গতি আৰু চলন
HSLC Guru ৰ ASSEB Class 11 Biology অধ্যায়ন পৃষ্ঠালৈ আদৰণি জনাইছোঁ। এই পৃষ্ঠাত আমি অসম বিদ্যালয় শিক্ষা পৰিষদ (ASSEB) ৰ একাদশ শ্ৰেণীৰ জীৱবিজ্ঞানৰ বিংশতিতম অধ্যায় গতি আৰু চলন (Locomotion and Movement) ৰ সম্পূৰ্ণ অসমীয়া মাধ্যমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী, প্ৰশ্নোত্তৰ, MCQ, খালী ঠাই পূৰণ, সঁচা/মিছা আৰু শব্দাৰ্থ আলোচনা কৰিছোঁ। এই অধ্যায়টোত মানৱ শৰীৰৰ বিভিন্ন ধৰণৰ গতি, পেশীৰ গাঁথনি আৰু সংকোচন প্ৰক্ৰিয়া, কংকাল তন্ত্ৰ, সন্ধি আৰু বিভিন্ন ৰোগৰ বিষয়ে বিশদভাৱে আলোচনা কৰা হৈছে। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতিৰ বাবে এইটো এক উপযোগী সম্পদ।সাৰাংশ
গতিৰ প্ৰকাৰ: জীৱকোষৰ প্ৰোটোপ্লাজম বা শৰীৰৰ অংগ-প্ৰত্যংগৰ স্থান পৰিৱৰ্তনকে গতি (Movement) বোলে। মানৱ শৰীৰত মূলতঃ তিনি প্ৰকাৰৰ গতি দেখা যায় — অ্যামিবইড গতি (Amoeboid movement), যিটো লিউকোচাইট আৰু মেক্ৰোফেজ কোষবোৰে সিউডোপোডিয়াৰ সহায়ত কৰে; চিলিয়াৰী গতি (Ciliary movement), যিটো শ্বাসনলী, ডিম্ববাহিনী আদিৰ এপিথেলিয়াল কোষৰ চিলিয়াৰে কৰে; আৰু পেশীয় গতি (Muscular movement), যিটো হাত, ভৰি, জিভা আদিৰ পেশীয়ে কৰে। লোকোমোশন (Locomotion) মানে এক স্থানৰ পৰা আন স্থানলৈ গমন আৰু এই গমন সকলো প্ৰকাৰৰ গতি নহয়, কেৱল স্থান পৰিৱৰ্তন কৰা গতিকহে লোকোমোশন বোলে। পেশীৰ প্ৰকাৰ আৰু গাঁথনি: পেশী তিনি প্ৰকাৰ — কংকাল পেশী (Skeletal muscle, ৰৈখিক আৰু ঐচ্ছিক), মসৃণ পেশী (Smooth muscle, অৰৈখিক আৰু অনৈচ্ছিক) আৰু হৃদ্পেশী (Cardiac muscle, ৰৈখিক কিন্তু অনৈচ্ছিক)। কংকাল পেশীয়ে কেইবাটাও ফেচিকল (Fascicle) ৰে গঠিত আৰু প্ৰতিটো ফেচিকলত পেশী তন্তু (Muscle fibre) থাকে। প্ৰতিটো পেশী তন্তুত মায়োফিব্ৰিল (Myofibril) থাকে যিবোৰ ছাৰ্কোমেৰ (Sarcomere) ৰে গঠিত। ছাৰ্কোমেৰটোত A-বেণ্ড, I-বেণ্ড, H-জ’ন আৰু Z-ৰেখা থাকে। ডাঠ ফিলামেন্ট (Thick filament) মায়’চিন (Myosin) প্ৰটিনৰে গঠিত আৰু পাতল ফিলামেন্ট (Thin filament) এক্টিন (Actin), ট্ৰোপোমায়’চিন আৰু ট্ৰোপোনিনৰে গঠিত। স্লাইডিং ফিলামেন্ট তত্ত্ব আৰু সংকোচন প্ৰক্ৰিয়া: H. E. Huxley আৰু A. F. Huxley এ প্ৰৱৰ্তন কৰা স্লাইডিং ফিলামেন্ট তত্ত্ব অনুসৰি, পেশী সংকোচনৰ সময়ত পাতল ফিলামেন্টবোৰ ডাঠ ফিলামেন্টৰ ওপৰেৰে পিছল খাই ভিতৰলৈ গতি কৰে; ফলত A-বেণ্ডৰ দৈৰ্ঘ্য একে থাকে কিন্তু I-বেণ্ড আৰু H-জ’ন সৰু হয়। নিউৰোমাচকুলাৰ জাংচনত আহি পোৱা আৱেগে এচিটাইলক’লিন নিৰ্গত কৰে, ছাৰ্ক’প্লাজমিক ৰেটিকুলামৰ পৰা Ca²⁺ আয়ন মুক্ত হয়, যাৰ ফলত ট্ৰোপোনিনৰ গাঁথনি পৰিৱৰ্তন হৈ এক্টিন-মায়’চিন ক্ৰছ-ব্ৰিজ গঠন হয় আৰু ATP ৰ শক্তিত পেশী সংকুচিত হয়। এই সম্পূৰ্ণ প্ৰক্ৰিয়াত কেলচিয়াম আয়নৰ ভূমিকা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। কংকাল তন্ত্ৰ, সন্ধি আৰু ৰোগ: মানৱ কংকালত মুঠ ২০৬টা হাড় থাকে। ই দুই ভাগত বিভক্ত — অক্ষীয় কংকাল (Axial skeleton: ৮০টা — মূৰ, কশেৰুকা স্তম্ভ, উৰঃফলক, পঁজৰা) আৰু উপাঙ্গীয় কংকাল (Appendicular skeleton: ১২৬টা — অংসমেখলা, শ্ৰোণিমেখলা, হাত-ভৰি)। সন্ধি (Joints) তিনি প্ৰকাৰ — তন্তুময় (Fibrous), কাৰ্টিলেজিনাছ (Cartilaginous) আৰু সাইনোভিয়াল (Synovial)। সাইনোভিয়াল সন্ধি পুনৰ ব’ল-আৰু-ছকেট, কব্জা, পিভট, গ্লাইডিং আৰু চেডল সন্ধিত বিভক্ত। মুখ্য পেশী আৰু কংকাল ৰোগসমূহ হ’ল — মায়েস্থেনিয়া গ্ৰেভিছ, মাচকুলাৰ ডিষ্ট্ৰফি, টিটেনি, আৰ্থ্ৰাইটিছ, অষ্টিঅপ’ৰছিছ আৰু গাউট।Summary (English)
Locomotion and movement are essential biological processes that enable organisms to interact with their environment. In humans, three types of movements occur — amoeboid (by leucocytes using pseudopodia), ciliary (in the trachea and oviducts), and muscular (by contraction of skeletal muscles). Muscles are classified into three types: skeletal (striated, voluntary), smooth (non-striated, involuntary), and cardiac (striated, involuntary). A skeletal muscle is composed of fascicles which contain muscle fibres made up of myofibrils. Each myofibril consists of repeating units called sarcomeres, showing A-bands, I-bands, H-zones, and Z-lines. The sliding filament theory by Huxley explains that during contraction, thin actin filaments slide over thick myosin filaments. The human skeletal system has 206 bones divided into the axial (skull, vertebral column, sternum, ribs) and appendicular (pectoral and pelvic girdles, limbs) skeleton. Joints are classified as fibrous, cartilaginous, and synovial. Common disorders include myasthenia gravis, muscular dystrophy, tetany, arthritis, osteoporosis, and gout.প্ৰশ্নোত্তৰ (Question Answers)
১ নম্বৰৰ প্ৰশ্ন (1 Mark Questions)
প্ৰশ্ন ১: গতি (Movement) মানে কি? উত্তৰঃ জীৱকোষ বা শৰীৰৰ অংগ-প্ৰত্যংগৰ স্থান পৰিৱৰ্তনকে গতি বোলে। প্ৰশ্ন ২: মানৱ শৰীৰত কিমান প্ৰকাৰৰ গতি দেখা যায়? উত্তৰঃ তিনি প্ৰকাৰৰ — অ্যামিবইড, চিলিয়াৰী আৰু পেশীয় গতি। প্ৰশ্ন ৩: মানৱ শৰীৰত মুঠ কিমানটা হাড় থাকে? উত্তৰঃ ২০৬টা হাড় থাকে। প্ৰশ্ন ৪: ছাৰ্কোমেৰ কাক বোলে? উত্তৰঃ দুটা পৰৱৰ্তী Z-ৰেখাৰ মাজৰ মায়োফিব্ৰিলৰ অংশকে ছাৰ্কোমেৰ বোলে। ই পেশী সংকোচনৰ কাৰ্যকৰী একক। প্ৰশ্ন ৫: ডাঠ ফিলামেন্ট কোন প্ৰটিনেৰে গঠিত? উত্তৰঃ মায়’চিন (Myosin) প্ৰটিনেৰে গঠিত। প্ৰশ্ন ৬: পাতল ফিলামেন্টত কোন প্ৰটিনবোৰ থাকে? উত্তৰঃ এক্টিন, ট্ৰোপোমায়’চিন আৰু ট্ৰোপোনিন। প্ৰশ্ন ৭: অক্ষীয় কংকালত কিমানটা হাড় থাকে? উত্তৰঃ ৮০টা হাড় থাকে। প্ৰশ্ন ৮: উপাঙ্গীয় কংকালত কিমানটা হাড় থাকে? উত্তৰঃ ১২৬টা হাড় থাকে। প্ৰশ্ন ৯: বৃদ্ধাংগুষ্ঠ আৰু হাতৰ মাজত কেনে সন্ধি আছে? উত্তৰঃ চেডল সন্ধি (Saddle joint)। প্ৰশ্ন ১০: পেশী সংকোচনৰ বাবে কোন আয়ন প্ৰয়োজন? উত্তৰঃ কেলচিয়াম আয়ন (Ca²⁺)।২-৩ নম্বৰৰ প্ৰশ্ন (2-3 Marks Questions)
প্ৰশ্ন ১: অ্যামিবইড গতি বুলিলে কি বুজা? উত্তৰঃ যি গতিত কোষে সিউডোপোডিয়া (Pseudopodia) সৃষ্টি কৰি স্থান পৰিৱৰ্তন কৰে, তাকে অ্যামিবইড গতি বোলে। মানৱ শৰীৰৰ লিউকোচাইট, মেক্ৰোফেজ আদি কোষে এই ধৰণৰ গতি কৰে। সাইটোপ্লাজমৰ প্ৰৱাহ আৰু সাইটোস্কেলিটনৰ এক্টিন তন্তুৱে এই গতিত সহায় কৰে। ই বহিৰাগত পদাৰ্থ গ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰু ফেগ’চাইট’ছিছত কামত আহে। প্ৰশ্ন ২: কংকাল পেশী আৰু মসৃণ পেশীৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা। উত্তৰঃ কংকাল পেশী ৰৈখিক, ঐচ্ছিক আৰু বহুকেন্দ্ৰীয়; ই হাড়ৰ লগত সংলগ্ন থাকে। মসৃণ পেশী অৰৈখিক, অনৈচ্ছিক আৰু একক-কেন্দ্ৰীয়; ই খাদ্যনলী, ৰক্তনলী আদিৰ ভিতৰৰ আৱৰণত পোৱা যায়। কংকাল পেশী দ্ৰুত আৰু আয়াসসাধ্যভাৱে সংকুচিত হয় কিন্তু মসৃণ পেশী লাহে লাহে সংকুচিত হয় আৰু সহজে ক্লান্ত নহয়। প্ৰশ্ন ৩: ছাৰ্কোমেৰৰ গাঁথনি বৰ্ণনা কৰা। উত্তৰঃ ছাৰ্কোমেৰ হৈছে দুটা Z-ৰেখাৰ মাজৰ মায়োফিব্ৰিলৰ অংশ। ইয়াৰ মাজত কেন্দ্ৰীয় অংশত ডাঠ A-বেণ্ড থাকে যাৰ মাজত H-জ’ন থাকে। A-বেণ্ডৰ দুয়োফালে পাতল I-বেণ্ড থাকে, যাৰ মাজত Z-ৰেখা অৱস্থিত। M-ৰেখাই H-জ’নৰ মাজত থাকে আৰু ই ডাঠ ফিলামেন্টবোৰক একেলগে ধৰি ৰাখে। প্ৰশ্ন ৪: স্লাইডিং ফিলামেন্ট তত্ত্ব কি? উত্তৰঃ এই তত্ত্ব অনুসৰি পেশী সংকোচনৰ সময়ত পাতল এক্টিন ফিলামেন্টবোৰ ডাঠ মায়’চিন ফিলামেন্টৰ ওপৰেৰে পিছল খাই ভিতৰলৈ গতি কৰে। ইয়াৰ ফলত ছাৰ্কোমেৰৰ দৈৰ্ঘ্য কমে, A-বেণ্ডৰ দৈৰ্ঘ্য একে থাকে, কিন্তু I-বেণ্ড আৰু H-জ’ন সৰু হয়। ইয়াক H. E. Huxley আৰু A. F. Huxley এ ১৯৫৪ চনত প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। প্ৰশ্ন ৫: অক্ষীয় কংকাল আৰু উপাঙ্গীয় কংকালৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা। উত্তৰঃ অক্ষীয় কংকালত শৰীৰৰ মূল অক্ষৰ হাড়সমূহ থাকে — মূৰ, কশেৰুকা স্তম্ভ, উৰঃফলক আৰু পঁজৰা; মুঠ ৮০টা হাড়। উপাঙ্গীয় কংকালত উপাঙ্গৰ হাড়সমূহ থাকে — অংসমেখলা, শ্ৰোণিমেখলা আৰু হাত-ভৰিৰ হাড়; মুঠ ১২৬টা হাড়। অক্ষীয় কংকালে অংগসমূহক ৰক্ষা কৰে আৰু উপাঙ্গীয় কংকালে গতিত সহায় কৰে। প্ৰশ্ন ৬: সাইনোভিয়াল সন্ধি কি? উদাহৰণ দিয়া। উত্তৰঃ যি সন্ধিত হাড়ৰ মাজত সাইনোভিয়াল গহ্বৰ থাকে আৰু তাত সাইনোভিয়াল ৰস ভৰ্তি থাকে, তাকে সাইনোভিয়াল সন্ধি বোলে। ই পাঁচ প্ৰকাৰ — ব’ল-আৰু-ছকেট (কান্ধ), কব্জা (কিলাকুটি), পিভট (এটলাছ-অক্ষ), গ্লাইডিং (কব্জিৰ হাড়) আৰু চেডল (বৃদ্ধাংগুষ্ঠ)।৫-৭ নম্বৰৰ প্ৰশ্ন (5-7 Marks Questions)
প্ৰশ্ন ১: কংকাল পেশীৰ গাঁথনি বিশদভাৱে বৰ্ণনা কৰা। উত্তৰঃ কংকাল পেশীটো এপিমাইছিয়াম নামৰ যোজক কলাৰ আৱৰণে আবৃত থাকে। ভিতৰত কেইবাটাও পেশী তন্তুৰ গোট ফেচিকল (Fascicle) থাকে আৰু প্ৰতিটো ফেচিকল পেৰিমাইছিয়ামেৰে আবৃত। প্ৰতিটো ফেচিকলত কেইবাটাও পেশী তন্তু (Muscle fibre) থাকে যিবোৰ এণ্ডোমাইছিয়ামেৰে আবৃত। প্ৰতিটো পেশী তন্তু এটা বহুকেন্দ্ৰীয় কোষ যাৰ ভিতৰত ছাৰ্ক’প্লাজম, ছাৰ্ক’প্লাজমিক ৰেটিকুলাম আৰু কেইবাটাও মায়োফিব্ৰিল থাকে। প্ৰতিটো মায়োফিব্ৰিল পুনৰ কেইবাটাও ছাৰ্কোমেৰৰে গঠিত। ছাৰ্কোমেৰটোতে A-বেণ্ড, I-বেণ্ড, H-জ’ন, Z-ৰেখা আৰু M-ৰেখা দেখা যায়। ডাঠ ফিলামেন্ট মায়’চিন প্ৰটিনৰ আৰু পাতল ফিলামেন্ট এক্টিন, ট্ৰোপোমায়’চিন আৰু ট্ৰোপোনিন প্ৰটিনৰে গঠিত। মায়’চিনৰ মূৰত ATPase এনজাইম থাকে যিয়ে সংকোচনৰ বাবে শক্তি যোগান ধৰে। প্ৰশ্ন ২: পেশী সংকোচনৰ ক্ৰিয়া-প্ৰক্ৰিয়া বৰ্ণনা কৰা। উত্তৰঃ পেশী সংকোচন এক জটিল প্ৰক্ৰিয়া। প্ৰথমে মটৰ নিউৰনৰ পৰা আহা স্নায়ৱিক আৱেগ নিউৰোমাচকুলাৰ জাংচনত আহি পায়। তাত এচিটাইলক’লিন নিউৰোট্ৰেন্সমিটাৰ নিৰ্গত হয় যিয়ে পেশী তন্তুৰ ছাৰ্কোলেমাত একশন পটেনচিয়েল সৃষ্টি কৰে। এই আৱেগে ছাৰ্ক’প্লাজমিক ৰেটিকুলামৰ পৰা Ca²⁺ আয়ন মুক্ত কৰে। Ca²⁺ আয়নবোৰ ট্ৰোপোনিন-Cৰ লগত যুক্ত হৈ ট্ৰোপোমায়’চিনৰ গাঁথনি পৰিৱৰ্তন কৰে আৰু এক্টিনৰ ওপৰৰ এক্টিভ ছাইট মুকলি কৰি দিয়ে। মায়’চিনৰ মূৰে এক্টিনৰ লগত ক্ৰছ-ব্ৰিজ গঠন কৰে আৰু ATP ৰ শক্তিত পাৱাৰ ষ্ট্ৰক সৃষ্টি হয়; ফলত পাতল ফিলামেন্ট ভিতৰলৈ পিছলি গৈ পেশী সংকুচিত হয়। যেতিয়া আৱেগ বন্ধ হয়, Ca²⁺ আয়ন পুনৰ ৰেটিকুলামত গুচি যায় আৰু ক্ৰছ-ব্ৰিজ ভাঙি পেশী শিথিল হয়। প্ৰশ্ন ৩: সন্ধিৰ প্ৰকাৰ-প্ৰভেদ বৰ্ণনা কৰা। উত্তৰঃ সন্ধি (Joints) মুখ্যতঃ তিনি প্ৰকাৰ। (ক) তন্তুময় সন্ধি (Fibrous joint): দুটা হাড়ৰ মাজত ঘন তন্তুময় কলা থাকে, যেনে — মুৰৰ চিৱনি (Sutures)। ইয়াত গতি নাথাকে। (খ) কাৰ্টিলেজিনাছ সন্ধি (Cartilaginous joint): হাড়ৰ মাজত কাৰ্টিলেজ থাকে, যেনে — কশেৰুকাৰ মাজৰ ইন্টাৰভাৰ্টিব্ৰেল ডিস্ক। সীমিত গতি হয়। (গ) সাইনোভিয়াল সন্ধি (Synovial joint): সাইনোভিয়াল গহ্বৰ আৰু ৰস থাকে; মুক্ত গতি হয়। ইয়াৰ পাঁচটা উপ-প্ৰকাৰ — ব’ল-আৰু-ছকেট সন্ধি (কান্ধ, ককাল), কব্জা সন্ধি (কিলাকুটি, ভৰিৰ গাঁঠি), পিভট সন্ধি (এটলাছ-অক্ষ), গ্লাইডিং সন্ধি (কব্জিৰ হাড়), আৰু চেডল সন্ধি (বৃদ্ধাংগুষ্ঠ)। প্ৰশ্ন ৪: পেশী আৰু কংকাল তন্ত্ৰৰ মুখ্য ৰোগসমূহ বৰ্ণনা কৰা। উত্তৰঃ (ক) মায়েস্থেনিয়া গ্ৰেভিছ (Myasthenia gravis): এক স্ব-ৰোগ-প্ৰতিৰোধী ৰোগ য’ত নিউৰোমাচকুলাৰ জাংচনত এন্টিবডিৰ আক্ৰমণৰ ফলত পেশী দুৰ্বল হয়। (খ) মাচকুলাৰ ডিষ্ট্ৰফি (Muscular dystrophy): বংশগত ৰোগ য’ত পেশী ক্ৰমান্বয়ে অৱক্ষয় হয়। (গ) টিটেনি (Tetany): ৰক্তত Ca²⁺ আয়নৰ অভাৱত পেশীৰ অস্বাভাৱিক সংকোচন। (ঘ) আৰ্থ্ৰাইটিছ (Arthritis): সন্ধিৰ প্ৰদাহ আৰু বিষ। (ঙ) অষ্টিঅপ’ৰছিছ (Osteoporosis): বয়সৰ লগে লগে এষ্ট্ৰোজেনৰ অভাৱত হাড়ৰ ভংগুৰতা বৃদ্ধি পোৱা ৰোগ। (চ) গাউট (Gout): সন্ধিত ইউৰিক এচিডৰ স্ফটিক জমা হোৱাৰ ফলত হোৱা প্ৰদাহ। প্ৰশ্ন ৫: মানৱৰ অক্ষীয় কংকালৰ গাঁথনি বৰ্ণনা কৰা। উত্তৰঃ অক্ষীয় কংকালত মুঠ ৮০টা হাড় থাকে। (ক) মূৰৰ হাড় (Skull): ২৯টা হাড় — কপালৰ ৮টা ক্ৰেনিয়েল হাড়, ১৪টা মুখমণ্ডলৰ হাড়, ৬টা কাণৰ অছিকল আৰু ১টা হায়ড হাড়। (খ) কশেৰুকা স্তম্ভ (Vertebral column): ২৬টা কশেৰুকাৰে গঠিত — ৭টা গ্ৰীৱা, ১২টা বক্ষ, ৫টা কটি, ১টা ত্ৰিকাস্থি (চেক্ৰাম) আৰু ১টা পুচ্ছাস্থি (ককিক্স)। (গ) উৰঃফলক (Sternum): বুকুৰ মাজৰ চেপেটা হাড়। (ঘ) পঁজৰা (Ribs): ১২ যুৰীয়া পঁজৰা, যাৰ ভিতৰত ৭ যুৰীয়া সঁচা, ৩ যুৰীয়া মিছা আৰু ২ যুৰীয়া উৰণীয়া পঁজৰা।MCQ (বহু বিকল্পযুক্ত প্ৰশ্ন)
১। মানৱ শৰীৰত মুঠ কিমানটা হাড় থাকে? ক) ২০০ খ) ২০৬ গ) ২১৬ ঘ) ১৯৬ উত্তৰঃ খ) ২০৬ ২। ডাঠ ফিলামেন্ট কোন প্ৰটিনৰে গঠিত? ক) এক্টিন খ) মায়’চিন গ) ট্ৰোপোনিন ঘ) ট্ৰোপোমায়’চিন উত্তৰঃ খ) মায়’চিন ৩। পেশী সংকোচনৰ বাবে আৱশ্যকীয় আয়ন কোনটো? ক) Na⁺ খ) K⁺ গ) Ca²⁺ ঘ) Mg²⁺ উত্তৰঃ গ) Ca²⁺ ৪। ব’ল-আৰু-ছকেট সন্ধিৰ উদাহৰণ কোনটো? ক) কিলাকুটি খ) কান্ধ গ) এটলাছ-অক্ষ ঘ) কব্জিৰ হাড় উত্তৰঃ খ) কান্ধ ৫। অক্ষীয় কংকালত মুঠ কিমানটা হাড় থাকে? ক) ৮০ খ) ১২৬ গ) ২০৬ ঘ) ৬০ উত্তৰঃ ক) ৮০ ৬। মানৱৰ কশেৰুকা স্তম্ভত মুঠ কিমান কশেৰুকা থাকে? ক) ৩৩ খ) ২৬ গ) ২৪ ঘ) ৩০ উত্তৰঃ খ) ২৬ ৭। কোনটো ৰোগ ৰক্তৰ ক্যালচিয়াম স্তৰ কমাৰ ফলত হয়? ক) আৰ্থ্ৰাইটিছ খ) টিটেনি গ) গাউট ঘ) ডিষ্ট্ৰফি উত্তৰঃ খ) টিটেনি ৮। ছাৰ্কোমেৰৰ সীমা নিৰ্ণয় কৰা ৰেখাটো কি? ক) M-ৰেখা খ) Z-ৰেখা গ) H-জ’ন ঘ) A-বেণ্ড উত্তৰঃ খ) Z-ৰেখা ৯। মাচকুলাৰ ডিষ্ট্ৰফি কেনে ধৰণৰ ৰোগ? ক) সংক্ৰামক খ) বংশগত গ) পুষ্টিজনিত ঘ) সংক্ৰমিত উত্তৰঃ খ) বংশগত ১০। চিলিয়াৰী গতি ক’ত দেখা যায়? ক) লিউকোচাইট খ) শ্বাসনলী গ) ৰক্তকণিকা ঘ) যকৃত উত্তৰঃ খ) শ্বাসনলীখালী ঠাই পূৰণ কৰা (Fill in the Blanks)
১। মানৱ কংকাল মুঠ ______ টা হাড়েৰে গঠিত। উত্তৰঃ ২০৬ ২। ছাৰ্কোমেৰ ______ আৰু ______ ৰেখাৰ মাজৰ অংশ। উত্তৰঃ দুটা Z ৩। পেশী সংকোচনৰ বাবে ______ আয়ন প্ৰয়োজন। উত্তৰঃ ক্যালচিয়াম (Ca²⁺) ৪। পাতল ফিলামেন্ট ______ প্ৰটিনৰে গঠিত। উত্তৰঃ এক্টিন ৫। মানৱৰ কব্জিৰ হাড়ৰ মাজৰ সন্ধিটো ______ ধৰণৰ। উত্তৰঃ গ্লাইডিংসঁচা/মিছা (True/False)
১। কংকাল পেশী অনৈচ্ছিক। উত্তৰঃ মিছা (ই ঐচ্ছিক)। ২। ছাৰ্কোমেৰৰ A-বেণ্ডৰ দৈৰ্ঘ্য সংকোচনৰ সময়ত একে থাকে। উত্তৰঃ সঁচা। ৩। মানৱৰ অক্ষীয় কংকালত ১২৬টা হাড় থাকে। উত্তৰঃ মিছা (৮০টা থাকে)। ৪। অষ্টিঅপ’ৰছিছ বয়সজনিত হাড়ৰ ৰোগ। উত্তৰঃ সঁচা। ৫। গাউট ইউৰিক এচিডৰ স্ফটিক জমা হোৱাৰ ফলত হয়। উত্তৰঃ সঁচা।শব্দাৰ্থ (Glossary)
| ইংৰাজী শব্দ | অসমীয়া অৰ্থ |
|---|---|
| Locomotion | চলন |
| Movement | গতি |
| Amoeboid | অ্যামিবইড |
| Ciliary | চিলিয়াৰী |
| Skeletal Muscle | কংকাল পেশী |
| Smooth Muscle | মসৃণ পেশী |
| Cardiac Muscle | হৃদ্পেশী |
| Fascicle | ফেচিকল |
| Muscle Fibre | পেশী তন্তু |
| Myofibril | মায়োফিব্ৰিল |
| Sarcomere | ছাৰ্কোমেৰ |
| A-band | A-বেণ্ড |
| I-band | I-বেণ্ড |
| H-zone | H-জ’ন |
| Z-line | Z-ৰেখা |
| Myosin | মায়’চিন |
| Actin | এক্টিন |
| Tropomyosin | ট্ৰোপোমায়’চিন |
| Troponin | ট্ৰোপোনিন |
| Sliding Filament Theory | স্লাইডিং ফিলামেন্ট তত্ত্ব |
| Cross Bridge | ক্ৰছ-ব্ৰিজ |
| Sarcoplasmic Reticulum | ছাৰ্ক’প্লাজমিক ৰেটিকুলাম |
| Neuromuscular Junction | নিউৰোমাচকুলাৰ জাংচন |
| Acetylcholine | এচিটাইলক’লিন |
| Axial Skeleton | অক্ষীয় কংকাল |
| Appendicular Skeleton | উপাঙ্গীয় কংকাল |
| Skull | মূৰৰ হাড় |
| Vertebral Column | কশেৰুকা স্তম্ভ |
| Sternum | উৰঃফলক |
| Ribs | পঁজৰা |
| Pectoral Girdle | অংসমেখলা |
| Pelvic Girdle | শ্ৰোণিমেখলা |
| Joint | সন্ধি |
| Fibrous Joint | তন্তুময় সন্ধি |
| Cartilaginous Joint | কাৰ্টিলেজিনাছ সন্ধি |
| Synovial Joint | সাইনোভিয়াল সন্ধি |
| Ball and Socket | ব’ল-আৰু-ছকেট |
| Hinge Joint | কব্জা সন্ধি |
| Pivot Joint | পিভট সন্ধি |
| Gliding Joint | গ্লাইডিং সন্ধি |
| Saddle Joint | চেডল সন্ধি |
| Myasthenia Gravis | মায়েস্থেনিয়া গ্ৰেভিছ |
| Muscular Dystrophy | মাচকুলাৰ ডিষ্ট্ৰফি |
| Tetany | টিটেনি |
| Arthritis | আৰ্থ্ৰাইটিছ |
| Osteoporosis | অষ্টিঅপ’ৰছিছ |
| Gout | গাউট |
| Pseudopodia | সিউডোপোডিয়া |
| Leucocyte | লিউকোচাইট |
| Macrophage | মেক্ৰোফেজ |
| Sarcolemma | ছাৰ্কোলেমা |
| Sarcoplasm | ছাৰ্ক’প্লাজম |
| Action Potential | একশন পটেনচিয়েল |
| ATP | এডেনোছিন ট্ৰাইফছফেট |
| Power Stroke | পাৱাৰ ষ্ট্ৰক |
| Cervical Vertebrae | গ্ৰীৱা কশেৰুকা |
| Thoracic Vertebrae | বক্ষ কশেৰুকা |
| Lumbar Vertebrae | কটি কশেৰুকা |
| Sacrum | ত্ৰিকাস্থি |
| Coccyx | পুচ্ছাস্থি |
| Estrogen | এষ্ট্ৰোজেন |
| Uric Acid | ইউৰিক এচিড |
| Cartilage | কাৰ্টিলেজ |
| Striated | ৰৈখিক |
| Voluntary | ঐচ্ছিক |
| Involuntary | অনৈচ্ছিক |
| Epimysium | এপিমাইছিয়াম |
| Perimysium | পেৰিমাইছিয়াম |
| Endomysium | এণ্ডোমাইছিয়াম |