Class 11 Education Chapter 2 — মানৱ বিকাশৰ স্তৰ (Stages of Human Development)
HSLC Guru-লৈ স্বাগতম! ইয়াত আপুনি ASSEB (Assam State Board) Class 11 শিক্ষাবিজ্ঞান (Education) বিষয়ৰ দ্বিতীয় অধ্যায় “মানৱ বিকাশৰ স্তৰ”ৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ, সাৰাংশ আৰু অতিৰিক্ত প্ৰশ্নসমূহ অসমীয়া ভাষাত পাব। এই অধ্যায়ত বৃদ্ধি আৰু বিকাশৰ ধাৰণা, পাৰ্থক্য, বিকাশৰ নীতি, বিকাশৰ বিভিন্ন স্তৰ আৰু প্ৰতিটো স্তৰৰ বৈশিষ্ট্যৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে।
সাৰাংশ
বৃদ্ধি (Growth)ৰ অৰ্থ হ’ল শৰীৰৰ আকাৰ, উচ্চতা, ওজন আদিৰ পৰিমাণগত পৰিৱৰ্তন। ই বাহ্যিক আৰু মাপিব পৰা পৰিৱৰ্তন। বৃদ্ধি এক নিৰ্দিষ্ট বয়সলৈকে সংঘটিত হয় আৰু তাৰ পিছত ৰৈ যায়।
বিকাশ (Development)ৰ অৰ্থ হ’ল ব্যক্তিৰ সমগ্ৰ ব্যক্তিত্বৰ গুণগত পৰিৱৰ্তন। বিকাশৰ ভিতৰত শাৰীৰিক, মানসিক, ভাবমূলক, সামাজিক, নৈতিক আৰু ভাষাগত পৰিৱৰ্তন অন্তৰ্ভুক্ত। বিকাশ গৰ্ভাৱস্থাৰ পৰা মৃত্যুলৈকে চলি থাকে।
বিকাশৰ মূল নীতিসমূহ: (১) বিকাশ এক ক্ৰমিক প্ৰক্ৰিয়া, (২) বিকাশ এক সম্পূৰ্ণ প্ৰক্ৰিয়া, (৩) বিকাশৰ গতি ব্যক্তিভেদে ভিন্ন, (৪) বিকাশ সাধাৰণৰ পৰা বিশেষলৈ আগবাঢ়ে, (৫) বিকাশ মূৰৰ পৰা ভৰিলৈ (Cephalo-caudal) আৰু কেন্দ্ৰৰ পৰা প্ৰান্তলৈ (Proximo-distal) আগবাঢ়ে, (৬) বংশগতি আৰু পৰিৱেশৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ ফলত বিকাশ হয়।
মানৱ বিকাশৰ স্তৰসমূহ:
- গৰ্ভকালীন স্তৰ (Prenatal Stage) — গৰ্ভধাৰণৰ পৰা জন্মলৈকে (০-৯ মাহ)। ইয়াত জাইগট, ভ্ৰূণ আৰু ফিটাছ এই তিনিটা পৰ্যায় থাকে।
- শৈশৱ (Infancy) ০-২ বছৰ — দ্ৰুত শাৰীৰিক বৃদ্ধি, সংবেদনশীল-গাত্ৰিক বিকাশ, প্ৰাথমিক ভাষা শিকা, মাতৃৰ লগত আসক্তি গঢ়ি উঠে।
- প্ৰথম শৈশৱ (Early Childhood) ২-৬ বছৰ — ভাষাৰ দ্ৰুত বিকাশ, কল্পনা শক্তিৰ বৃদ্ধি, সামাজিক ক্ৰিয়াৰ আৰম্ভণি, খেলৰ বয়স।
- মধ্য তথা পৰৱৰ্তী শৈশৱ (Late Childhood) ৬-১২ বছৰ — তাৰ্কিক চিন্তাৰ বিকাশ, বিদ্যালয়ীয়া শিক্ষাৰ যুগ, সমবয়সীয়াৰ লগত সম্পৰ্ক, দলগত খেল।
- কৈশোৰ (Adolescence) ১২-১৮ বছৰ — যৌন পৰিপক্কতা, আত্মপৰিচয় গঢ়ি উঠা, ভাবমূলক উত্থান-পতন, “ঝড়-জুৱা”ৰ সময়।
- প্ৰাপ্তবয়স্ক (Adulthood) ১৮+ বছৰ — সামাজিক দায়িত্ব, বৃত্তি স্থিৰ কৰা, পৰিয়াল গঠন, পৰিপক্কতা প্ৰাপ্তি।
বিকাশৰ মাত্ৰাসমূহ: প্ৰতিটো স্তৰত শাৰীৰিক বিকাশ (উচ্চতা, ওজন, পেশী), মানসিক বিকাশ (বুদ্ধি, চিন্তা, স্মৃতি), ভাবমূলক বিকাশ (আনন্দ, ভয়, ক্ৰোধ, প্ৰেম), সামাজিক বিকাশ (সম্পৰ্ক, সহযোগিতা) আৰু ভাষাগত বিকাশ (শব্দ, বাক্য, ভাব প্ৰকাশ) সংঘটিত হয়।
প্ৰধান বিকাশ তত্ত্বসমূহ: জিন পিয়াজে (Jean Piaget)ৰ জ্ঞানমূলক বিকাশ তত্ত্ব (Sensorimotor, Pre-operational, Concrete operational, Formal operational); এৰিক এৰিকছন (Erik Erikson)ৰ মনোসামাজিক বিকাশৰ আঠ স্তৰ; লৰেন্স কোহলবাৰ্গ (Lawrence Kohlberg)ৰ নৈতিক বিকাশৰ ছয় স্তৰ — এই তত্ত্বসমূহে শিক্ষকক ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বয়স অনুযায়ী শিকন প্ৰক্ৰিয়া পৰিকল্পনা কৰাত সহায় কৰে।
শিক্ষাত প্ৰয়োগ: বিকাশৰ স্তৰৰ জ্ঞানে শিক্ষকক উপযুক্ত পাঠ্যক্ৰম, শিক্ষণ পদ্ধতি, মূল্যাঙ্কন কৌশল আৰু পথ-প্ৰদৰ্শন প্ৰদান কৰাত সহায় কৰে। প্ৰতিটো বয়সৰ শিশুৱে কেনে ধৰণৰ অভিজ্ঞতাৰ প্ৰয়োজন তাৰ ভিত্তিত শিক্ষা পৰিকল্পনা কৰিব পাৰি।
Summary
This chapter explains the concepts of Growth and Development, distinguishing growth as quantitative bodily change from development as qualitative change of the whole personality. It covers principles of development (continuity, individual differences, cephalo-caudal and proximo-distal directions), and describes the major stages — Prenatal, Infancy (0-2), Early Childhood (2-6), Late Childhood (6-12), Adolescence (12-18), and Adulthood — along with the physical, mental, emotional, social, and linguistic changes in each. Theories by Piaget, Erikson, and Kohlberg, and their educational implications, are discussed.
বৃদ্ধি আৰু বিকাশৰ পাৰ্থক্য
| আধাৰ | বৃদ্ধি (Growth) | বিকাশ (Development) |
|---|---|---|
| অৰ্থ | শৰীৰৰ আকাৰ, ওজন, উচ্চতাৰ পৰিমাণগত পৰিৱৰ্তন | সমগ্ৰ ব্যক্তিত্বৰ গুণগত পৰিৱৰ্তন |
| প্ৰকৃতি | পৰিমাণগত (Quantitative) | গুণগত (Qualitative) |
| মাপ | মাপিব পৰা যায় | প্ৰত্যক্ষভাৱে মাপিব নোৱাৰি |
| সময়সীমা | এক নিৰ্দিষ্ট বয়সত (প্ৰায় ১৮-২০ বছৰ) ৰৈ যায় | গৰ্ভাৱস্থাৰ পৰা মৃত্যুলৈকে চলি থাকে |
| পৰিসৰ | সংকীৰ্ণ — কেৱল শাৰীৰিক দিশ | বিস্তৃত — শাৰীৰিক, মানসিক, সামাজিক, ভাবমূলক, নৈতিক সকলো দিশ |
| সম্পৰ্ক | বিকাশৰ এটা অংশ | বৃদ্ধিতকৈ ব্যাপক ধাৰণা |
| উদাহৰণ | উচ্চতা ১০০ চে.মি.ৰ পৰা ১৫০ চে.মি. হোৱা | চিন্তাশক্তিৰ বিকাশ, ভাষা শিকা, সামাজিক দক্ষতা |
মানৱ বিকাশৰ স্তৰসমূহ
| স্তৰ | বয়স | মুখ্য বৈশিষ্ট্য |
|---|---|---|
| গৰ্ভকালীন (Prenatal) | গৰ্ভধাৰণৰ পৰা জন্মলৈকে (০-৯ মাহ) | জাইগট, ভ্ৰূণ আৰু ফিটাছ পৰ্যায়; অংগ-প্ৰত্যংগৰ গঠন |
| শৈশৱ (Infancy) | ০-২ বছৰ | দ্ৰুত শাৰীৰিক বৃদ্ধি; সংবেদন-গাত্ৰিক বিকাশ; প্ৰাথমিক ভাষা; মাতৃ-আসক্তি |
| প্ৰথম শৈশৱ (Early Childhood) | ২-৬ বছৰ | খেলৰ বয়স; ভাষাৰ দ্ৰুত বিকাশ; কল্পনাশক্তি; সামাজিকীকৰণৰ আৰম্ভণি |
| পৰৱৰ্তী/মধ্য শৈশৱ (Late Childhood) | ৬-১২ বছৰ | বিদ্যালয়ীয়া বয়স; তাৰ্কিক চিন্তা; দলগত খেল; নৈতিক বোধৰ বিকাশ |
| কৈশোৰ (Adolescence) | ১২-১৮ বছৰ | যৌন পৰিপক্কতা; আত্মপৰিচয় সন্ধান; ভাবমূলক ঝড়; বিমূৰ্ত চিন্তা |
| প্ৰাপ্তবয়স্ক (Adulthood) | ১৮ বছৰৰ ওপৰত | বৃত্তি স্থিৰীকৰণ; পৰিয়াল গঠন; সামাজিক দায়িত্ব; পৰিপক্কতা |
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ১: বৃদ্ধি বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ বৃদ্ধি (Growth) বুলিলে এজন ব্যক্তিৰ শৰীৰৰ আকাৰ, উচ্চতা, ওজন, অংগ-প্ৰত্যংগৰ পৰিমাণগত পৰিৱৰ্তনক বুজোৱা হয়। এই পৰিৱৰ্তন বাহ্যিক, প্ৰত্যক্ষ আৰু মাপিব পৰা। বৃদ্ধি এক নিৰ্দিষ্ট বয়সলৈকে (সাধাৰণতে ১৮-২০ বছৰলৈকে) সংঘটিত হয় আৰু তাৰ পিছত ৰৈ যায়।
প্ৰশ্ন ২: বিকাশ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ বিকাশ (Development) হ’ল এজন ব্যক্তিৰ সমগ্ৰ ব্যক্তিত্বৰ গুণগত পৰিৱৰ্তন। ইয়াৰ ভিতৰত শাৰীৰিক, মানসিক, ভাবমূলক, সামাজিক, নৈতিক আৰু ভাষাগত পৰিৱৰ্তন অন্তৰ্ভুক্ত। বিকাশ গৰ্ভাৱস্থাৰ পৰা আৰম্ভ হৈ মৃত্যুলৈকে অবিৰতভাৱে চলি থাকে। হাৰলকৰ মতে, “বিকাশ হ’ল প্ৰগতিশীল পৰিৱৰ্তনৰ এক ধাৰাবাহিক প্ৰক্ৰিয়া।”
প্ৰশ্ন ৩: বৃদ্ধি আৰু বিকাশৰ মাজৰ পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰঃ বৃদ্ধি কেৱল শাৰীৰিক পৰিমাণগত পৰিৱৰ্তন বুজায়, কিন্তু বিকাশ ব্যক্তিৰ সমগ্ৰ দিশৰ গুণগত পৰিৱৰ্তন বুজায়। বৃদ্ধি মাপিব পৰা যায়, বিকাশ মাপিব নোৱাৰি। বৃদ্ধি এক নিৰ্দিষ্ট বয়সত ৰৈ যায়, বিকাশ গোটেই জীৱন চলি থাকে। বিকাশ এক বহল ধাৰণা যাৰ ভিতৰত বৃদ্ধি অন্তৰ্ভুক্ত। (বিতং পাৰ্থক্যৰ বাবে ওপৰৰ table চাওক)।
প্ৰশ্ন ৪: বিকাশৰ মুখ্য নীতিসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ বিকাশৰ মুখ্য নীতিসমূহ হ’ল —
- ক্ৰমিকতাৰ নীতি: বিকাশ এক নিৰ্দিষ্ট ক্ৰম অনুসৰি হয়।
- সাম্যৰ নীতি: সকলো ব্যক্তিৰ বিকাশ একে ক্ৰমত হ’লেও গতি ভিন্ন হয়।
- সম্পূৰ্ণতাৰ নীতি: বিকাশ সমগ্ৰ ব্যক্তিত্বৰ এক সমন্বিত প্ৰক্ৰিয়া।
- দিশগত নীতি: বিকাশ মূৰৰ পৰা ভৰিলৈ (Cephalo-caudal) আৰু কেন্দ্ৰৰ পৰা প্ৰান্তলৈ (Proximo-distal) আগবাঢ়ে।
- সাধাৰণৰ পৰা বিশেষলৈ: প্ৰথমে সাধাৰণ ক্ৰিয়া, তাৰ পিছত বিশেষ আৰু সূক্ষ্ম ক্ৰিয়া হয়।
- বংশগতি আৰু পৰিৱেশৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া: দুয়োৰে যৌথ প্ৰভাৱত বিকাশ হয়।
- ব্যক্তিগত পাৰ্থক্য: প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ বিকাশৰ গতি ভিন্ন।
- বিকাশ এক জটিল প্ৰক্ৰিয়া: ইয়াত বহু কাৰক জড়িত।
প্ৰশ্ন ৫: মানৱ বিকাশৰ মুখ্য স্তৰসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ মানৱ বিকাশৰ মুখ্য স্তৰসমূহ হ’ল — (১) গৰ্ভকালীন স্তৰ (Prenatal Stage — গৰ্ভধাৰণৰ পৰা জন্মলৈকে), (২) শৈশৱ (Infancy — ০-২ বছৰ), (৩) প্ৰথম শৈশৱ (Early Childhood — ২-৬ বছৰ), (৪) পৰৱৰ্তী শৈশৱ (Late Childhood — ৬-১২ বছৰ), (৫) কৈশোৰ (Adolescence — ১২-১৮ বছৰ), আৰু (৬) প্ৰাপ্তবয়স্ক স্তৰ (Adulthood — ১৮ বছৰৰ ওপৰত)।
প্ৰশ্ন ৬: শৈশৱকালৰ (০-২ বছৰ) মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ শৈশৱকালৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল —
- শাৰীৰিক বিকাশ: দ্ৰুত হাৰত উচ্চতা আৰু ওজন বৃদ্ধি; দাঁত উলিওৱা; বহিব, থিয় হ’ব, খোজ কাঢ়িব শিকে।
- মানসিক বিকাশ: সংবেদনশীল-গাত্ৰিক বুদ্ধিৰ বিকাশ (পিয়াজেৰ Sensorimotor stage); বস্তু চিনাক্তকৰণ।
- ভাষাগত বিকাশ: ক্ৰন্দনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি প্ৰথম শব্দ, পাছত ছোট বাক্য।
- ভাবমূলক বিকাশ: আনন্দ, ভয়, ক্ৰোধ আদি প্ৰাথমিক আৱেগৰ প্ৰকাশ।
- সামাজিক বিকাশ: মাতৃৰ লগত আসক্তি; পৰিচিত আৰু অপৰিচিতৰ মাজত পাৰ্থক্য কৰিব শিকে।
প্ৰশ্ন ৭: প্ৰথম শৈশৱ (২-৬ বছৰ)ক “খেলৰ বয়স” কিয় বোলে?
উত্তৰঃ এই বয়সত শিশুৰ অধিকাংশ সময় খেল-ধেমালিত পাৰ হয়। খেলৰ মাধ্যমেৰে শিশুৱে শাৰীৰিক, মানসিক, সামাজিক আৰু ভাষাগত দক্ষতা অৰ্জন কৰে। সেয়েহে এই স্তৰক “খেলৰ বয়স” (Play age) বুলি কোৱা হয়। ইয়াত কল্পনাশক্তি, ভাষা, সামাজিকীকৰণ আৰু সৃজনশীলতাৰ দ্ৰুত বিকাশ হয়।
প্ৰশ্ন ৮: পৰৱৰ্তী শৈশৱ (৬-১২ বছৰ)ক “বিদ্যালয়ীয়া বয়স” কিয় কোৱা হয়?
উত্তৰঃ এই বয়সত শিশু আনুষ্ঠানিক বিদ্যালয়ীয়া শিক্ষা আৰম্ভ কৰে। তাৰ মূল ক্ৰিয়া বিদ্যালয়ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠে। শিকন, পঢ়া, লিখা, গণিতৰ ভেটি গঢ়ি উঠে। দলগত খেলত আগ্ৰহ বাঢ়ে, সমবয়সীয়া বন্ধুৰ লগত সম্পৰ্ক স্থাপন হয় আৰু তাৰ্কিক চিন্তাৰ বিকাশ হয়। সেয়েহে ইয়াক “বিদ্যালয়ীয়া বয়স” (School age) বুলি কোৱা হয়।
প্ৰশ্ন ৯: কৈশোৰক “ঝড়-জুৱাৰ স্তৰ” কিয় কোৱা হয়?
উত্তৰঃ মনোবিজ্ঞানী Stanley Hall-এ কৈশোৰক “Storm and Stress period” বা ঝড়-জুৱাৰ সময় বুলি কৈছে। এই স্তৰত যৌন পৰিপক্কতা আহে, হৰমোনৰ পৰিৱৰ্তনে শৰীৰ আৰু মন দুয়োটাত প্ৰভাৱ পেলায়। কিশোৰ-কিশোৰীৰ মাজত আৱেগিক উত্থান-পতন, দ্বন্দ্ব, বিদ্ৰোহ, আত্মপৰিচয় সন্ধান আৰু সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ অস্থিৰতা দেখা যায়। সেয়েহে ইয়াক ঝড়-জুৱাৰ স্তৰ কোৱা হয়।
প্ৰশ্ন ১০: কৈশোৰৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ কৈশোৰৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল —
- শাৰীৰিক ৰূপান্তৰ আৰু যৌন পৰিপক্কতা।
- বিমূৰ্ত আৰু তাৰ্কিক চিন্তাৰ বিকাশ (Formal operational stage)।
- আত্মপৰিচয় বনাম ভূমিকা বিভ্ৰান্তি (Erikson)।
- আৱেগিক অস্থিৰতা আৰু সংবেদনশীলতা।
- সমবয়সীয়াৰ গোটৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি।
- স্বাধীনতাৰ আকাংক্ষা আৰু কৰ্তৃত্বক প্ৰশ্ন কৰা।
- ভৱিষ্যৎ বৃত্তি আৰু আদৰ্শৰ কথা ভাবিবলৈ আৰম্ভ কৰা।
প্ৰশ্ন ১১: জিন পিয়াজেৰ জ্ঞানমূলক বিকাশৰ স্তৰসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ পিয়াজেৰ মতে, জ্ঞানমূলক বিকাশ চাৰিটা স্তৰত হয় —
- সংবেদন-গাত্ৰিক স্তৰ (Sensorimotor) ০-২ বছৰ: ইন্দ্ৰিয় আৰু গাত্ৰিক ক্ৰিয়াৰ মাধ্যমেৰে জ্ঞান অৰ্জন।
- প্ৰাক-ক্ৰিয়াত্মক স্তৰ (Pre-operational) ২-৭ বছৰ: ভাষা, প্ৰতীকৰ ব্যৱহাৰ, কিন্তু আত্মকেন্দ্ৰিক চিন্তা।
- মূৰ্ত-ক্ৰিয়াত্মক স্তৰ (Concrete operational) ৭-১১ বছৰ: মূৰ্ত বস্তুৰ ওপৰত তাৰ্কিক চিন্তা।
- আনুষ্ঠানিক-ক্ৰিয়াত্মক স্তৰ (Formal operational) ১১+ বছৰ: বিমূৰ্ত আৰু কাল্পনিক চিন্তা সম্ভৱ।
প্ৰশ্ন ১২: এৰিক এৰিকছনৰ মনোসামাজিক বিকাশৰ তত্ত্ব ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ এৰিকছনে জীৱনক আঠটা মনোসামাজিক স্তৰত ভাগ কৰিছে আৰু প্ৰতিটো স্তৰত এটা সংকট সমাধান কৰিব লাগে — (১) বিশ্বাস বনাম অবিশ্বাস (০-১), (২) স্বায়ত্তশাসন বনাম লজ্জা (১-৩), (৩) উদ্যোগ বনাম দোষবোধ (৩-৬), (৪) উদ্যম বনাম নিকৃষ্টতা (৬-১২), (৫) আত্মপৰিচয় বনাম ভূমিকা বিভ্ৰান্তি (১২-১৮), (৬) ঘনিষ্ঠতা বনাম একাকীত্ব (যৌৱন), (৭) উৎপাদনশীলতা বনাম স্থবিৰতা (মধ্যবয়স), (৮) আত্ম-সমন্বয় বনাম হতাশা (বৃদ্ধাৱস্থা)।
প্ৰশ্ন ১৩: কোহলবাৰ্গৰ নৈতিক বিকাশৰ তত্ত্বটো কি?
উত্তৰঃ লৰেন্স কোহলবাৰ্গে নৈতিক বিকাশক তিনিটা স্তৰ আৰু ছয়টা পৰ্যায়ত ভাগ কৰিছে — (ক) প্ৰাক-প্ৰথাগত স্তৰ (Pre-conventional): শাস্তি-আনুগত্য আৰু স্বাৰ্থ-ভিত্তিক অভিমুখ। (খ) প্ৰথাগত স্তৰ (Conventional): “ভাল ল’ৰা” আৰু আইন-শৃংখলা ভিত্তিক অভিমুখ। (গ) প্ৰাক-প্ৰথাগতোত্তৰ স্তৰ (Post-conventional): সামাজিক চুক্তি আৰু সাৰ্বজনীন নৈতিক নীতিৰ অভিমুখ।
প্ৰশ্ন ১৪: বিকাশৰ স্তৰৰ জ্ঞানৰ শৈক্ষিক গুৰুত্ব কি?
উত্তৰঃ বিকাশৰ স্তৰৰ জ্ঞানে শিক্ষাত নিম্নলিখিতভাৱে সহায় কৰে —
- বয়স অনুযায়ী উপযুক্ত পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত কৰাত সহায়।
- উপযুক্ত শিক্ষণ পদ্ধতি বাছনি কৰাত।
- ছাত্ৰৰ সমস্যা বুজি সঠিক পথ-প্ৰদৰ্শন দিয়াত।
- মূল্যাঙ্কন আৰু পৰীক্ষা পদ্ধতি বয়স-উপযোগী কৰিবলৈ।
- শ্ৰেণীকোঠাৰ বাতাবৰণ আৰু সহ-পাঠ্যক্ৰমিক ক্ৰিয়া পৰিকল্পনাত।
- অভিভাৱকক শিশু-পালনৰ পৰামৰ্শ দিয়াত।
- বিকাশৰ অসামঞ্জস্য আৰু বিচ্যুতি চিনাক্ত কৰাত।
প্ৰশ্ন ১৫: গৰ্ভকালীন স্তৰৰ তিনিটা পৰ্যায় কি কি?
উত্তৰঃ গৰ্ভকালীন স্তৰৰ তিনিটা পৰ্যায় হ’ল — (১) জাইগট পৰ্যায় (Germinal/Zygote) — গৰ্ভধাৰণৰ পৰা প্ৰথম দুসপ্তাহ; (২) ভ্ৰূণ পৰ্যায় (Embryonic) — তৃতীয়ৰ পৰা অষ্টম সপ্তাহলৈকে, এই সময়ত মুখ্য অংগ-প্ৰত্যংগ গঠন হয়; (৩) ফিটাছ পৰ্যায় (Fetal) — নৱম সপ্তাহৰ পৰা জন্মলৈকে, অংগসমূহ পৰিপক্ক হয় আৰু বৃদ্ধি দ্ৰুত হয়।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ — বহু বিকল্পযুক্ত (MCQ)
১. বৃদ্ধি হ’ল —
(ক) গুণগত পৰিৱৰ্তন (খ) পৰিমাণগত পৰিৱৰ্তন (গ) মানসিক পৰিৱৰ্তন (ঘ) সামাজিক পৰিৱৰ্তন
উত্তৰঃ (খ) পৰিমাণগত পৰিৱৰ্তন।
২. শৈশৱ স্তৰৰ বয়সসীমা হ’ল —
(ক) ০-২ বছৰ (খ) ২-৬ বছৰ (গ) ৬-১২ বছৰ (ঘ) ১২-১৮ বছৰ
উত্তৰঃ (ক) ০-২ বছৰ।
৩. “Storm and Stress period” বুলি কোন স্তৰক কোৱা হয়?
(ক) শৈশৱ (খ) প্ৰথম শৈশৱ (গ) কৈশোৰ (ঘ) প্ৰাপ্তবয়স্ক
উত্তৰঃ (গ) কৈশোৰ।
৪. পিয়াজেৰ Formal Operational Stage আৰম্ভ হয় —
(ক) ২ বছৰ (খ) ৭ বছৰ (গ) ১১ বছৰ (ঘ) ১৮ বছৰ
উত্তৰঃ (গ) ১১ বছৰ।
৫. মনোসামাজিক বিকাশৰ তত্ত্ব দিছিল —
(ক) পিয়াজে (খ) এৰিকছন (গ) কোহলবাৰ্গ (ঘ) ফ্ৰয়েড
উত্তৰঃ (খ) এৰিকছন।
৬. বিকাশৰ “মূৰৰ পৰা ভৰিলৈ” দিশৰ নাম —
(ক) Proximo-distal (খ) Cephalo-caudal (গ) Disto-proximal (ঘ) Caudal-cephalo
উত্তৰঃ (খ) Cephalo-caudal।
৭. “খেলৰ বয়স” বুলি কোৱা হয় —
(ক) ০-২ বছৰ (খ) ২-৬ বছৰ (গ) ৬-১২ বছৰ (ঘ) ১২-১৮ বছৰ
উত্তৰঃ (খ) ২-৬ বছৰ।
খালী ঠাই পূৰণ কৰা
- বৃদ্ধি হ’ল ______ পৰিৱৰ্তন। (উত্তৰঃ পৰিমাণগত)
- বিকাশ ______ৰ পৰা মৃত্যুলৈকে চলি থাকে। (উত্তৰঃ গৰ্ভাৱস্থা)
- কৈশোৰৰ বয়সসীমা ______ বছৰ। (উত্তৰঃ ১২-১৮)
- ______ৰ মতে নৈতিক বিকাশ ছয়টা পৰ্যায়ত হয়। (উত্তৰঃ কোহলবাৰ্গ)
- পিয়াজেৰ ______ স্তৰত শিশুৱে বিমূৰ্ত চিন্তা কৰিব পাৰে। (উত্তৰঃ Formal Operational)
- এৰিকছনৰ মতে কৈশোৰৰ সংকট হ’ল ______ বনাম ভূমিকা বিভ্ৰান্তি। (উত্তৰঃ আত্মপৰিচয়)
- গৰ্ভকালীন স্তৰৰ তৃতীয় পৰ্যায়ক ______ পৰ্যায় বোলে। (উত্তৰঃ ফিটাছ)
- “Storm and Stress period” শব্দটো ______এ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। (উত্তৰঃ Stanley Hall)
আশা কৰিছোঁ এই অধ্যায়ৰ প্ৰশ্নোত্তৰে আপোনাৰ HSLC/HS পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতিত সহায় কৰিব। আন অধ্যায়ৰ বাবে HSLC Guru চাওক।