‘Constitution’ শব্দটো লেটিন ভাষাৰ Constituere শব্দৰ পৰা আহিছে।
- ভাৰতীয় সংবিধান ১৯৪৯ চনৰ ২৬ নৱেম্বৰত গৃহীত হৈছিল।
- ভাৰতীয় সংবিধান ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত কাৰ্যকৰী হৈছিল।
- গণপৰিষদৰ স্থায়ী সভাপতি আছিল ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ।
- খচৰা সমিতিৰ সভাপতি আছিল ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ।
- উদ্দেশ্য প্ৰস্তাৱ পণ্ডিত জৱাহৰলাল নেহৰুৱে উপস্থাপন কৰিছিল।
- ভাৰতীয় সংবিধানৰ মূল ৰূপত ৩৯৫ টা অনুচ্ছেদ আছিল।
- ভাৰতীয় সংবিধান প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ২ বছৰ ১১ মাহ ১৮ দিন সময় লাগিছিল।
শুদ্ধ/অশুদ্ধ লিখা
- সংবিধান কেৱল গণতান্ত্ৰিক দেশৰ বাবেহে প্ৰয়োজন। — অশুদ্ধ
- ভাৰতীয় সংবিধান বিশ্বৰ আটাইতকৈ দীঘল লিখিত সংবিধান। — শুদ্ধ
- খচৰা সমিতিৰ সভাপতি ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ আছিল। — অশুদ্ধ (ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ)
- উদ্দেশ্য প্ৰস্তাৱ পণ্ডিত জৱাহৰলাল নেহৰুৱে উপস্থাপন কৰিছিল। — শুদ্ধ
- সংবিধানে চৰকাৰৰ ক্ষমতাৰ ওপৰত সীমা আৰোপ কৰে। — শুদ্ধ
- ভাৰতীয় সংবিধান ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টত কাৰ্যকৰী হৈছিল। — অশুদ্ধ (১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰী)
মূখ্য শব্দ / পৰিভাষা
| অসমীয়া পৰিভাষা | English Term | সংজ্ঞা |
|---|---|---|
| সংবিধান | Constitution | ৰাষ্ট্ৰৰ সৰ্বোচ্চ আইন আৰু মৌলিক বিধিৰ গ্ৰন্থ |
| গণপৰিষদ | Constituent Assembly | সংবিধান প্ৰস্তুতিৰ বাবে গঠিত সদস্যৰ পৰিষদ |
| খচৰা সমিতি | Drafting Committee | ড° আম্বেদকাৰৰ সভাপতিত্বত গঠিত সংবিধান খচৰা প্ৰস্তুতকাৰী সমিতি |
| উদ্দেশ্য প্ৰস্তাৱ | Objectives Resolution | নেহৰুৰ ১৯৪৬ চনৰ ১৩ ডিচেম্বৰৰ ঐতিহাসিক প্ৰস্তাৱ |
| প্ৰস্তাৱনা | Preamble | সংবিধানৰ প্ৰাৰম্ভিক অংশ যত মূল আদৰ্শ ব্যাখ্যা কৰা হৈছে |
| সাৰ্বভৌম | Sovereign | আভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক বিষয়ত স্বাধীন |
| ধৰ্মনিৰপেক্ষ | Secular | ৰাষ্ট্ৰৰ কোনো ৰাষ্ট্ৰীয় ধৰ্ম নাথাকে |
| প্ৰজাতন্ত্ৰ | Republic | ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধান নিৰ্বাচিত হোৱা শাসন ব্যৱস্থা |
| মৌলিক অধিকাৰ | Fundamental Rights | সংবিধানৰে নাগৰিকক প্ৰদান কৰা মৌলিক অধিকাৰসমূহ |
| নিৰ্দেশাত্মক তত্ত্ব | Directive Principles | ৰাজ্যিক পৰিচালনাৰ বাবে সংবিধানে দিয়া নিৰ্দেশনা |
| কেবিনেট মিছন | Cabinet Mission | ১৯৪৬ চনৰ ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ প্ৰতিনিধিদল |
| যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থা | Federal System | কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত ক্ষমতা বিভাজনৰ ব্যৱস্থা |
| সংসদীয় চৰকাৰ | Parliamentary Government | ব্ৰিটিছ আদৰ্শৰ চৰকাৰ ব্যৱস্থা যত মন্ত্ৰীসভা সংসদৰ ওচৰত দায়বদ্ধ |
| আইনৰ শাসন | Rule of Law | সকলোৱে আইনৰ অধীনত একে — কেউ আইনৰ ওপৰত নহয় |
গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখ
| তাৰিখ | ঘটনা |
|---|---|
| ২৪ মাৰ্চ ১৯৪৬ | কেবিনেট মিছন ভাৰতলৈ আগমন |
| ১৬ মে’ ১৯৪৬ | কেবিনেট মিছনৰ পৰিকল্পনা ঘোষণা — গণপৰিষদ গঠনৰ ৰূপৰেখা |
| ৯ ডিচেম্বৰ ১৯৪৬ | গণপৰিষদৰ প্ৰথম অধিৱেশন; ড° সচ্চিদানন্দ সিংহ অস্থায়ী সভাপতি |
| ১১ ডিচেম্বৰ ১৯৪৬ | ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ স্থায়ী সভাপতি ৰূপে নিৰ্বাচিত |
| ১৩ ডিচেম্বৰ ১৯৪৬ | পণ্ডিত নেহৰুৱে গণপৰিষদত উদ্দেশ্য প্ৰস্তাৱ উপস্থাপন |
| ২২ জানুৱাৰী ১৯৪৭ | গণপৰিষদে উদ্দেশ্য প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰে |
| ১৫ আগষ্ট ১৯৪৭ | ভাৰতে স্বাধীনতা লাভ কৰে |
| ২৯ আগষ্ট ১৯৪৭ | খচৰা সমিতি গঠন; ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ সভাপতি |
| ২৬ নৱেম্বৰ ১৯৪৯ | গণপৰিষদে সংবিধান গ্ৰহণ কৰে (সংবিধান দিৱস) |
| ২৬ জানুৱাৰী ১৯৫০ | ভাৰতীয় সংবিধান কাৰ্যকৰী হয় (প্ৰজাতন্ত্ৰ দিৱস) |
এই অধ্যায়টোৰ পৰা ASSEB-ৰ পৰীক্ষাত MCQ, চমু আৰু দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখ, খচৰা সমিতিৰ সদস্য, উদ্দেশ্য প্ৰস্তাৱ আৰু ভাৰতীয় সংবিধানৰ বৈশিষ্ট্যৰ ওপৰত মনোনিৱেশ কৰা প্ৰয়োজন। HSLC Guru-ৰ লগত থাকক আৰু ASSEB একাদশ শ্ৰেণীৰ ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ পৰৱৰ্তী অধ্যায়সমূহ পঢ়ক।