পাচন আৰু শোষণ
HSLC Guru-লৈ আদৰণি জনাইছোঁ! এই পাঠটোত আমি ASSEB-ৰ Class 11 Biology-ৰ Chapter 16 — পাচন আৰু শোষণ (Digestion and Absorption)-ৰ সম্পূৰ্ণ আলোচনা, প্ৰশ্নোত্তৰ, MCQ, খালী ঠাই পূৰণ, সঁচা/মিছা আৰু শব্দাৰ্থ সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰিছোঁ। এই অধ্যায়টো জীৱবিজ্ঞানৰ এটা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ, যিয়ে আমাৰ শৰীৰত খাদ্য কেনেদৰে পাচন হয় আৰু শোষিত হয় তাৰ বিষয়ে শিকায়।
সাৰাংশ (Summary in Assamese)
পাচন (Digestion) হৈছে এনে এক প্ৰক্ৰিয়া য’ত জটিল খাদ্য পদাৰ্থবোৰ সৰল আৰু দ্ৰৱণীয় ৰূপত পৰিৱৰ্তিত হয় যাতে সেইবোৰ শৰীৰে শোষণ কৰিব পাৰে। মানুহৰ পাচনতন্ত্ৰ (Digestive system) দুটা মুখ্য অংশৰে গঠিত — খাদ্যনলী (Alimentary canal) আৰু সংলগ্ন পাচন গ্ৰন্থি (Associated digestive glands)। খাদ্যনলীটো মুখৰ পৰা মলদ্বাৰলৈকে বিস্তৃত আৰু ইয়াৰ অংশসমূহ হ’ল মুখ (Mouth), গ্ৰসনী (Pharynx), অন্ননলী (Oesophagus), পাকস্থলী (Stomach), ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰ (Small intestine — duodenum, jejunum আৰু ileum), বৃহৎ অন্ত্ৰ (Large intestine), মলাশয় (Rectum) আৰু মলদ্বাৰ (Anus)।
পাচন গ্ৰন্থিসমূহৰ ভিতৰত আছে লালাগ্ৰন্থি (Salivary glands), যকৃত (Liver), পিত্তথলী (Gallbladder) আৰু অগ্ন্যাশয় (Pancreas)। মানুহৰ দাঁতবোৰ চাৰি প্ৰকাৰৰ — incisors (কৰ্তনদন্ত), canines (শ্বদন্ত), premolars (অগ্ৰচৰ্বনদন্ত) আৰু molars (চৰ্বনদন্ত)। প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহৰ দন্ত সূত্ৰ (Dental formula) হ’ল 2(2123/2123) = 32 দাঁত।
খাদ্যৰ পাচন বিভিন্ন উৎসেচক (Enzymes)-ৰ দ্বাৰা সম্পন্ন হয়। মুখত লালা এমাইলেজ (Salivary amylase)-এ স্টাৰ্চক মাল্টোজলৈ পৰিৱৰ্তন কৰে। পাকস্থলীত পেপ্চিন (Pepsin)-এ প্ৰ’টিনৰ পাচন আৰম্ভ কৰে। ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰত অগ্ন্যাশয়ৰ ৰসৰ ট্ৰিপ্চিন (Trypsin), কাইম’ট্ৰিপ্চিন (Chymotrypsin), লাইপেজ (Lipase) আৰু আন্ত্ৰিক ৰসৰ চুক্ৰেজ, লেক্টেজ, মাল্টেজ-এ পাচন সম্পূৰ্ণ কৰে।
শোষণ (Absorption) তিনিধৰণে হয় — passive diffusion (নিষ্ক্ৰিয় বিচ্ছুৰণ), facilitated diffusion (সহজীকৃত বিচ্ছুৰণ) আৰু active transport (সক্ৰিয় পৰিবহন)। শোষিত খাদ্য পদাৰ্থ কোষত আত্তীকৰণ (Assimilation) হয়। অপাচিত খাদ্য মলৰূপে শৰীৰৰ বাহিৰলৈ ত্যাগ কৰাকে egestion বোলে। পাচনতন্ত্ৰৰ ৰোগসমূহ হ’ল jaundice (কামলা), vomiting (বমি), diarrhoea (ডায়েৰিয়া), constipation (কোষ্ঠকাঠিন্য) আৰু indigestion (অজীৰ্ণ)।
Summary in English
Digestion is the process by which complex food substances are broken down into simpler, soluble forms that can be absorbed by the body. The human digestive system consists of the alimentary canal and associated digestive glands. The alimentary canal extends from the mouth to the anus and includes the mouth, pharynx, oesophagus, stomach, small intestine (duodenum, jejunum, ileum), large intestine, rectum and anus. The associated digestive glands include the salivary glands, liver, gallbladder and pancreas. Humans have four types of teeth — incisors, canines, premolars and molars — with the dental formula 2(2123/2123) representing 32 permanent teeth. Digestion involves several enzymes: salivary amylase digests starch in the mouth; pepsin digests proteins in the stomach; trypsin, chymotrypsin and lipase from pancreatic juice continue digestion in the small intestine; and intestinal enzymes like sucrase, lactase and maltase complete carbohydrate digestion. Absorption of digested products occurs through passive, facilitated and active diffusion, mainly in the small intestine. Disorders of the digestive system include jaundice, vomiting, diarrhoea, constipation and indigestion.
প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ (Question and Answers)
১ নম্বৰৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (1 Mark Questions)
প্ৰশ্ন ১: পাচন কাক বোলে?
উত্তৰঃ জটিল খাদ্য পদাৰ্থবোৰ সৰল আৰু শোষণযোগ্য ৰূপত পৰিৱৰ্তন কৰা প্ৰক্ৰিয়াকে পাচন (Digestion) বোলে।
প্ৰশ্ন ২: মানুহৰ দন্ত সূত্ৰটো লিখা।
উত্তৰঃ মানুহৰ দন্ত সূত্ৰ হ’ল 2(2123/2123) = 32 দাঁত।
প্ৰশ্ন ৩: লালা এমাইলেজে কোনটো খাদ্য পাচন কৰে?
উত্তৰঃ লালা এমাইলেজ (Salivary amylase)-এ শ্বেতসাৰ (Starch)-ক মাল্টোজলৈ পাচন কৰে।
প্ৰশ্ন ৪: পেপ্চিন উৎসেচকটো ক’ত উৎপন্ন হয়?
উত্তৰঃ পেপ্চিন (Pepsin) পাকস্থলীৰ গেষ্ট্ৰিক গ্ৰন্থিত উৎপন্ন হয়।
প্ৰশ্ন ৫: পিত্ত ৰস (Bile) ক’ত উৎপন্ন হয়?
উত্তৰঃ পিত্ত ৰস যকৃত (Liver)-ত উৎপন্ন হয় আৰু পিত্তথলী (Gallbladder)-ত সঞ্চিত থাকে।
প্ৰশ্ন ৬: ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰৰ তিনিটা অংশৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰৰ তিনিটা অংশ হ’ল — Duodenum, Jejunum আৰু Ileum।
প্ৰশ্ন ৭: কামলা (Jaundice) ৰোগটো কোন অংগ আক্ৰান্ত হ’লে হয়?
উত্তৰঃ কামলা ৰোগটো যকৃত (Liver) আক্ৰান্ত হ’লে হয় আৰু ত্বক আৰু চকু হালধীয়া পৰে।
প্ৰশ্ন ৮: ট্ৰিপ্চিন কোনটো গ্ৰন্থিৰ পৰা ক্ষৰিত হয়?
উত্তৰঃ ট্ৰিপ্চিন (Trypsin) অগ্ন্যাশয় (Pancreas)-ৰ পৰা ক্ষৰিত হয়।
প্ৰশ্ন ৯: Villi কাক বোলে?
উত্তৰঃ ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰৰ ভিতৰৰ গাত থকা সৰু সৰু আঙুলিৰ আকৃতিৰ গঠনবোৰক Villi বোলে, যিয়ে শোষণৰ ক্ষেত্ৰফল বঢ়ায়।
প্ৰশ্ন ১০: অপাচিত খাদ্য বাহিৰ কৰা প্ৰক্ৰিয়াটোৰ নাম কি?
উত্তৰঃ অপাচিত খাদ্য বাহিৰ কৰা প্ৰক্ৰিয়াটোক Egestion (মল ত্যাগ) বোলে।
২-৩ নম্বৰৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (2-3 Marks Questions)
প্ৰশ্ন ১: খাদ্যনলী (Alimentary canal)-ৰ মুখ্য অংশসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ মানুহৰ খাদ্যনলীৰ মুখ্য অংশসমূহ হ’ল — মুখ (Mouth), গ্ৰসনী (Pharynx), অন্ননলী (Oesophagus), পাকস্থলী (Stomach), ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰ (Small intestine — Duodenum, Jejunum, Ileum), বৃহৎ অন্ত্ৰ (Large intestine), মলাশয় (Rectum) আৰু মলদ্বাৰ (Anus)। এই খাদ্যনলীৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৮-৯ মিটাৰ।
প্ৰশ্ন ২: দাঁতৰ চাৰিটা প্ৰকাৰ আৰু সিহঁতৰ কাৰ্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ মানুহৰ দাঁত চাৰি প্ৰকাৰৰ —
(ক) Incisors (কৰ্তনদন্ত): খাদ্য কাটিবলৈ সহায় কৰে।
(খ) Canines (শ্বদন্ত): খাদ্য চিৰিবলৈ ব্যৱহৃত হয়।
(গ) Premolars (অগ্ৰচৰ্বনদন্ত): খাদ্য পিহিবলৈ সহায় কৰে।
(ঘ) Molars (চৰ্বনদন্ত): খাদ্য চৰ্বণ কৰি গুৰিকৰে।
প্ৰশ্ন ৩: পাচনতন্ত্ৰৰ সংলগ্ন গ্ৰন্থিসমূহৰ নাম আৰু সিহঁতৰ ক্ষৰণ লিখা।
উত্তৰঃ পাচনতন্ত্ৰৰ সংলগ্ন গ্ৰন্থিসমূহ হ’ল —
(ক) লালাগ্ৰন্থি (Salivary glands): লালা ৰস (Saliva) ক্ষৰণ কৰে।
(খ) যকৃত (Liver): পিত্ত ৰস (Bile) ক্ষৰণ কৰে।
(গ) অগ্ন্যাশয় (Pancreas): অগ্ন্যাশয়ৰ ৰস (Pancreatic juice) ক্ষৰণ কৰে।
(ঘ) আন্ত্ৰিক গ্ৰন্থি (Intestinal glands): আন্ত্ৰিক ৰস (Intestinal juice) ক্ষৰণ কৰে।
প্ৰশ্ন ৪: শোষণ (Absorption)-ৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ শোষণ মূলতঃ তিনি ধৰণে হয় —
(ক) Passive diffusion: ঘনত্বৰ পাৰ্থক্যৰ ভিত্তিত শক্তিৰ প্ৰয়োজন নোহোৱাকৈ পদাৰ্থ পাৰ হয়।
(খ) Facilitated diffusion: বাহকৰ সহায়ত শক্তি ব্যৱহাৰ নকৰাকৈ পাৰ হয়।
(গ) Active transport: ATP-ৰ শক্তি ব্যৱহাৰ কৰি ঘনত্বৰ বিপৰীতে পদাৰ্থ পৰিবহন কৰে।
প্ৰশ্ন ৫: Assimilation আৰু Egestion-ৰ মাজৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ Assimilation (আত্তীকৰণ): শোষিত খাদ্য পদাৰ্থক কোষীয় উপাদানলৈ পৰিৱৰ্তন কৰা প্ৰক্ৰিয়া। Egestion (মল ত্যাগ): অপাচিত খাদ্যৰ অৱশিষ্ট মলদ্বাৰৰ যোগেদি বাহিৰ কৰা প্ৰক্ৰিয়া।
প্ৰশ্ন ৬: ডায়েৰিয়া আৰু কোষ্ঠকাঠিন্যৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ Diarrhoea: অস্বাভাৱিকভাৱে ঘনে ঘনে পাতল মল নিৰ্গমন; ইয়াৰ ফলত শৰীৰৰ পৰা পানী আৰু লৱণ কমি যায়। Constipation: মল কঠিন হৈ পৰে আৰু নিয়মীয়াকৈ মল ত্যাগত অসুবিধা হয়।
৫-৭ নম্বৰৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (5-7 Marks Questions)
প্ৰশ্ন ১: মানুহৰ পাচনতন্ত্ৰৰ গঠন বিতংভাৱে বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ মানুহৰ পাচনতন্ত্ৰ দুটা ভাগত বিভক্ত — খাদ্যনলী আৰু সংলগ্ন গ্ৰন্থি। খাদ্যনলী (Alimentary canal): ই মুখৰ পৰা মলদ্বাৰলৈ বিস্তৃত এক দীঘল নলী। ইয়াৰ অংশসমূহ —
(১) মুখ (Mouth): ইয়াত দাঁত আৰু জিভাৰ সহায়ত খাদ্য চৰ্বণ আৰু লালাৰে মিহলি হয়।
(২) গ্ৰসনী (Pharynx): মুখৰ পিছফালে অৱস্থিত, খাদ্য আৰু বায়ু দুয়োৰে পথ।
(৩) অন্ননলী (Oesophagus): ২৫ ছেমি দীঘল নলী, ই খাদ্যক পাকস্থলীলৈ লৈ যায়।
(৪) পাকস্থলী (Stomach): J-আকৃতিৰ অংগ; ইয়াত গেষ্ট্ৰিক ৰস ক্ষৰিত হয়।
(৫) ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰ (Small intestine): তিনি অংশ — Duodenum, Jejunum, Ileum। ইয়াত পাচন আৰু শোষণ অধিক হয়।
(৬) বৃহৎ অন্ত্ৰ (Large intestine): caecum, colon, rectum গঠিত; পানী শোষণ হয়।
(৭) মলদ্বাৰ (Anus): মল নিৰ্গমন। সংলগ্ন গ্ৰন্থি: লালাগ্ৰন্থি, যকৃত, পিত্তথলী আৰু অগ্ন্যাশয়।
প্ৰশ্ন ২: মানুহৰ মুখ্য পাচন উৎসেচকসমূহ আৰু সিহঁতৰ কাৰ্য বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ মানুহৰ পাচনতন্ত্ৰত বিভিন্ন উৎসেচকে কাম কৰে —
(ক) লালা এমাইলেজ (Salivary amylase): মুখত স্টাৰ্চ → মাল্টোজ।
(খ) পেপ্চিন (Pepsin): পাকস্থলীত প্ৰ’টিন → পেপ্টোন।
(গ) ৰেনিন (Rennin): পাকস্থলীত গাখীৰৰ কেছিনক জমাবলৈ সহায় কৰে।
(ঘ) ট্ৰিপ্চিন (Trypsin): অগ্ন্যাশয়ৰ ৰসত প্ৰ’টিন → পলিপেপটাইড।
(ঙ) কাইম’ট্ৰিপ্চিন (Chymotrypsin): প্ৰ’টিন আৰু পেপটাইড পাচন।
(চ) লাইপেজ (Lipase): চৰ্বী → ফেটি এচিড + গ্লিচাৰ’ল।
(ছ) চুক্ৰেজ (Sucrase): চুক্ৰোজ → গ্লুক’জ + ফ্ৰুক্টোজ।
(জ) লেক্টেজ (Lactase): লেক্টোজ → গ্লুক’জ + গেলেক্টোজ।
(ঝ) মাল্টেজ (Maltase): মাল্টোজ → ২ অণু গ্লুক’জ।
প্ৰশ্ন ৩: কাৰ্বোহাইড্ৰেট, প্ৰ’টিন আৰু চৰ্বীৰ পাচন প্ৰক্ৰিয়া বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ কাৰ্বোহাইড্ৰেট পাচন: মুখত লালা এমাইলেজে স্টাৰ্চক মাল্টোজ আৰু ডেক্সট্ৰিনলৈ পৰিৱৰ্তন কৰে। ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰত অগ্ন্যাশয়ৰ এমাইলেজে অৱশিষ্ট স্টাৰ্চ পাচন কৰে আৰু আন্ত্ৰিক ৰসৰ মাল্টেজ, চুক্ৰেজ, লেক্টেজে দ্বিশৰ্কৰাবোৰক মন’ছেকেৰাইডলৈ ভাঙে। প্ৰ’টিন পাচন: পাকস্থলীত পেপ্চিনে প্ৰ’টিনক পেপ্টোনলৈ পৰিৱৰ্তন কৰে। ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰত ট্ৰিপ্চিন, কাইম’ট্ৰিপ্চিন আৰু কাৰ্বক্সিপেপ্টিডেজে পেপ্টোনক পেপটাইডলৈ ভাঙে; অৱশেষত আন্ত্ৰিক পেপ্টিডেজে পেপটাইডক এমিন’ এচিডলৈ ৰূপান্তৰ কৰে। চৰ্বী পাচন: পিত্ত ৰসে চৰ্বীক পাইছিকৰণ (emulsification) কৰে। তাৰপাছত অগ্ন্যাশয়ৰ লাইপেজ আৰু আন্ত্ৰিক লাইপেজে চৰ্বীক ফেটি এচিড আৰু গ্লিচাৰ’ললৈ ভাঙে।
প্ৰশ্ন ৪: পাচনতন্ত্ৰৰ মুখ্য ৰোগসমূহৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰঃ (ক) Jaundice (কামলা): যকৃতৰ ৰোগ; ৰক্তত বিলিৰুবিনৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পাই ত্বক আৰু চকু হালধীয়া পৰে। (খ) Vomiting (বমি): পাকস্থলীৰ পৰা খাদ্য মুখেৰে বাহিৰ ওলায়; ই vomit centre নামৰ মস্তিষ্কৰ কেন্দ্ৰৰ দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত। (গ) Diarrhoea (ডায়েৰিয়া): অস্বাভাৱিকভাৱে ঘনে ঘনে পাতল মল নিৰ্গমন; পানী আৰু ইলেক্ট্ৰ’লাইটৰ অভাৱ ঘটে। (ঘ) Constipation (কোষ্ঠকাঠিন্য): বৃহৎ অন্ত্ৰত মল কঠিন হৈ পৰি নিয়মীয়াকৈ মল ত্যাগ নহয়। (ঙ) Indigestion (অজীৰ্ণ): খাদ্য সম্পূৰ্ণৰূপে পাচন নোহোৱা অৱস্থা; পেট ফুলা, বুকুজ্বলা ইত্যাদি লক্ষণ দেখা যায়।
প্ৰশ্ন ৫: ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰত খাদ্যৰ শোষণ প্ৰক্ৰিয়া বিতংভাৱে বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰ হ’ল শোষণৰ মুখ্য স্থান। ইয়াৰ ভিতৰৰ গাত অসংখ্য villi থাকে, যিয়ে শোষণৰ ক্ষেত্ৰফল বহুগুণে বঢ়ায়। প্ৰতিটো villus-ত microvilli আৰু lacteal থাকে। শোষণৰ স্থানভেদে: মুখত কেৱল কিছুমান ঔষধ আৰু এলক’হল শোষিত হয়। পাকস্থলীত পানী, এলক’হল আৰু কিছু ঔষধ শোষিত হয়। ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰত গ্লুক’জ, এমিন’ এচিড, ফেটি এচিড, গ্লিচাৰ’ল, ভিটামিন আৰু খনিজ লৱণ শোষিত হয়। বৃহৎ অন্ত্ৰত মুখ্যতঃ পানী, খনিজ লৱণ আৰু ভিটামিন শোষিত হয়। শোষণৰ পদ্ধতি — passive diffusion, facilitated diffusion আৰু active transport। ফেটি এচিড আৰু গ্লিচাৰ’ল লেক্টিয়েললৈ যায় আৰু গ্লুক’জ আৰু এমিন’ এচিড ৰক্তত প্ৰৱেশ কৰে।
বহুনিৰ্বাচনী প্ৰশ্নাৱলী (MCQ)
প্ৰশ্ন ১: মানুহৰ দন্ত সূত্ৰ হ’ল —
(ক) 2(2123/2123)
(খ) 2(2133/2133)
(গ) 2(2122/2122)
(ঘ) 2(1123/1123)
উত্তৰঃ (ক) 2(2123/2123)
প্ৰশ্ন ২: পেপ্চিন উৎসেচকটোৱে কোনটো পাচন কৰে?
(ক) কাৰ্বোহাইড্ৰেট
(খ) প্ৰ’টিন
(গ) চৰ্বী
(ঘ) ভিটামিন
উত্তৰঃ (খ) প্ৰ’টিন
প্ৰশ্ন ৩: পিত্ত ৰস ক’ত উৎপন্ন হয়?
(ক) পাকস্থলী
(খ) অগ্ন্যাশয়
(গ) যকৃত
(ঘ) পিত্তথলী
উত্তৰঃ (গ) যকৃত
প্ৰশ্ন ৪: ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰৰ প্ৰথম অংশৰ নাম কি?
(ক) Jejunum
(খ) Ileum
(গ) Duodenum
(ঘ) Caecum
উত্তৰঃ (গ) Duodenum
প্ৰশ্ন ৫: লালা এমাইলেজে কোন pH-ত সক্ৰিয় হয়?
(ক) অম্লীয়
(খ) ক্ষাৰীয়
(গ) সামান্য ক্ষাৰীয়
(ঘ) প্ৰবল ক্ষাৰীয়
উত্তৰঃ (গ) সামান্য ক্ষাৰীয়
প্ৰশ্ন ৬: Villi কোন অংগত পোৱা যায়?
(ক) পাকস্থলী
(খ) ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰ
(গ) বৃহৎ অন্ত্ৰ
(ঘ) অন্ননলী
উত্তৰঃ (খ) ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰ
প্ৰশ্ন ৭: ৰেনিন উৎসেচকটোৱে কি পাচন কৰে?
(ক) চৰ্বী
(খ) স্টাৰ্চ
(গ) গাখীৰৰ কেছিন
(ঘ) চেলুলোজ
উত্তৰঃ (গ) গাখীৰৰ কেছিন
প্ৰশ্ন ৮: চৰ্বী পাচনৰ অন্তিম উৎপাদন কি?
(ক) এমিন’ এচিড
(খ) গ্লুক’জ
(গ) ফেটি এচিড + গ্লিচাৰ’ল
(ঘ) মাল্টোজ
উত্তৰঃ (গ) ফেটি এচিড + গ্লিচাৰ’ল
প্ৰশ্ন ৯: কামলা ৰোগটো কোন অংগ আক্ৰান্ত হ’লে হয়?
(ক) পাকস্থলী
(খ) যকৃত
(গ) অগ্ন্যাশয়
(ঘ) ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰ
উত্তৰঃ (খ) যকৃত
প্ৰশ্ন ১০: ATP-ৰ শক্তি ব্যৱহাৰ হোৱা শোষণ পদ্ধতি কোনটো?
(ক) Passive diffusion
(খ) Facilitated diffusion
(গ) Active transport
(ঘ) Osmosis
উত্তৰঃ (গ) Active transport
খালী ঠাই পূৰণ কৰা (Fill in the Blanks)
১. মানুহৰ দন্ত সূত্ৰ হ’ল __________। উত্তৰঃ 2(2123/2123)
২. পিত্ত ৰস __________ ত উৎপন্ন হয়। উত্তৰঃ যকৃত (Liver)
৩. __________ এ স্টাৰ্চক মাল্টোজলৈ পৰিৱৰ্তন কৰে। উত্তৰঃ লালা এমাইলেজ
৪. ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰৰ ভিতৰৰ গাত থকা সৰু সৰু আঙুলিৰ আকৃতিৰ গঠনক __________ বোলে। উত্তৰঃ Villi
৫. অপাচিত খাদ্য মলদ্বাৰৰ যোগেদি বাহিৰ কৰা প্ৰক্ৰিয়াক __________ বোলে। উত্তৰঃ Egestion
সঁচা / মিছা (True / False)
১. পেপ্চিন উৎসেচকটো অগ্ন্যাশয়ত উৎপন্ন হয়। উত্তৰঃ মিছা (পেপ্চিন পাকস্থলীত উৎপন্ন হয়)
২. মানুহৰ মুঠ স্থায়ী দাঁতৰ সংখ্যা ৩২। উত্তৰঃ সঁচা
৩. পিত্ত ৰসে চৰ্বীৰ পাইছিকৰণ কৰে। উত্তৰঃ সঁচা
৪. বৃহৎ অন্ত্ৰত প্ৰ’টিন পাচন হয়। উত্তৰঃ মিছা (বৃহৎ অন্ত্ৰত মুখ্যতঃ পানী শোষণ হয়)
৫. Villi ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰত পোৱা যায়। উত্তৰঃ সঁচা
শব্দাৰ্থ (Glossary)
| ইংৰাজী শব্দ | অসমীয়া অৰ্থ |
|---|---|
| Digestion | পাচন |
| Absorption | শোষণ |
| Alimentary canal | খাদ্যনলী |
| Oesophagus | অন্ননলী |
| Stomach | পাকস্থলী |
| Small intestine | ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰ |
| Large intestine | বৃহৎ অন্ত্ৰ |
| Rectum | মলাশয় |
| Anus | মলদ্বাৰ |
| Salivary gland | লালাগ্ৰন্থি |
| Liver | যকৃত |
| Gallbladder | পিত্তথলী |
| Pancreas | অগ্ন্যাশয় |
| Bile | পিত্ত ৰস |
| Saliva | লালা ৰস |
| Enzyme | উৎসেচক |
| Pepsin | পেপ্চিন |
| Trypsin | ট্ৰিপ্চিন |
| Lipase | লাইপেজ |
| Amylase | এমাইলেজ |
| Incisors | কৰ্তনদন্ত |
| Canines | শ্বদন্ত |
| Premolars | অগ্ৰচৰ্বনদন্ত |
| Molars | চৰ্বনদন্ত |
| Dental formula | দন্ত সূত্ৰ |
| Villi | আঙুলিকা |
| Assimilation | আত্তীকৰণ |
| Egestion | মল ত্যাগ |
| Jaundice | কামলা |
| Diarrhoea | ডায়েৰিয়া |
| Constipation | কোষ্ঠকাঠিন্য |
| Indigestion | অজীৰ্ণ |
| Vomiting | বমি |
| Duodenum | গ্ৰহণী |
| Jejunum | মধ্যান্ত্ৰ |
| Ileum | অন্ত্যান্ত্ৰ |
| Pharynx | গ্ৰসনী |
| Emulsification | পাইছিকৰণ |
| Active transport | সক্ৰিয় পৰিবহন |
| Passive diffusion | নিষ্ক্ৰিয় বিচ্ছুৰণ |