Class 11 Education Chapter 6 — মানৱ আচৰণৰ ভিত্তি আৰু দিশ
HSLC Guru লৈ স্বাগতম! ইয়াত ASSEB (Assam State School Education Board) ৰ Class 11 Education ৰ ষষ্ঠ অধ্যায় “মানৱ আচৰণৰ ভিত্তি আৰু দিশ”ৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ, সাৰাংশ, MCQ আৰু অতিৰিক্ত প্ৰশ্নৰ সমাধান দিয়া হৈছে। এই অধ্যায়ত মানৱ আচৰণৰ সহজাত ভিত্তি (প্ৰবৃত্তি, প্ৰতিৱৰ্ত, প্ৰেৰণা, প্ৰয়োজন), প্ৰেৰণা আৰু আবেগৰ স্বৰূপ, আৰু শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ গুৰুত্ব আলোচনা কৰা হৈছে।
সাৰাংশ
মানৱ আচৰণৰ সহজাত ভিত্তি: মানুহৰ আচৰণ কেইবাটাও সহজাত উপাদানৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত। ইয়াৰ ভিতৰত প্ৰধান হৈছে — প্ৰবৃত্তি, প্ৰতিৱৰ্ত ক্ৰিয়া, প্ৰেৰণা আৰু প্ৰয়োজন।
প্ৰবৃত্তি (Instinct): প্ৰবৃত্তি হৈছে জন্মগতভাৱে পোৱা এনে এক মানসিক প্ৰৱণতা যিয়ে প্ৰাণীক বিশেষ পৰিৱেশত বিশেষ ধৰণে আচৰণ কৰিবলৈ পৰিচালিত কৰে। উইলিয়াম মেকডুগেলে (William McDougall) ১৪টা মৌলিক প্ৰবৃত্তিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে — পলায়ন, যুযুৎসা, নিবাৰণ, বাৎসল্য, কামনা, কৌতূহল, বশ্যতা, আত্মপ্ৰকাশ, যৌথতা, খাদ্যান্বেষণ, আহৰণ, নিৰ্মাণ, আবেদন আৰু হাঁহি।
প্ৰতিৱৰ্ত ক্ৰিয়া (Reflex Action): প্ৰতিৱৰ্ত ক্ৰিয়া হৈছে কোনো উদ্দীপনাৰ প্ৰতি অজ্ঞাতসাৰে আৰু স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে দিয়া তাৎক্ষণিক প্ৰতিক্ৰিয়া। যেনে — চকুত পোহৰ পৰিলে চকু মুচুকি যোৱা, গৰম বস্তুত হাত লাগিলে হাত আঁতৰাই অনা।
প্ৰেৰণা (Motivation): প্ৰেৰণা হৈছে এক অভ্যন্তৰীণ অৱস্থা যিয়ে ব্যক্তিক কোনো লক্ষ্যৰ অভিমুখে আচৰণ কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰে। প্ৰেৰণা দুই প্ৰকাৰৰ — অভ্যন্তৰীণ (Intrinsic) আৰু বাহ্যিক (Extrinsic)। প্ৰকৃতি অনুসৰি ই জৈৱিক, সামাজিক আৰু ব্যক্তিগত হ’ব পাৰে।
প্ৰয়োজন আৰু মাছল’ৰ ক্ৰম (Maslow’s Hierarchy of Needs): মনোবিজ্ঞানী আব্ৰাহাম মাছল’এ মানুহৰ প্ৰয়োজনসমূহক পাঁচটা স্তৰত বিভক্ত কৰিছে — (১) শাৰীৰিক প্ৰয়োজন, (২) সুৰক্ষাৰ প্ৰয়োজন, (৩) প্ৰেম আৰু সম্বন্ধৰ প্ৰয়োজন, (৪) সম্মানৰ প্ৰয়োজন, (৫) আত্ম-সাফল্যৰ প্ৰয়োজন। তলৰ স্তৰৰ প্ৰয়োজন পূৰণ নহ’লে ওপৰৰ স্তৰৰ প্ৰয়োজন সক্ৰিয় নহয়।
শ্ৰেণীকোঠাত প্ৰেৰণা: শিক্ষাৰ্থীক প্ৰশংসা, পুৰস্কাৰ, প্ৰতিযোগিতা, সফলতাৰ অভিজ্ঞতা, আগ্ৰহ সৃষ্টি, লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ আদিৰ যোগেদি প্ৰেৰণা প্ৰদান কৰিব পাৰি। শিক্ষকে অভ্যন্তৰীণ প্ৰেৰণাক বিশেষ গুৰুত্ব দিব লাগে।
আৱেগ (Emotion): আবেগ হৈছে এক জটিল মানসিক অৱস্থা য’ত শাৰীৰিক, মানসিক আৰু আচৰণিক পৰিৱৰ্তন একেলগে ঘটে। বৈশিষ্ট্য — তীব্ৰতা, ক্ষণস্থায়িত্ব, বিষয়াধাৰিত, শাৰীৰিক পৰিৱৰ্তন, আচৰণত প্ৰভাৱ। জেমছ-লেঞ্জ তত্ত্ব (James-Lange Theory): উদ্দীপনা → শাৰীৰিক পৰিৱৰ্তন → আবেগৰ অনুভৱ। কেনন-বাৰ্ড তত্ত্ব (Cannon-Bard Theory): উদ্দীপনা → শাৰীৰিক পৰিৱৰ্তন আৰু আবেগৰ অনুভৱ একেলগে।
শিক্ষাত আবেগৰ ভূমিকা: আবেগে শিক্ষাৰ্থীৰ শিকন প্ৰক্ৰিয়া, মনোযোগ, স্মৰণশক্তি আৰু সামাজিক সম্পৰ্কত প্ৰভাৱ পেলায়। ধনাত্মক আবেগে শিকন বঢ়ায়, ঋণাত্মক আবেগে বাধা দিয়ে। শিক্ষকে শিক্ষাৰ্থীৰ আবেগ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু পৰিশীলনত সহায় কৰিব লাগে।
উন্নয়ন, মনোভাৱ আৰু আগ্ৰহ: মনোভাৱ (Attitude) হৈছে কোনো বস্তু, ব্যক্তি বা পৰিস্থিতিৰ প্ৰতি ব্যক্তিৰ স্থায়ী মানসিক প্ৰৱণতা। আগ্ৰহ (Interest) হৈছে কোনো বিষয়ৰ প্ৰতি ব্যক্তিৰ আকৰ্ষণ আৰু মনোযোগ। দুয়োটাই শিকন, ব্যক্তিত্ব বিকাশ আৰু কেৰিয়াৰ নিৰ্বাচনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লয়।
Summary (English)
This chapter explores the bases and directions of human behaviour. The innate bases include instincts (McDougall’s 14 instincts), reflex actions, motives, and needs (Maslow’s hierarchy: physiological, safety, love/belonging, esteem, self-actualisation). Motivation — its meaning, types (intrinsic/extrinsic, biological/social/personal), and classroom application — is discussed. Emotions are examined through the James-Lange and Cannon-Bard theories, along with their role in education. Attitudes and interests, which guide development, learning and life choices, are also explained.
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
১। প্ৰবৃত্তি কাক বোলে?
উত্তৰঃ প্ৰবৃত্তি হৈছে জন্মগতভাৱে পোৱা এনে এক জৈৱিক-মানসিক প্ৰৱণতা যিয়ে প্ৰাণীক বিশেষ পৰিৱেশত বিশেষ ধৰণে আচৰণ কৰিবলৈ পৰিচালিত কৰে। উইলিয়াম মেকডুগেলৰ মতে, “Instinct is an inherited or innate psycho-physical disposition which determines its possessor to perceive, and to pay attention to, objects of a certain class, to experience an emotional excitement of a particular quality upon perceiving such an object, and to act in regard to it in a particular manner.”
২। প্ৰতিৱৰ্ত ক্ৰিয়া কাক বোলে? উদাহৰণসহ লিখা।
উত্তৰঃ প্ৰতিৱৰ্ত ক্ৰিয়া হৈছে কোনো উদ্দীপনাৰ প্ৰতি অজ্ঞাতসাৰে আৰু স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে দিয়া তাৎক্ষণিক, অপৰিৱৰ্তনীয় প্ৰতিক্ৰিয়া। ই মূলতঃ মেৰুদণ্ডৰ স্নায়ু দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত। উদাহৰণ — (ক) চকুত উজ্জ্বল পোহৰ পৰিলে চকুৰ পতা মুচুকি যোৱা; (খ) গৰম বস্তুত হাত লাগিলে হাত তৎক্ষণাত আঁতৰাই অনা; (গ) নাকত ধূলি সোমাই হাঁচি মৰা; (ঘ) আঠুত টোকৰ মাৰিলে ঠেং চলি যোৱা।
৩। প্ৰেৰণা (Motivation) কাক বোলে?
উত্তৰঃ প্ৰেৰণা হৈছে এক অভ্যন্তৰীণ মানসিক অৱস্থা যিয়ে ব্যক্তিৰ আচৰণ আৰম্ভ কৰে, পৰিচালিত কৰে আৰু কোনো লক্ষ্যৰ অভিমুখে আগবঢ়াই নিয়ে। জে. পি. গিলফৰ্ডৰ মতে, “প্ৰেৰণা হৈছে এনে এক অভ্যন্তৰীণ অৱস্থা বা পৰিস্থিতি যিয়ে আচৰণক সক্ৰিয় কৰে আৰু ইয়াক এক নিৰ্দিষ্ট দিশত পৰিচালিত কৰে।”
৪। প্ৰেৰণাৰ প্ৰকাৰসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ প্ৰেৰণাৰ প্ৰকাৰসমূহ —
- অভ্যন্তৰীণ প্ৰেৰণা (Intrinsic Motivation): ব্যক্তিৰ ভিতৰৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা প্ৰেৰণা। যেনে — কৌতূহল, আগ্ৰহ, আত্মতৃপ্তি।
- বাহ্যিক প্ৰেৰণা (Extrinsic Motivation): বাহ্যিক উৎসৰ পৰা পোৱা প্ৰেৰণা। যেনে — পুৰস্কাৰ, প্ৰশংসা, শাস্তি।
- জৈৱিক প্ৰেৰণা (Biological): ভোক, পিয়াহ, টোপনি আদিৰ লগত জড়িত।
- সামাজিক প্ৰেৰণা (Social): অনুমোদন, মৰ্যাদা, সম্বন্ধৰ লগত জড়িত।
- ব্যক্তিগত প্ৰেৰণা (Personal): মনোভাৱ, আগ্ৰহ, লক্ষ্যৰ লগত জড়িত।
৫। মাছল’ৰ প্ৰয়োজনৰ ক্ৰম (Maslow’s Hierarchy of Needs) ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ মনোবিজ্ঞানী আব্ৰাহাম মাছল’এ ১৯৪৩ চনত মানৱ প্ৰয়োজনসমূহক এক ক্ৰমিক স্তৰত সজাইছিল। তলৰ স্তৰৰ প্ৰয়োজন পূৰণ নোহোৱালৈকে ওপৰৰ স্তৰৰ প্ৰয়োজন সক্ৰিয় নহয়। ক্ৰমসমূহ —
- শাৰীৰিক প্ৰয়োজন (Physiological Needs): খাদ্য, পানী, বায়ু, টোপনি, যৌনতা।
- সুৰক্ষাৰ প্ৰয়োজন (Safety Needs): শাৰীৰিক সুৰক্ষা, অৰ্থনৈতিক সুৰক্ষা, স্থিৰতা।
- প্ৰেম আৰু সম্বন্ধৰ প্ৰয়োজন (Love and Belonging Needs): বন্ধুত্ব, পৰিয়ালৰ মৰম, সামাজিক সম্বন্ধ।
- সম্মানৰ প্ৰয়োজন (Esteem Needs): আত্মসম্মান, স্বীকৃতি, মৰ্যাদা, আত্মবিশ্বাস।
- আত্ম-সাফল্যৰ প্ৰয়োজন (Self-actualisation Needs): নিজৰ সম্ভাৱনাৰ পূৰ্ণ বিকাশ, সৃষ্টিশীলতা, ব্যক্তিগত উৎকৰ্ষ।
৬। শ্ৰেণীকোঠাত শিক্ষাৰ্থীক প্ৰেৰণা প্ৰদান কৰাৰ পদ্ধতিসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ শ্ৰেণীকোঠাত প্ৰেৰণা প্ৰদানৰ পদ্ধতিসমূহ —
- শিক্ষাৰ্থীৰ আগ্ৰহ আৰু কৌতূহল সৃষ্টি কৰা।
- প্ৰশংসা আৰু পুৰস্কাৰৰ যোগেদি উৎসাহ দিয়া।
- স্পষ্ট লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰা।
- সফলতাৰ অভিজ্ঞতা প্ৰদান কৰা।
- স্বাস্থ্যকৰ প্ৰতিযোগিতাৰ ব্যৱস্থা কৰা।
- শিক্ষাৰ্থীৰ ব্যক্তিগত পাৰ্থক্য লক্ষ্য ৰখা।
- সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ দিয়া।
- প্ৰগতিৰ সঁচাঁ মতামত (Feedback) দিয়া।
- শিক্ষণ-শিক্ষা সামগ্ৰীৰ ব্যৱহাৰ কৰা।
- ধনাত্মক শ্ৰেণীকোঠাৰ পৰিৱেশ গঢ়ি তোলা।
৭। আৱেগ (Emotion) কাক বোলে? ইয়াৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ আবেগ হৈছে এক জটিল মানসিক-শাৰীৰিক অৱস্থা য’ত ব্যক্তিৰ চিন্তা, অনুভূতি, শাৰীৰিক পৰিৱৰ্তন আৰু আচৰণ একেলগে প্ৰভাৱিত হয়। উড’ৱৰ্থৰ মতে, “আবেগ হৈছে ব্যক্তিৰ এক উদ্বেলিত অৱস্থা।”
বৈশিষ্ট্যসমূহ:
- আবেগ তীব্ৰ আৰু উদ্বেলিত মানসিক অৱস্থা।
- ই ক্ষণস্থায়ী।
- আবেগ সদায় কোনো বিষয় বা পৰিস্থিতিৰ লগত জড়িত।
- আবেগৰ লগত শাৰীৰিক পৰিৱৰ্তন (হৃদস্পন্দন, ৰক্তচাপ, শ্বাস-প্ৰশ্বাস) ঘটে।
- আবেগে আচৰণত প্ৰত্যক্ষ প্ৰভাৱ পেলায়।
- ই সাৰ্বজনীন — আনন্দ, ভয়, ক্ৰোধ, দুখ আদি সকলো মানুহৰ মাজত পোৱা যায়।
- আবেগ ধনাত্মক বা ঋণাত্মক হ’ব পাৰে।
৮। জেমছ-লেঞ্জ আবেগ তত্ত্ব (James-Lange Theory of Emotion) ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ উইলিয়াম জেমছ আৰু কাৰ্ল লেঞ্জে স্বতন্ত্ৰভাৱে এই তত্ত্বটো প্ৰস্তাৱ কৰিছিল। ইয়াৰ মূল কথা হ’ল — “আমি ক্ৰোধান্বিত হোৱা বাবে নাজানো; আমি প্ৰথমে কঁপোঁ, তাৰ পিছত ক্ৰোধান্বিত হওঁ।” এই তত্ত্ব অনুসৰি ক্ৰম হ’ল — উদ্দীপনা → শাৰীৰিক পৰিৱৰ্তন → আবেগৰ অনুভৱ। অৰ্থাৎ, প্ৰথমে শাৰীৰিক পৰিৱৰ্তন (হৃদস্পন্দন বৃদ্ধি, কঁপনি) ঘটে, তাৰ পিছতহে ব্যক্তিয়ে আবেগ অনুভৱ কৰে।
৯। কেনন-বাৰ্ড আবেগ তত্ত্ব (Cannon-Bard Theory) ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ ৱাল্টাৰ কেনন আৰু ফিলিপ বাৰ্ডে জেমছ-লেঞ্জ তত্ত্বৰ সমালোচনা কৰি এই তত্ত্বটো প্ৰস্তাৱ কৰিছিল। ইয়াৰ মতে, উদ্দীপনাটো থেলামাছৰ (Thalamus) যোগেদি একেসময়তে মস্তিষ্কৰ কৰ্টেক্স (আবেগৰ অনুভৱ) আৰু স্বায়ত্তশাসিত স্নায়ুতন্ত্ৰলৈ (শাৰীৰিক পৰিৱৰ্তন) প্ৰেৰিত হয়। অৰ্থাৎ — উদ্দীপনা → শাৰীৰিক পৰিৱৰ্তন আৰু আবেগৰ অনুভৱ একেলগে ঘটে। এই দুটা প্ৰক্ৰিয়া স্বতন্ত্ৰ কিন্তু সমান্তৰাল।
১০। শিক্ষাত আবেগৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ শিক্ষাত আবেগৰ ভূমিকা গুৰুত্বপূৰ্ণ —
- শিকনত প্ৰভাৱ: ধনাত্মক আবেগে (আনন্দ, কৌতূহল) শিকন বঢ়ায়; ঋণাত্মক আবেগে (ভয়, উদ্বেগ) বাধা দিয়ে।
- মনোযোগ: আবেগে শিক্ষাৰ্থীৰ মনোযোগ বিষয়বস্তুৰ ফালে আকৰ্ষণ কৰে।
- স্মৰণশক্তি: আবেগিক অভিজ্ঞতা দীৰ্ঘকাল মনত থাকে।
- সৃষ্টিশীলতা: ধনাত্মক আবেগে সৃষ্টিশীল চিন্তা প্ৰৱৰ্ধন কৰে।
- সামাজিক সম্পৰ্ক: আবেগে শিক্ষক-শিক্ষাৰ্থী আৰু সহপাঠীৰ সম্বন্ধ গঢ়ি তোলে।
- চৰিত্ৰ গঠন: আবেগ নিয়ন্ত্ৰণে সুস্থ ব্যক্তিত্ব গঠন কৰে।
- প্ৰেৰণা: আবেগ স্বয়ং এক প্ৰবল প্ৰেৰক শক্তি।
১১। মনোভাৱ (Attitude) কাক বোলে?
উত্তৰঃ মনোভাৱ হৈছে কোনো বস্তু, ব্যক্তি, ঘটনা বা পৰিস্থিতিৰ প্ৰতি ব্যক্তিৰ এক স্থায়ী মানসিক প্ৰৱণতা যিয়ে তেওঁৰ চিন্তা আৰু আচৰণক প্ৰভাৱিত কৰে। থাৰষ্টনৰ মতে, “মনোভাৱ হৈছে মনস্তাত্ত্বিক বস্তুৰ প্ৰতি অনুকূল বা প্ৰতিকূল ভাৱ।” মনোভাৱৰ তিনিটা উপাদান — জ্ঞানমূলক, আবেগিক আৰু আচৰণিক।
১২। আগ্ৰহ (Interest) কাক বোলে?
উত্তৰঃ আগ্ৰহ হৈছে কোনো বিষয়, কাম বা বস্তুৰ প্ৰতি ব্যক্তিৰ আকৰ্ষণ আৰু সক্ৰিয় মনোযোগ। ম’ৰিছনৰ মতে, “আগ্ৰহ হৈছে অনিৰ্দিষ্ট মনোযোগ।” আগ্ৰহে শিক্ষাৰ্থীৰ শিকন প্ৰক্ৰিয়াক সহজ আৰু আনন্দদায়ক কৰি তোলে।
১৩। মেকডুগেলৰ মতে প্ৰবৃত্তিসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ উইলিয়াম মেকডুগেলে ১৪টা মৌলিক প্ৰবৃত্তিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে — পলায়ন, যুযুৎসা, নিবাৰণ, বাৎসল্য, কামনা, কৌতূহল, বশ্যতা, আত্মপ্ৰকাশ, যৌথতা, খাদ্যান্বেষণ, আহৰণ, নিৰ্মাণ, আবেদন আৰু হাঁহি। প্ৰতিটো প্ৰবৃত্তিৰ লগত এটাকৈ আবেগ জড়িত — যেনে পলায়নৰ লগত ভয়, যুযুৎসাৰ লগত ক্ৰোধ, কৌতূহলৰ লগত বিস্ময়।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন — বহুনিৰ্বাচনী (MCQ)
১। প্ৰবৃত্তিৰ সংখ্যা মেকডুগেলৰ মতে কিমান?
(ক) ১২ (খ) ১৪ (গ) ১৬ (ঘ) ১৮
উত্তৰঃ (খ) ১৪
২। মাছল’ৰ প্ৰয়োজনৰ ক্ৰমৰ সৰ্বোচ্চ স্তৰটো হ’ল —
(ক) শাৰীৰিক প্ৰয়োজন (খ) সুৰক্ষাৰ প্ৰয়োজন (গ) সম্মানৰ প্ৰয়োজন (ঘ) আত্ম-সাফল্যৰ প্ৰয়োজন
উত্তৰঃ (ঘ) আত্ম-সাফল্যৰ প্ৰয়োজন
৩। “আমি কঁপোঁ বাবে ভয় খাওঁ” — এই উক্তি কোন তত্ত্বৰ?
(ক) কেনন-বাৰ্ড (খ) জেমছ-লেঞ্জ (গ) ফ্ৰয়ড (ঘ) মেকডুগেল
উত্তৰঃ (খ) জেমছ-লেঞ্জ
৪। গৰম বস্তুত হাত লাগিলে হাত আঁতৰাই অনাটো হ’ল —
(ক) প্ৰবৃত্তি (খ) প্ৰতিৱৰ্ত ক্ৰিয়া (গ) প্ৰেৰণা (ঘ) আবেগ
উত্তৰঃ (খ) প্ৰতিৱৰ্ত ক্ৰিয়া
৫। অভ্যন্তৰীণ প্ৰেৰণাৰ উদাহৰণ হ’ল —
(ক) পুৰস্কাৰ (খ) প্ৰশংসা (গ) কৌতূহল (ঘ) শাস্তি
উত্তৰঃ (গ) কৌতূহল
৬। কেনন-বাৰ্ড তত্ত্ব অনুসৰি আবেগ আৰু শাৰীৰিক পৰিৱৰ্তন —
(ক) ক্ৰমে ঘটে (খ) একেলগে ঘটে (গ) পৃথকে ঘটে (ঘ) ঘটে নাযায়
উত্তৰঃ (খ) একেলগে ঘটে
৭। মনোভাৱৰ উপাদান কেইটা?
(ক) ২ (খ) ৩ (গ) ৪ (ঘ) ৫
উত্তৰঃ (খ) ৩ (জ্ঞানমূলক, আবেগিক, আচৰণিক)
৮। পলায়ন প্ৰবৃত্তিৰ লগত জড়িত আবেগটো হ’ল —
(ক) ক্ৰোধ (খ) ভয় (গ) বিস্ময় (ঘ) আনন্দ
উত্তৰঃ (খ) ভয়
মাছল’ৰ প্ৰয়োজনৰ ক্ৰম (Maslow’s Hierarchy)
| স্তৰ | প্ৰয়োজনৰ নাম | উদাহৰণ |
|---|---|---|
| ৫ (সৰ্বোচ্চ) | আত্ম-সাফল্যৰ প্ৰয়োজন | সৃষ্টিশীলতা, ব্যক্তিগত উৎকৰ্ষ, পূৰ্ণ বিকাশ |
| ৪ | সম্মানৰ প্ৰয়োজন | আত্মসম্মান, স্বীকৃতি, মৰ্যাদা |
| ৩ | প্ৰেম আৰু সম্বন্ধৰ প্ৰয়োজন | বন্ধুত্ব, পৰিয়ালৰ মৰম, সম্পৰ্ক |
| ২ | সুৰক্ষাৰ প্ৰয়োজন | শাৰীৰিক/অৰ্থনৈতিক সুৰক্ষা, স্থিৰতা |
| ১ (সৰ্বনিম্ন) | শাৰীৰিক প্ৰয়োজন | খাদ্য, পানী, বায়ু, টোপনি |
মেকডুগেলৰ ১৪টা প্ৰবৃত্তি আৰু সংশ্লিষ্ট আবেগ
| ক্ৰম | প্ৰবৃত্তি (Instinct) | সংশ্লিষ্ট আৱেগ (Emotion) |
|---|---|---|
| ১ | পলায়ন (Flight) | ভয় (Fear) |
| ২ | যুযুৎসা (Combat) | ক্ৰোধ (Anger) |
| ৩ | নিবাৰণ (Repulsion) | ঘৃণা (Disgust) |
| ৪ | বাৎসল্য (Parental) | স্নেহ (Tender feeling) |
| ৫ | কামনা (Mating) | যৌন আবেগ (Lust) |
| ৬ | কৌতূহল (Curiosity) | বিস্ময় (Wonder) |
| ৭ | বশ্যতা (Submission) | হীনতা (Negative self-feeling) |
| ৮ | আত্মপ্ৰকাশ (Self-assertion) | গৌৰৱ (Positive self-feeling) |
| ৯ | যৌথতা (Gregariousness) | একাকীত্ব (Loneliness) |
| ১০ | খাদ্যান্বেষণ (Food-seeking) | ক্ষুধা (Appetite) |
| ১১ | আহৰণ (Acquisition) | অধিকাৰৰ ভাৱ (Feeling of ownership) |
| ১২ | নিৰ্মাণ (Construction) | সৃষ্টিৰ অনুভৱ (Feeling of creativeness) |
| ১৩ | আবেদন (Appeal) | অসহায়তা (Helplessness) |
| ১৪ | হাঁহি (Laughter) | আমোদ (Amusement) |
আবেগৰ তত্ত্বসমূহৰ তুলনা
| বিষয় | জেমছ-লেঞ্জ তত্ত্ব | কেনন-বাৰ্ড তত্ত্ব |
|---|---|---|
| প্ৰৱৰ্তক | উইলিয়াম জেমছ আৰু কাৰ্ল লেঞ্জ | ৱাল্টাৰ কেনন আৰু ফিলিপ বাৰ্ড |
| প্ৰক্ৰিয়াৰ ক্ৰম | উদ্দীপনা → শাৰীৰিক পৰিৱৰ্তন → আবেগৰ অনুভৱ | উদ্দীপনা → শাৰীৰিক পৰিৱৰ্তন আৰু আবেগৰ অনুভৱ একেলগে |
| মুখ্য কেন্দ্ৰ | স্বায়ত্তশাসিত স্নায়ুতন্ত্ৰ | থেলামাছ (Thalamus) |
| মূল উক্তি | “আমি কঁপোঁ বাবে ভয় খাওঁ” | “আমি একেলগে কঁপোঁ আৰু ভয় খাওঁ” |
| সমালোচনা | শাৰীৰিক পৰিৱৰ্তন বিচ্ছিন্ন কৰিলে আবেগ নাথাকে — প্ৰমাণিত নহয় | আধুনিক স্নায়ুবিজ্ঞানৰ সৈতে বহু পৰিমাণে সংগতিপূৰ্ণ |
| প্ৰকাশৰ বছৰ | ১৮৮৪-১৮৮৫ | ১৯২৭ |
আশা কৰোঁ এই অধ্যায়ৰ প্ৰশ্নোত্তৰে তোমাৰ HSLC প্ৰস্তুতিত সহায় কৰিব। আৰু অধিক ASSEB Class 11 Education ৰ অধ্যায়ৰ সমাধানৰ বাবে HSLC Guru ভ্ৰমণ কৰা।