Class 11 Assamese Chapter 5 — গিবন (হোমেন বৰগোহাঞি)
HSLC Guru-লৈ স্বাগতম। ই হ’ল ASSEB (অসম ৰাজ্যিক মাধ্যমিক শিক্ষা পৰিষদ) উচ্চতৰ মাধ্যমিক প্ৰথম বৰ্ষ অৰ্থাৎ Class 11 অসমীয়া (MIL) পাঠ্যপুথি সাহিত্য সৌৰভৰ পঞ্চম পাঠ “গিবন”ৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰৰ সমাহাৰ। এই পাঠটো অসমীয়া সাহিত্যৰ অন্যতম প্ৰখ্যাত ঔপন্যাসিক, প্ৰাবন্ধিক আৰু সম্পাদক হোমেন বৰগোহাঞিৰ বিখ্যাত প্ৰবন্ধ-সংকলন ‘স্বৰ্গ আৰু নৰক’ৰ পৰা সংকলিত। ইয়াত পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্ন-উত্তৰৰ লগতে অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন, MCQ আৰু লেখকৰ চমু পৰিচয়ো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে যাতে পৰীক্ষাৰ যুগুতনিত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে সম্পূৰ্ণ সহায় লাভ কৰিব পাৰে।
সাৰাংশ
হোমেন বৰগোহাঞিয়ে ৰচনা কৰা ‘গিবন’ প্ৰবন্ধটো বিশ্ববিখ্যাত ইংৰাজ ঐতিহাসিক এডৱাৰ্ড গিবন (১৭৩৭–১৭৯৪)ৰ জীৱন আৰু সাধনাৰ এক হৃদয়স্পৰ্শী চিত্ৰণ। এই প্ৰবন্ধটি লেখকৰ বিখ্যাত প্ৰবন্ধ-সংকলন ‘স্বৰ্গ আৰু নৰক’ৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হৈছে। প্ৰবন্ধটোৰ আৰম্ভণিতে লেখকে জাৰ্মান দাৰ্শনিক শ্বপেনহাৱাৰৰ এটি মন্তব্য উদ্ধৃত কৰিছে— পৃথিৱীৰ বহুতো গ্ৰন্থৰ ভিতৰত মাত্ৰ এমুঠিমান গ্ৰন্থহে চিৰন্তন আৰু সেইবোৰ লেখি যাবলৈ লেখকে গোটেই জীৱনটোৱে এনিষ্ঠ সাধনা কৰিব লাগে। এই কথাষাৰৰ আৰ্হিতে লেখকে গিবনৰ জীৱনৰ যাত্ৰাপথ আৰু তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ ‘The History of the Decline and Fall of the Roman Empire’ ৰচনাৰ পিছফালৰ কাহিনী সবিস্তাৰে দাঙি ধৰিছে।
গিবনৰ ছাত্ৰজীৱন বিশেষ উজ্জ্বল নাছিল। পোন্ধৰ বছৰ বয়সত তেওঁ অক্সফৰ্ডৰ মেগডালেন কলেজত ভৰ্তি হয়, কিন্তু সেই সময়ত অক্সফৰ্ডৰ শিক্ষা-পৰিৱেশ অতিশয় শোচনীয় আছিল— অধ্যাপকসকলে ভালদৰে পঢ়োৱা নাছিল। তথাপি গিবনে নিজে স্বতঃস্ফূৰ্তভাৱে বহু কিতাপ পঢ়িছিল। অক্সফৰ্ডত থকা সময়ছোৱাত প্ৰটেষ্টেণ্ট ধৰ্ম এৰি কেথলিক ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিবলৈ তেওঁ আগ্ৰহী হোৱাত পিতৃ-মাতৃয়ে চিন্তিত হৈ তেওঁক ছুইজাৰলেণ্ডৰ লুছান চহৰলৈ পঠাই দিয়ে। লুছানতে গিবনৰ প্ৰকৃত মেধা বিকশিত হয়— তেওঁ ফৰাছী ভাষা আয়ত্ত কৰে, ভল্টেয়াৰ, ৰুছো, পেইনকে ধৰি এনলাইটেনমেণ্ট যুগৰ চিন্তাবিদসকলৰ ৰচনা পঢ়ে আৰু বহু মূল্যৱান বন্ধুত্ব গঢ়ি তোলে।
লুছানতে তেওঁ ছুজান কাৰচদ নামৰ এজনী সুন্দৰী ছোৱালীৰ প্ৰেমত পৰে। কিন্তু পিতৃৰ অমতৰ বাবে এই প্ৰেম পৰিণতি লাভ নকৰিলে, আৰু গিবনে আজীৱন অবিবাহিত হৈ থাকি গ’ল। গিবনৰ জীৱনৰ মুখ্য মোৰ আহিল ১৭৬৪ চনত— ইটালীৰ ৰোম চহৰৰ ৰাজপথত বহি থাকোঁতে প্ৰাচীন কেপিটল পাহাৰৰ ভগ্নাৱশেষ চাই তেওঁৰ মনলৈ ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ পতন বিষয়ক এখন গ্ৰন্থ লিখাৰ অনুপ্ৰেৰণা আহিল। এই অনুপ্ৰেৰণাৰ সফলতা পাবলৈ তেওঁ সতৰ বছৰ অহোৰাত্ৰ পৰিশ্ৰম কৰিলে আৰু ১৭৮৭ চনৰ ২৭ জুন তাৰিখে লুছান চহৰৰ এখন বাগিচাত বহি থকা অৱস্থাত গ্ৰন্থখনৰ অন্তিম পৃষ্ঠাটো লিখি শেষ কৰিলে।
গ্ৰন্থ সমাপ্ত কৰাৰ পিছত গিবনৰ মনত যি বিচিত্ৰ অনুভূতি জাগি উঠিছিল— প্ৰথমে গভীৰ আনন্দ, পিছত এক অদ্ভুত শূন্যতা— সেই অনুভূতিৰ সূক্ষ্ম বিশ্লেষণেই হৈছে এই প্ৰবন্ধৰ কেন্দ্ৰীয় বিষয়। লেখকে কয়— যিসকল লেখকে গোটেই জীৱন এখনমাত্ৰ মহৎ গ্ৰন্থ ৰচনাত আত্মনিয়োগ কৰে, তেওঁলোকে গ্ৰন্থ সমাপ্ত হোৱাৰ পিছত এক প্ৰকাৰ আত্মিক শূন্যতা অনুভৱ কৰে— কিয়নো সেই গ্ৰন্থেই হৈ পৰিছিল তেওঁলোকৰ জীৱনৰ অৰ্থ। গিবনৰ জীৱনৰ মাজেৰে হোমেন বৰগোহাঞিয়ে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক এক চিৰন্তন বাণী দিছে— মহৎ সৃষ্টিৰ পিছফালত থাকে দীৰ্ঘকালীন সাধনা, একনিষ্ঠ পৰিশ্ৰম আৰু একাগ্ৰতা; সাধনা অবিহনে কোনো মহৎ কাৰ্য সিদ্ধ নহয়।
Summary
“Gibbon” is an inspiring biographical essay by Homen Borgohain, the celebrated Assamese novelist and editor, taken from his prose collection Swarga aru Narak. The essay traces the life and labour of Edward Gibbon (1737–1794), the great English historian whose monumental work The History of the Decline and Fall of the Roman Empire remains a milestone in world historiography. Borgohain begins by quoting the German philosopher Schopenhauer’s observation that out of the countless books written in the world, only a handful endure — and to write such an enduring book, an author must dedicate his entire life. Through Gibbon’s example he illustrates that very truth.
Gibbon was an unremarkable schoolboy. He entered Magdalen College, Oxford at fifteen, but the university was then in a sorry state and the dons taught little. Yet Gibbon read voraciously on his own. When he flirted with Catholicism his alarmed parents sent him to Lausanne in Switzerland, where he learned French, absorbed the writings of Voltaire, Rousseau and Thomas Paine, and fell in love with Suzanne Curchod — a love thwarted by his father’s refusal that left him a lifelong bachelor. In 1764, while seated among the ruins of the Capitol in Rome, the inspiration struck him to write the history of the empire’s fall. He laboured for seventeen long years, finishing the final page in a Lausanne garden on the night of 27 June 1787. The essay then dwells on the strange emptiness Gibbon felt after completing the work — the void left in the heart of every great writer who has poured his entire life into a single book. Borgohain’s message is clear: every enduring creation is the fruit of long, single-minded sadhana, and there is no shortcut to greatness.
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (১ নম্বৰ)
১। ‘গিবন’ পাঠটোৰ লেখক কোন?
উত্তৰঃ ‘গিবন’ পাঠটোৰ লেখক হৈছে অসমীয়া সাহিত্যৰ প্ৰখ্যাত ঔপন্যাসিক, প্ৰাবন্ধিক আৰু সম্পাদক হোমেন বৰগোহাঞি।
২। ‘গিবন’ পাঠটো কোনখন গ্ৰন্থৰ পৰা সংকলন কৰা হৈছে?
উত্তৰঃ ‘গিবন’ পাঠটো হোমেন বৰগোহাঞি ৰচিত প্ৰবন্ধ-সংকলন ‘স্বৰ্গ আৰু নৰক’ৰ পৰা সংকলন কৰা হৈছে।
৩। এডৱাৰ্ড গিবন কোন আছিল?
উত্তৰঃ এডৱাৰ্ড গিবন আছিল ইংলেণ্ডৰ এজন বিশ্ববিখ্যাত ঐতিহাসিক আৰু লেখক।
৪। এডৱাৰ্ড গিবনে অধ্যয়ন কৰা কলেজখনৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ এডৱাৰ্ড গিবনে অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনস্থ মেগডালেন কলেজত (Magdalen College, Oxford) অধ্যয়ন কৰিছিল।
৫। এডৱাৰ্ড গিবনে ৰচনা কৰা প্ৰখ্যাত গ্ৰন্থখনৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ এডৱাৰ্ড গিবনৰ অমৰ কীৰ্তি গ্ৰন্থখনৰ নাম হৈছে — ‘The History of the Decline and Fall of the Roman Empire’।
৬। শ্বপেনহাৱাৰ কোন আছিল?
উত্তৰঃ শ্বপেনহাৱাৰ (১৭৮৮–১৮৬০) আছিল উনবিংশ শতিকাৰ এগৰাকী বিখ্যাত জাৰ্মান দাৰ্শনিক। তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থখনৰ নাম ‘The World as Will and Representation’।
৭। ‘আলেকজেন্দ্ৰিয়ান কোৱাৰ্টেট’ নামৰ উপন্যাসমালাৰ লেখক কোন আছিল?
উত্তৰঃ ‘আলেকজেন্দ্ৰিয়ান কোৱাৰ্টেট’ (Alexandrian Quartet) উপন্যাসমালাৰ লেখক আছিল ইংৰাজ লেখক লৰেঞ্চ জৰ্জ ডাৰেল।
৮। জন মিল্টন কোন শতিকাৰ কবি আছিল আৰু তেওঁৰ বিখ্যাত মহাকাব্যখনৰ নাম কি?
উত্তৰঃ জন মিল্টন (১৬০৮–১৬৭৪) আছিল সপ্তদশ শতিকাৰ এজন বিখ্যাত ইংৰাজ মহাকবি। তেওঁৰ বিখ্যাত মহাকাব্যখনৰ নাম হ’ল ‘পেৰাডাইজ লষ্ট’ (Paradise Lost)।
৯। ‘Age of Reason’ গ্ৰন্থখন কোনে কেতিয়া ৰচনা কৰিছিল?
উত্তৰঃ ‘Age of Reason’ গ্ৰন্থখন অষ্টাদশ শতিকাত (১৭৯৪–১৭৯৬) ইংৰাজ-আমেৰিকান চিন্তাবিদ থমাছ পেইনে ৰচনা কৰিছিল।
১০। গিবনৰ সম্পূৰ্ণ নামটো কি আছিল আৰু তেওঁ কোন শতিকাৰ লেখক আছিল?
উত্তৰঃ তেওঁৰ সম্পূৰ্ণ নাম আছিল এডৱাৰ্ড গিবন। তেওঁ আছিল অষ্টাদশ শতিকাৰ এজন ইংৰাজ ঐতিহাসিক আৰু লেখক।
১১। দাৰ্শনিক ৰুছোয়ে ৰচনা কৰা দুখন গ্ৰন্থৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ দাৰ্শনিক ৰুছোয়ে ৰচনা কৰা দুখন বিখ্যাত গ্ৰন্থ হ’ল — ‘The Social Contract’ আৰু ‘The Confessions’।
১২। যৌৱনকালত এডৱাৰ্ড গিবন কোনখন দেশৰ কোনখন চহৰৰ বাসিন্দা আছিল?
উত্তৰঃ যৌৱনকালত এডৱাৰ্ড গিবন ছুইজাৰলেণ্ডৰ লুছান (Lausanne) চহৰৰ বাসিন্দা আছিল।
১৩। গিবনে কিমান বছৰ ধৰি ‘The History of the Decline and Fall of the Roman Empire’ গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল?
উত্তৰঃ গিবনে দীঘলীয়া সতৰ বছৰ ধৰি অহোৰাত্ৰ পৰিশ্ৰম কৰি এই বিপুলায়তন গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল।
১৪। গিবনে গ্ৰন্থখনৰ অন্তিম পৃষ্ঠা কেতিয়া আৰু ক’ত লিখি শেষ কৰিছিল?
উত্তৰঃ গিবনে গ্ৰন্থখনৰ অন্তিম পৃষ্ঠা ১৭৮৭ চনৰ ২৭ জুনৰ নিশা ছুইজাৰলেণ্ডৰ লুছান চহৰৰ এখন বাগিচাৰ লতা-পাতেৰে আবৃত পথচাৰীত বহি লিখি শেষ কৰিছিল।
১৫। গিবনৰ গ্ৰন্থখন কেইটা খণ্ডত সমাপ্ত হৈছিল?
উত্তৰঃ গিবনৰ ‘The History of the Decline and Fall of the Roman Empire’ গ্ৰন্থখন সাতটা বিপুলায়তন খণ্ডত সমাপ্ত হৈছিল।
১৬। গিবনে কোনজনী ছোৱালীৰ প্ৰেমত পৰিছিল?
উত্তৰঃ গিবনে লুছান চহৰত থকা সময়ত ছুজান কাৰচদ (Suzanne Curchod) নামৰ এজনী সুন্দৰী আৰু বুদ্ধিমতী ছোৱালীৰ প্ৰেমত পৰিছিল।
চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (২–৩ নম্বৰ)
১। শ্বপেনহাৱাৰে গ্ৰন্থ ৰচনা সম্বন্ধে কি কৈছিল?
উত্তৰঃ জাৰ্মান দাৰ্শনিক শ্বপেনহাৱাৰে কৈছিল— পৃথিৱীত এতিয়ালৈকে যিমানবোৰ কিতাপ ৰচিত হৈছে, তাৰ ভিতৰত কেৱল মুষ্টিমেয় কেইখন কিতাপহে চিৰন্তন; বাকীবোৰ কালৰ গৰ্ভত হেৰাই যায়। সেইবোৰ চিৰন্তন গ্ৰন্থ লেখি যাবলৈ লেখকে গোটেই জীৱনটো এনিষ্ঠ সাধনাত আত্মনিয়োগ কৰিব লাগে।
২। হোমেন বৰগোহাঞিয়ে গিবনৰ জীৱনৰ মাজেৰে কি বাৰ্তা দিব বিচাৰিছে?
উত্তৰঃ হোমেন বৰগোহাঞিয়ে গিবনৰ জীৱনৰ মাজেৰে এই চিৰন্তন বাৰ্তা দিব বিচাৰিছে— মহৎ সৃষ্টি কেতিয়াও সহজে নাহে; তাৰ পিছফালে থাকে দীৰ্ঘকালীন সাধনা, একাগ্ৰতা, ত্যাগ আৰু একনিষ্ঠ পৰিশ্ৰম। জীৱনৰ পৰম মূল্য পাবলৈ হ’লে গিবনৰ দৰে এক উদ্দেশ্যত আত্মসমৰ্পণ কৰিব লাগে।
৩। গিবনে অক্সফৰ্ডৰ মেগডালেন কলেজৰ অৱস্থা কেনেকুৱা পাইছিল?
উত্তৰঃ গিবনে যিসময়ত (পোন্ধৰ বছৰ বয়সত) অক্সফৰ্ডৰ মেগডালেন কলেজত ভৰ্তি হৈছিল, সেই সময়ত অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শৈক্ষিক অৱস্থা অতিশয় শোচনীয় আছিল। অধ্যাপকসকল ছাত্ৰৰ প্ৰতি উদাসীন আছিল আৰু পাঠদানতো বিশেষ যত্ন নাছিল। কিন্তু গিবনে নিজে স্বতঃস্ফূৰ্তভাৱে বহু কিতাপ পঢ়ি জ্ঞান অৰ্জন কৰিছিল।
৪। গিবনৰ পিতৃ-মাতৃয়ে তেওঁক ছুইজাৰলেণ্ডলৈ কিয় পঠাইছিল?
উত্তৰঃ অক্সফৰ্ডত পঢ়ি থকা সময়ত গিবন প্ৰটেষ্টেণ্ট ধৰ্ম এৰি ৰোমান কেথলিক ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিবলৈ আগ্ৰহী হৈ পৰিছিল। ই দেখি তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ অতিশয় চিন্তিত হৈ পৰে আৰু ধৰ্মান্তৰৰ পৰা বচাবৰ বাবে অক্সফৰ্ডৰ পৰা উলিয়াই তেওঁক ছুইজাৰলেণ্ডৰ লুছান চহৰৰ এজন প্ৰটেষ্টেণ্ট পাষ্টৰৰ ঘৰত শিক্ষাৰ বাবে পঠাই দিয়ে।
৫। লুছান চহৰে গিবনৰ জীৱন কেনেকৈ সলনি কৰিছিল?
উত্তৰঃ লুছান চহৰেই গিবনক প্ৰকৃততে এজন বিদ্বান লেখক কৰি গঢ়ি তুলিছিল। তাত গিবনে ফৰাছী ভাষা শিকিলে, ভল্টেয়াৰ, ৰুছোকে ধৰি এনলাইটেনমেণ্ট যুগৰ চিন্তাবিদসকলৰ লেখা পঢ়িলে, বিভিন্ন বুদ্ধিজীৱীৰ লগত পৰিচিত হ’ল আৰু গভীৰ অধ্যয়নৰ অভ্যাস গঢ়ি তুলিলে। ই গিবনৰ ভৱিষ্যত ঐতিহাসিক জীৱনৰ ভেটিচ ভেটিৰূপে কাম কৰিলে।
৬। ছুজান কাৰচদৰ লগত গিবনৰ প্ৰেম-সম্পৰ্কৰ পৰিণতি কি হৈছিল?
উত্তৰঃ লুছানতে গিবনে ছুজান কাৰচদ নামৰ এজনী সুন্দৰী আৰু বুদ্ধিমতী ছোৱালীৰ প্ৰেমত পৰিছিল আৰু বিবাহৰ প্ৰস্তাৱো দিছিল। কিন্তু গিবনৰ পিতৃ এই বিবাহৰ বিৰোধী আছিল আৰু সম্মতি নিদিলে। ফলত প্ৰেম পৰিণতি লাভ নকৰিলে আৰু গিবন আজীৱন অবিবাহিত হৈ থাকিল।
৭। ৰোম চহৰে গিবনৰ মনত কেনে অনুপ্ৰেৰণা সঞ্চাৰ কৰিছিল?
উত্তৰঃ ১৭৬৪ চনত ইউৰোপ ভ্ৰমণৰ সময়ত গিবন প্ৰথমবাৰৰ বাবে ৰোম চহৰলৈ গৈছিল। সন্ধিয়াৰ সময়ত প্ৰাচীন কেপিটল পাহাৰৰ ভগ্নাৱশেষৰ মাজত বহি যেতিয়া তেওঁ এসময়ৰ বিশ্বজয়ী ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ পতনৰ চিনচাব দেখিলে, তেতিয়াই তেওঁৰ মনলৈ ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ পতন বিষয়ক এখন গ্ৰন্থ ৰচনাৰ ধাৰণা আহিল। সেই অনুপ্ৰেৰণাৰ পৰাই জন্ম হ’ল তেওঁৰ চিৰন্তন কীৰ্তিৰ।
৮। গ্ৰন্থ সমাপ্তিৰ মুহূৰ্তত গিবনৰ মনত কি কি অনুভূতি জাগিছিল?
উত্তৰঃ ১৭৮৭ চনৰ ২৭ জুনৰ নিশা যেতিয়া গিবনে গ্ৰন্থখনৰ অন্তিম পৃষ্ঠা লিখি শেষ কৰিলে, তেতিয়া তেওঁৰ মনত প্ৰথমে এক অপৰিসীম আনন্দৰ ঢৌ উঠিল। কিন্তু সেই আনন্দ চিৰস্থায়ী নহ’ল— অলপ পিছতে এক বিচিত্ৰ শূন্যতা আৰু বিষাদে তেওঁক আৱৰি ধৰিলে। তেওঁ অনুভৱ কৰিলে— য’ত তেওঁ গোটেই জীৱনটো ব্যয় কৰিছিল, সেইখন গ্ৰন্থ এতিয়া তেওঁৰ পৰা দূৰ হৈ গ’ল; সঙ্গীহীন হৈ পৰিল তেওঁ।
৯। ‘The History of the Decline and Fall of the Roman Empire’ গ্ৰন্থখনৰ বৈশিষ্ট্য কি?
উত্তৰঃ এই বিপুলায়তন গ্ৰন্থখন সাতটা খণ্ডত সমাপ্ত। ই সম্ৰাট এন্টোনিনাছৰ ৰাজত্বকালৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তুৰ্কীসকলৰ দ্বাৰা কনষ্টান্টিনপলৰ অধিকাৰলৈকে প্ৰায় চৌদ্ধটা শতাব্দীৰ ইতিহাস সামৰি লৈছে। গ্ৰন্থখনত খ্ৰীষ্টিয়ান ধৰ্মৰ উত্থান, ইছলামৰ বিজয়যাত্ৰা, ইউৰোপত আধুনিক জাতীয় ৰাষ্ট্ৰ গঠন আদি বহু যুগান্তকাৰী ঘটনা শক্তিশালী গদ্যশৈলীৰে উপস্থাপন কৰা হৈছে।
১০। ভল্টেয়াৰ কোন আছিল আৰু তেওঁৰ এখন বিখ্যাত গ্ৰন্থৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ভল্টেয়াৰ আছিল অষ্টাদশ শতিকাৰ ফ্ৰান্সৰ এজন বিখ্যাত লেখক আৰু দাৰ্শনিক। তেওঁ ব্যংগাত্মক ৰচনাৰ বাবে পৃথিৱীজোৰা প্ৰসিদ্ধি লাভ কৰিছিল। তেওঁৰ বিখ্যাত ব্যংগাত্মক উপন্যাসখনৰ নাম ‘কান্দিদ’ (Candide)।
দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (৪–৬ নম্বৰ)
১। এডৱাৰ্ড গিবনৰ চমু পৰিচয় দিয়া।
উত্তৰঃ এডৱাৰ্ড গিবন (Edward Gibbon) আছিল অষ্টাদশ শতিকাৰ এজন বিশ্ববিখ্যাত ইংৰাজ ঐতিহাসিক আৰু লেখক। তেওঁৰ জন্ম ১৭৩৭ চনত ইংলেণ্ডৰ পুটনি (Putney) চহৰত হৈছিল আৰু মৃত্যু হৈছিল ১৭৯৪ চনত। শৈশৱত গিবনৰ স্বাস্থ্য ভাল নাছিল আৰু ছাত্ৰ হিচাপেও তেওঁ বিশেষ মেধাৰ পৰিচয় দিব পৰা নাছিল। পোন্ধৰ বছৰ বয়সত তেওঁ অক্সফৰ্ডৰ মেগডালেন কলেজত ভৰ্তি হৈছিল। তাত পঢ়ি থাকোঁতে প্ৰটেষ্টেণ্ট ধৰ্ম এৰি কেথলিক ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিবলৈ লোৱাত পিতৃ-মাতৃয়ে তেওঁক ছুইজাৰলেণ্ডৰ লুছান চহৰলৈ পঠাই দিয়ে। লুছানতে তেওঁ ফৰাছী ভাষা শিকে, এনলাইটেনমেণ্ট দাৰ্শনিকসকলৰ লেখা পঢ়ে আৰু এজন গভীৰ অধ্যয়নশীল মানুহ হিচাপে গঢ় ল’য়। ১৭৬৪ চনত ৰোম চহৰৰ ভগ্নাৱশেষ চাই তেওঁৰ মনলৈ ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ পতন বিষয়ক গ্ৰন্থ ৰচনাৰ অনুপ্ৰেৰণা আহে। ১৭৮১–৮৪ চনলৈকে তেওঁ ব্ৰিটিছ পাৰ্লামেণ্টৰ সদস্যো আছিল। সতৰ বছৰ অক্লান্ত পৰিশ্ৰমৰ পিছত ১৭৮৭ চনৰ ২৭ জুনৰ নিশা তেওঁ ‘The History of the Decline and Fall of the Roman Empire’ গ্ৰন্থৰ অন্তিম পৃষ্ঠা সমাপ্ত কৰে। শক্তিশালী গদ্যশৈলীৰ বাবেও তেওঁ চিৰস্মৰণীয় হৈ ৰৈছে।
২। এডৱাৰ্ড গিবনে ৰচনা কৰা ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ ইতিহাস বিষয়ক গ্ৰন্থখনৰ বিষয়ে চমু পৰিচয় দিয়া।
উত্তৰঃ এডৱাৰ্ড গিবনৰ চিৰন্তন কীৰ্তি গ্ৰন্থ ‘The History of the Decline and Fall of the Roman Empire’। এই বিপুলায়তন গ্ৰন্থ সাতটা খণ্ডত সমাপ্ত হৈছে আৰু ইয়াৰ প্ৰথম খণ্ড ১৭৭৬ চনত আৰু শেষ খণ্ড ১৭৮৮ চনত প্ৰকাশ পাইছিল। গ্ৰন্থখনত খ্ৰীষ্টীয় দ্বিতীয় শতিকাৰ ৰোমান সম্ৰাট এন্টোনিনাছৰ ৰাজত্বকালৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ১৪৫৩ চনত তুৰ্কীসকলৰ দ্বাৰা কনষ্টান্টিনপলৰ অধিকাৰলৈকে প্ৰায় চৌদ্ধটা শতাব্দীৰ বিশাল ঐতিহাসিক পৰিসৰ সামৰি লৈছে। ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ পতনৰ লগতে গ্ৰন্থখনত খ্ৰীষ্টিয়ান ধৰ্মৰ উত্থান, ইছলামৰ বিজয়যাত্ৰা, ইউৰোপত আধুনিক জাতীয় ৰাষ্ট্ৰ গঠন, বাইজেণ্টিন সাম্ৰাজ্যৰ ক্ষয়, ক্ৰুছেডৰ ইতিহাস আদি বহু যুগান্তকাৰী ঘটনা সন্নিবিষ্ট হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ মুখ্য আকৰ্ষণ হ’ল গিবনৰ শক্তিশালী, যাদুৱী আৰু ব্যংগৰাছিকতাপূৰ্ণ গদ্যশৈলী, যাৰ ফলত গ্ৰন্থখন কেৱল ইতিহাসৰ গ্ৰন্থ হিচাপে নহয়, বিশ্বসাহিত্যৰ এক অমূল্য ৰত্ন হিচাপেও গণ্য হৈছে।
৩। এডৱাৰ্ড গিবনে ক’ত কেনেদৰে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ এডৱাৰ্ড গিবনৰ শিক্ষাজীৱন বিশেষ মসৃণ নাছিল। শৈশৱত তেওঁৰ স্বাস্থ্য ভাল নাছিল বাবে নিয়মীয়াকৈ স্কুলত যাব নোৱাৰিছিল। যিকণমান পঢ়িলে সেয়াও বেছিভাগেই ঘৰতে নিজে নিজে। পোন্ধৰ বছৰ বয়সত পিতৃয়ে তেওঁক অক্সফৰ্ডৰ মেগডালেন কলেজত ভৰ্তি কৰি দিয়ে। কিন্তু সেই সময়ৰ অক্সফৰ্ডৰ শৈক্ষিক অৱস্থা শোচনীয় আছিল— অধ্যাপকসকল উদাসীন আছিল আৰু পাঠদানতো গুৰুত্ব দিয়া নাছিল। তথাপি গিবনে নিজে স্বতঃস্ফূৰ্তভাৱে বহু কিতাপ পঢ়ি জ্ঞান আহৰণ কৰিছিল। অক্সফৰ্ডত থকা সময়ত তেওঁ প্ৰটেষ্টেণ্ট ধৰ্ম এৰি কেথলিক ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিবলৈ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰে, যাৰ ফলত পিতৃ-মাতৃ চিন্তিত হৈ তেওঁক অক্সফৰ্ডৰ পৰা উলিয়াই ছুইজাৰলেণ্ডৰ লুছান চহৰৰ এজন প্ৰটেষ্টেণ্ট পাষ্টৰৰ গৃহত পঠাই দিয়ে। লুছানতে গিবনৰ প্ৰকৃত শিক্ষা আৰম্ভ হ’ল— তাত তেওঁ ফৰাছী ভাষা শিকে, লেটিন আৰু গ্ৰীক ভাষাত পাৰদৰ্শিতা লাভ কৰে, ভল্টেয়াৰ, ৰুছো, পেইন আদি এনলাইটেনমেণ্ট চিন্তাবিদসকলৰ ৰচনা পঢ়ি স্বাধীন চিন্তাৰ অভ্যাস গঢ়ি তোলে। লুছানতে তেওঁ আজীৱন বন্ধুও লাভ কৰে আৰু এজন গভীৰ পঠনপ্ৰিয়, বিদ্বান ব্যক্তিৰূপে গঢ় ল’য়।
৪। গিবনে গ্ৰন্থ সমাপ্ত কৰাৰ পিছত কি কি অনুভূতি অনুভৱ কৰিছিল— বিশ্লেষণ কৰা।
উত্তৰঃ ১৭৮৭ চনৰ ২৭ জুনৰ নিশা যেতিয়া গিবনে লুছানৰ এখন সুসজ্জিত বাগিচাত বহি গ্ৰন্থখনৰ অন্তিম পৃষ্ঠা লিখি শেষ কৰিলে, তেতিয়া তেওঁৰ মনত প্ৰথমে এক অপাৰ আনন্দৰ ঢৌ উঠিল— সতৰ বছৰৰ একনিষ্ঠ সাধনা সফল হ’ল বুলি ভাবি তেওঁ আত্মতৃপ্তিৰে ভৰি পৰিল। কিন্তু সেই আনন্দ ক্ষণস্থায়ী আছিল। অলপ পিছতে তেওঁৰ মনত এক বিচিত্ৰ ধৰণৰ শূন্যতাই গা কৰি উঠিল। তেওঁ অনুভৱ কৰিলে— সতৰ বছৰ ধৰি যিখন গ্ৰন্থ আছিল তেওঁৰ অভিন্ন সঙ্গী, তেওঁৰ আনন্দ-বেদনাৰ অংশীদাৰ, তেওঁৰ জীৱনৰ অৰ্থ— সেইখন গ্ৰন্থ এতিয়া তেওঁৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈ গ’ল। গ্ৰন্থখনে তেওঁৰ লগ এৰিলে আৰু তেওঁ এতিয়া সঙ্গীহীন হৈ পৰিল। লেখকে কয়— এনে এক অনুভূতি প্ৰকৃততে সকলো মহৎ স্ৰষ্টাৰে অনুভূতি; যিজন স্ৰষ্টাই গোটেই জীৱনটো এটি মাত্ৰ মহৎ সৃষ্টিৰ পিছত দি দিয়ে, সৃষ্টি সমাপ্ত হোৱাৰ পিছত তেওঁৰ মনত এই শূন্যতাই বাহ লয়। ই হ’ল মহৎ সৃষ্টিৰ এক অনিবাৰ্য পৰিণতি— আনন্দ আৰু বিষাদৰ এক অপূৰ্ব মিশ্ৰণ।
৫। ‘গিবন’ পাঠটোৰ পৰা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে কি শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিব পাৰে?
উত্তৰঃ ‘গিবন’ পাঠটোৰ পৰা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে অনেক চিৰন্তন শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিব পাৰে—
(ক) সাধনাৰ গুৰুত্ব: গিবনে সতৰ বছৰ ধৰি একনিষ্ঠভাৱে পৰিশ্ৰম কৰি যাৰ ফলত আজি বিশ্বই তেওঁক চিৰন্তন ঐতিহাসিক বুলি স্বীকাৰ কৰিছে। সাধনা অবিহনে কোনো মহৎ কাৰ্য সিদ্ধ নহয়।
(খ) আত্ম-অধ্যয়নৰ গুৰুত্ব: অক্সফৰ্ডৰ অধ্যাপকসকলে যেতিয়া পঢ়োৱা নাছিল, তেতিয়াও গিবনে নিজে কিতাপ পঢ়ি জ্ঞান আহৰণ কৰিছিল। বাহ্যিক অৱস্থাই মেধাৰ অগ্ৰগতি ৰোধ কৰিব নোৱাৰে।
(গ) প্ৰতিকূলতা পাৰ হোৱাৰ শক্তি: ধৰ্মান্তৰৰ সমস্যা, প্ৰেমভংগ আদি জীৱনৰ বহুতো প্ৰতিকূল পৰিস্থিতিৰ মাজতো গিবনে সাধনাৰ পথ এৰা নাছিল।
(ঘ) লক্ষ্যত স্থিৰ থকা: ৰোমৰ ভগ্নাৱশেষ চাই গিবনে যি সংকল্প কৰিছিল, সেয়া সিদ্ধ নকৰোঁৱালৈ তেওঁ থামি ৰোৱা নাছিল।
(ঙ) মহত্ত্বৰ মূল্য: মহৎ সৃষ্টিৰ পিছফালে আনন্দৰ লগতে এক বিষাদো লুকাই থাকে— ই জীৱনৰ এক চিৰন্তন সত্য।
৬। হোমেন বৰগোহাঞিৰ গদ্যশৈলীৰ মূল বৈশিষ্ট্যৰ আলোকত ‘গিবন’ পাঠটোৰ ৰূপায়ণ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ হোমেন বৰগোহাঞিৰ গদ্যশৈলী মূলতঃ সৰল, প্ৰাঞ্জল, চিন্তাশীল আৰু পাঠকৰ মনত গভীৰ ছাপ পেলোৱা ধৰণৰ। ‘গিবন’ পাঠটোতো সেই বৈশিষ্ট্যবোৰ স্পষ্টকৈ প্ৰতিফলিত হৈছে। লেখকে এজন বিদেশী ঐতিহাসিকৰ জীৱনক অসমীয়া পাঠকৰ মনৰ ওচৰ চপাই অনাৰ যি নিপুণ সাধনা কৰিছে— সেয়া তেওঁৰ গদ্যশৈলীৰ এক বিৰাট সাফল্য। তেওঁৰ বাক্যপ্ৰৱাহ মৃদু কিন্তু গভীৰ; ভাষাত নাটকীয়তা নাই, কিন্তু ভাবৰ গভীৰতাই পাঠকক স্পৰ্শ কৰে। শ্বপেনহাৱাৰৰ উদ্ধৃতিৰে প্ৰবন্ধটো আৰম্ভ কৰি, ক্ৰমাৎ গিবনৰ জীৱনৰ চিত্ৰ আঁকি, শেষত গ্ৰন্থ সমাপ্তিৰ মুহূৰ্তৰ দাৰ্শনিক বিশ্লেষণেৰে প্ৰবন্ধটো শেষ কৰিছে— এই কাঠামোয়ে প্ৰবন্ধটোক এক সাহিত্যিক সৌন্দৰ্য প্ৰদান কৰিছে। অসমীয়া প্ৰবন্ধ-সাহিত্যত হোমেন বৰগোহাঞিৰ এই অৱদান চিৰস্মৰণীয়।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
বহুবৈকল্পিক প্ৰশ্ন (MCQ)
১। ‘গিবন’ পাঠটোৰ লেখক কোন?
(ক) চৈয়দ আব্দুল মালিক
(খ) হোমেন বৰগোহাঞি
(গ) প্ৰণৱজ্যোতি ডেকা
(ঘ) সৌৰভ চলিহা
উত্তৰঃ (খ) হোমেন বৰগোহাঞি।
২। ‘গিবন’ পাঠটো কোনখন গ্ৰন্থৰ পৰা সংকলন কৰা হৈছে?
(ক) আত্মানুসন্ধান
(খ) অস্তৰাগ
(গ) স্বৰ্গ আৰু নৰক
(ঘ) পিতাপুত্ৰ
উত্তৰঃ (গ) স্বৰ্গ আৰু নৰক।
৩। এডৱাৰ্ড গিবনৰ অমৰ কীৰ্তি গ্ৰন্থখনৰ নাম কি?
(ক) The World as Will and Representation
(খ) The Social Contract
(গ) The History of the Decline and Fall of the Roman Empire
(ঘ) Paradise Lost
উত্তৰঃ (গ) The History of the Decline and Fall of the Roman Empire।
৪। ‘Age of Reason’ গ্ৰন্থখনৰ লেখক কোন?
(ক) ভল্টেয়াৰ
(খ) থমাছ পেইন
(গ) এডৱাৰ্ড গিবন
(ঘ) শ্বপেনহাৱাৰ
উত্তৰঃ (খ) থমাছ পেইন।
৫। শ্বপেনহাৱাৰ কোন আছিল?
(ক) ফৰাছী দাৰ্শনিক
(খ) ইংৰাজ লেখক
(গ) জাৰ্মান দাৰ্শনিক
(ঘ) আমেৰিকান চিন্তাবিদ
উত্তৰঃ (গ) জাৰ্মান দাৰ্শনিক।
৬। ‘আলেকজেন্দ্ৰিয়ান কোৱাৰ্টেট’ উপন্যাসৰ লেখক কোন?
(ক) জন মিল্টন
(খ) থমাছ পেইন
(গ) লৰেঞ্চ জৰ্জ ডাৰেল
(ঘ) এডৱাৰ্ড গিবন
উত্তৰঃ (গ) লৰেঞ্চ জৰ্জ ডাৰেল।
৭। ৰুছোৰ আত্মজীৱনীমূলক গ্ৰন্থখনৰ নাম কি?
(ক) The Social Contract
(খ) Confessions
(গ) Adolphe
(ঘ) Candide
উত্তৰঃ (খ) Confessions।
৮। ‘অভিপ্ৰেত’ শব্দৰ অৰ্থ কি?
(ক) শাশ্বত
(খ) পাশৱিক
(গ) বুজাব খোজা
(ঘ) অপ্ৰিয়
উত্তৰঃ (গ) বুজাব খোজা।
৯। বৰ্তমান ইটালীৰ ৰাজধানী কি?
(ক) লুছান
(খ) ৰোম
(গ) মিলান
(ঘ) ফ্ল’ৰেন্স
উত্তৰঃ (খ) ৰোম।
১০। শ্বপেনহাৱাৰৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থখনৰ নাম কি?
(ক) The Social Contract
(খ) The History of the Decline and Fall…
(গ) The World as Will and Representation
(ঘ) Paradise Lost
উত্তৰঃ (গ) The World as Will and Representation।
১১। গিবনে কিমান বছৰ ধৰি ৰোমৰ পতনৰ ইতিহাস ৰচনা কৰিছিল?
(ক) দহ বছৰ
(খ) পোন্ধৰ বছৰ
(গ) সতৰ বছৰ
(ঘ) বাইশ বছৰ
উত্তৰঃ (গ) সতৰ বছৰ।
১২। গিবনে অন্তিম পৃষ্ঠা কোন চনত শেষ কৰিছিল?
(ক) ১৭৭৬
(খ) ১৭৮৭
(গ) ১৭৯৪
(ঘ) ১৮০০
উত্তৰঃ (খ) ১৭৮৭ চনত (২৭ জুন)।
১৩। গিবন কোনখন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰ আছিল?
(ক) কেম্ব্ৰিজ
(খ) অক্সফৰ্ড
(গ) লণ্ডন
(ঘ) এডিনবৰ্গ
উত্তৰঃ (খ) অক্সফৰ্ড।
১৪। ‘কান্দিদ’ (Candide) উপন্যাসৰ লেখক কোন?
(ক) ভল্টেয়াৰ
(খ) ৰুছো
(গ) মিল্টন
(ঘ) ডাৰেল
উত্তৰঃ (ক) ভল্টেয়াৰ।
১৫। ‘পেৰাডাইজ লষ্ট’ মহাকাব্যৰ ৰচক কোন?
(ক) শ্বেক্সপিয়েৰ
(খ) জন মিল্টন
(গ) ৱৰ্ডছৱৰ্থ
(ঘ) চাৰ্লছ ডিকেন্স
উত্তৰঃ (খ) জন মিল্টন।
শূন্যস্থান পূৰণ কৰা
১। ‘গিবন’ পাঠটো ________ৰ ৰচনা।
উত্তৰঃ হোমেন বৰগোহাঞি।
২। এডৱাৰ্ড গিবন ________ চনত জন্ম গ্ৰহণ কৰিছিল।
উত্তৰঃ ১৭৩৭।
৩। গিবনে ________ বছৰ ধৰি গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল।
উত্তৰঃ সতৰ।
৪। শ্বপেনহাৱাৰ ________ দেশৰ দাৰ্শনিক আছিল।
উত্তৰঃ জাৰ্মানী।
৫। গিবনে ________ চহৰৰ বাগিচাত গ্ৰন্থখনৰ অন্তিম পৃষ্ঠা লিখিছিল।
উত্তৰঃ লুছান।
৬। গিবন ________ কলেজত পঢ়িছিল।
উত্তৰঃ মেগডালেন।
৭। ‘Age of Reason’ লিখিছিল ________ য়ে।
উত্তৰঃ থমাছ পেইন।
৮। গিবনৰ গ্ৰন্থ ________ টা খণ্ডত সমাপ্ত।
উত্তৰঃ সাত।
৯। গিবনে প্ৰেমত পৰা ছোৱালীজনীৰ নাম ________।
উত্তৰঃ ছুজান কাৰচদ।
১০। গিবন ________ বছৰ বয়সত মেগডালেন কলেজত ভৰ্তি হৈছিল।
উত্তৰঃ পোন্ধৰ।
শব্দাৰ্থ
| শব্দ | অৰ্থ |
|---|---|
| অভিপ্ৰেত | বুজাব খোজা, উদ্দিষ্ট |
| চিৰন্তন | চিৰদিনৰ, যি কেতিয়াও নাশ নহয় |
| অহোৰাত্ৰ | দিনে-নিশাই, অবিৰাম |
| ভগ্নাৱশেষ | ভাগি যোৱাৰ পিছৰ অৱশিষ্ট অংশ |
| একনিষ্ঠ | একাগ্ৰ, এক লক্ষ্যত স্থিৰ |
| সাধনা | একনিষ্ঠ পৰিশ্ৰম, লক্ষ্য অৰ্জনৰ চেষ্টা |
| মুষ্টিমেয় | মাত্ৰ কেইটামান, খুব কম |
| উদ্ধৃতি | আনৰ কোৱা কথা পুনৰাবৃত্তি কৰা |
| অমৰ কীৰ্তি | চিৰস্মৰণীয় সৃষ্টি |
| বিপুলায়তন | বহল আকাৰৰ, বহু পৃষ্ঠাৰ |
| শোচনীয় | দুঃখজনক, খাপ পেলোৱা ধৰণৰ |
| স্বতঃস্ফূৰ্ত | নিজে নিজে আহি পৰা |
| ধৰ্মান্তৰ | এটা ধৰ্মৰ পৰা আন এটা ধৰ্মলৈ যোৱা |
| প্ৰটেষ্টেণ্ট | খ্ৰীষ্টিয়ান ধৰ্মৰ এটা শাখা |
| কেথলিক | খ্ৰীষ্টিয়ান ধৰ্মৰ আন এটা শাখা |
| এনলাইটেনমেণ্ট | ইউৰোপীয় বৌদ্ধিক জাগৰণৰ যুগ |
| ব্যংগাত্মক | হাঁহি-ঠাট্টাৰ ৰূপত সমালোচনা কৰা |
| আত্মতৃপ্তি | নিজৰ কামত সন্তুষ্টি |
| শূন্যতা | কিছুমানৰ অভাৱজনিত খালিভাৱ |
| অনুপ্ৰেৰণা | মনত উৎসাহ অহা ধৰণৰ অনুভৱ |
অতিৰিক্ত চমু প্ৰশ্ন
১। শ্বপেনহাৱাৰৰ জন্ম-মৃত্যুৰ চন কেতিয়া?
উত্তৰঃ জাৰ্মান দাৰ্শনিক শ্বপেনহাৱাৰৰ জন্ম হৈছিল ১৭৮৮ চনত আৰু মৃত্যু হৈছিল ১৮৬০ চনত।
২। ৰুছো কোন আছিল?
উত্তৰঃ জাঁ-জাক ৰুছো (Jean-Jacques Rousseau, ১৭১২–১৭৭৮) আছিল অষ্টাদশ শতিকাৰ ফ্ৰান্সৰ এজন প্ৰখ্যাত দাৰ্শনিক, লেখক আৰু সমাজ-চিন্তাবিদ। তেওঁ ফ্ৰান্সৰ মহাবিপ্লৱৰ চিন্তাগত ভেটি গঢ়িছিল।
৩। ‘Adolphe’ উপন্যাসৰ লেখক কোন?
উত্তৰঃ ‘Adolphe’ উপন্যাসৰ লেখক হৈছে ফৰাছী লেখক বেঞ্জামিন কঁষ্টাট (Benjamin Constant)।
৪। ‘গিবন’ প্ৰবন্ধৰ মূল ভাব কি?
উত্তৰঃ ‘গিবন’ প্ৰবন্ধৰ মূল ভাব হ’ল— মহৎ সৃষ্টিৰ পিছফালত থাকে দীৰ্ঘ একনিষ্ঠ সাধনা; আৰু সেই সৃষ্টি সমাপ্ত হোৱাৰ পিছত স্ৰষ্টাৰ মনত আনন্দৰ লগতে এক বিচিত্ৰ শূন্যতা সৃষ্টি হয়।
৫। গিবন ব্ৰিটিছ পাৰ্লামেণ্টৰ সদস্য আছিল নেকি?
উত্তৰঃ হয়। এডৱাৰ্ড গিবন ১৭৭৪ চনৰ পৰা ১৭৮০ চনলৈকে আৰু পুনৰ ১৭৮১ চনৰ পৰা ১৭৮৪ চনলৈকে ব্ৰিটিছ পাৰ্লামেণ্টৰ সদস্য আছিল।
৬। হোমেন বৰগোহাঞিৰ ‘স্বৰ্গ আৰু নৰক’ গ্ৰন্থখনৰ ধৰণ কি?
উত্তৰঃ ‘স্বৰ্গ আৰু নৰক’ হৈছে হোমেন বৰগোহাঞিৰ এক বিখ্যাত প্ৰবন্ধ-সংকলন। ইয়াত বিভিন্ন বিশ্ববিখ্যাত লেখক, দাৰ্শনিক আৰু চিন্তাবিদৰ জীৱন আৰু সাধনাৰ ওপৰত বহুতো হৃদয়স্পৰ্শী প্ৰবন্ধ আছে। ‘গিবন’ পাঠটো এই গ্ৰন্থৰ এটি প্ৰবন্ধ।
৭। গিবনৰ পিতৃৰ নাম কি আছিল?
উত্তৰঃ গিবনৰ পিতৃৰ নাম আছিল এডৱাৰ্ড গিবন (পিতৃৰ লগত পুত্ৰৰ একে নাম); তেওঁ ব্ৰিটিছ পাৰ্লামেণ্টৰ সদস্যো আছিল।
৮। গিবনৰ গ্ৰন্থৰ প্ৰথম খণ্ড কেতিয়া প্ৰকাশ পাইছিল?
উত্তৰঃ গিবনৰ ‘The History of the Decline and Fall of the Roman Empire’ৰ প্ৰথম খণ্ড ১৭৭৬ চনত প্ৰকাশ পাইছিল আৰু সেই বছৰৰে ভিতৰত ই বহুল সমাদৰ লাভ কৰিছিল।
৯। গিবনে ক’ত মৃত্যুবৰণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ গিবনে ১৭৯৪ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত ইংলেণ্ডৰ লণ্ডন চহৰত মৃত্যুবৰণ কৰিছিল।
১০। গিবনৰ মাতৃৰ নাম কি আছিল?
উত্তৰঃ গিবনৰ মাতৃৰ নাম আছিল জুডিথ পৰ্টেন (Judith Porten)। গিবন সৰু থাকোঁতেই তেওঁৰ মাতৃৰ মৃত্যু হয় আৰু তেওঁক ‘মাতৃ’হীন কৈ ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল তেওঁৰ মাহী ক্যাথেৰিন পৰ্টেনে।
অতিৰিক্ত দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। ‘গিবন’ পাঠটোৰ মাজেৰে হোমেন বৰগোহাঞিয়ে সাধনাৰ যি দাৰ্শনিক ব্যাখ্যা আগবঢ়াইছে— বিশদভাৱে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ হোমেন বৰগোহাঞিৰ ‘গিবন’ পাঠটো এজন বিদেশী ঐতিহাসিকৰ জীৱন-কাহিনীৰ মাত্ৰ বিৱৰণ নহয়— ই প্ৰকৃততে এটি গভীৰ দাৰ্শনিক প্ৰবন্ধ য’ত লেখকে সাধনা, সৃষ্টি আৰু স্ৰষ্টাৰ মনস্তত্ত্বৰ এক চিৰন্তন বিশ্লেষণ আগবঢ়াইছে। প্ৰবন্ধটোৰ আৰম্ভণিতে শ্বপেনহাৱাৰৰ এই উদ্ধৃতিৰে— পৃথিৱীত ৰচিত হোৱা অগণন গ্ৰন্থৰ ভিতৰত মাত্ৰ মুষ্টিমেয় কেইখন গ্ৰন্থহে চিৰন্তন— লেখকে যিটো প্ৰশ্নৰ অৱতাৰণা কৰিছে, সেয়া হ’ল— চিৰন্তন সৃষ্টিৰ গোপন কি? ইয়াৰ উত্তৰ তেওঁ গিবনৰ জীৱনৰ মাজেৰে দিছে। গিবনে গোটেই জীৱন এখনমাত্ৰ গ্ৰন্থ ৰচনাৰ পিছত উছৰ্গা কৰিলে— কোনো লোভ-লালসা, কোনো ইন্দ্ৰিয়সুখ, কোনো পাৰিবাৰিক সুখো তেওঁক সেই সাধনাৰ পৰা টলাব নোৱাৰিলে। সাধনাৰ এই অৰ্থই হ’ল লেখকৰ মতে চিৰন্তন সৃষ্টিৰ মূল চাবি-কাঠি। লেখকে এইদৰে দেখুৱাইছে— মানুহৰ জীৱন ক্ষণস্থায়ী, কিন্তু তেওঁৰ সৃষ্টি অমৰ হ’ব পাৰে যদিহে তেওঁ এটি লক্ষ্যত একনিষ্ঠ হৈ আত্মনিয়োগ কৰিব পাৰে। আজিৰ ভোগবাদী যুগৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে এই বাৰ্তা অতিকৈ প্ৰাসংগিক।
২। ‘গিবন’ পাঠটোত উপস্থাপিত গিবনৰ চৰিত্ৰৰ মূল বৈশিষ্ট্যবোৰ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ‘গিবন’ প্ৰবন্ধত হোমেন বৰগোহাঞিয়ে এডৱাৰ্ড গিবনৰ চৰিত্ৰৰ যি ৰূপ অংকন কৰিছে, তাৰ কেইটামান বিশেষ বৈশিষ্ট্য— (ক) আত্ম-নিৰ্ভৰশীল অধ্যয়নশীলতা: অক্সফৰ্ডৰ অধ্যাপকসকলে যিদিনা পঢ়োৱা নাছিল, সেইদিনাও গিবনে নিজে কিতাপ পঢ়ি জ্ঞান আহৰণ কৰিছিল। ই তেওঁৰ স্বনিৰ্ভৰ চৰিত্ৰৰ পৰিচয়। (খ) স্বাধীন চিন্তাশীলতা: তেওঁ পৰম্পৰাগত প্ৰটেষ্টেণ্ট ধৰ্মত আবদ্ধ হৈ ৰোৱা নাই; কেথলিক ধৰ্মলৈ গৈছিল, পৰৱৰ্তীত যুক্তিবাদী চিন্তাৰ প্ৰভাৱত পৰিছিল— এইদৰে তেওঁৰ চিন্তাত আছিল মুক্ত-মন। (গ) একনিষ্ঠতা: সতৰ বছৰ ধৰি এখনমাত্ৰ গ্ৰন্থৰ পিছত শ্ৰম দিয়াত আছে তেওঁৰ একনিষ্ঠতাৰ পৰিচয়। (ঘ) আত্ম-উৎসৰ্গ: ছুজান কাৰচদৰ লগত প্ৰেম-সম্পৰ্ক ব্যৰ্থ হোৱাৰ পিছত তেওঁ আজীৱন অবিবাহিত হৈ গ্ৰন্থ-ৰচনাৰ সাধনাত আত্মনিয়োগ কৰিলে। (ঙ) সংবেদনশীলতা: ৰোমৰ ভগ্নাৱশেষ চাই তেওঁৰ মনত যি অনুপ্ৰেৰণা জাগিছিল আৰু গ্ৰন্থ সমাপ্তিৰ পিছত যি শূন্যতাই বাহ ল’লে— সেইবোৰে তেওঁৰ গভীৰ সংবেদনশীল মনৰ পৰিচয় বহন কৰে। এই সকলো বৈশিষ্ট্যৰ সমষ্টিৰে গিবন এজন আদৰ্শ স্ৰষ্টা হিচাপে পাঠকৰ মনত ভাহি উঠে।
৩। হোমেন বৰগোহাঞিৰ ‘স্বৰ্গ আৰু নৰক’ গ্ৰন্থৰ পৰিচয় দি ‘গিবন’ পাঠৰ স্থান নিৰূপণ কৰা।
উত্তৰঃ ‘স্বৰ্গ আৰু নৰক’ হ’ল হোমেন বৰগোহাঞি ৰচিত এক বিশিষ্ট প্ৰবন্ধ-সংকলন। ইয়াত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন বিখ্যাত লেখক, কবি, দাৰ্শনিক, ঐতিহাসিক আৰু চিন্তাবিদৰ জীৱন আৰু সৃষ্টিৰ ওপৰত হৃদয়স্পৰ্শী প্ৰবন্ধ আছে। লেখকে এই গ্ৰন্থত মূলতঃ স্ৰষ্টাসকলৰ সৃষ্টি প্ৰক্ৰিয়া আৰু তেওঁলোকৰ মনস্তাত্ত্বিক যাত্ৰাক বিশ্লেষণ কৰিছে। গ্ৰন্থখনৰ শিৰোনামতে এক প্ৰতীকধৰ্মী ভাব নিহিত আছে— মহৎ সৃষ্টিৰ সাধনাত স্ৰষ্টাই উভয় স্বৰ্গ আৰু নৰক উভয়েৰে অভিজ্ঞতা লাভ কৰে। ‘গিবন’ পাঠটো এই গ্ৰন্থৰ এটি অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ। গিবনৰ জীৱন-সাধনাৰ চিত্ৰণৰ মাজেৰে লেখকে গ্ৰন্থৰ মূল প্ৰতিপাদ্যকে পুনৰাবৃত্ত কৰিছে— মহৎ সৃষ্টি আনন্দ আৰু বিষাদৰ এক জটিল মিশ্ৰণ। এই গ্ৰন্থৰ অন্যান্য প্ৰবন্ধৰ লগতে মিল ৰাখি ‘গিবন’ পাঠটোও পাঠকৰ চিন্তাৰ গভীৰতা বঢ়াবলৈ যথেষ্ট উপাদান আগবঢ়ায়।
প্ৰাসংগিক ব্যাখ্যা (Contextual Explanation)
১। “যিসকল লেখকে সমগ্ৰ জীৱন ধৰি এখন মাত্ৰ মহৎ গ্ৰন্থ ৰচনাৰ সাধনাত ব্ৰতী হৈ থাকে, তেওঁলোকে সেই গ্ৰন্থ ৰচনাৰ সমাপ্তিৰ পিছত এক বিশেষ ধৰণৰ শূন্যতা অনুভৱ কৰে।”
উত্তৰঃ এই উদ্ধৃতিটো হোমেন বৰগোহাঞি ৰচিত ‘গিবন’ প্ৰবন্ধৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হৈছে। প্ৰবন্ধটো লেখকৰ ‘স্বৰ্গ আৰু নৰক’ গ্ৰন্থৰ পৰা সংকলিত। ইয়াত লেখকে এডৱাৰ্ড গিবনৰ গ্ৰন্থ সমাপ্তিৰ মুহূৰ্তৰ মনস্তাত্ত্বিক বিশ্লেষণ কৰিছে। গিবনে সতৰ বছৰ ধৰি একনিষ্ঠ সাধনাৰে যিখন গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছিল, সেইখন সমাপ্ত হোৱাৰ পিছত তেওঁৰ মনত আনন্দৰ পিছতে এক অদ্ভুত শূন্যতাই বাহ ল’লে— কিয়নো সেই গ্ৰন্থেই হৈ পৰিছিল তেওঁৰ জীৱনৰ অৰ্থ। এই অনুভূতি কেৱল গিবনৰ নহয়— সকলো মহৎ স্ৰষ্টাৰে এই ধৰণৰ অনুভৱ হয় বুলি লেখকে দাৰ্শনিক বিশ্লেষণ কৰিছে।
২। “পৃথিৱীত এতিয়ালৈকে যিমানবোৰ কিতাপ ৰচিত হৈছে, তাৰ ভিতৰত মাত্ৰ মুষ্টিমেয় কেইখন কিতাপহে চিৰন্তন।”
উত্তৰঃ এই উক্তিটো জাৰ্মান দাৰ্শনিক শ্বপেনহাৱাৰৰ। হোমেন বৰগোহাঞিয়ে নিজ প্ৰবন্ধৰ আৰম্ভণিতে এই উক্তিটো উদ্ধৃত কৰি গিবনৰ জীৱন বিশ্লেষণৰ ভেটি প্ৰস্তুত কৰিছে। শ্বপেনহাৱাৰৰ এই উক্তিৰ মূল কথা হৈছে— গ্ৰন্থ লিখা সহজ, কিন্তু চিৰন্তন গ্ৰন্থ লিখা অতি কঠিন। বহুতো গ্ৰন্থ কালৰ গৰ্ভত হেৰাই যায়, মাত্ৰ কেইখনহে শতিকাৰ পাছত শতিকা মানুহৰ মনত জীয়াই থাকে। এনে চিৰন্তন গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিবলৈ লেখকে গোটেই জীৱন একনিষ্ঠ সাধনাত আত্মনিয়োগ কৰিব লাগে। গিবনৰ জীৱনে এই কথাৰ যথাৰ্থতা প্ৰমাণ কৰিছে।
৩। “এক বিশেষ ধৰণৰ শূন্যতাই তেওঁৰ মনত গা কৰি উঠিল।”
উত্তৰঃ এই উদ্ধৃতিটোৱে এডৱাৰ্ড গিবনে নিজৰ মহৎ গ্ৰন্থ ‘The History of the Decline and Fall of the Roman Empire’ৰ অন্তিম পৃষ্ঠা লিখি শেষ কৰাৰ ঠিক পিছৰ মুহূৰ্তত মনত অনুভৱ কৰা এক জটিল মনস্তাত্ত্বিক অনুভূতিৰ উল্লেখ কৰিছে। সতৰ বছৰৰ একনিষ্ঠ সাধনাৰ অন্তত তেওঁ যেতিয়া গ্ৰন্থ সমাপ্ত কৰিলে, প্ৰথমে আনন্দৰ ঢৌ উঠিল— কিন্তু তাৰ পিছতেই এক বিচিত্ৰ শূন্যতাই বাহ ল’লে। কাৰণ যিখন গ্ৰন্থ সতৰ বছৰ ধৰি তেওঁৰ অভিন্ন সঙ্গী আছিল, সেইখন এতিয়া তেওঁৰ পৰা আঁতৰি গ’ল। লেখকৰ মতে, এই অনুভূতি কেৱল গিবনৰ নহয়— সকলো মহৎ সৃষ্টিকৰ্তাৰ অনিবাৰ্য পৰিণতি।
লেখকৰ চমু পৰিচয় — হোমেন বৰগোহাঞি
অসমীয়া সাহিত্যৰ এজন বিৰল প্ৰতিভাৰ অধিকাৰী, ঔপন্যাসিক, প্ৰাবন্ধিক, সাংবাদিক আৰু সম্পাদক হোমেন বৰগোহাঞিৰ জন্ম হৈছিল ১৯৩২ চনৰ ৭ ডিচেম্বৰৰ দিনা লখিমপুৰ জিলাৰ ঢকুৱাখনাৰ ওচৰৰ বালিগাঁৱত। তেওঁৰ পিতৃৰ নাম দেৱেন্দ্ৰ বৰগোহাঞি আৰু মাতৃৰ নাম স্নেহলতা বৰগোহাঞি। প্ৰাথমিক আৰু মাধ্যমিক শিক্ষা ঢকুৱাখনাৰ স্কুলত সম্পন্ন কৰি ১৯৫০ চনত ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চ বিদ্যালয়ৰ পৰা প্ৰথম শ্ৰেণীৰে মেট্ৰিক উত্তীৰ্ণ হয়। তেওঁ গুৱাহাটীৰ কটন কলেজৰ পৰা ১৯৫২ চনত আই.এছ.চি. (প্ৰথম শ্ৰেণী) আৰু ১৯৫৪ চনত ইংৰাজী সাহিত্যত বি.এ. অনাৰ্ছ (দ্বিতীয় শ্ৰেণী) ডিগ্ৰী লাভ কৰে।
প্ৰথমে ঢকুৱাখনা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত শিক্ষকতা কৰি ১৯৫৫ চনত হোমেন বৰগোহাঞি অসম প্ৰশাসনিক সেৱাত (Sub-Deputy Collector) যোগদান কৰে। কিন্তু সাহিত্য আৰু সাংবাদিকতাৰ প্ৰতি অপৰিসীম আকৰ্ষণৰ বাবে ১৯৬৮ চনত তেওঁ চাকৰিৰ পৰা পদত্যাগ কৰে আৰু গোটেই জীৱনটো সাহিত্য-সাংবাদিকতাত উছৰ্গা কৰে। তেওঁ ‘সাপ্তাহিক নীলাচল’ (১৯৬৮–৭৭), ‘সাপ্তাহিক নাগৰিক’, ‘ল’কায়ত’ (১৯৮০), ‘সমকাল’ (১৯৮৭), ‘সূত্ৰধৰ’ (১৯৮৯), ‘কিশোৰ’ (১৯৯১), ‘অসম বাণী’ (১৯৯৩–৯৭), ‘আমাৰ অসম’ (১৯৯৭–২০০৪), ‘দৈনিক বাতৰি’ (২০০৪–০৫), আৰু আমৃত্যু ‘নিয়মীয়া বাৰ্তা’ (২০১৫–২০২১) কাকতৰ মুখ্য সম্পাদক হিচাপে কাম কৰিছিল।
হোমেন বৰগোহাঞি অসমীয়া সাহিত্যৰ বিভিন্ন শাখাত অসামান্য অৱদান আগবঢ়াইছে। তেওঁৰ চুটিগল্প-সংকলনৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হ’ল— ‘বিভিন্ন কোৰাচ’ (১৯৫৫), ‘প্ৰেম আৰু মৃত্যুৰ কাৰণে’ (১৯৫৮), ‘গল্প আৰু নক্সা’ (১৯৬৬), ‘বিভিন্ন নৰক’ আদি। উপন্যাসৰ ভিতৰত ‘সুবালা’ (১৯৬৩), ‘তন্ত্ৰ’ (১৯৬৭), ‘পিতাপুত্ৰ’ (১৯৭৫), ‘অস্তৰাগ’ (১৯৮৬), ‘মৎস্যগন্ধা’ (১৯৮৭), ‘হালধীয়া চৰায়ে বাওঁধান খায়’ (১৯৯৩) উল্লেখযোগ্য। প্ৰবন্ধ-সংকলনৰ ভিতৰত ‘স্বৰ্গ আৰু নৰক’, ‘বিচাৰ আৰু বিশ্লেষণ’, ‘মই আৰু মোৰ যুগ’ আদি বিশেষ উল্লেখযোগ্য। আত্মজীৱনীমূলক ৰচনাৰ ভিতৰত ‘আত্মানুসন্ধান’ (১৯৮৮), ‘মোৰ সাংবাদিক জীৱন’ (১৯৮৯), ‘ধুমুহা আৰু ৰামধেনু’ (১৯৯৭–৯৮) প্ৰণিধানযোগ্য। তেওঁ এখন কাব্য-সংকলন ‘হৈমন্তী’ (১৯৮৭)ও প্ৰকাশ কৰিছে।
সাহিত্যিক অৱদানৰ স্বীকৃতিস্বৰূপে তেওঁ বহুতো প্ৰতিষ্ঠিত বঁটাৰে সম্মানিত হৈছিল। সেইবোৰৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হ’ল— ১৯৭৭ চনত অসম প্ৰকাশন পৰিষদৰ বঁটা, ১৯৭৮ চনত উপন্যাস ‘পিতাপুত্ৰ’ৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় সাহিত্য অকাডেমি বঁটা, ১৯৯২ চনত অসম উপত্যকা সাহিত্য বঁটা, ২০০০ চনত হৰনাৰায়ণ ঘোষ পদক, ২০০৭ চনত শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ বঁটা আৰু ২০১৫ চনত মৎস্যেন্দ্ৰনাথ বঁটা। তেওঁ ২০০১–২০০২ চনত অসম সাহিত্য সভাৰ সভাপতিৰূপেও দায়িত্ব পালন কৰিছিল।
হোমেন বৰগোহাঞিৰ লিখনিৰ মূল বৈশিষ্ট্য হ’ল— সমাজৰ অন্তৰ্নিহিত অসংগতিৰ প্ৰতি তীক্ষ্ণ দৃষ্টি, মানৱ-মনৰ গভীৰতা অনুসন্ধান, আৰু এক স্বচ্ছ, প্ৰাঞ্জল, মানৱিক গদ্যশৈলী। তেওঁৰ ‘অস্তৰাগ’ উপন্যাসখন ভাৰতৰ ছটা প্ৰধান ভাষালৈ অনুবাদিত হৈছে। ২০২১ চনৰ ১২ মে’ৰ দিনা ৮৯ বছৰ বয়সত কভিড-১৯ সংক্ৰমণৰ ফলত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত প্ৰতি বছৰে ৭ ডিচেম্বৰৰ দিনটো অসমত ‘প্ৰজ্ঞা দিৱস’ হিচাপে পালন কৰা হয়। অসমীয়া সাহিত্যত হোমেন বৰগোহাঞিৰ অৱদান চিৰস্মৰণীয় হৈ ৰ’ব।
আশাকৰোঁ HSLC Guru-ৰ এই Class 11 অসমীয়া (সাহিত্য সৌৰভ) চতুৰ্থ অধ্যায় ‘গিবন’ৰ প্ৰশ্ন-উত্তৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পৰীক্ষা প্ৰস্তুতিত সহায়ক হ’ব। অধিক অধ্যায়ৰ প্ৰশ্ন-উত্তৰৰ বাবে hslcguru.com চাওক।