Class 11 Assamese Chapter 6 — কে’ম্ব্ৰিজৰ শিক্ষাব্যৱস্থা আৰু শিক্ষানুষ্ঠান
HSLC Guru-লৈ স্বাগতম। ASSEB Class 11 (HS 1st Year) Assamese পাঠ্যপুথি সাহিত্য সৌৰভৰ ষষ্ঠ অধ্যায় “কে’ম্ব্ৰিজৰ শিক্ষাব্যৱস্থা আৰু শিক্ষানুষ্ঠান”ৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ এই পৃষ্ঠাত উপস্থাপন কৰা হৈছে। এই প্ৰবন্ধটিৰ লেখক হৈছে অসমৰ প্ৰখ্যাত শিক্ষাবিদ, চিন্তাবিদ আৰু সাহিত্য সমালোচক ড° হীৰেন গোহাঁই। তেওঁ ইংলেণ্ডৰ কে’ম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা পি এইচ. ডি. ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল আৰু এই প্ৰবন্ধত নিজৰ অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিত কে’ম্ব্ৰিজৰ শিক্ষা ব্যৱস্থা, ইয়াৰ ঐতিহাসিক পৃষ্ঠভূমি আৰু কলেজবোৰৰ গঠন তথা পৰিচালনাৰ বিষয়ে আলোচনা আগবঢ়াইছে। তলত পাঠ্যপুথিৰ আটাইবোৰ প্ৰশ্ন, অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন আৰু লেখকৰ চমু পৰিচয় ক্ৰমে দিয়া হৈছে — পৰীক্ষাৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰস্তুতিৰ বাবে এই পৃষ্ঠা ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰা।
সাৰাংশ
“কে’ম্ব্ৰিজৰ শিক্ষাব্যৱস্থা আৰু শিক্ষানুষ্ঠান” প্ৰবন্ধটি ড° হীৰেন গোহাঁইয়ে নিজৰ ছাত্ৰ-জীৱনৰ অভিজ্ঞতাৰ আধাৰত ৰচনা কৰিছে। ইংলেণ্ডৰ কে’ম্ব্ৰিজ নগৰৰ মাজেদি বৈ যোৱা কেম নামৰ এখন সৰু নদীৰ উপত্যকাত গঢ়ি উঠা কে’ম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনত একত্ৰিশখন স্বতন্ত্ৰ কলেজ আছে। ১২০৯ চনত অক্সফোৰ্ডৰ পৰা গুচি অহা কিছুমান পণ্ডিতে এই বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। মধ্যযুগৰ ইউৰোপত পেৰিছ, হাইডেলবাৰ্গ, অক্সফোৰ্ড আৰু কে’ম্ব্ৰিজ — এই চাৰিখন বিশ্ববিদ্যালয় বিদ্যা-চৰ্চাৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ হৈ উঠিছিল।
লেখকে কোৱা মতে কে’ম্ব্ৰিজৰ কলেজবোৰ কোনো এজন ব্যক্তি বা চৰকাৰে পৰিকল্পনা কৰি গঢ়া নাছিল; পণ্ডিতসকলে নিজা উদ্যোগত, গীৰ্জাৰ আৰু ধনী দাতাসকলৰ সহায়েৰে ক্ৰমে ক্ৰমে এই কলেজবোৰ গঢ়ি তুলিছিল। প্ৰতিখন কলেজে স্বাধীনভাৱে নিজৰ ফেল’ (Fellow) নিৰ্বাচন কৰে, ফেল’সকলে অধ্যক্ষ নিৰ্বাচন কৰে আৰু সেইসকলে যৌথভাৱে কলেজ পৰিচালনা কৰে। কলেজবোৰে ভূ-সম্পত্তিৰ আয়, দান আৰু ব্যৱসায়ৰ সংঘৰ পৰা পোৱা সাহায্যৰ ভিত্তিত স্বাৱলম্বী হৈ চলিছিল।
প্ৰবন্ধত লেখকে দেখুৱাইছে যে ইউৰোপৰ মেধা-চৰ্চাৰ অনুপ্ৰেৰণা মূলতঃ আৰৱ জগতৰ পৰা আহিছিল। ধৰ্মযুদ্ধৰ (Crusades) সময়ত ইউৰোপীয়সকলে আৰৱসকলৰ উন্নত সভ্যতাৰ পৰিচয় পাইছিল। আৰৱ পণ্ডিতসকলে গ্ৰীক-ৰোমান সভ্যতাৰ গণিত, তৰ্কশাস্ত্ৰ, দৰ্শন আৰু চিকিৎসাবিদ্যাক সংৰক্ষণ আৰু সম্প্ৰসাৰিত কৰি ৰাখিছিল। আৰৱী গ্ৰন্থত প্লেটোক ‘আফ্লাতুন’ আৰু আৰিস্ততলক ‘আৰিস্তু’ নামেৰে জনা গৈছিল। সেই আৰৱী গ্ৰন্থৰ অনুবাদৰ যোগেদিয়েই ইউৰোপীয়সকলে নিজৰ প্ৰাচীন জ্ঞান পুনৰ লাভ কৰে আৰু বিশ্ববিদ্যালয়বোৰে এক নতুন বৌদ্ধিক যুগৰ দুৱাৰ মুকলি কৰে।
কে’ম্ব্ৰিজৰ পাঠদান-ব্যৱস্থা সুকীয়া প্ৰকৃতিৰ। শ্ৰেণীত ছাত্ৰৰ উপস্থিতি বাধ্যতামূলক নহয়; কিন্তু প্ৰবক্তাসকলে এনেদৰে বক্তৃতা দিয়ে যাতে ছাত্ৰক বিষয়ৰ লগত পৰিচয় কৰি দিয়াৰ উপৰিও পিছলৈ গ্ৰন্থ ৰচনাৰ ভিত্তি গঢ়ি উঠে। প্ৰতিজন ছাত্ৰক এজন টিউটৰৰ অধীনত ৰখা হয় — সপ্তাহত এজন বা দুজনকৈ ছাত্ৰৰ সৈতে টিউটৰে ব্যক্তিগত আলোচনা চলায়, প্ৰবন্ধ লিখোৱা আৰু পঢ়িবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। ই ছাত্ৰৰ মননশীলতা আৰু স্বাধীন চিন্তাশক্তি বৃদ্ধি কৰে। বিদেশী পণ্ডিত — যেনে জৰ্জ ষ্টাইনাৰৰ দৰে মাৰ্কিন পণ্ডিতকো বক্তৃতাৰ বাবে আমন্ত্ৰণ জনোৱা হয়।
লেখকে শেষত জোৰ দিছে যে দেশ-বিদেশৰ মাজত জ্ঞান আৰু বিদ্যাৰ সহজ আৰু অব্যাহত যোগাযোগ আৰু বিনিময়েহে মানৱীয় জ্ঞান-বিজ্ঞানৰ উন্নতি সাধন কৰে। কে’ম্ব্ৰিজৰ ঐতিহ্য, গথিক স্থাপত্য, কলেজীয় স্বায়ত্তশাসন, ফেল’সকলৰ স্বাধীন বিচাৰ-বুদ্ধি আৰু আন্তঃসাংস্কৃতিক উন্মুক্ততা — এই গুণসমূহ অসমৰ শিক্ষানুষ্ঠানৰ বাবেও অনুকৰণযোগ্য বুলি লেখকৰ অভিমত।
Summary: “Cambridge’s Education System and Educational Institutions” is a reflective essay by Dr. Hiren Gohain, drawn from his own years as a research scholar at Cambridge. The University of Cambridge is built along the valley of the small River Cam in England and houses thirty-one autonomous colleges. It was founded in 1209 by a group of scholars who left Oxford after a dispute. In medieval Europe, four universities — Paris, Heidelberg, Oxford and Cambridge — became the principal centres of learning. Gohain explains that Cambridge’s colleges were not designed by any single founder; they grew organically through the combined efforts of scholars, the Church, wealthy patrons and merchant guilds. Each college independently elects its Fellows, who in turn elect a master and jointly govern the institution; income comes mainly from endowed land and donations, giving the colleges full autonomy. The author traces the intellectual roots of European universities to the Arab world: through the Crusades, Europeans encountered Arab civilisation, which had preserved and extended Greek and Roman knowledge of mathematics, logic, philosophy and medicine. In Arabic texts Plato is “Aflatun” and Aristotle is “Aristu” — and it was through translations of these Arabic works that Europe rediscovered its own classical heritage. Cambridge’s pedagogy is distinctive: lectures are not compulsory, yet professors deliver them as if preparing future books; each student is also placed under a tutor who meets him individually each week, sets essays and recommends reading, thereby cultivating independent thought. Distinguished foreign scholars such as the American critic George Steiner are regularly invited to lecture. The essay closes with the conviction that the free, uninterrupted exchange of knowledge between nations is the true engine of human progress, and that Assam’s institutions can draw lasting lessons from the Cambridge tradition of autonomy, openness and rigorous individual mentorship.
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ (১ মূল্যাংক)
১। কে’ম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয় কোনখন নদীৰ উপত্যকাত অৱস্থিত?
উত্তৰঃ কে’ম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয় কেম নদীৰ উপত্যকাত অৱস্থিত।
২। কে’ম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনত কেইখন কলেজ আছে?
উত্তৰঃ কে’ম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনত একত্ৰিশখন (৩১) কলেজ আছে।
৩। ড° হীৰেন গোহাঁইয়ে অধ্যয়ন কৰা কে’ম্ব্ৰিজৰ কলেজখনৰ নাম কি?
উত্তৰঃ ড° হীৰেন গোহাঁইয়ে অধ্যয়ন কৰা কলেজখনৰ নাম গনবিল এণ্ড কীইজ কলেজ (Gonville and Caius College)।
৪। গনবিল আৰু কীইজ কলেজ কোনে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল?
উত্তৰঃ ড° কীইজ নামৰ এজন ইংৰাজ চিকিৎসকে এই কলেজ পুনৰ-গঠনত মুখ্য ভূমিকা লৈছিল; প্ৰথমতে ই ‘গনবিল হল’ (Gonville Hall) নামেৰে এডমাণ্ড গনবিলে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু পিছলৈ ড° কীইজে ইয়াক বিস্তাৰিত কৰি গনবিল এণ্ড কীইজ কলেজ নাম দিয়ে।
৫। কে’ম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয় কেতিয়া স্থাপন কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ১২০৯ চনত কে’ম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপন কৰা হৈছিল।
৬। কে’ম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয় কোনে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল?
উত্তৰঃ অক্সফোৰ্ডৰ পৰা গুচি অহা কিছুমান পণ্ডিত ব্যক্তিয়ে কে’ম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।
৭। জৰ্জ ষ্টাইনাৰ কোন আছিল?
উত্তৰঃ জৰ্জ ষ্টাইনাৰ এগৰাকী বিখ্যাত মাৰ্কিন পণ্ডিত আৰু সাহিত্য সমালোচক আছিল, যাক কে’ম্ব্ৰিজত বক্তৃতাৰ বাবে আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল।
৮। আৰৱী গ্ৰন্থত প্লেটোক কি নামেৰে জনা গৈছিল?
উত্তৰঃ আৰৱী গ্ৰন্থত প্লেটোক ‘আফ্লাতুন’ নামেৰে জনা গৈছিল।
৯। আৰৱী গ্ৰন্থত আৰিস্ততলক কি নামেৰে জনা গৈছিল?
উত্তৰঃ আৰৱী গ্ৰন্থত আৰিস্ততলক ‘আৰিস্তু’ নামেৰে জনা গৈছিল।
১০। ড° হীৰেন গোহাঁইৰ জন্ম কোন চনত হৈছিল?
উত্তৰঃ ড° হীৰেন গোহাঁইৰ জন্ম ১৯৩৯ চনত হৈছিল।
১১। ড° হীৰেন গোহাঁইৰ গৱেষণা গ্ৰন্থখনৰ নাম কি?
উত্তৰঃ ড° হীৰেন গোহাঁইৰ গৱেষণা গ্ৰন্থখনৰ নাম ‘Tradition and Paradise Lost’।
১২। ‘কে’ম্ব্ৰিজৰ শিক্ষাব্যৱস্থা আৰু শিক্ষানুষ্ঠান’ প্ৰবন্ধটোৰ লেখক কোন?
উত্তৰঃ এই প্ৰবন্ধটোৰ লেখক ড° হীৰেন গোহাঁই।
১৩। ড° হীৰেন গোহাঁই কোনখন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা পি এইচ. ডি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে?
উত্তৰঃ ড° হীৰেন গোহাঁইয়ে ইংলেণ্ডৰ প্ৰখ্যাত কে’ম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা পি এইচ. ডি. ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল।
১৪। ড° হীৰেন গোহাঁইয়ে কোনখন গ্ৰন্থৰ বাবে সাহিত্য অকাডেমী বঁটা লাভ কৰিছিল?
উত্তৰঃ ‘অসমৰ জাতীয় জীৱনত মহাপুৰুষীয়া পৰম্পৰা’ গ্ৰন্থখনৰ বাবে ১৯৮৯ চনত তেওঁ সাহিত্য অকাডেমী বঁটা লাভ কৰিছিল।
১৫। কে’ম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজবোৰৰ অধ্যক্ষক কোনে নিৰ্বাচন কৰে?
উত্তৰঃ কলেজৰ ফেল’সকলে নিজৰ মাজৰ পৰা বা বাহিৰৰ প্ৰখ্যাত পণ্ডিতৰ পৰা অধ্যক্ষ নিৰ্বাচন কৰে।
১৬। ‘ফেল’ (Fellow) বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ ‘ফেল’ বুলিলে কে’ম্ব্ৰিজৰ কলেজবোৰৰ স্থায়ী সদস্য পণ্ডিতসকলক বুজা হয়, যিসকলে কলেজৰ পৰিচালনা আৰু পাঠদান-কাৰ্যত প্ৰত্যক্ষভাৱে জড়িত।
১৭। কে’ম্ব্ৰিজত শ্ৰেণীত ছাত্ৰৰ উপস্থিতি বাধ্যতামূলক নে?
উত্তৰঃ নহয়; কে’ম্ব্ৰিজত শ্ৰেণীত ছাত্ৰৰ উপস্থিতি বাধ্যতামূলক নহয়।
চমু প্ৰশ্নোত্তৰ (২–৩ মূল্যাংক)
১। ইউৰোপত মধ্যযুগত স্থাপন হোৱা চাৰিখন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ইউৰোপত মধ্যযুগত স্থাপন হোৱা চাৰিখন প্ৰখ্যাত বিশ্ববিদ্যালয় হ’ল— পেৰিছ, হাইডেলবাৰ্গ, অক্সফোৰ্ড আৰু কে’ম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়। এই চাৰিখন বিশ্ববিদ্যালয়েই সেই সময়ৰ ইউৰোপীয় বিদ্যা-চৰ্চাৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ আছিল।
২। টমাছ আকুৱাইনাছ আৰু পিয়েৰ আবে’লাৰ পৰিচয় দিয়া।
উত্তৰঃ টমাছ আকুৱাইনাছ আছিল মধ্যযুগৰ ইটালীৰ এগৰাকী প্ৰখ্যাত খ্ৰীষ্টান দাৰ্শনিক আৰু ধৰ্মতত্ত্ববিদ। তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ ‘ছুম্মা থিঅ’লজিকা’ (Summa Theologica) মধ্যযুগৰ ইউৰোপীয় চিন্তাধাৰাৰ এক ভিত্তি-ৰচনা। আনহাতে পিয়েৰ আবে’লাৰ আছিল মধ্যযুগৰ পাশ্চাত্যৰ এগৰাকী প্ৰখ্যাত দাৰ্শনিক, পণ্ডিত আৰু কবি; পেৰিছ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ স্থাপন আৰু বৌদ্ধিক উত্থানত তেওঁৰ অৱদান উল্লেখযোগ্য।
৩। গথিক স্থাপত্য বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ গথিক স্থাপত্য হ’ল মধ্যযুগৰ ইউৰোপত বিকশিত হোৱা এবিধ স্থাপত্য কলা-শৈলী, যিটো বিশেষকৈ গীৰ্জা আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজ-ভৱনত প্ৰয়োগ হৈছিল। উচ্চ-শীৰ্ষযুক্ত খিলান (pointed arch), কাঁচৰ ৰঙীন খিড়কী আৰু সূক্ষ্ম খোদাই কৰা স্তম্ভ গথিক স্থাপত্যৰ মূল বৈশিষ্ট্য। কে’ম্ব্ৰিজৰ কিংছ্ কলেজ চেপেলৰ দৰে ভৱন গথিক স্থাপত্যৰ উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন।
৪। কে’ম্ব্ৰিজ কলেজবোৰৰ অধ্যক্ষ নিৰ্বাচন প্ৰক্ৰিয়া কেনে আছিল?
উত্তৰঃ প্ৰতিখন কে’ম্ব্ৰিজ কলেজত স্থায়ী পণ্ডিত সদস্য, অৰ্থাৎ ফেল’সকল আছে। ফেল’সকলে নিজৰ মাজৰ পৰা বা বাহিৰৰ পৰা এজন প্ৰখ্যাত পণ্ডিতক অধ্যক্ষৰূপে নিৰ্বাচন কৰে। অধ্যক্ষ আৰু ফেল’সকলে যৌথভাৱে কলেজৰ শিক্ষাগত আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্য পৰিচালনা কৰে। চৰকাৰ বা অন্য বাহিৰা কৰ্তৃপক্ষৰ হস্তক্ষেপ এই প্ৰক্ৰিয়াত নাথাকে।
৫। আৰৱী গ্ৰন্থত প্লেটো আৰু আৰিস্ততলক কি কি নামেৰে জনা গৈছিল?
উত্তৰঃ আৰৱী গ্ৰন্থত গ্ৰীক দাৰ্শনিক প্লেটোক ‘আফ্লাতুন’ (Aflatun) আৰু আৰিস্ততলক ‘আৰিস্তু’ (Aristu) নামেৰে জনা গৈছিল। এই আৰৱী অনুবাদৰ যোগেদিয়েই ইউৰোপীয়সকলে নিজৰ গ্ৰীক দাৰ্শনিক ঐতিহ্যৰ পুনৰাবিষ্কাৰ কৰিছিল।
৬। কে’ম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজবোৰৰ অৰ্থনৈতিক ভিত্তি কি আছিল?
উত্তৰঃ কে’ম্ব্ৰিজ কলেজবোৰে গীৰ্জাৰ পৰা পোৱা দান-দক্ষিণাৰ উপৰিও ধনী ব্যক্তি, ৰাজপৰিয়াল আৰু ব্যৱসায়ৰ সংঘৰ পৰা অৰ্থ-সাহায্য লাভ কৰিছিল। বহু পণ্ডিত-প্ৰতিষ্ঠাতাই কলেজৰ নামত প্ৰচুৰ ভূ-সম্পত্তি দান কৰিছিল। সেই ভূ-সম্পত্তিৰ আয়েই কলেজৰ পৰিচালনাৰ মূল উৎস হৈ পৰিছিল আৰু ইয়াৰ ফলত কলেজবোৰে স্বাৱলম্বী হৈ স্বায়ত্তশাসন উপভোগ কৰিব পাৰিছিল।
৭। ড° হীৰেন গোহাঁইৰ সাহিত্য সমালোচনামূলক গ্ৰন্থ কেইখনমানৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ড° হীৰেন গোহাঁইৰ সাহিত্য আৰু সমাজ-সমালোচনামূলক উল্লেখযোগ্য গ্ৰন্থ কেইখনমান হ’ল— ‘সাহিত্যৰ সত্য’, ‘সমাজ আৰু সমালোচনা’, ‘সাহিত্য আৰু চেতনা’, ‘কবিতাৰ বিচাৰ আৰু নতুন সমালোচনা’, ‘অসমৰ জাতীয় জীৱনত মহাপুৰুষীয়া পৰম্পৰা’, ‘বিশ্বায়ন’ আৰু ‘কালস্ৰোত আৰু কাণ্ডাৰী’।
৮। ‘টিউটৰিয়েল ব্যৱস্থা’ বুলিলে কে’ম্ব্ৰিজত কি বুজা যায়?
উত্তৰঃ কে’ম্ব্ৰিজত প্ৰতিজন ছাত্ৰক এজন টিউটৰৰ অধীনত ৰখা হয়। সপ্তাহত এজন বা দুজনকৈ ছাত্ৰৰ সৈতে টিউটৰে ব্যক্তিগতভাৱে আলোচনা চলায়, প্ৰবন্ধ লিখোৱা আৰু পঢ়িবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। এই ব্যক্তিগত পাঠদান-পদ্ধতিকেই ‘টিউটৰিয়েল ব্যৱস্থা’ (Tutorial System) বুলি জনা যায়, যিয়ে ছাত্ৰৰ স্বাধীন চিন্তাশক্তি আৰু মননশীলতা বৃদ্ধিত সহায় কৰে।
৯। ধৰ্মযুদ্ধৰ সৈতে ইউৰোপীয় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মেধা-চৰ্চাৰ কি সম্পৰ্ক?
উত্তৰঃ ধৰ্মযুদ্ধৰ (Crusades) সময়ত ইউৰোপীয়সকল আৰৱসকলৰ সম্পৰ্কলৈ আহিছিল আৰু আৰৱসকলৰ উন্নত সভ্যতা, গণিত, দৰ্শন, চিকিৎসা আৰু তৰ্কশাস্ত্ৰৰ পৰিচয় পাইছিল। আৰৱী গ্ৰন্থৰ অনুবাদৰ যোগেদি ইউৰোপলৈ এই জ্ঞান বিস্তাৰিত হৈছিল আৰু সেই অনুপ্ৰেৰণাতেই ইউৰোপৰ বিশ্ববিদ্যালয়বোৰৰ মেধা-চৰ্চা সাৰ পাইছিল।
১০। কে’ম্ব্ৰিজৰ পাঠদান-ব্যৱস্থাৰ মূল বৈশিষ্ট্য কি?
উত্তৰঃ কে’ম্ব্ৰিজৰ পাঠদান-ব্যৱস্থাৰ মূল বৈশিষ্ট্য হ’ল— (ক) লেকচাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ নিৰ্ধাৰিত কক্ষত হয়, কিন্তু উপস্থিতি বাধ্যতামূলক নহয়; (খ) প্ৰবক্তাই বিষয়ৰ মূল বিশ্লেষণৰ লগতে পিছলৈ গ্ৰন্থ ৰচনাৰ ভিত্তি গঢ়াকৈ বক্তৃতা দিয়ে; (গ) প্ৰতিজন ছাত্ৰৰ বাবে এজন টিউটৰ থাকে আৰু ব্যক্তিগত আলোচনা চলে; (ঘ) বিদেশী পণ্ডিতকো অতিথি বক্তা ৰূপে আমন্ত্ৰণ জনোৱা হয়।
দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ (৪–৫ মূল্যাংক)
১। কে’ম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজবোৰ কোনে কিদৰে প্ৰতিষ্ঠা আৰু পৰিচালনা কৰে — বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ কে’ম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজবোৰ কোনো এজন ব্যক্তিৰ বা চৰকাৰৰ পৰিকল্পনাৰে গঢ়া নহয়; বৰং বিভিন্ন কালত পণ্ডিতসকলে নিজা উদ্যোগত, গীৰ্জাৰ আশীৰ্বাদ আৰু ধনী দাতাসকলৰ সাহায্যেৰে এই কলেজবোৰ গঢ়ি তুলিছে। প্ৰতিষ্ঠাতা পণ্ডিতসকল প্ৰথম অৱস্থাত গীৰ্জাৰ ধৰ্মমণ্ডলীৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল আৰু গীৰ্জাৰ পৰা দান-দক্ষিণা পাইছিল। তাৰোপৰি ৰাজা-ৰাণী, ধনী ব্যৱসায়ী আৰু ব্যৱসায়ৰ সংঘ-সমিতিয়ে কলেজবোৰক ভূ-সম্পত্তি আৰু ধন দান কৰিছিল। সেই ভূ-সম্পত্তিৰ পৰা আহৰিত আয়েই কলেজৰ স্থায়ী অৰ্থনৈতিক ভিত্তি হৈ পৰিছিল আৰু ইয়াৰ ফলত কলেজবোৰে বাহিৰৰ হস্তক্ষেপ অবিহনে স্বাৱলম্বীভাৱে কাম কৰিব পাৰিছিল।
প্ৰতিখন কলেজত স্থায়ী পণ্ডিত-সদস্য (ফেল’) আছে; তেওঁলোকেই কলেজৰ মূল চালক শক্তি। ফেল’সকলে নিজৰ মাজৰ পৰা বা বাহিৰৰ পৰা এজন প্ৰখ্যাত পণ্ডিতক অধ্যক্ষ ৰূপে নিৰ্বাচন কৰে। অধ্যক্ষ আৰু ফেল’সকলে যৌথভাৱে কলেজৰ শিক্ষাগত আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্য চলায় — ছাত্ৰ ভৰ্তি, পাঠ্যক্ৰম প্ৰণয়ন, টিউটৰ নিযুক্তি, পৰীক্ষা, ছাত্ৰাবাস পৰিচালনা সকলোকে। কলেজবোৰৰ নিজা লাইব্ৰেৰী, চেপেল, ভোজন-কক্ষ আৰু ছাত্ৰাবাস আছে। এই ‘কলেজীয় ব্যৱস্থা’ (Collegiate System)-ত প্ৰতিখন কলেজ স্বায়ত্তশাসিত একক হিচাপে কাম কৰে যদিও বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনত পৰীক্ষা আৰু ডিগ্ৰী প্ৰদান হয়। এই বিশেষ গাঁথনিৰ বাবেই কে’ম্ব্ৰিজে শতিকাৰ পিছত শতিকা ধৰি জ্ঞান-চৰ্চাৰ এক স্বাধীন আৰু সৃজনশীল পৰিৱেশ ৰক্ষা কৰিব পাৰিছে।
২। ইউৰোপৰ বিশ্ববিদ্যালয়বোৰত মেধা-চৰ্চাৰ অনুপ্ৰেৰণা ক’ৰ পৰা আহিছিল? আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ইউৰোপৰ বিশ্ববিদ্যালয়বোৰত মেধা-চৰ্চাৰ অনুপ্ৰেৰণা মূলতঃ আৰৱ জগতৰ আৰ্হি আৰু প্ৰেৰণাৰ পৰা আহিছিল। মধ্যযুগৰ আৰম্ভণিতে ইউৰোপ বৌদ্ধিক স্থবিৰতাত আছিল; প্ৰাচীন গ্ৰীক-ৰোমান সভ্যতাৰ জ্ঞান-ভাণ্ডাৰ ইউৰোপত প্ৰায় বিলোপ হৈছিল। সেই সময়ত আৰৱসকলে স্পেইন, ছিচিলি, পশ্চিম এছিয়া আৰু উত্তৰ আফ্ৰিকাত নিজৰ এক উন্নত সভ্যতা গঢ়ি তুলিছিল। তেওঁলোকে গ্ৰীক-ৰোমান চিন্তাবিদসকলৰ — প্লেটো, আৰিস্ততল, ইউক্লিড, টলেমি, গেলেন আদিৰ — গ্ৰন্থ সংৰক্ষণ কৰিছিল আৰু আৰৱীলৈ অনুবাদ কৰিছিল।
আৰৱ পণ্ডিতসকলে মাত্ৰ অনুবাদেই কৰা নাছিল— গণিত (বীজগণিত আৰু শূন্যৰ ব্যৱহাৰ), তৰ্কশাস্ত্ৰ, দৰ্শন, চিকিৎসাবিদ্যা, ৰসায়ন, জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান আদি ক্ষেত্ৰত নিজেও মৌলিক অৱদান আগবঢ়াইছিল। ধৰ্মযুদ্ধৰ সময়ত ইউৰোপীয়সকল প্ৰথমবাৰৰ বাবে এই উন্নত আৰৱ সভ্যতাৰ পৰিচয় পাইছিল আৰু আৰৱী গ্ৰন্থৰ লেটিন অনুবাদৰ যোগেদি গ্ৰীক জ্ঞান পুনৰ ইউৰোপলৈ ঘূৰি আহিছিল। এই কাৰণে আৰৱী গ্ৰন্থত প্লেটোক ‘আফ্লাতুন’ আৰু আৰিস্ততলক ‘আৰিস্তু’ নামেৰে জনা গৈছিল। পেৰিছ, অক্সফোৰ্ড, কে’ম্ব্ৰিজ, হাইডেলবাৰ্গ আদি বিশ্ববিদ্যালয়ত যিবোৰ পাঠ্যক্ৰম গঢ়ি উঠিছিল— সেইবোৰৰ প্ৰাণশক্তিয়েই আছিল এই আৰৱ-পৰিবাহিত গ্ৰীক জ্ঞান। লেখকৰ মতে, এই ঐতিহাসিক ঘটনাই প্ৰমাণ কৰে যে দেশ-বিদেশৰ মাজত জ্ঞানৰ সহজ আৰু অব্যাহত বিনিময়েহে মানৱীয় জ্ঞান-বিজ্ঞানৰ উন্নতি সাধন কৰে।
৩। কে’ম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পাঠদান-কাৰ্যৰ বিষয়ে চমুকৈ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ কে’ম্ব্ৰিজৰ পাঠদান-কাৰ্য সাধাৰণ ভাৰতীয় বিশ্ববিদ্যালয়তকৈ সুকীয়া প্ৰকৃতিৰ। বিশ্ববিদ্যালয়ৰ নিৰ্ধাৰিত হলত নিয়মীয়াকৈ লেকচাৰ অনুষ্ঠিত হয়, কিন্তু সেই লেকচাৰত ছাত্ৰৰ উপস্থিতি বাধ্যতামূলক নহয়। প্ৰবক্তাসকলে এনেদৰে বক্তৃতা প্ৰস্তুত কৰে যাতে ছাত্ৰক বিষয়ৰ লগত পৰিচয় কৰি দিয়াৰ উপৰিও সেই লেকচাৰৰ ভিত্তিতেই পিছলৈ এখন পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিব পৰা যায়। সেইবাবে কে’ম্ব্ৰিজৰ লেকচাৰ-সমূহ মূল-পঠন বা সাৰাংশ মাত্ৰ নহয়— সেইবোৰ মৌলিক বিশ্লেষণ আৰু গৱেষণালব্ধ চিন্তাৰে পূৰ্ণ। দেশ-বিদেশৰ প্ৰখ্যাত পণ্ডিত— যেনে মাৰ্কিন পণ্ডিত জৰ্জ ষ্টাইনাৰৰ দৰে— বহিৰাগত বক্তা ৰূপে আমন্ত্ৰণ পায়।
লেকচাৰৰ বাহিৰে আছে সুপ্ৰসিদ্ধ ‘টিউটৰিয়েল’ পদ্ধতি। প্ৰতিজন ছাত্ৰক এজন কলেজীয় টিউটৰৰ অধীনত নিয়োজিত কৰা হয়। সপ্তাহত এক বা দুবাৰ ছাত্ৰে টিউটৰৰ অধ্যয়ন-কক্ষত উপস্থিত হয়, পূৰ্বনিৰ্দিষ্ট বিষয়ত নিজে ৰচনা কৰি অনা প্ৰবন্ধ পাঠ কৰে আৰু টিউটৰে সেই প্ৰবন্ধৰ বিষয়ে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰি গভীৰ আলোচনা চলায়। ই ছাত্ৰৰ স্বতন্ত্ৰ চিন্তাশক্তি, যুক্তিশক্তি আৰু লিখন-দক্ষতা বৃদ্ধি কৰে। ছাত্ৰৰ ওপৰত কঠোৰ অনুশাসন বহুৱা হয় সঁচা; কিন্তু একে সময়তে তেওঁলোকৰ সন্মান আৰু অধিকাৰৰ প্ৰতি গুৰুত্ব দিয়া হয়। এই দ্বি-স্তৰীয় ব্যৱস্থা — বিশ্ববিদ্যালয়ৰ লেকচাৰ আৰু কলেজৰ টিউটৰিয়েল — দুয়োটাৰে সংযোগেই কে’ম্ব্ৰিজৰ পাঠদানক বিশ্বশ্ৰেষ্ঠ কৰি ৰাখিছে।
৪। ড° হীৰেন গোহাঁইৰ সাহিত্য-প্ৰতিভা সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ড° হীৰেন গোহাঁই অসমৰ এজন বিশিষ্ট শিক্ষাবিদ, চিন্তাবিদ, প্ৰাবন্ধিক আৰু সাহিত্য সমালোচক। ১৯৩৯ চনত ডিব্ৰুগড়ত জন্ম হোৱা গোঁহাইয়ে কটন কলেজৰ পৰা ইংৰাজী সাহিত্যত স্নাতক, কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা স্নাতকোত্তৰ আৰু কে’ম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা পি এইচ. ডি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁৰ গৱেষণা গ্ৰন্থৰ নাম ‘Tradition and Paradise Lost’ — ই জন মিল্টনৰ মহাকাব্য ‘Paradise Lost’-ৰ এক গভীৰ বিশ্লেষণ। দীৰ্ঘকাল গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ইংৰাজী বিভাগৰ অধ্যাপক হৈ থকা গোঁহাইৰ চিন্তাত পাশ্চাত্য সাহিত্যতত্ত্ব, মাৰ্ক্সবাদী সমাজ-বিশ্লেষণ আৰু অসমৰ লোক-সংস্কৃতিৰ গভীৰ সংমিশ্ৰণ ঘটিছে।
তেওঁৰ প্ৰায় তিনিকুৰিখন গ্ৰন্থ আছে। উল্লেখযোগ্য কেইখন হ’ল— ‘সাহিত্যৰ সত্য’, ‘সমাজ আৰু সমালোচনা’, ‘সাহিত্য আৰু চেতনা’, ‘কবিতাৰ বিচাৰ আৰু নতুন সমালোচনা’, ‘বিশ্বায়ন’, ‘কালস্ৰোত আৰু কাণ্ডাৰী’ আৰু ‘অসমৰ জাতীয় জীৱনত মহাপুৰুষীয়া পৰম্পৰা’। শেষৰখন গ্ৰন্থৰ বাবে ১৯৮৯ চনত তেওঁ সাহিত্য অকাডেমী বঁটা লাভ কৰে। অসমীয়া সাহিত্য সমালোচনাত এক নতুন তত্ত্বনিষ্ঠ আৰু সমাজ-চেতনাসম্পন্ন ধাৰাৰ প্ৰৱৰ্তক হিচাপে গোঁহাইৰ স্থান অনন্য। তেওঁৰ লেখনিত প্ৰখৰ যুক্তিনিষ্ঠতা, গভীৰ পঠন-পাঠন আৰু অসমৰ সমাজ-জীৱনৰ প্ৰতি দায়বদ্ধতাৰ ছাপ স্পষ্টভাৱে পৰিলক্ষিত হয়।
৫। “দেশ-বিদেশৰ মাজত জ্ঞান আৰু বিদ্যাৰ সহজ আৰু অব্যাহত যোগাযোগ আৰু বিনিময়েহে মানৱীয় জ্ঞান-বিজ্ঞানৰ উন্নতি সাধন কৰে।” — উদ্ধৃতিটোৰ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ এই উদ্ধৃতিটো ‘কে’ম্ব্ৰিজৰ শিক্ষাব্যৱস্থা আৰু শিক্ষানুষ্ঠান’ প্ৰবন্ধত ড° হীৰেন গোহাঁইয়ে দাঙি ধৰা এক মৌলিক চিন্তা। লেখকে কোৱা মতে, কোনো এখন দেশ বা সমাজে নিজকে বহিৰ্জগতৰ পৰা বিচ্ছিন্ন কৰি ৰাখিলে তাৰ জ্ঞান-চৰ্চা স্থবিৰ হৈ পৰে; কিন্তু যেতিয়া বিভিন্ন দেশৰ মাজত মুক্ত পৰিৱেশত জ্ঞানৰ আদান-প্ৰদান চলে, তেতিয়াহে নতুন চিন্তা, নতুন আৱিষ্কাৰ আৰু নতুন সাহিত্য সৃষ্টি হ’ব পাৰে।
লেখকে ইয়াৰ এক উজ্জ্বল ঐতিহাসিক প্ৰমাণ দাঙি ধৰিছে— মধ্যযুগৰ ইউৰোপত গ্ৰীক-ৰোমান জ্ঞান-ভাণ্ডাৰ বিলুপ্ত প্ৰায় হৈছিল। আৰৱ পণ্ডিতসকলে সেই জ্ঞান সংৰক্ষণ কৰিছিল, নিজে অৱদান যোগ কৰিছিল আৰু পিছলৈ ধৰ্মযুদ্ধ আৰু আৰৱী গ্ৰন্থৰ অনুবাদৰ যোগেদি সেই জ্ঞান ইউৰোপলৈ ঘূৰি আহিছিল। সেই বিনিময় নঘটিলে পেৰিছ, অক্সফোৰ্ড বা কে’ম্ব্ৰিজৰ দৰে বিশ্ববিদ্যালয়বোৰ গঢ়ি উঠিব নোৱাৰিলেহেঁতেন। আনহাতে কে’ম্ব্ৰিজে আজিও বিদেশী পণ্ডিতক বক্তৃতাৰ বাবে আমন্ত্ৰণ কৰে— এইটোৱেই সেই উন্মুক্ত পৰম্পৰাৰ সাম্প্ৰতিক ৰূপ। লেখকে সংকেত দিছে যে অসমৰ শিক্ষানুষ্ঠানসমূহেও যদি বিশ্বমানৰ হ’ব বিচাৰে, তেন্তে সংকীৰ্ণ আত্ম-মুখাপেক্ষিতা ত্যাগ কৰি দেশ-বিদেশৰ পণ্ডিত আৰু চিন্তাধাৰাৰ লগত উন্মুক্ত আদান-প্ৰদান গঢ়িব লাগিব। এইদৰে এই উদ্ধৃতিটোৱে এক ঐতিহাসিক সত্য আৰু এক চিৰন্তন শৈক্ষিক আদৰ্শ — দুয়োটাকে একেলগে বহন কৰিছে।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
শূন্যস্থান পূৰণ আৰু সঠিক উত্তৰ বাছনি
১। কে’ম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয় ____ চনত স্থাপিত হৈছিল।
উত্তৰঃ ১২০৯।
২। কে’ম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনত মুঠ ____ খন কলেজ আছে।
উত্তৰঃ একত্ৰিশ (৩১)।
৩। ড° হীৰেন গোহাঁইৰ গৱেষণা গ্ৰন্থখনৰ নাম ____।
উত্তৰঃ ‘Tradition and Paradise Lost’।
৪। আৰৱী গ্ৰন্থত আৰিস্ততলক ____ নামেৰে জনা গৈছিল।
উত্তৰঃ ‘আৰিস্তু’।
৫। ভাৰতত প্ৰথম বিশ্ববিদ্যালয় ____ চনত স্থাপিত হৈছিল।
উত্তৰঃ ১৮৫৭।
গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য — তালিকাত উপস্থাপন
| বিষয় | তথ্য |
|---|---|
| প্ৰবন্ধৰ লেখক | ড° হীৰেন গোহাঁই |
| লেখকৰ জন্ম | ১৯৩৯ চন |
| উৎস গ্ৰন্থ | সাহিত্য সৌৰভ (Class 11 Assamese, ASSEB) |
| কে’ম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপন | ১২০৯ চন |
| অৱস্থান | কেম নদীৰ উপত্যকা, ইংলেণ্ড |
| কলেজ সংখ্যা | ৩১ খন |
| লেখকৰ অধ্যয়ন কৰা কলেজ | গনবিল এণ্ড কীইজ কলেজ |
| লেখকৰ গৱেষণা গ্ৰন্থ | Tradition and Paradise Lost |
| সাহিত্য অকাডেমী বঁটা | ১৯৮৯ চন (অসমৰ জাতীয় জীৱনত মহাপুৰুষীয়া পৰম্পৰা) |
| মধ্যযুগীয় চাৰিখন বিশ্ববিদ্যালয় | পেৰিছ, হাইডেলবাৰ্গ, অক্সফোৰ্ড, কে’ম্ব্ৰিজ |
শব্দাৰ্থ আৰু পাৰিভাষিক ব্যাখ্যা
| শব্দ | অৰ্থ / ব্যাখ্যা |
|---|---|
| উপত্যকা | নদী বা পৰ্বতৰ মাজৰ সমতল ভূমি |
| ফেল’ (Fellow) | কলেজৰ স্থায়ী পণ্ডিত-সদস্য |
| অধ্যক্ষ (Master) | কলেজৰ মুখ্য পৰিচালক, ফেল’সকলৰ দ্বাৰা নিৰ্বাচিত |
| টিউটৰিয়েল | একক বা দুজনীয়া ছাত্ৰৰ ব্যক্তিগত পাঠদান-সংস্থা |
| গথিক | মধ্যযুগৰ ইউৰোপীয় স্থাপত্য-শৈলী, উচ্চ খিলান আৰু কাঁচৰ খিড়কীযুক্ত |
| আফ্লাতুন | আৰৱী গ্ৰন্থত প্লেটোৰ নাম |
| আৰিস্তু | আৰৱী গ্ৰন্থত আৰিস্ততলৰ নাম |
| ধৰ্মযুদ্ধ (Crusades) | মধ্যযুগত ইউৰোপ-আৰৱৰ মাজত হোৱা ধৰ্মীয় যুদ্ধৰ শৃংখলা |
| মেধা-চৰ্চা | উচ্চ স্তৰৰ বৌদ্ধিক আলোচনা আৰু গৱেষণা |
| স্বায়ত্তশাসন | বাহিৰৰ হস্তক্ষেপ অবিহনে নিজে নিজৰ পৰিচালনা |
অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ
১। ভাৰতত প্ৰথম বিশ্ববিদ্যালয় কেতিয়া স্থাপন হোৱা হৈছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতত প্ৰথম আধুনিক বিশ্ববিদ্যালয় কলিকতা, বম্বে আৰু মাড্ৰাছত একে চনতে অৰ্থাৎ ১৮৫৭ চনত স্থাপন হৈছিল।
২। সেন্ট টমাছ আকুৱাইনাছৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থৰ নাম কি?
উত্তৰঃ ‘ছুম্মা থিঅ’লজিকা’ (Summa Theologica)। ই মধ্যযুগৰ ইউৰোপৰ ধৰ্মতত্ত্ব আৰু দৰ্শন-সাহিত্যৰ এক ভিত্তি-গ্ৰন্থ।
৩। কে’ম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয় কোন দেশত অৱস্থিত?
উত্তৰঃ কে’ম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয় ইংলেণ্ডত (United Kingdom) অৱস্থিত।
৪। কে’ম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কোন কোন কলেজ বিশ্ববিখ্যাত?
উত্তৰঃ কে’ম্ব্ৰিজৰ ট্ৰিনিটি কলেজ, কিংছ্ কলেজ, ছেণ্ট জনছ্ কলেজ, গনবিল এণ্ড কীইজ কলেজ আদি কেইবাখনো কলেজ বিশ্ববিখ্যাত। আইজাক নিউটন, ছাৰ্ল্ছ্ ডাৰৱিন, ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদৰ দৰে বহু বিশ্ববিশ্ৰুত পণ্ডিত এই কলেজবোৰৰ ছাত্ৰ আছিল।
৫। ইউৰোপৰ মধ্যযুগীয় বিশ্ববিদ্যালয়ত গীৰ্জাৰ ভূমিকা কি আছিল?
উত্তৰঃ মধ্যযুগৰ ইউৰোপত গীৰ্জা শিক্ষাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৃষ্ঠপোষক আছিল। বহু পণ্ডিত-প্ৰতিষ্ঠাতা গীৰ্জাৰ ধৰ্মমণ্ডলীৰ সদস্য আছিল আৰু গীৰ্জাৰ পৰা দান-দক্ষিণা পাইছিল। কলেজবোৰৰ চেপেল, লাইব্ৰেৰী আৰু ভৱনৰ নিৰ্মাণতো গীৰ্জাৰ অৰ্থ-সাহায্য আৰু আশীৰ্বাদ গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। তথাপি কালক্ৰমে কলেজবোৰে ধৰ্মীয় কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনৰ পৰা ক্ৰমে স্বায়ত্ত হৈ পৰে আৰু ধৰ্মনিৰপেক্ষ মেধা-চৰ্চাৰ কেন্দ্ৰ হৈ গঢ়ি উঠে।
৬। ‘কলেজীয় ব্যৱস্থা’ (Collegiate System) বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ ‘কলেজীয় ব্যৱস্থা’ হ’ল এনে এক বিশ্ববিদ্যালয়-গাঁথনি, য’ত বহু স্বায়ত্তশাসিত কলেজে এক ছত্ৰৰ তলত একেলগে কাম কৰে। প্ৰতিখন কলেজে স্বাধীনভাৱে ছাত্ৰ ভৰ্তি, পাঠদান, ছাত্ৰাবাস পৰিচালনা আৰু ফেল’-নিৰ্বাচন কৰে; কিন্তু ডিগ্ৰী প্ৰদান আৰু কেন্দ্ৰীয় পৰীক্ষা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনত হয়। কে’ম্ব্ৰিজ আৰু অক্সফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয় এই কলেজীয় ব্যৱস্থাৰ আৰ্হি।
৭। কে’ম্ব্ৰিজৰ পৰিৱেশৰ বৰ্ণনা চমুকৈ দিয়া।
উত্তৰঃ কে’ম্ব্ৰিজ এক প্ৰাচীন বিশ্ববিদ্যালয়-নগৰ। কেম নামৰ এখন সৰু নদী নগৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। নদীৰ পাৰে পাৰে গথিক স্থাপত্যৰ পুৰণি কলেজ ভৱন, গীৰ্জা আৰু লাইব্ৰেৰী থিয় হৈ আছে। প্ৰাচীন ৰাস্তা, পাকৃতিক বাগান, ছাত্ৰাবাস আৰু চেপেল মিলি কে’ম্ব্ৰিজে এক শান্ত, গভীৰ আৰু পঠন-পাঠনৰ অনুকূল পৰিৱেশ গঢ়িছে। ই বিশ্বৰ এক শ্ৰেষ্ঠ বৌদ্ধিক কেন্দ্ৰ মাত্ৰ নহয়, এক জীৱন্ত ঐতিহাসিক স্মাৰক।
৮। লেখকৰ মতে অসমৰ শিক্ষানুষ্ঠানে কে’ম্ব্ৰিজৰ পৰা কি কি শিকিব পাৰে?
উত্তৰঃ লেখকৰ মতে অসমৰ শিক্ষানুষ্ঠানে কে’ম্ব্ৰিজৰ পৰা মুখ্যতঃ এই কেইটা বিষয় শিকিব পাৰে— (ক) কলেজৰ স্বায়ত্তশাসন আৰু ফেল’সকলৰ দ্বাৰা পৰিচালিত গণতান্ত্ৰিক ব্যৱস্থা; (খ) ছাত্ৰৰ ব্যক্তিগত মননশীলতা গঢ়ি তোলা টিউটৰিয়েল ব্যৱস্থা; (গ) লেকচাৰ আৰু গৱেষণাক একেলগে গাঁঠি ৰখা পাঠদান-পদ্ধতি; (ঘ) দেশ-বিদেশৰ পণ্ডিতৰ লগত উন্মুক্ত আদান-প্ৰদান; (ঙ) প্ৰাচীন ঐতিহ্য আৰু আধুনিক মেধা-চৰ্চাৰ সমন্বয়। অৱশ্যে কে’ম্ব্ৰিজৰ আৰ্থিক স্বাৱলম্বনৰ আৰ্হি অসমত হুবহু প্ৰয়োগ কৰাটো সম্ভৱপৰ নহয়— তথাপি ইয়াৰ মূল আদৰ্শসমূহ অনুসৰণ কৰিব পাৰি।
৯। ‘মেধা-চৰ্চা’ শব্দটোৰ অৰ্থ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ ‘মেধা’ মানে বুদ্ধি বা বৌদ্ধিক ক্ষমতা; ‘চৰ্চা’ মানে অভ্যাস বা অনুশীলন। সুতৰাং ‘মেধা-চৰ্চা’ বুলিলে উচ্চ স্তৰৰ বৌদ্ধিক চিন্তা, বিচাৰ-বিশ্লেষণ আৰু গৱেষণাৰ অনুশীলন বুজা যায়। বিশ্ববিদ্যালয় হৈছে মেধা-চৰ্চাৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ, য’ত পণ্ডিতসকলে নতুন জ্ঞানৰ অনুসন্ধান আৰু পুৰণি জ্ঞানৰ পুনৰ-মূল্যায়ন চলায়।
১০। ‘পাণ্ডিত্যৰ স্বাধীনতা’ কে’ম্ব্ৰিজত কেনেদৰে ৰক্ষিত হয়?
উত্তৰঃ কে’ম্ব্ৰিজত পাণ্ডিত্যৰ স্বাধীনতা ৰক্ষাৰ মূল ভিত্তি হৈছে কলেজবোৰৰ অৰ্থনৈতিক আত্ম-নিৰ্ভৰতা আৰু প্ৰশাসনিক স্বায়ত্তশাসন। কলেজবোৰৰ আয় ভূ-সম্পত্তি আৰু দান-পুৰোধাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হোৱা বাবে চৰকাৰে অনুদানৰ চৰ্ত আৰোপ কৰি গৱেষণাত হস্তক্ষেপ কৰিব নোৱাৰে। ফেল’সকলে নিজে অধ্যক্ষ নিৰ্বাচন কৰে, পাঠ্যক্ৰম প্ৰণয়ন কৰে আৰু ছাত্ৰ ভৰ্তি বিচাৰে। সেইবাবে এজন প্ৰবক্তাই বাহিৰৰ চাপ অবিহনে নিজৰ চিন্তাধাৰা প্ৰকাশ কৰিব পাৰে — এইটোৱেই কে’ম্ব্ৰিজৰ পাণ্ডিত্যৰ স্বাধীনতাৰ মূল ৰহস্য।
১১। কে’ম্ব্ৰিজৰ পাঠদান-ব্যৱস্থাৰ লগত ভাৰতৰ সাধাৰণ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পাঠদান-ব্যৱস্থাৰ পাৰ্থক্য চমুকৈ দেখুউৱা।
| বৈশিষ্ট্য | কে’ম্ব্ৰিজ | ভাৰতৰ সাধাৰণ বিশ্ববিদ্যালয় |
|---|---|---|
| শ্ৰেণী উপস্থিতি | বাধ্যতামূলক নহয় | সাধাৰণতে বাধ্যতামূলক |
| লেকচাৰৰ স্বৰূপ | মৌলিক বিশ্লেষণ আৰু গৱেষণা-ভিত্তিক | প্ৰায়েই পাঠ্যপুথি-ভিত্তিক |
| টিউটৰিয়েল | সপ্তাহত একক বা দুজনীয়া আলোচনা | প্ৰায়েই অনুপস্থিত বা কেৱল ডাঙৰ গোটত |
| কলেজৰ স্বায়ত্তশাসন | সম্পূৰ্ণ স্বায়ত্ত | বহু পৰিমাণে চৰকাৰ-নিৰ্ভৰ |
| আৰ্থিক ভিত্তি | ভূ-সম্পত্তি আৰু দান | সাধাৰণতে চৰকাৰী অনুদান |
| বিদেশী পণ্ডিত আমন্ত্ৰণ | নিয়মীয়া | সীমিত |
১২। ‘কে’ম্ব্ৰিজৰ শিক্ষাব্যৱস্থা আৰু শিক্ষানুষ্ঠান’ প্ৰবন্ধত লেখকৰ মূল বাৰ্তা কি?
উত্তৰঃ এই প্ৰবন্ধত লেখক ড° হীৰেন গোহাঁইয়ে কে’ম্ব্ৰিজৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ ঐতিহাসিক, প্ৰশাসনিক আৰু পাঠদান-সংক্ৰান্ত বৈশিষ্ট্যসমূহ চমুকৈ বৰ্ণনা কৰাৰ লগতে এক বৃহৎ বাৰ্তা আগবঢ়াইছে— শ্ৰেষ্ঠ শিক্ষানুষ্ঠান কেতিয়াও এদিনতে গঢ়ি নুঠে; ই গঢ়ি উঠে দীৰ্ঘ ঐতিহ্যৰ প্ৰক্ৰিয়াত, পণ্ডিতসকলৰ স্বাধীন উদ্যোগত, সমাজ আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ সচেতন পৃষ্ঠপোষকতাত আৰু সৰ্বোপৰি দেশ-বিদেশৰ মুক্ত জ্ঞান-বিনিময়ৰ পৰিৱেশত। অসমৰ আজিৰ শিক্ষানুষ্ঠানসমূহেও যদি বিশ্বমানৰ হ’ব বিচাৰে, তেন্তে ইয়াক স্বায়ত্তশাসন, ব্যক্তিগত মননশীলতা, উন্মুক্ততা আৰু ঐতিহ্য — এই চাৰিটা স্তম্ভৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠা কৰিব লাগিব।
লেখকৰ চমু পৰিচয় — ড° হীৰেন গোহাঁই
ড° হীৰেন গোহাঁই অসমৰ এজন শ্ৰদ্ধেয় শিক্ষাবিদ, চিন্তাবিদ, প্ৰাবন্ধিক আৰু সাহিত্য সমালোচক। ১৯৩৯ চনত অসমৰ ডিব্ৰুগড়ত তেওঁৰ জন্ম হয়। প্ৰাৰম্ভিক শিক্ষা ডিব্ৰুগড়তে সম্পন্ন কৰাৰ পিছত গুৱাহাটীৰ কটন কলেজত ইংৰাজী সাহিত্যত স্নাতক ডিগ্ৰী, কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা স্নাতকোত্তৰ আৰু পিছলৈ ইংলেণ্ডৰ প্ৰখ্যাত কে’ম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গনবিল এণ্ড কীইজ কলেজৰ পৰা পি এইচ. ডি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁৰ গৱেষণা গ্ৰন্থৰ নাম ‘Tradition and Paradise Lost’, য’ত জন মিল্টনৰ মহাকাব্য ‘Paradise Lost’-ৰ পৰম্পৰাগত আৰু ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপট গভীৰভাৱে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে।
দীৰ্ঘকাল ধৰি গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ইংৰাজী বিভাগৰ অধ্যাপক হিচাপে কাম কৰা গোঁহাই পিছলৈ সেই বিভাগৰ মূৰব্বী আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত অসমৰ বহু বুদ্ধিজীৱী সংগঠনৰ অগ্ৰণী সদস্য হৈ পৰে। তেওঁ অসমীয়া সাহিত্য সমালোচনাত এক নতুন তত্ত্বনিষ্ঠ আৰু সমাজ-চেতনাসম্পন্ন ধাৰাৰ প্ৰৱৰ্তক। পাশ্চাত্য সাহিত্যতত্ত্ব, মাৰ্ক্সবাদী সমাজ-বিশ্লেষণ, লোক-সংস্কৃতিৰ অধ্যয়ন আৰু অসমৰ জাতীয় জীৱনৰ গভীৰ পৰ্যবেক্ষণ — সকলো একেলগে তেওঁৰ লেখনিত সংমিশ্ৰিত হৈছে।
তেওঁৰ প্ৰায় তিনিকুৰিখন গ্ৰন্থ আছে। উল্লেখযোগ্য কেইখন হ’ল— ‘সাহিত্যৰ সত্য’, ‘সমাজ আৰু সমালোচনা’, ‘সাহিত্য আৰু চেতনা’, ‘কবিতাৰ বিচাৰ আৰু নতুন সমালোচনা’, ‘বিশ্বায়ন’, ‘কালস্ৰোত আৰু কাণ্ডাৰী’, ‘অসম: সমাজ আৰু সাহিত্য’, আৰু সবাতকৈ প্ৰসিদ্ধ ‘অসমৰ জাতীয় জীৱনত মহাপুৰুষীয়া পৰম্পৰা’। শেষৰখন গ্ৰন্থত গোঁহাইয়ে শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ মহাপুৰুষীয়া পৰম্পৰাক অসমৰ জাতীয় জীৱনৰ ঐতিহাসিক আৰু সমাজতাত্ত্বিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা পুনৰ-মূল্যায়ন কৰিছে। এই গ্ৰন্থখনৰ বাবেই ১৯৮৯ চনত তেওঁ ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ সাহিত্য সন্মান — সাহিত্য অকাডেমী বঁটা — লাভ কৰে।
ড° হীৰেন গোহাঁইৰ লেখনিৰ বৈশিষ্ট্য হৈছে প্ৰখৰ যুক্তিনিষ্ঠতা, গভীৰ পঠন-পাঠন, পৰিষ্কাৰ ভাষাশৈলী আৰু সমাজ-সংস্কাৰৰ প্ৰতি দায়বদ্ধতা। সাহিত্য সমালোচনাৰ লগতে অসমৰ সমকালীন ৰাজনৈতিক, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক বিষয়সমূহৰ ওপৰত তেওঁৰ চিন্তাশীল প্ৰবন্ধ-নিৱন্ধ অসমীয়া বুদ্ধিজীৱী সমাজত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছে। ‘কে’ম্ব্ৰিজৰ শিক্ষাব্যৱস্থা আৰু শিক্ষানুষ্ঠান’ প্ৰবন্ধটোও তেওঁৰ ব্যক্তিগত অভিজ্ঞতা আৰু পাণ্ডিত্যৰ মিশ্ৰণৰ এক উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন — য’ত বিদেশী শিক্ষা-আৰ্হিৰ বিশ্লেষণৰ মাজেদিও লেখকে অসমৰ শিক্ষাজগতৰ ভৱিষ্যতৰ বাবে এক চিন্তাশীল আদৰ্শ আগবঢ়াইছে।
আশাকৰোঁ ASSEB Class 11 Assamese (HS 1st Year, সাহিত্য সৌৰভ) Chapter 6 — কে’ম্ব্ৰিজৰ শিক্ষাব্যৱস্থা আৰু শিক্ষানুষ্ঠানৰ এই প্ৰশ্নোত্তৰ সংকলনে তোমাৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতিত সহায় কৰিব। অধিক অধ্যায়ৰ সমাধানৰ বাবে HSLC Guru-ৰ আন পৃষ্ঠাসমূহ চাওঁক।