ভাৰত আৰু অসমৰ প্ৰাথমিক শিক্ষা — Class 11 Education Chapter 7
HSLC Guru-লৈ স্বাগতম। এই পৃষ্ঠাত ASSEB-ৰ অধীনত পৰিচালিত উচ্চতৰ মাধ্যমিক প্ৰথম বৰ্ষৰ (Class 11) শিক্ষা বিষয়ৰ সপ্তম অধ্যায় “ভাৰত আৰু অসমৰ প্ৰাথমিক শিক্ষা”ৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰ, সাৰাংশ, MCQ আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। এই অধ্যায়ত প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ অৰ্থ, গুৰুত্ব, ভাৰতবৰ্ষৰ পৰম্পৰাগত শিক্ষা ব্যৱস্থা, ব্ৰিটিছ আমলৰ শিক্ষানীতি, স্বাধীনতা পৰৱৰ্তী বিকাশ আৰু অসমৰ প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ বৰ্তমান অৱস্থাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে।
সাৰাংশ
প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ অৰ্থ আৰু গুৰুত্ব: প্ৰাথমিক শিক্ষা হৈছে শিক্ষাৰ আটাইতকৈ মৌলিক আৰু ভেটিস্বৰূপ স্তৰ। সাধাৰণতে ৬ৰ পৰা ১৪ বছৰ বয়সৰ শিশুৰ বাবে প্ৰদান কৰা শিক্ষাকে প্ৰাথমিক শিক্ষা বুলি কোৱা হয়। ই হৈছে বুনিয়াদী শিক্ষা, যাৰ যোগেদি শিশুৱে পঢ়া, লিখা, গণনা (Three R’s — Reading, Writing, Arithmetic) আৰু সমাজত বাস কৰাৰ মৌলিক দক্ষতা আহৰণ কৰে। প্ৰাথমিক শিক্ষাই সাক্ষৰতাৰ হাৰ বৃদ্ধি, নাগৰিক চেতনা, নৈতিক বিকাশ আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ ভেটি গঢ়ি তোলে।
পৰম্পৰাগত শিক্ষা ব্যৱস্থা: প্ৰাচীন ভাৰতত শিক্ষাৰ মূল কেন্দ্ৰ আছিল গুৰুকুল। গুৰুকুলত শিষ্যই গুৰুৰ ঘৰত থাকি বেদ, উপনিষদ, ব্যাকৰণ, গণিত আদি অধ্যয়ন কৰিছিল। মধ্যযুগত পাঠশালা, টোল আৰু চতুষ্পাঠীত হিন্দু শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছিল। মুছলমান শাসনকালত মক্তব (প্ৰাথমিক) আৰু মাদ্ৰাছা (উচ্চ) শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠানসমূহত আৰবী, ফাৰ্ছী, কোৰানৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছিল।
খ্ৰীষ্টীয় মিছনাৰীৰ অৱদান: ১৬-১৭ শতিকাৰ পৰা পৰ্তুগীজ, ডাচ, ফৰাচী আৰু ইংৰাজ মিছনাৰীসকলে ভাৰতত প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ প্ৰসাৰৰ বাবে বহু বিদ্যালয় স্থাপন কৰিছিল। ১৮১৩ চনত শ্ৰীৰামপুৰ মিছনে কেৰি, মাৰ্চমেন আৰু ৱাৰ্ডৰ নেতৃত্বত বঙ্গত আৰু পিছত অসমত শিক্ষা প্ৰসাৰ কৰে। অসমত আমেৰিকান বেপ্টিষ্ট মিছনাৰীয়ে ১৮৩৬ চনত শদিয়াত প্ৰথম বিদ্যালয় স্থাপন কৰে; নাথান ব্ৰাউন আৰু অলিভাৰ কাটাৰে অসমীয়া ভাষাত পাঠ্যপুথি ৰচনা কৰে।
ব্ৰিটিছ শিক্ষানীতি: ১৮১৩ চনৰ চাৰ্টাৰ আইনৰ ৪৩ নং ধাৰাৰ যোগেদি ব্ৰিটিছ চৰকাৰে প্ৰথমবাৰৰ বাবে ভাৰতীয় শিক্ষাৰ বাবে বছৰি ১ লাখ টকা ব্যয় কৰিবলৈ স্বীকাৰ কৰে। ১৮৩৫ চনৰ মেকলেৰ মিনিটৰ যোগেদি ইংৰাজী মাধ্যমৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰা হয় আৰু “ফিল্ট্ৰেচন থিয়ৰি” (Downward Filtration Theory) প্ৰৱৰ্তিত হয়। ১৮৫৪ চনৰ উডৰ ডেছপেছক ভাৰতীয় শিক্ষাৰ মেগ্না কাৰ্টা বুলি কোৱা হয় — ইয়াত প্ৰাথমিকৰ পৰা বিশ্ববিদ্যালয় পৰ্যন্ত গ্ৰেডেড স্কুল ব্যৱস্থা, মাতৃভাষা মাধ্যম, অনুদান প্ৰথা আদিৰ পৰামৰ্শ দিয়া হয়। ১৮৮২ চনৰ হান্টাৰ আয়োগে প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ দায়িত্ব স্থানীয় চৰকাৰক অৰ্পণ কৰে। ১৯২৯ চনৰ হাৰ্টগ কমিটিয়ে প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ গুণগত মান বৃদ্ধি, ড্ৰপআউট হ্ৰাস আৰু সংহতিৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।
স্বাধীনতা পৰৱৰ্তী বিকাশ: স্বাধীনতাৰ পিছত সংবিধানৰ ৪৫ নং অনুচ্ছেদত ১০ বছৰৰ ভিতৰত ৬-১৪ বছৰ বয়সৰ সকলো শিশুক বিনামূলীয়া আৰু বাধ্যতামূলক শিক্ষা প্ৰদানৰ নিৰ্দেশনা দিয়া হয়। মুদালিয়াৰ আয়োগে (১৯৫২-৫৩) মাধ্যমিক শিক্ষাৰ পুনৰ্গঠন কৰে; কোঠাৰি আয়োগে (১৯৬৪-৬৬) ১০+২+৩ শিক্ষা সংৰচনা, সাধাৰণ পাঠ্যক্ৰম আৰু কাৰ্য-অভিজ্ঞতাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে। ১৯৬৮ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি আৰু ১৯৮৬ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতিয়ে সাৰ্বজনীন প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ২০০২ চনৰ ৮৬ নং সংবিধান সংশোধনীয়ে অনুচ্ছেদ ২১A সংযোজন কৰি প্ৰাথমিক শিক্ষাক মৌলিক অধিকাৰ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। ২০০৯ চনৰ শিক্ষাৰ অধিকাৰ আইন (RTE Act) আৰু সৰ্বশিক্ষা অভিযান (২০০১) প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ সাৰ্বজনীনকৰণৰ মুখ্য আঁচনি।
অসমৰ প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ বৰ্তমান অৱস্থা: অসমত প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ পৰিচালনা কৰে অসম প্ৰাৰম্ভিক শিক্ষা পৰিষদ (Axom Sarba Siksha Abhiyan Mission)-এ। চৰকাৰী আঁচনিৰ ভিতৰত আছে — সৰ্বশিক্ষা অভিযান, মধ্যাহ্ন ভোজন আঁচনি, বিনামূলীয়া পাঠ্যপুথি, পোছাক, চাইকেল বিতৰণ, গ্যাজেট বিতৰণ ইত্যাদি। তথাপি অসমৰ প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ মুখ্য প্ৰত্যাহ্বানসমূহ হ’ল — উচ্চ ড্ৰপআউট হাৰ, মাতৃভাষা সমস্যা (চাহ বাগিচা, জনজাতীয় অঞ্চল), শিক্ষকৰ অভাৱ আৰু প্ৰশিক্ষণৰ অভাৱ, ভৌতিক সম্পদ (গৃহ, শৌচাগাৰ, পানী)ৰ অভাৱ, বানপানীৰ ফলত বিদ্যালয় ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱা আৰু আৰ্থ-সামাজিক কাৰণ।
Summary (English)
This chapter discusses primary education in India and Assam — its meaning, importance and evolution. It covers the traditional system (Gurukul, Pathshala, Maktab, Madrasa), the contribution of Christian missionaries, key British educational policies (Charter Act 1813, Macaulay’s Minute 1835, Wood’s Despatch 1854, Hunter Commission 1882, Hartog Committee 1929), and post-independence developments including Mudaliar Commission, Kothari Commission (1964-66), NPE 1968 and 1986, the 86th Constitutional Amendment (Article 21A), the Right to Education Act 2009 and Sarva Shiksha Abhiyan. It also examines the present state of primary education in Assam — government schemes and major challenges like dropout, language, shortage of teachers and infrastructure.
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্ন-উত্তৰ
প্ৰশ্ন ১: প্ৰাথমিক শিক্ষা বুলিলে কি বুজা? ইয়াৰ গুৰুত্ব ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ সাধাৰণতে ৬ৰ পৰা ১৪ বছৰ বয়সৰ শিশুৰ বাবে প্ৰদান কৰা মৌলিক বুনিয়াদী শিক্ষাকে প্ৰাথমিক শিক্ষা বুলি কোৱা হয়। ভাৰতীয় শিক্ষা ব্যৱস্থাত প্ৰাথমিক শিক্ষাক নিম্ন প্ৰাথমিক (১ম-৫ম শ্ৰেণী) আৰু উচ্চ প্ৰাথমিক (৬ষ্ঠ-৮ম শ্ৰেণী) এই দুটা স্তৰত বিভক্ত কৰা হৈছে।
প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ গুৰুত্ব:
- ই হৈছে সকলো শিক্ষাৰ ভেটি; পঢ়া, লিখা আৰু গণনাৰ (Three R’s) মৌলিক দক্ষতা প্ৰদান কৰে।
- সাক্ষৰতাৰ হাৰ বৃদ্ধি কৰি জনসাধাৰণৰ চেতনা বঢ়ায়।
- শিশুৰ শাৰীৰিক, মানসিক, সামাজিক আৰু নৈতিক বিকাশ সাধন কৰে।
- গণতান্ত্ৰিক নাগৰিক গঢ়ি তোলে আৰু নাগৰিক দায়িত্ববোধ জগায়।
- অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন, দাৰিদ্ৰ্য বিমোচন আৰু কৰ্মসংস্থানৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰে।
- সামাজিক সমতা আৰু লিংগ সমতা প্ৰতিষ্ঠাত সহায় কৰে।
- সংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰাৰ সংৰক্ষণ আৰু সম্প্ৰচাৰ কৰে।
প্ৰশ্ন ২: প্ৰাচীন ভাৰতৰ গুৰুকুল শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ প্ৰাচীন ভাৰতৰ গুৰুকুল শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল —
- শিক্ষাৰ মূল কেন্দ্ৰ আছিল গুৰুৰ আশ্ৰম বা কুটি।
- শিষ্যই গুৰুৰ ঘৰত থাকি (ব্ৰহ্মচৰ্য) শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল।
- শিক্ষাৰ মাধ্যম আছিল সংস্কৃত ভাষা।
- পাঠ্যক্ৰমত আছিল বেদ, উপনিষদ, ব্যাকৰণ, গণিত, জ্যোতিষ, আয়ুৰ্বেদ, ধনুৰ্বিদ্যা ইত্যাদি।
- শিক্ষা আছিল বিনামূলীয়া; শিক্ষা সমাপ্তিত শিষ্যই গুৰু-দক্ষিণা প্ৰদান কৰিছিল।
- গুৰু-শিষ্যৰ সম্পৰ্ক আছিল পিতৃ-পুত্ৰৰ দৰে স্নেহপূৰ্ণ।
- চৰিত্ৰ গঠন, নৈতিক শিক্ষা আৰু আধ্যাত্মিক বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল।
- মৌখিক পদ্ধতিৰে (Oral tradition) জ্ঞান প্ৰদান কৰা হৈছিল।
প্ৰশ্ন ৩: মুছলমান যুগৰ মক্তব আৰু মাদ্ৰাছাৰ মাজত পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰঃ মক্তব আৰু মাদ্ৰাছা — দুয়োটাই মুছলমান যুগৰ শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান হ’লেও তেওঁলোকৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে।
| মক্তব | মাদ্ৰাছা |
|---|---|
| প্ৰাথমিক স্তৰৰ শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান। | উচ্চ স্তৰৰ শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান। |
| সাধাৰণতে মছজিদৰ লগত যুক্ত। | স্বতন্ত্ৰ ভৱনত প্ৰতিষ্ঠিত। |
| কোৰান, প্ৰাথমিক আৰবী/ফাৰ্ছী আৰু লিখা-পঢ়া শিকোৱা হৈছিল। | আৰবী, ফাৰ্ছী, ইছলামিক ধৰ্মতত্ত্ব, যুক্তিবিদ্যা, গণিত, ইতিহাস আদি শিকোৱা হৈছিল। |
| ৬-১২ বছৰ বয়সৰ শিশুৰ বাবে। | উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে যুৱকসকলৰ বাবে। |
| শিক্ষক আছিল মৌলবী। | শিক্ষক আছিল মৌলানা/আলিম। |
প্ৰশ্ন ৪: ১৮১৩ চনৰ চাৰ্টাৰ আইনৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰঃ ১৮১৩ চনৰ চাৰ্টাৰ আইনৰ ৪৩ নং ধাৰাৰ যোগেদি ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে প্ৰথমবাৰৰ বাবে ভাৰতীয় শিক্ষাৰ দায়িত্ব আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকাৰ কৰে। এই আইনৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল —
- ভাৰতীয় শিক্ষাৰ বিকাশৰ বাবে কোম্পানীয়ে বছৰি কমেও ১ লাখ টকা ব্যয় কৰিব লাগিব।
- ভাৰতীয় সাহিত্য আৰু সংস্কৃতিৰ পুনৰুজ্জীৱনৰ বাবে এই অৰ্থ ব্যৱহাৰ হ’ব।
- ব্ৰিটিছ চৰকাৰে প্ৰথমবাৰৰ বাবে ভাৰতীয় শিক্ষাৰ দায়িত্ব ল’লে।
- খ্ৰীষ্টীয় মিছনাৰীসকলক ভাৰতত শিক্ষা প্ৰসাৰৰ অনুমতি দিয়া হ’ল।
- ই পৰৱৰ্তী শিক্ষানীতিৰ ভেটি স্থাপন কৰে।
প্ৰশ্ন ৫: মেকলেৰ মিনিট ১৮৩৫-ৰ মুখ্য প্ৰস্তাৱসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ ২ ফেব্ৰুৱাৰী, ১৮৩৫ চনত লৰ্ড মেকলেই দাখিল কৰা মিনিটৰ মুখ্য প্ৰস্তাৱসমূহ —
- শিক্ষাৰ মাধ্যম হিচাপে ইংৰাজী ভাষা গ্ৰহণ কৰা হ’ব।
- প্ৰাচ্য (Oriental) শিক্ষাৰ পৰিৱৰ্তে পাশ্চাত্য (Western) জ্ঞান-বিজ্ঞান প্ৰচাৰ কৰা হ’ব।
- “ফিল্ট্ৰেচন থিয়ৰি” (Downward Filtration Theory) — উচ্চ শ্ৰেণীক শিক্ষা দি, তেওঁলোকৰ যোগেদি সাধাৰণ জনতাৰ মাজত শিক্ষা বিতৰণ।
- লক্ষ্য আছিল “ৰক্ত আৰু বৰ্ণত ভাৰতীয়, কিন্তু ৰুচি, মতামত, নৈতিকতা আৰু বুদ্ধিমত্তাত ইংৰাজ” এনে শিক্ষিত শ্ৰেণী সৃষ্টি কৰা।
- সংস্কৃত আৰু আৰবী শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠানসমূহক চৰকাৰী সাহায্য বন্ধ কৰা হ’ব।
প্ৰশ্ন ৬: উডৰ ডেছপেছ ১৮৫৪-ক ভাৰতীয় শিক্ষাৰ মেগ্না কাৰ্টা বুলি কিয় কোৱা হয়?
উত্তৰঃ ১৮৫৪ চনত ছাৰ চাৰ্লছ উডে দাখিল কৰা ডেছপ্যাচক ভাৰতীয় শিক্ষাৰ মেগ্না কাৰ্টা বুলি কোৱা হয় কিয়নো ই ভাৰতীয় শিক্ষাৰ এক সুসংহত আৰু সুপৰিকল্পিত ৰূপৰেখা প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ মুখ্য প্ৰস্তাৱসমূহ হ’ল —
- প্ৰাথমিকৰ পৰা বিশ্ববিদ্যালয় পৰ্যন্ত গ্ৰেডেড স্কুল ব্যৱস্থা স্থাপন।
- প্ৰাথমিক স্তৰত মাতৃভাষা মাধ্যম আৰু উচ্চ স্তৰত ইংৰাজী।
- প্ৰতিটো প্ৰদেশত পৃথক শিক্ষা বিভাগ স্থাপন।
- কলিকতা, বম্বে আৰু মাদ্ৰাজত বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপন (১৮৫৭ চনত স্থাপিত হয়)।
- চৰকাৰী অনুদান প্ৰথা (Grant-in-aid system)ৰ প্ৰচলন।
- শিক্ষক প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ (Normal School) স্থাপন।
- মহিলা শিক্ষাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ।
- বৃত্তিমূলক শিক্ষা আৰু ধৰ্মনিৰপেক্ষ শিক্ষাৰ ওপৰত গুৰুত্ব।
প্ৰশ্ন ৭: হান্টাৰ আয়োগ (১৮৮২) প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত কি কি পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল?
উত্তৰঃ ছাৰ উইলিয়াম হান্টাৰৰ সভাপতিত্বত ১৮৮২ চনত গঠিত প্ৰথম ভাৰতীয় শিক্ষা আয়োগে প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ বাবে আগবঢ়োৱা পৰামৰ্শসমূহ —
- প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হ’ব।
- প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ দায়িত্ব স্থানীয় চৰকাৰ (Municipality আৰু District Board)ক অৰ্পণ কৰা হ’ব।
- প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ মাধ্যম হ’ব মাতৃভাষা।
- প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ পাঠ্যক্ৰম জনসাধাৰণৰ ব্যৱহাৰিক প্ৰয়োজনৰ লগত খাপ খোৱাকৈ ৰচনা কৰা হ’ব।
- প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ বিস্তাৰৰ বাবে চৰকাৰে অধিক ধন বিনিয়োগ কৰিব।
- মহিলা শিক্ষা আৰু মুছলমানসকলৰ শিক্ষাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ।
- বেচৰকাৰী প্ৰচেষ্টাক উৎসাহিত কৰিবলৈ অনুদান প্ৰথা সম্প্ৰসাৰণ।
প্ৰশ্ন ৮: হাৰ্টগ কমিটি (১৯২৯)ৰ মুখ্য পৰামৰ্শসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ ছাৰ ফিলিপ হাৰ্টগৰ সভাপতিত্বত গঠিত হাৰ্টগ কমিটিয়ে ১৯২৯ চনত প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ বাবে আগবঢ়োৱা পৰামৰ্শসমূহ —
- সংখ্যাত্মক বিস্তাৰতকৈ গুণগত মান বৃদ্ধিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া।
- প্ৰাথমিক শিক্ষাত নামভৰ্তিৰ পিছত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ ড্ৰপআউট সমস্যা সমাধান কৰা।
- “সংহতি”ৰ নীতি — কম স্কুল হ’লেও সেইবোৰ গুণসম্পন্ন কৰা।
- প্ৰাথমিক স্কুলৰ পাঠ্যক্ৰম গ্ৰাম্য জীৱনৰ লগত প্ৰাসংগিক কৰা।
- শিক্ষকৰ বেতন আৰু প্ৰশিক্ষণ উন্নত কৰা।
- কেৱল যোগ্য আৰু মেধাৱী ছাত্ৰক উচ্চ শিক্ষালৈ আগবঢ়াই দিয়া।
- মহিলা শিক্ষা সম্প্ৰসাৰণৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব।
প্ৰশ্ন ৯: কোঠাৰি আয়োগৰ (১৯৬৪-৬৬) মুখ্য পৰামৰ্শসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ ড° ডি. এছ. কোঠাৰিৰ সভাপতিত্বত গঠিত ভাৰতৰ প্ৰথম জাতীয় শিক্ষা আয়োগৰ মুখ্য পৰামৰ্শসমূহ —
- সমগ্ৰ দেশৰ বাবে অভিন্ন ১০+২+৩ শিক্ষা সংৰচনা প্ৰৱৰ্তন।
- সাধাৰণ পাঠ্যক্ৰম (Common School System) — চহৰ আৰু গাঁৱৰ মাজত বৈষম্য আঁতৰোৱা।
- ৬-১৪ বছৰ বয়সৰ সকলো শিশুৰ বাবে বিনামূলীয়া আৰু বাধ্যতামূলক শিক্ষা।
- ত্ৰি-ভাষা সূত্ৰ (Three Language Formula) প্ৰৱৰ্তন।
- কাৰ্য-অভিজ্ঞতা আৰু সমাজ-সেৱাৰ ওপৰত গুৰুত্ব।
- ৰাষ্ট্ৰীয় আয়ৰ ৬% শিক্ষাৰ বাবে ব্যয় কৰা।
- বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি শিক্ষাৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব।
- শিক্ষকৰ মৰ্যাদা, বেতন আৰু প্ৰশিক্ষণ উন্নত কৰা।
- “শিক্ষাই দেশৰ ভাগ্য নিৰ্ধাৰণ কৰে” — এইটো আছিল আয়োগৰ মূল মন্ত্ৰ।
প্ৰশ্ন ১০: ১৯৮৬ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতিৰ প্ৰাথমিক শিক্ষা সংক্ৰান্তীয় প্ৰস্তাৱসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ ১৯৮৬ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতিৰ মুখ্য প্ৰস্তাৱসমূহ —
- প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ সাৰ্বজনীনকৰণ — ১৯৯৫ চনৰ ভিতৰত ১৪ বছৰ বয়সলৈ সকলো শিশুক প্ৰাথমিক শিক্ষা।
- “অপাৰেচন ব্লেকব’ৰ্ড” (Operation Blackboard) আঁচনিৰ যোগেদি প্ৰাথমিক বিদ্যালয়সমূহত নূন্যতম সা-সঁজুলি প্ৰদান।
- “নৱোদয় বিদ্যালয়” স্থাপন — গ্ৰাম্য মেধাৱী ছাত্ৰৰ বাবে।
- “বুনিয়াদী শিক্ষা” (Minimum Levels of Learning) সুনিশ্চিত কৰা।
- মহিলা, অনুসূচিত জাতি/জনজাতি আৰু সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ শিক্ষাৰ বিশেষ ব্যৱস্থা।
- অনৌপচাৰিক শিক্ষা (Non-formal education) সম্প্ৰসাৰণ।
- আৰ্লি চাইল্ডহুড কেয়াৰ এণ্ড এডুকেচন (ECCE) প্ৰৱৰ্তন।
প্ৰশ্ন ১১: ২০০৯ চনৰ শিক্ষাৰ অধিকাৰ আইনৰ (RTE Act) মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ ২০০২ চনৰ ৮৬ নং সংবিধান সংশোধনীৰ যোগেদি অনুচ্ছেদ ২১A-ৰ অধীনত প্ৰাথমিক শিক্ষা মৌলিক অধিকাৰ হিচাপে স্বীকৃত হয় আৰু ২০০৯ চনত শিশুৰ বিনামূলীয়া আৰু বাধ্যতামূলক শিক্ষাৰ অধিকাৰ আইন (RTE Act) প্ৰণয়ন কৰা হয়। ১ এপ্ৰিল ২০১০ চনৰ পৰা এই আইন বলৱৎ হয়। ইয়াৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্য —
- ৬-১৪ বছৰ বয়সৰ সকলো শিশুৱে বিনামূলীয়া আৰু বাধ্যতামূলক শিক্ষা পোৱাৰ অধিকাৰ।
- ওচৰৰ বিদ্যালয়ত (নিৰ্দিষ্ট দূৰত্বৰ ভিতৰত) প্ৰৱেশৰ অধিকাৰ।
- প্ৰৱেশৰ সময়ত পৰীক্ষা বা টকা ল’ব নোৱাৰিব।
- ৮ম শ্ৰেণীলৈ কোনো শিশুক ফেইল কৰাব নোৱাৰিব (No Detention Policy — পিছত ২০১৯ চনত সংশোধন)।
- বেচৰকাৰী বিদ্যালয়ত দুৰ্বল আৰু বিপন্ন শ্ৰেণীৰ বাবে ২৫% আসন সংৰক্ষণ।
- শাৰীৰিক শাস্তি আৰু মানসিক উৎপীড়ন নিষিদ্ধ।
- শিক্ষক-ছাত্ৰ অনুপাত (১:৩০) নিৰ্ধাৰণ।
- প্ৰতিখন বিদ্যালয়ত স্কুল ম্যানেজমেণ্ট কমিটি (SMC) গঠন।
প্ৰশ্ন ১২: সৰ্বশিক্ষা অভিযানৰ লক্ষ্য আৰু উদ্দেশ্য কি?
উত্তৰঃ ২০০১ চনত আৰম্ভ হোৱা সৰ্বশিক্ষা অভিযান (SSA) প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ সাৰ্বজনীনকৰণৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰীয় আঁচনি। ইয়াৰ লক্ষ্য আৰু উদ্দেশ্য —
- ৬-১৪ বছৰ বয়সৰ সকলো শিশুক বিদ্যালয়লৈ অনা।
- ২০০৩ চনৰ ভিতৰত সকলো শিশুক বিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰা।
- ২০০৭ চনৰ ভিতৰত ৫ বছৰৰ প্ৰাথমিক শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰা।
- ২০১০ চনৰ ভিতৰত ৮ বছৰৰ প্ৰাথমিক শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰা।
- লিংগ আৰু সামাজিক শ্ৰেণীৰ মাজৰ বৈষম্য আঁতৰাই সাৰ্বজনীন প্ৰৱেশ সুনিশ্চিত কৰা।
- প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ গুণগত মান উন্নয়ন।
- সম্প্ৰদায়ৰ অংশগ্ৰহণ আৰু স্থানীয় ব্যৱস্থাপনা।
- শিক্ষকৰ প্ৰশিক্ষণ আৰু পাঠ্যক্ৰম সংস্কাৰ।
প্ৰশ্ন ১৩: অসমৰ প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত আমেৰিকান বেপ্টিষ্ট মিছনাৰীসকলৰ অৱদান বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ ১৮৩৬ চনত আমেৰিকান বেপ্টিষ্ট মিছনাৰীসকলে শদিয়াত আগমন ঘটাই অসমত আধুনিক প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ প্ৰতিষ্ঠাত পথিকৃৎৰ ভূমিকা পালন কৰে। তেওঁলোকৰ অৱদান —
- ১৮৩৬ চনত শদিয়াত প্ৰথম আধুনিক বিদ্যালয় স্থাপন।
- নাথান ব্ৰাউন আৰু অলিভাৰ কাটাৰে অসমীয়া ভাষাত পাঠ্যপুথি ৰচনা।
- ১৮৪৬ চনত “অৰুণোদই” নামৰ প্ৰথম অসমীয়া আলোচনী প্ৰকাশ।
- অসমীয়া ভাষাৰ পুনৰুদ্ধাৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা (১৮৭৩ চনত সৰকাৰী ভাষা হিচাপে অসমীয়াৰ পুনঃ প্ৰতিষ্ঠা)।
- অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰথম অভিধান (ব্ৰাউনৰ Grammar)।
- চিবচাগৰ, নগাঁও, গুৱাহাটী আদি ঠাইত বিদ্যালয় স্থাপন।
- শিক্ষক প্ৰশিক্ষণ আৰু মুদ্ৰণালয় স্থাপনৰ যোগেদি শিক্ষা প্ৰসাৰ।
- মহিলা শিক্ষা আৰু জনজাতীয় শিক্ষাৰ বিকাশ।
প্ৰশ্ন ১৪: অসমৰ প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ মুখ্য সমস্যাসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ অসমৰ প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত বৰ্তমান বহুতো প্ৰত্যাহ্বান বিদ্যমান —
- উচ্চ ড্ৰপআউট হাৰ: দৰিদ্ৰতা, বাল্যবিবাহ, শিশু-শ্ৰম আৰু অভিভাৱকৰ সচেতনতাৰ অভাৱত বহু শিশুৱে প্ৰাথমিক শিক্ষা সম্পূৰ্ণ নকৰাকৈ বিদ্যালয় ত্যাগ কৰে।
- মাতৃভাষাৰ সমস্যা: চাহ বাগিচা অঞ্চল আৰু জনজাতীয় অঞ্চলৰ শিশুৱে অসমীয়া বা ইংৰাজী মাধ্যমত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰাত অসুবিধা পায়।
- শিক্ষকৰ অভাৱ: পৰ্যাপ্ত প্ৰশিক্ষণপ্ৰাপ্ত শিক্ষকৰ সংখ্যা কম; চুক্তিভিত্তিক/TET শিক্ষকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা।
- ভৌতিক সম্পদৰ অভাৱ: বহু বিদ্যালয়ত পৰ্যাপ্ত গৃহ, ফাৰ্নিচাৰ, খেলপথাৰ, পুথিভঁৰাল, পৃথক শৌচাগাৰ, বিশুদ্ধ খোৱাপানীৰ অভাৱ।
- প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ: বানপানী, ভূমিস্খলনৰ ফলত বিদ্যালয় বন্ধ, ভৱন ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়।
- পাঠ্যক্ৰম আৰু গুণগত মানৰ সমস্যা: প্ৰাসংগিক পাঠ্যপুথি, আধুনিক শিক্ষণ পদ্ধতি আৰু মূল্যাংকন ব্যৱস্থাৰ অভাৱ।
- আৰ্থ-সামাজিক কাৰণ: দুৰ্গম অঞ্চল, যাতায়াত সুবিধাৰ অভাৱ আৰু পৰিয়ালিক দাৰিদ্ৰতা।
- চাহ বাগিচাৰ শিক্ষা: চাহ বাগিচাৰ ছোৱালীৰ মাজত সাক্ষৰতা হাৰ অতিশয় কম।
প্ৰশ্ন ১৫: অসম চৰকাৰৰ প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ বাবে গৃহীত মুখ্য আঁচনিসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ অসম চৰকাৰে প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ বিকাশৰ বাবে গ্ৰহণ কৰা মুখ্য আঁচনিসমূহ —
- সৰ্বশিক্ষা অভিযান (অসম প্ৰাৰম্ভিক শিক্ষা পৰিষদৰ যোগেদি)।
- মধ্যাহ্ন ভোজন আঁচনি (Mid-Day Meal Scheme)।
- বিনামূলীয়া পাঠ্যপুথি বিতৰণ।
- বিনামূলীয়া স্কুল পোছাক বিতৰণ।
- “গুণোৎসৱ” — প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ৰ মূল্যাংকন কাৰ্যসূচী।
- “নিজুত মইনা আঁচনি” — ছোৱালীৰ ড্ৰপআউট ৰোধৰ বাবে।
- চাইকেল বিতৰণ আঁচনি।
- চাহ বাগিচা অঞ্চলৰ শিশুৰ বাবে বিশেষ আঁচনি।
- আদৰ্শ বিদ্যালয় (Adarsha Vidyalaya) স্থাপন।
- শিক্ষক প্ৰশিক্ষণ — DIET, BRC, CRC কেন্দ্ৰৰ যোগেদি।
- সমগ্ৰ শিক্ষা অভিযান (Samagra Shiksha Abhiyan) — ২০১৮ চনৰ পৰা SSA, RMSA, TE-ক একত্ৰিত।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন (MCQ)
১। প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ বয়সসীমা হ’ল —
(ক) ৩-৬ বছৰ (খ) ৬-১৪ বছৰ (গ) ১৪-১৮ বছৰ (ঘ) ১৮-২১ বছৰ
উত্তৰঃ (খ) ৬-১৪ বছৰ।
২। প্ৰাচীন ভাৰতৰ শিক্ষাৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ আছিল —
(ক) মক্তব (খ) মাদ্ৰাছা (গ) গুৰুকুল (ঘ) মঠ
উত্তৰঃ (গ) গুৰুকুল।
৩। মেকলেৰ মিনিট দাখিল কৰা হৈছিল —
(ক) ১৮১৩ চনত (খ) ১৮৩৫ চনত (গ) ১৮৫৪ চনত (ঘ) ১৮৮২ চনত
উত্তৰঃ (খ) ১৮৩৫ চনত।
৪। ভাৰতীয় শিক্ষাৰ মেগ্না কাৰ্টা বুলি কাক কোৱা হয়?
(ক) চাৰ্টাৰ আইন ১৮১৩ (খ) মেকলে মিনিট (গ) উডৰ ডেছপেছ ১৮৫৪ (ঘ) হান্টাৰ আয়োগ
উত্তৰঃ (গ) উডৰ ডেছপেছ ১৮৫৪।
৫। ভাৰতীয় শিক্ষা আয়োগ (হান্টাৰ আয়োগ) গঠন কৰা হৈছিল —
(ক) ১৮৫৪ (খ) ১৮৭০ (গ) ১৮৮২ (ঘ) ১৯০২
উত্তৰঃ (গ) ১৮৮২।
৬। কোঠাৰি আয়োগৰ কাৰ্যকাল আছিল —
(ক) ১৯৪৮-৪৯ (খ) ১৯৫২-৫৩ (গ) ১৯৬৪-৬৬ (ঘ) ১৯৮৬
উত্তৰঃ (গ) ১৯৬৪-৬৬।
৭। সংবিধানৰ কোনটো অনুচ্ছেদে প্ৰাথমিক শিক্ষাক মৌলিক অধিকাৰ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে?
(ক) অনুচ্ছেদ ১৪ (খ) অনুচ্ছেদ ১৯ (গ) অনুচ্ছেদ ২১A (ঘ) অনুচ্ছেদ ৪৫
উত্তৰঃ (গ) অনুচ্ছেদ ২১A।
৮। RTE আইন বলৱৎ হয় —
(ক) ২০০২ চনত (খ) ২০০৫ চনত (গ) ২০০৯ চনত (ঘ) ২০১০ চনত
উত্তৰঃ (ঘ) ২০১০ চনত (১ এপ্ৰিল ২০১০)।
৯। সৰ্বশিক্ষা অভিযান আৰম্ভ হয় —
(ক) ১৯৮৬ চনত (খ) ১৯৯৫ চনত (গ) ২০০১ চনত (ঘ) ২০০৯ চনত
উত্তৰঃ (গ) ২০০১ চনত।
১০। অসমত প্ৰথম আধুনিক বিদ্যালয় স্থাপন কৰা হৈছিল —
(ক) গুৱাহাটীত (খ) চিবচাগৰত (গ) শদিয়াত (ঘ) নগাঁৱত
উত্তৰঃ (গ) শদিয়াত (১৮৩৬ চনত)।
শিক্ষানীতিৰ কালৰেখা (Timeline of Educational Policies)
| চন | আয়োগ/আইন/নীতি | মুখ্য অৱদান |
|---|---|---|
| ১৮১৩ | চাৰ্টাৰ আইন | ভাৰতীয় শিক্ষাৰ বাবে বছৰি ১ লাখ টকা ব্যয়ৰ ব্যৱস্থা। |
| ১৮৩৫ | মেকলে মিনিট | ইংৰাজী মাধ্যম গ্ৰহণ; ফিল্ট্ৰেচন থিয়ৰি। |
| ১৮৫৪ | উডৰ ডেছপেছ | ভাৰতীয় শিক্ষাৰ মেগ্না কাৰ্টা; গ্ৰেডেড স্কুল ব্যৱস্থা। |
| ১৮৮২ | হান্টাৰ আয়োগ | প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ দায়িত্ব স্থানীয় চৰকাৰক অৰ্পণ। |
| ১৯০২ | ৰেলে আয়োগ | বিশ্ববিদ্যালয় শিক্ষা সংস্কাৰ। |
| ১৯২৯ | হাৰ্টগ কমিটি | প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ গুণগত মান বৃদ্ধি; ড্ৰপআউট হ্ৰাস। |
| ১৯৪৪ | ছাৰ্জেণ্ট প্ৰতিবেদন | ৪০ বছৰৰ ভিতৰত সাৰ্বজনীন প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ পৰিকল্পনা। |
| ১৯৫২-৫৩ | মুদালিয়াৰ আয়োগ | মাধ্যমিক শিক্ষাৰ পুনৰ্গঠন। |
| ১৯৬৪-৬৬ | কোঠাৰি আয়োগ | ১০+২+৩ ব্যৱস্থা; সাধাৰণ পাঠ্যক্ৰম; ৬% ব্যয়। |
| ১৯৬৮ | প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি | কোঠাৰি আয়োগৰ পৰামৰ্শ গ্ৰহণ; ত্ৰি-ভাষা সূত্ৰ। |
| ১৯৮৬ | ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি | অপাৰেচন ব্লেকব’ৰ্ড; নৱোদয় বিদ্যালয়; MLL। |
| ১৯৯২ | ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি (সংশোধিত) | NPE 1986-ৰ পুনৰীক্ষণ। |
| ২০০১ | সৰ্বশিক্ষা অভিযান | প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ সাৰ্বজনীনকৰণ। |
| ২০০২ | ৮৬-শ সংবিধান সংশোধনী | অনুচ্ছেদ ২১A — প্ৰাথমিক শিক্ষা মৌলিক অধিকাৰ। |
| ২০০৯ | RTE আইন | ৬-১৪ বছৰৰ বিনামূলীয়া বাধ্যতামূলক শিক্ষা। |
| ২০২০ | ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি | ৫+৩+৩+৪ সংৰচনা; বুনিয়াদী সাক্ষৰতা আৰু গণনাৰ মিছন। |
অসমৰ প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ পৰিসংখ্যা (২০২২-২৩ আনুমানিক)
| সূচক | অৱস্থা |
|---|---|
| সাক্ষৰতাৰ হাৰ (অসম, ২০১১ আদমশুমাৰি) | ৭২.১৯% |
| পুৰুষ সাক্ষৰতা | ৭৭.৮৫% |
| মহিলা সাক্ষৰতা | ৬৬.২৭% |
| প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ৰ সংখ্যা (প্ৰায়) | ৪৪,০০০+ |
| উচ্চ প্ৰাথমিক বিদ্যালয় | ১৩,০০০+ |
| প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ মুখ্য পৰিচালক সংস্থা | অসম প্ৰাৰম্ভিক শিক্ষা পৰিষদ (Axom Sarba Siksha Abhiyan Mission) |
| মুখ্য আঁচনি | সমগ্ৰ শিক্ষা অভিযান, মধ্যাহ্ন ভোজন, নিজুত মইনা |
| প্ৰধান প্ৰত্যাহ্বান | ড্ৰপআউট, শিক্ষকৰ অভাৱ, ভাষা সমস্যা, বানপানী |
| চাহ বাগিচা অঞ্চলৰ সাক্ষৰতা | ৰাজ্যিক গড়তকৈ যথেষ্ট কম |
| শিক্ষক প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ | DIET (জিলা স্তৰীয়), BTC, CTE |
আশাকৰোঁ ASSEB Class 11 Education Chapter 7 — “ভাৰত আৰু অসমৰ প্ৰাথমিক শিক্ষা”-ৰ এই প্ৰশ্ন-উত্তৰ পৃষ্ঠাই তোমাৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতিত সহায়ক হ’ব। অধিক অধ্যায়ৰ বাবে HSLC Guru-ৰ লগত যুক্ত হৈ থাকা।