Class 11 Biology Chapter 4 — প্ৰাণী ৰাজ্য (Animal Kingdom)
নমস্কাৰ প্ৰিয় শিক্ষাৰ্থী সকল! HSLC Guru-লৈ আদৰণি জনাইছোঁ। আজি আমি ASSEB (Assam State School Education Board)-ৰ Class 11 Biology-ৰ Chapter 4 — প্ৰাণী ৰাজ্য (Animal Kingdom) ৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰ, সাৰাংশ, MCQ আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ টোকা অসমীয়া ভাষাত আলোচনা কৰিম। এই অধ্যায়টোত প্ৰাণীৰাজ্যৰ বিভিন্ন ফাইলামৰ শ্ৰেণীবিভাজন, বৈশিষ্ট্য আৰু উদাহৰণ সম্পৰ্কে বিস্তাৰিতভাৱে শিকিব পাৰিবা।
সাৰাংশ (Summary in Assamese)
প্ৰাণী ৰাজ্যত প্ৰায় ১৫ লাখতকৈও অধিক প্ৰজাতিৰ প্ৰাণী আছে আৰু এই বিশাল বৈচিত্ৰ্যক বুজিবলৈ শ্ৰেণীবিভাজন অপৰিহাৰ্য। প্ৰাণীসকলক শ্ৰেণীবিভাজন কৰাৰ মূল ভিত্তি কেইটামান হ’ল— কোষীয় সংগঠনৰ স্তৰ (কোষীয় স্তৰ, কলা স্তৰ, অংগ স্তৰ আৰু অংগ-তন্ত্ৰ স্তৰ), প্ৰতিসাম্য (অপ্ৰতিসম, অৰীয় প্ৰতিসাম্য আৰু দ্বিপাৰ্শ্ব প্ৰতিসাম্য), জীৱাণুস্তৰ (দ্বি-জীৱাণুস্তৰীয় বা triploblastic আৰু ত্ৰি-জীৱাণুস্তৰীয় বা triploblastic), সিলোম বা দেহগহ্বৰ (acoelomate বা সিলোমবিহীন, pseudocoelomate বা ছদ্ম-সিলোমিক, coelomate বা প্ৰকৃত সিলোমিক), খণ্ডায়ন (segmentation) আৰু পৃষ্ঠৰজ্জু বা notochord-ৰ উপস্থিতি/অনুপস্থিতি। এই বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি প্ৰাণীসকলক বিভিন্ন ফাইলামত ভাগ কৰা হৈছে।
অমেৰুদণ্ডী ফাইলামসমূহ: ফাইলাম Porifera (স্পঞ্জ) ছিদ্ৰযুক্ত দেহ আৰু কোষীয় স্তৰৰ সংগঠন প্ৰদৰ্শন কৰে; উদাহৰণ — Sycon, Spongilla। ফাইলাম Coelenterata/Cnidaria (Hydra, Jellyfish) অৰীয় প্ৰতিসম, দ্বি-জীৱাণুস্তৰীয় আৰু cnidoblast কোষযুক্ত। ফাইলাম Ctenophora (চানি জেলী) সাগৰীয়, অৰীয় প্ৰতিসম আৰু bioluminescence প্ৰদৰ্শন কৰে। ফাইলাম Platyhelminthes (চেপেটা কৃমি — Planaria, Taenia) দ্বিপাৰ্শ্ব প্ৰতিসম, ত্ৰি-জীৱাণুস্তৰীয় আৰু সিলোমবিহীন। ফাইলাম Aschelminthes (গোলকৃমি — Ascaris) ছদ্ম-সিলোমিক। ফাইলাম Annelida (কেঁচু, জোক) প্ৰকৃত সিলোমিক আৰু প্ৰকৃত খণ্ডায়িত। ফাইলাম Arthropoda বৃহত্তম ফাইলাম, যাৰ দেহ chitin-যুক্ত exoskeleton-এ আবৃত (পৰৱা, কেকোৰা)। ফাইলাম Mollusca (শামুক, অক্টোপাছ) মৃদু দেহ আৰু calcareous shell-যুক্ত। ফাইলাম Echinodermata (তৰাকীট) সাগৰীয়, water vascular system-যুক্ত। ফাইলাম Hemichordataৰ stomochord আছে।
ফাইলাম Chordata-ৰ মূল বৈশিষ্ট্য চাৰিটা — notochord, পৃষ্ঠীয় ফোঁপোলা স্নায়ুৰজ্জু, ফেৰিঞ্জিয়েল ক্লেফট আৰু পোষ্ট-এনেল টেইল। Chordata-ক তিনিটা উপ-ফাইলামত ভাগ কৰা হৈছে— Urochordata (Ascidia — কেৱল লাৰ্ভা অৱস্থাত notochord থাকে), Cephalochordata (Branchiostoma — সমগ্ৰ জীৱনত notochord থাকে) আৰু Vertebrata (notochord ভাৰ্টিব্ৰেল কলামত পৰিৱৰ্তিত হয়)।
মেৰুদণ্ডী প্ৰাণীৰ শ্ৰেণীসমূহ: Cyclostomata (Petromyzon — চোচা মুখ, চোয়াল নাই), Pisces মাছ — Chondrichthyes (কাৰ্টিলেজযুক্ত মাছ, যেনে— Scoliodon) আৰু Osteichthyes (অস্থিযুক্ত মাছ, যেনে— Labeo, Catla), Amphibia উভচৰ (ভেকুলী, Salamander), Reptilia সৰীসৃপ (সাপ, কাছ, কুমীৰ — শুকান scale-যুক্ত ত্বক), Aves পক্ষী (পাখিযুক্ত, বায়ুথলি আৰু চোঁচ থাকে) আৰু Mammalia স্তন্যপায়ী (লোম, স্তন গ্ৰন্থি আৰু সাতটা চাৰ্ভিকেল কশেৰুকা — মানুহ, বাঘ, তিমি আদি)। স্তন্যপায়ী প্ৰাণী সাধাৰণতে homoeothermic আৰু viviparous।
Summary (English)
The animal kingdom contains over 1.5 million species classified using fundamental criteria such as levels of organisation (cellular, tissue, organ, organ-system), symmetry (asymmetrical, radial, bilateral), germ layers (diploblastic or triploblastic), the nature of the coelom (acoelomate, pseudocoelomate, coelomate), segmentation, and the presence or absence of a notochord. Invertebrate phyla include Porifera (sponges with pores), Coelenterata/Cnidaria (Hydra, jellyfish with cnidoblasts), Ctenophora (comb jellies), Platyhelminthes (flatworms), Aschelminthes (roundworms), Annelida (segmented worms), Arthropoda (the largest phylum, with chitinous exoskeleton), Mollusca (soft-bodied with calcareous shell), Echinodermata (with water vascular system), and Hemichordata. Phylum Chordata is characterised by notochord, dorsal hollow nerve cord, pharyngeal slits, and post-anal tail; it is divided into Urochordata, Cephalochordata, and Vertebrata. Vertebrate classes are Cyclostomata, Pisces (Chondrichthyes and Osteichthyes), Amphibia, Reptilia, Aves, and Mammalia, with mammals being warm-blooded, viviparous animals possessing hair and mammary glands.
প্ৰশ্ন-উত্তৰ (Questions and Answers)
এক নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন (1 Mark Questions)
প্ৰশ্ন ১। প্ৰাণী ৰাজ্যৰ সৰ্ববৃহৎ ফাইলাম কোনটো?
উত্তৰঃ Arthropoda প্ৰাণী ৰাজ্যৰ সৰ্ববৃহৎ ফাইলাম।
প্ৰশ্ন ২। Notochord কাক বোলে?
উত্তৰঃ ভ্ৰূণীয় বিকাশৰ সময়ত গঠন হোৱা পৃষ্ঠীয় কঠিন কিন্তু নমনীয় ৰজ্জুকে notochord বোলে।
প্ৰশ্ন ৩। Cnidoblast কোষ কোন ফাইলামৰ প্ৰাণীত পোৱা যায়?
উত্তৰঃ ফাইলাম Coelenterata (Cnidaria)-ৰ প্ৰাণীত cnidoblast কোষ পোৱা যায়।
প্ৰশ্ন ৪। Water vascular system কোন ফাইলামত পোৱা যায়?
উত্তৰঃ ফাইলাম Echinodermata-ৰ প্ৰাণীত water vascular system পোৱা যায়।
প্ৰশ্ন ৫। Diploblastic প্ৰাণী মানে কি?
উত্তৰঃ যিবোৰ প্ৰাণীৰ ভ্ৰূণত মাত্ৰ দুটা জীৱাণু স্তৰ (ectoderm আৰু endoderm) থাকে, সিহঁতক diploblastic প্ৰাণী বোলে।
প্ৰশ্ন ৬। Pseudocoelomate প্ৰাণীৰ এটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ Ascaris (গোলকৃমি) এটা pseudocoelomate প্ৰাণী।
প্ৰশ্ন ৭। Aves শ্ৰেণীৰ প্ৰাণীৰ এটা মূল বৈশিষ্ট্য কি?
উত্তৰঃ Aves শ্ৰেণীৰ প্ৰাণীৰ দেহত পাখি (feathers) থাকে আৰু আগৰ পাল ডেউকালৈ পৰিৱৰ্তিত হয়।
প্ৰশ্ন ৮। Mammary গ্ৰন্থি কোন শ্ৰেণীৰ প্ৰাণীত পোৱা যায়?
উত্তৰঃ Mammalia শ্ৰেণীৰ প্ৰাণীত mammary গ্ৰন্থি পোৱা যায়।
প্ৰশ্ন ৯। Cyclostomata-ৰ এটা উদাহৰণ লিখা।
উত্তৰঃ Petromyzon (lamprey) Cyclostomata-ৰ এটা উদাহৰণ।
প্ৰশ্ন ১০। Chondrichthyes আৰু Osteichthyes-ৰ মূল পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰঃ Chondrichthyes-ৰ কঙ্কাল cartilage-ৰে গঠিত আৰু Osteichthyes-ৰ কঙ্কাল হাড়ৰ (bone) দ্বাৰা গঠিত।
দুই/তিনি নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন (2-3 Marks Questions)
প্ৰশ্ন ১১। Coelom-ৰ ভিত্তিত প্ৰাণীসকলক কেইটা ভাগত ভাগ কৰা হয়, ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ Coelom বা দেহগহ্বৰৰ ভিত্তিত প্ৰাণীসকলক তিনিটা ভাগত ভাগ কৰা হয়—
(ক) Acoelomate: দেহগহ্বৰ নথকা প্ৰাণী। উদাহৰণ — Platyhelminthes।
(খ) Pseudocoelomate: দেহগহ্বৰ থাকে কিন্তু mesoderm-ৰ দ্বাৰা সম্পূৰ্ণৰূপে আবৃত নহয়। উদাহৰণ — Aschelminthes।
(গ) Coelomate: প্ৰকৃত দেহগহ্বৰ থাকে যি mesoderm-ৰ দ্বাৰা আবৃত। উদাহৰণ — Annelida, Arthropoda, Chordata।
প্ৰশ্ন ১২। ফাইলাম Porifera-ৰ চাৰিটা প্ৰধান বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ ফাইলাম Porifera-ৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ —
(ক) দেহত অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ ছিদ্ৰ (ostia) আৰু এটা ডাঙৰ ছিদ্ৰ (osculum) থাকে।
(খ) কোষীয় স্তৰৰ সংগঠন থাকে আৰু কলা গঠন নহয়।
(গ) Choanocyte বা collar কোষ থাকে যিয়ে পানী প্ৰৱাহিত কৰে।
(घ) Spicule বা spongin তন্তু দ্বাৰা গঠিত কঙ্কাল থাকে। উদাহৰণ — Sycon, Spongilla।
প্ৰশ্ন ১৩। Bilateral symmetry আৰু Radial symmetry-ৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ Bilateral symmetry-ত দেহক যিকোনো এটা সমতলেৰে দুটা সমান অংশত ভাগ কৰিব পাৰি (যেনে— মানুহ, পোক)। Radial symmetry-ত দেহৰ মাজৰ অক্ষৰ চাৰিও ফালে ভাগসমূহ সমভাৱে সজ্জিত হয় আৰু যিকোনো অক্ষীয় সমতলেৰে দুটা সমান অংশত ভাগ কৰিব পাৰি (যেনে— Hydra, তৰাকীট)।
প্ৰশ্ন ১৪। ফাইলাম Arthropoda-ৰ চাৰিটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ ফাইলাম Arthropoda-ৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ —
(ক) দেহ chitin-যুক্ত exoskeleton-এ আবৃত।
(খ) দেহ মূৰ, বক্ষ আৰু উদৰত বিভক্ত।
(গ) সংযুক্ত পাল (jointed appendages) থাকে।
(ঘ) উন্মুক্ত ৰক্ত সংবহন তন্ত্ৰ থাকে আৰু শ্বসন trachea, gill বা book-lung-ৰ দ্বাৰা ঘটে। উদাহৰণ — চিংৰি, পৰৱা।
প্ৰশ্ন ১৫। Diploblastic আৰু Triploblastic প্ৰাণীৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ Diploblastic প্ৰাণীৰ ভ্ৰূণত দুটা জীৱাণু স্তৰ — ectoderm আৰু endoderm থাকে, মাজত mesoglea থাকে (যেনে— Coelenterata)। Triploblastic প্ৰাণীৰ তিনিটা জীৱাণু স্তৰ — ectoderm, mesoderm আৰু endoderm থাকে (যেনে— Platyhelminthes-ৰ পৰা Chordata পৰ্যন্ত)।
প্ৰশ্ন ১৬। ফাইলাম Mollusca-ৰ মূল বৈশিষ্ট্য কি?
উত্তৰঃ ফাইলাম Mollusca-ৰ প্ৰাণী সাধাৰণতে মৃদু-দেহী, দ্বিপাৰ্শ্ব প্ৰতিসম আৰু coelomate। দেহ মূৰ, peshi-যুক্ত পদ আৰু visceral hump-ত বিভক্ত। দেহ এটা calcareous shell-এ আবৃত। শ্বসন gill (ctenidium)-ৰ দ্বাৰা ঘটে। উদাহৰণ — Pila, Octopus, শামুক।
পাঁচ/সাত নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন (5-7 Marks Questions)
প্ৰশ্ন ১৭। ফাইলাম Chordata-ৰ চাৰিটা মূল বৈশিষ্ট্য বৰ্ণনা কৰা আৰু ইয়াৰ উপ-ফাইলামসমূহ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ ফাইলাম Chordata-ৰ চাৰিটা মূল বৈশিষ্ট্য —
(ক) Notochord: ভ্ৰূণীয় বিকাশৰ সময়ত পৃষ্ঠীয়ভাৱে গঠিত হোৱা কঠিন কিন্তু নমনীয় ৰজ্জু।
(খ) Dorsal hollow nerve cord: পৃষ্ঠীয় ফোঁপোলা স্নায়ুৰজ্জু থাকে।
(গ) Pharyngeal gill slits: গলবিলত ফেৰিঞ্জিয়েল ক্লেফট বা ছিদ্ৰ থাকে।
(ঘ) Post-anal tail: পায়ুদ্বাৰৰ পিছত নেজ থাকে।
উপ-ফাইলামসমূহ —
(i) Urochordata: notochord কেৱল লাৰ্ভাৰ নেজত থাকে। উদাহৰণ — Ascidia।
(ii) Cephalochordata: notochord সমগ্ৰ জীৱনত মূৰৰ পৰা নেজলৈ থাকে। উদাহৰণ — Branchiostoma (Amphioxus)।
(iii) Vertebrata: notochord পৰৱৰ্তী সময়ত vertebral column-লৈ পৰিৱৰ্তিত হয়। উদাহৰণ — মাছ, ভেকুলী, সাপ, চৰাই, মানুহ।
প্ৰশ্ন ১৮। মেৰুদণ্ডী প্ৰাণীৰ সাতটা শ্ৰেণী বৈশিষ্ট্যসহ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ মেৰুদণ্ডী প্ৰাণীৰ মুখ্য শ্ৰেণীসমূহ —
(ক) Cyclostomata: চোয়াল নথকা গোলাকাৰ চোচা মুখ। উদাহৰণ — Petromyzon, Myxine।
(খ) Chondrichthyes: কাৰ্টিলেজযুক্ত মাছ, placoid scale, swim bladder নাই। উদাহৰণ — Scoliodon, Pristis।
(গ) Osteichthyes: হাড়ৰ কঙ্কালযুক্ত মাছ, swim bladder থাকে। উদাহৰণ — Labeo, Catla, Hippocampus।
(ঘ) Amphibia: ত্বক চিকণ আৰু গ্ৰন্থিযুক্ত, পানী আৰু স্থল উভয় ঠাইত বাস। উদাহৰণ — ভেকুলী, Salamander।
(ঙ) Reptilia: শুকান, scale-যুক্ত ত্বক, ডিম্বপ্ৰসৱী, শীতল-ৰক্তীয়। উদাহৰণ — সাপ, কাছ, কুমীৰ।
(চ) Aves: পাখিযুক্ত দেহ, বায়ুথলি, উষ্ণ-ৰক্তীয়, চোঁচ থাকে। উদাহৰণ — কাউৰী, ময়ূৰ।
(ছ) Mammalia: লোম, mammary গ্ৰন্থি, ৭টা চাৰ্ভিকেল কশেৰুকা, viviparous। উদাহৰণ — মানুহ, বাঘ, তিমি।
প্ৰশ্ন ১৯। ফাইলাম Annelida আৰু Arthropoda-ৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ দুয়োটা ফাইলামৰ মাজত পাৰ্থক্য —
(ক) Annelida-ৰ দেহত chitin-যুক্ত exoskeleton নাথাকে; Arthropoda-ত chitin-যুক্ত exoskeleton থাকে।
(খ) Annelida-ৰ খণ্ডায়ন প্ৰকৃত (metameric segmentation); Arthropoda-ৰ দেহ মূৰ, বক্ষ, উদৰত বিভক্ত।
(গ) Annelida-ত setae বা parapodia লোকোমোচনত সহায় কৰে; Arthropoda-ত jointed appendages থাকে।
(ঘ) Annelida-ত বদ্ধ ৰক্ত সংবহন তন্ত্ৰ; Arthropoda-ত উন্মুক্ত ৰক্ত সংবহন তন্ত্ৰ।
(ঙ) Annelida-ৰ শ্বসন ত্বকৰ দ্বাৰা; Arthropoda-ৰ শ্বসন trachea, gill বা book-lung-ৰ দ্বাৰা।
(চ) উদাহৰণ — Annelida: কেঁচু, জোক; Arthropoda: পৰৱা, চিংৰি।
প্ৰশ্ন ২০। প্ৰাণী শ্ৰেণীবিভাজনৰ মূল ভিত্তিসমূহ বিস্তাৰিতভাৱে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ প্ৰাণী শ্ৰেণীবিভাজনৰ ভিত্তিসমূহ —
(ক) সংগঠনৰ স্তৰ: কোষীয় স্তৰ (Porifera), কলা স্তৰ (Coelenterata), অংগ স্তৰ (Platyhelminthes), অংগ-তন্ত্ৰ স্তৰ (Annelida আৰু পৰৱৰ্তী)।
(খ) প্ৰতিসাম্য: অপ্ৰতিসম (sponge), অৰীয় (Hydra), দ্বিপাৰ্শ্ব (মানুহ)।
(গ) জীৱাণু স্তৰ: Diploblastic (Coelenterata) আৰু Triploblastic (Platyhelminthes-ৰ পিছৰ সকলো)।
(ঘ) Coelom: Acoelomate, Pseudocoelomate, Coelomate।
(ঙ) খণ্ডায়ন: দেহ ক্ৰমিক খণ্ডত বিভক্ত হ’লে metameric segmentation বুলি কয় (Annelida)।
(চ) Notochord: notochord-ৰ উপস্থিতি/অনুপস্থিতি অনুসৰি Chordata আৰু Non-chordata-ত ভাগ কৰা হয়।
প্ৰশ্ন ২১। Reptilia আৰু Aves-ৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ পাৰ্থক্য —
(ক) Reptilia শীতল-ৰক্তীয় (poikilothermic); Aves উষ্ণ-ৰক্তীয় (homoeothermic)।
(খ) Reptilia-ৰ ত্বক শুকান আৰু scale-যুক্ত; Aves-ৰ দেহ পাখিৰে আবৃত।
(গ) Reptilia-ৰ দাঁত থাকে; Aves-ৰ চোঁচ থাকে দাঁত নাথাকে।
(ঘ) Reptilia-ৰ হৃদপিণ্ড অসম্পূৰ্ণ চাৰি-প্ৰকোষ্ঠযুক্ত (কুমীৰৰ বাহিৰে); Aves-ৰ সম্পূৰ্ণ চাৰি-প্ৰকোষ্ঠযুক্ত হৃদপিণ্ড থাকে।
(ঙ) Reptilia-ৰ ফুসফুস সাধাৰণ; Aves-ৰ বায়ুথলি (air sac) থাকে যিয়ে উৰাত সহায় কৰে।
(চ) উদাহৰণ — Reptilia: সাপ, কাছ, কুমীৰ; Aves: কাউৰী, ময়ূৰ, কুকুৰা।
বহুনিৰ্বাচনী প্ৰশ্ন (Multiple Choice Questions – MCQ)
১। প্ৰাণী ৰাজ্যৰ সৰ্ববৃহৎ ফাইলাম কোনটো?
(ক) Mollusca (খ) Arthropoda (গ) Chordata (ঘ) Annelida
উত্তৰঃ (খ) Arthropoda
২। Cnidoblast কোষ কোন ফাইলামত পোৱা যায়?
(ক) Porifera (খ) Coelenterata (গ) Platyhelminthes (ঘ) Annelida
উত্তৰঃ (খ) Coelenterata
৩। Water vascular system কোন ফাইলামৰ বৈশিষ্ট্য?
(ক) Mollusca (খ) Annelida (গ) Echinodermata (ঘ) Hemichordata
উত্তৰঃ (গ) Echinodermata
৪। Pseudocoelomate প্ৰাণীৰ উদাহৰণ হ’ল—
(ক) Hydra (খ) Ascaris (গ) কেঁচু (ঘ) তৰাকীট
উত্তৰঃ (খ) Ascaris
৫। Notochord কোন উপ-ফাইলামত সমগ্ৰ জীৱনত থাকে?
(ক) Urochordata (খ) Cephalochordata (গ) Vertebrata (ঘ) Hemichordata
উত্তৰঃ (খ) Cephalochordata
৬। চোয়াল নথকা মেৰুদণ্ডী প্ৰাণীৰ শ্ৰেণী হ’ল—
(ক) Pisces (খ) Cyclostomata (গ) Amphibia (ঘ) Reptilia
উত্তৰঃ (খ) Cyclostomata
৭। তলৰ কোনটো Chondrichthyes-ৰ উদাহৰণ?
(ক) Labeo (খ) Catla (গ) Scoliodon (ঘ) Hippocampus
উত্তৰঃ (গ) Scoliodon
৮। Mammary গ্ৰন্থি পোৱা যায়—
(ক) Aves-ত (খ) Reptilia-ত (গ) Mammalia-ত (ঘ) Amphibia-ত
উত্তৰঃ (গ) Mammalia-ত
৯। Diploblastic প্ৰাণীৰ উদাহৰণ হ’ল—
(ক) Hydra (খ) Planaria (গ) Ascaris (ঘ) কেঁচু
উত্তৰঃ (ক) Hydra
১০। উন্মুক্ত ৰক্ত সংবহন তন্ত্ৰ পোৱা যায়—
(ক) Annelida-ত (খ) Arthropoda-ত (গ) Chordata-ত (ঘ) Echinodermata-ত
উত্তৰঃ (খ) Arthropoda-ত
খালী ঠাই পূৰণ কৰা (Fill in the Blanks)
১। Spongilla _______ ফাইলামৰ অন্তৰ্গত।
উত্তৰঃ Porifera
২। Hydra _______ প্ৰতিসাম্য প্ৰদৰ্শন কৰে।
উত্তৰঃ অৰীয় (Radial)
৩। _______ ফাইলামৰ প্ৰাণীত প্ৰকৃত খণ্ডায়ন (metameric segmentation) দেখা যায়।
উত্তৰঃ Annelida
৪। Mammalia শ্ৰেণীৰ প্ৰাণীৰ _______ টা চাৰ্ভিকেল কশেৰুকা থাকে।
উত্তৰঃ ৭ (সাত)
৫। Amphioxus _______ উপ-ফাইলামৰ অন্তৰ্গত।
উত্তৰঃ Cephalochordata
সঁচা/মিছা (True / False)
১। Porifera-ৰ প্ৰাণী কলা স্তৰৰ সংগঠন প্ৰদৰ্শন কৰে। — মিছা (কোষীয় স্তৰৰ সংগঠন)
২। Arthropoda প্ৰাণী ৰাজ্যৰ সৰ্ববৃহৎ ফাইলাম। — সঁচা
৩। Aves শ্ৰেণীৰ প্ৰাণী শীতল-ৰক্তীয়। — মিছা (উষ্ণ-ৰক্তীয়)
৪। Echinodermata-ৰ প্ৰাণীত water vascular system থাকে। — সঁচা
৫। Petromyzon Mammalia শ্ৰেণীৰ প্ৰাণী। — মিছা (Cyclostomata)
শব্দাৰ্থ (Glossary)
| শব্দ (Term) | অসমীয়া অৰ্থ |
|---|---|
| Notochord | পৃষ্ঠৰজ্জু |
| Coelom | দেহগহ্বৰ |
| Symmetry | প্ৰতিসাম্য |
| Diploblastic | দ্বি-জীৱাণুস্তৰীয় |
| Triploblastic | ত্ৰি-জীৱাণুস্তৰীয় |
| Segmentation | খণ্ডায়ন |
| Cnidoblast | দংশন কোষ |
| Exoskeleton | বাহ্যিক কঙ্কাল |
| Vertebrata | মেৰুদণ্ডী |
| Invertebrata | অমেৰুদণ্ডী |
| Mammary gland | স্তন গ্ৰন্থি |
| Pharyngeal slit | ফেৰিঞ্জিয়েল ছিদ্ৰ |
| Viviparous | সজীৱ-প্ৰসৱী |
| Oviparous | ডিম্বপ্ৰসৱী |
| Homoeothermic | উষ্ণ-ৰক্তীয় |
| Poikilothermic | শীতল-ৰক্তীয় |
| Water vascular system | জল-সংবাহী তন্ত্ৰ |
| Choanocyte | কলাৰ কোষ |
| Bioluminescence | জৈৱ-আভা |
| Metameric segmentation | প্ৰকৃত খণ্ডায়ন |
অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ টোকা (Important Notes)
১। ফাইলাম Ctenophora সাগৰীয় প্ৰাণী, ইহঁতৰ দেহত আঁশৰ দৰে আঠটা ciliated comb plates থাকে যাৰ সহায়ত গতিশীল হয়। উদাহৰণ — Pleurobrachia, Ctenoplana।
২। ফাইলাম Hemichordata-ৰ প্ৰাণীৰ অগ্ৰভাগত stomochord নামৰ এক ক্ষুদ্ৰ নাল-সদৃশ গঠন থাকে যাক পূৰ্বতে notochord-ৰ সমতুল্য বুলি ভবা হৈছিল। উদাহৰণ — Balanoglossus, Saccoglossus।
৩। Acoelomate প্ৰাণীৰ উদাহৰণ — Planaria, Taenia (Platyhelminthes)। ইহঁতৰ দেহগহ্বৰ নথকাৰ বাবে দেহৰ ভিতৰৰ অংগসমূহ parenchyma কলাৰ মাজত স্থিত হৈ থাকে।
৪। Mammalia শ্ৰেণীৰ প্ৰাণীৰ মূল বৈশিষ্ট্যবোৰ হ’ল — দেহত লোম থাকে, mammary গ্ৰন্থিৰ সহায়ত পোৱালিক গাখীৰ পান কৰোৱায়, বাহ্যিক কাণ (pinna) থাকে, ৭টা চাৰ্ভিকেল কশেৰুকা থাকে, ফুসফুসৰ দ্বাৰা শ্বসন কৰে আৰু সাধাৰণতে viviparous (Echidna আৰু Platypus oviparous)।
আশা কৰোঁ এই অধ্যায়টোৱে তোমালোকক ASSEB Class 11 Biology-ৰ Chapter 4 — প্ৰাণী ৰাজ্যৰ পৰীক্ষা প্ৰস্তুতিত সহায় কৰিব। অধিক অধ্যয়ন সামগ্ৰীৰ বাবে HSLC Guru-ৰ লগত থাকা।