Class 11 Assamese Chapter 4 — কিতাপৰ কথা (প্ৰফুল্ল দত্ত গোস্বামী)
HSLC Guru-ৰ ASSEB Class 11 (HS 1st Year / একাদশ শ্ৰেণী) Assamese (MIL) সাহিত্য সৌৰভ পাঠ্যপুথিৰ চতুৰ্থ পাঠ কিতাপৰ কথা-ৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰৰ পৃষ্ঠালৈ স্বাগতম। প্ৰখ্যাত সাহিত্যিক, সমালোচক আৰু লোক-সংস্কৃতিৰ গৱেষক প্ৰফুল্ল দত্ত গোস্বামীয়ে ৰচনা কৰা এই প্ৰবন্ধটোত কিতাপৰ গুৰুত্ব, কিতাপ অধ্যয়নৰ ৰীতি, কিতাপৰ ঐতিহাসিক বিৱৰ্তন আৰু সমাজ-জীৱনত গ্ৰন্থই বহন কৰা প্ৰভাৱৰ এক বিদগ্ধ আলোচনা ৰখা হৈছে। এই পৃষ্ঠাত পাঠ্যপুথিৰ আটাইবোৰ অনুশীলনী, অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন, MCQ আৰু লেখকৰ চমু পৰিচয় সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে — পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতিৰ বাবে এক ভৰপূৰ সংসাধন।
সাৰাংশ
“কিতাপৰ কথা” প্ৰফুল্ল দত্ত গোস্বামীৰ এক চিন্তা-উদ্দীপক প্ৰবন্ধ। এই ৰচনাত লেখকে কিতাপ মানুহৰ জীৱনৰ লগতে সমাজ আৰু জাতিৰ বাবেও কিমান গুৰুত্বপূৰ্ণ সেই কথা যুক্তিসহকাৰে দাঙি ধৰিছে। তেওঁ মতে আজিৰ যন্ত্ৰৰ যুগত গুৰুৰ স্থান সৰহখিনি কিতাপে কাঢ়ি লৈছে — পুৰণি কালত শিক্ষাৰ মূল উৎস আছিল গুৰু-শিষ্য পৰম্পৰা, কিন্তু ছপাখানা আৰু কাগজৰ আৱিষ্কাৰৰ পাছত (যিদুটা চীন দেশৰ আৱিষ্কাৰ) জ্ঞানৰ ভাণ্ডাৰ কিতাপৰ পাতত লিপিবদ্ধ হৈ ৰৈ গ’ল আৰু পৃথিৱীৰ চুকে কোণে সিঁচৰিত হ’ল।
লেখকে দেখুৱাইছে যে চীন আৰু আলবানিয়াৰ দৰে দেশতো কিতাপ আৰু পঢ়া-শুনাৰ মূল্য ভালদৰে স্বীকৃত — চীনত প্ৰচলিত যোজনা “কিতাপ মেলা মানেই লাভ। বিদ্বান লোকে চোৰাং কাম নকৰে।” আৰু আলবানিয়াত “যি পঢ়িব আৰু লিখিব পাৰে তাৰ চকু চাৰিটা।” অনাখৰী চহা লোকেও কিতাপৰ পৰা লাভ কৰা জ্ঞানক অশ্ৰদ্ধা নেদেখুৱায়; বৰং সিহঁতৰ সন্তানক স্কুললৈ পঠিয়াই বিদ্যাৱান কৰি তোলাৰ আগ্ৰহ দেখা যায়। ইংৰাজ দাৰ্শনিক ফ্ৰান্সিচ বেকনে কৈছিল — “কিছুমান কিতাপৰ সোৱাদ ল’ব লাগে, আন কিছুমান লাগে গিলিব আৰু অলপ সংখ্যক লাগে চোবাব আৰু হজম কৰিব।” অৰ্থাৎ সকলো কিতাপ একে গুৰুত্বেৰে নপঢ়িলেও হ’ব, কিন্তু বিচাৰ-বিবেচনা প্ৰয়োগ কৰি ভাল কিতাপ গভীৰভাৱে অধ্যয়ন কৰিব লাগে।
হেলেন কেলাৰৰ আত্মজীৱনীৰ পৰা লেখকে অনুপ্ৰেৰণাদায়ক উদ্ধৃতি দাঙি ধৰিছে — দৃষ্টি আৰু শ্ৰৱণশক্তি দুয়ো হেৰুৱাও তেওঁ লিখিছিল “সাহিত্যই মোৰ নন্দন কানন। কোনো ইন্দ্ৰিয়ৰ হেঙাৰে মোক কিতাপ-বন্ধুসকলৰপৰা আঁতৰাই নাৰাখে।” অসমৰ আনন্দৰাম ঢেকীয়াল ফুকনে অসমীয়া মানুহক বিদ্যা অৰ্জনলৈ আহ্বান জনাইছিল আৰু কৈছিল বিদ্যা ইহকালত উপকাৰক — ইংৰাজৰ দৰে কৃষি-শিল্পত পাৰ্গত হ’বলৈ হ’লে জ্ঞানৰ অনুশীলন প্ৰয়োজন। মিল্টনে কৈছিল মানুহ এজনক হত্যা কৰা আৰু ভাল কিতাপ এখন ধ্বংস কৰা একে কথা — কিতাপে চিন্তা-শক্তি বহন কৰে। বিবেকানন্দ, ৰামমোহন ৰায়, গান্ধীজীৰ লিখনিয়ে ভাৰতৰ জাতীয় জাগৰণ ত্বৰান্বিত কৰিছে; ইউৰোপত মাৰ্ক্সৰ “Das Kapital”-এ সমাজ পৰিৱৰ্তনৰ পথ দেখুৱাইছে। শেষত লেখকে কয়, কিতাপ অধ্যয়ন এক বিচাৰশীল কাম — ভাল কিতাপ পঢ়িলে মন বিকাশ লাভ কৰে, ভীৰুতা আৰু কু-সংস্কাৰৰ আৱৰণ আঁতৰি যায় আৰু মানুহ এজন প্ৰকৃত মানুহ হৈ গঢ় লৈ উঠে।
Summary
Kitapor Kotha (“On Books”) by Prafulla Datta Goswami is a thoughtful prose essay on the importance of books in personal life, society and the nation. The author argues that in today’s machine age, books have largely taken the place once held by the guru. Once the printing press and paper were invented in China, knowledge could be recorded and circulated across the world; books became the chief carriers of human civilisation. He cites popular sayings — in China, “Reading a book is itself a profit; learned men do not engage in petty crime”; in Albania, “He who can read and write has four eyes” — to show how cultures across the world value literacy. Even illiterate villagers respect bookish knowledge and aspire to educate their children.
Goswami draws on great thinkers to defend disciplined reading. Francis Bacon advised that “some books are to be tasted, others to be swallowed, and some few to be chewed and digested.” Helen Keller, though deaf and blind, declared “Literature is my Eden — no sensory barrier can separate me from my book-friends.” Anandaram Dhekial Phukan urged the Assamese people to gain knowledge so they could match the British in agriculture and industry. John Milton compared destroying a good book to killing a man, because a true book carries the power of reason. Books written by Vivekananda, Raja Ram Mohan Roy and Mahatma Gandhi accelerated India’s national awakening; Marx’s Das Kapital reshaped European society. Goswami concludes that without the practice of reading, the human mind remains shrouded in fear and superstition; reading good books with judgement and reflection is the surest way to widen the intellect, refine the soul, and become a true human being.
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
ক — অতি চমু প্ৰশ্নৰ উত্তৰ (১ নম্বৰ)
প্ৰশ্ন ১। ছপাখানা আৰু কাগজ কোন দেশৰ আৱিষ্কাৰ?
উত্তৰঃ ছপাখানা আৰু কাগজ চীন দেশৰ আৱিষ্কাৰ।
প্ৰশ্ন ২। গুৰুৰ স্থান আজিৰ যুগত কিহে কাঢ়ি লৈছে?
উত্তৰঃ গুৰুৰ স্থান আজিৰ যন্ত্ৰৰ যুগত সৰহখিনি কিতাপে কাঢ়ি লৈছে।
প্ৰশ্ন ৩। ইংৰাজ দাৰ্শনিক বেকনে কিতাপ অধ্যয়নৰ বিষয়ে কি দিহা দিছিল?
উত্তৰঃ ইংৰাজ দাৰ্শনিক ফ্ৰান্সিচ বেকনে কৈছিল — “কিছুমান কিতাপৰ সোৱাদ ল’ব লাগে, আন কিছুমান লাগে গিলিব, আৰু অলপ সংখ্যক লাগে চোবাব আৰু হজম কৰিব।”
প্ৰশ্ন ৪। বিদ্যাৰ অনুশীলন নহ’লে কি হয়?
উত্তৰঃ বিদ্যাৰ অনুশীলন নহ’লে মানুহৰ মন ভীৰুতা আৰু কু-সংস্কাৰে আৱৰি ৰাখে।
প্ৰশ্ন ৫। চীন আৰু আলবানিয়াত কিতাপ-পঢ়াৰ বিষয়ে কি যোজনা প্ৰচলিত?
উত্তৰঃ চীনত প্ৰচলিত যোজনা — “কিতাপ মেলা মানেই লাভ। বিদ্বান লোকে চোৰাং কাম নকৰে।” আলবানিয়াত প্ৰচলিত যোজনা — “যি পঢ়িব আৰু লিখিব পাৰে তাৰ চকু চাৰিটা।”
প্ৰশ্ন ৬। হেলেন কেলাৰে সাহিত্যক কি বুলি কৈছে?
উত্তৰঃ হেলেন কেলাৰে সাহিত্যক “মোৰ নন্দন কানন” বুলি কৈছে।
প্ৰশ্ন ৭। মিল্টনে ভাল কিতাপ এখন ধ্বংস কৰাক কিহৰ লগত তুলনা কৰিছে?
উত্তৰঃ মিল্টনে কৈছিল — যি মানুহে এজন মানুহক হত্যা কৰে সি ভগৱানৰ প্ৰতিৰূপ এটা প্ৰাণী হত্যা কৰে; কিন্তু যি ভাল কিতাপ এখন ধ্বংস কৰে তেওঁ মানুহৰ বিবেচনা শক্তিকে হত্যা কৰে।
প্ৰশ্ন ৮। কাৰ্ল মাৰ্ক্সৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থখনৰ নাম কি?
উত্তৰঃ কাৰ্ল মাৰ্ক্সৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থখনৰ নাম — Das Kapital (দাছ কেপিটেল)।
প্ৰশ্ন ৯। আনন্দৰাম ঢেকীয়াল ফুকনৰ ৰচনাৰ পৰা লোৱা গ্ৰন্থখনৰ নাম কি?
উত্তৰঃ আনন্দৰাম ঢেকীয়াল ফুকনে অসমীয়া মানুহক বিদ্যা গ্ৰহণৰ আহ্বান জনোৱা ৰচনাখনৰ নাম “অসমীয়া লৰাৰ মিত্ৰ”।
প্ৰশ্ন ১০। প্ৰাচীন কালত পঢ়া-শুনাৰ মাধ্যম কি আছিল?
উত্তৰঃ প্ৰাচীন কালত পঢ়া-শুনাৰ মূল মাধ্যম আছিল গুৰু-শিষ্য পৰম্পৰা — শিষ্যই গুৰুৰ ওচৰত বহি মুখে মুখে বিদ্যা গ্ৰহণ কৰিছিল।
খ — চমু প্ৰশ্নৰ উত্তৰ (২–৩ নম্বৰ)
প্ৰশ্ন ১। হেলেন কেলাৰৰ আত্মজীৱনীত থকা কি কথাই মানুহক কিতাপ অধ্যয়নৰ বাবে অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল?
উত্তৰঃ হেলেন কেলাৰ এজনী দৃষ্টি আৰু শ্ৰৱণশক্তি হেৰুৱা মহিলা আছিল — তেওঁ চকুৰে দেখা পোৱা নাছিল আৰু কাণেৰে শুনাও পোৱা নাছিল। তথাপি তেওঁ কেৱল কিতাপ অধ্যয়ন কৰিয়েই সাহিত্যৰ এজনী বিদুষী হ’বলৈ সক্ষম হৈছিল আৰু নিজেও বিভিন্ন কিতাপ ৰচনা কৰিছিল। তেওঁ আত্মজীৱনীত লিখিছিল — “সাহিত্যই মোৰ নন্দন কানন। কোনো ইন্দ্ৰিয়ৰ হেঙাৰে মোক কিতাপ-বন্ধুসকলৰপৰা আঁতৰাই নাৰাখে।” এই অসামান্য অধ্যৱসায় আৰু কিতাপৰ প্ৰতি গভীৰ প্ৰেমেই সকলো বয়সৰ পঢ়ুৱৈক কিতাপ অধ্যয়নৰ বাবে অনুপ্ৰাণিত কৰে।
প্ৰশ্ন ২। আনন্দৰাম ঢেকীয়াল ফুকনে বিদ্যা সম্পৰ্কে অসমীয়া মানুহক কি কৈছিল?
উত্তৰঃ আনন্দৰাম ঢেকীয়াল ফুকনে অসমীয়া মানুহক জানি-বুজি লোৱাৰ আহ্বান জনাই কৈছিল — “তোমালোক নিচয় অজ্ঞান আৰু সেই বিদ্যাৰ ভু নোপোৱা আৰু জানিবলৈকো শ্ৰম নকৰা।” তেওঁ মতে বিদ্যা ইহকালত মানুহৰ বাবে আটাইতকৈ উপকাৰক বস্তু — বিদ্যা অবিহনে কোনোৱে সভ্য হ’ব নোৱাৰে। তেওঁ অসমীয়াক ইংৰাজৰ দৰে কৃষি, শিল্প আৰু বিজ্ঞানৰ বিভিন্ন শাখাত পাৰ্গত হ’বলৈ আহ্বান জনাইছিল আৰু সেই পথ দেখুৱাবলৈ পাৰে কেৱল কিতাপ-পত্ৰৰ অনুশীলনে।
প্ৰশ্ন ৩। গ্ৰন্থ অধ্যয়ন দেশ আৰু জাতিৰ বাবে কিদৰে উপকাৰী?
উত্তৰঃ গ্ৰন্থ হ’ল জ্ঞানৰ ভাণ্ডাৰ। গ্ৰন্থ অধ্যয়নে দেশ আৰু জাতিৰ মানুহক ভীৰুতা, কু-সংস্কাৰ আৰু অজ্ঞানতাৰ পৰা মুক্ত কৰে। গ্ৰন্থই সত্যৰ আলো বিতৰণ কৰে আৰু চিন্তা-শক্তি বঢ়ায়। কিতাপৰ মাজেৰে দেশ-বিদেশৰ অভিজ্ঞতা, ইতিহাস আৰু আবিষ্কাৰৰ বাৰ্তা সাধাৰণ মানুহৰ ওচৰলৈ আহে। যিকোনো জাতিয়েই কিতাপ পঢ়িব নাজানিলে পিছ পৰি ৰয় — সেইবাবেই আনন্দৰাম ঢেকীয়াল ফুকনে অসমীয়াক জ্ঞান অৰ্জন কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছিল আৰু বিবেকানন্দ-গান্ধীজীৰ লিখনিয়ে ভাৰতৰ জাগৰণ ত্বৰান্বিত কৰিছিল।
প্ৰশ্ন ৪। বেকনৰ “কিতাপৰ সোৱাদ–গিলা–চোবোৱা” বিভাজনে কি বুজাইছে?
উত্তৰঃ বেকনৰ এই বিভাজনে এই কথা বুজাইছে যে সকলো কিতাপ একে দৰে পঢ়িলে নহ’ব। কিছুমান কিতাপ কেৱল চলিত-ফুৰিত চাব লাগে — অৰ্থাৎ মূল ভাব বুজি ল’লেই হ’ল (“সোৱাদ ল’ব”)। আন কিছুমান কিতাপ আদ্যোপান্ত পঢ়িব লাগে অথচ গভীৰ চিন্তাৰ প্ৰয়োজন নাই (“গিলিব”)। কিছুমান বিৰল কিতাপ আছে যাক বাৰে বাৰে পঢ়িব লাগে, প্ৰতিটো বাক্য মন দি বিচাৰি বিচাৰি বুজিব লাগে আৰু আত্মস্থ কৰিব লাগে (“চোবাব আৰু হজম কৰিব”)। এনে কিতাপৰ বাছনি আৰু পঢ়াৰ ৰীতি নিৰ্ধাৰণৰ বাবেই বিচাৰশীল মন আৰু অভিজ্ঞতাৰ প্ৰয়োজন।
প্ৰশ্ন ৫। “অনাখৰী চহা লোকেও কিতাপৰ পৰা লাভ কৰিব পৰা জ্ঞানক অশ্ৰদ্ধা নেদেখুৱায়।” — কথাষাৰৰ তাৎপৰ্য কি?
উত্তৰঃ এই কথাষাৰৰ অৰ্থ — যি লোকে কিতাপ পঢ়িব নাজানে (অনাখৰী চহা লোক) তেওঁলোকেও কিতাপৰ পৰা পোৱা জ্ঞানক হেয়জ্ঞান নকৰে। গাঁৱে-ভূঞে নিৰক্ষৰ লোকসকলে আনৰ পৰা পঢ়া-শুনি বিভিন্ন গল্প-উপদেশ-অভিজ্ঞতা শুনি জীৱনত প্ৰয়োগ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ সন্তানক স্কুললৈ পঠিয়াই বিদ্যাৱান কৰি তোলাৰ আকাংক্ষা পোষণ কৰে। এই কথাই দেখুৱায় যে জ্ঞানৰ মূল্য সাৰ্বজনীন — শিক্ষিত হওক বা অশিক্ষিত, সকলোৱে কিতাপৰ পৰা অহা জ্ঞানক সম্মানৰ চকুৰে চায়।
প্ৰশ্ন ৬। কিতাপ-অধ্যয়নে মানুহৰ মন আৰু চৰিত্ৰৰ ওপৰত কেনে প্ৰভাৱ পেলায়?
উত্তৰঃ কিতাপ-অধ্যয়নে মানুহৰ মন বহল কৰে — দেখাত নাযোৱা দেশ-জাতিৰ ৰীতি-নীতি, ইতিহাস, বিজ্ঞান আৰু চিন্তা-ধাৰণা সকলোৰে সংস্পৰ্শ পঢ়ুৱৈয়ে কিতাপৰ মাজেৰে লাভ কৰে। বিদ্যাৰ অনুশীলন নহ’লে মানুহৰ মন ভীৰুতা আৰু কু-সংস্কাৰে আৱৰি ৰাখে; কিতাপৰ সংস্পৰ্শত আহিলে সেই আৱৰণ এৰি যায়। ভাল কিতাপৰ পৰা মানুহে নৈতিক মূল্যবোধ, সংবেদনশীলতা আৰু বিচাৰশীলতা শিকে। ফলত মানুহ চিন্তাশীল, বিবেচনাশীল আৰু সংস্কৃতিৱান হৈ গঢ় লৈ উঠে।
প্ৰশ্ন ৭। ছপাখানা আৰু কাগজ আৱিষ্কাৰৰ ফলত মানৱ সভ্যতাত কি পৰিৱৰ্তন আহিল?
উত্তৰঃ ছপাখানা আৰু কাগজ — দুয়োটা চীনৰ আৱিষ্কাৰ — মানৱ সভ্যতাৰ গতি সলনি কৰা আৱিষ্কাৰ। ইয়াৰ আগতে জ্ঞান কেৱল মুখে মুখে গুৰুৰ পৰা শিষ্যলৈ স্থানান্তৰ হৈছিল আৰু কেৱল কেইজনমান বাছি লোৱা ছাত্ৰৰে শিক্ষা সীমিত আছিল। ছপাখানাৰ সহায়ত একে কিতাপৰ বহু কপি বনোৱা গ’ল, কাগজৰ পৰা সেই কিতাপ সুলভ আৰু পৰিবহনযোগ্য হ’ল আৰু পৃথিৱীৰ চুকে কোণে জ্ঞান সিঁচৰিত হ’ল। এইদৰে শিক্ষা গণতান্ত্ৰিক ৰূপ লাভ কৰিলে — সকলো শ্ৰেণীৰ মানুহে নিজা ভাষাত পঢ়িব পৰা হ’ল, ফলত সাহিত্য, বিজ্ঞান আৰু সমাজ চিন্তাত বিপ্লৱ আহিল।
প্ৰশ্ন ৮। মিল্টনে ভাল কিতাপ ধ্বংসৰ বিৰুদ্ধে কিয় ইমান কঠোৰ মন্তব্য কৰিছিল?
উত্তৰঃ ইংৰাজ মহাকবি জন মিল্টনে কৈছিল — “যি মানুহে এজন মানুহক হত্যা কৰে সি ভগৱানৰ প্ৰতিৰূপ এটি বিবেচনাসম্পন্ন প্ৰাণীক হত্যা কৰে; কিন্তু যি ভাল কিতাপ এখন ধ্বংস কৰে তেওঁ বিবেচনা শক্তিকে হত্যা কৰে।” মিল্টনৰ মতে এজন মানুহৰ মৃত্যুৰ পাছতো তেওঁৰ চিন্তা আৰু আদৰ্শ সমাজত জীয়াই থাকে যদি সেইবোৰ কিতাপত লিপিবদ্ধ হৈ থাকে। কিন্তু যেতিয়া এখন ভাল কিতাপ ধ্বংস কৰা হয়, তেতিয়া সেই কিতাপৰ চিন্তা সম্পূৰ্ণৰূপে অদৃশ্য হৈ যায় — কেইপুৰুষৰ চিন্তা-সঁজুলি একেলগে নষ্ট হৈ যায়। সেইবাবেই কিতাপ ধ্বংস কৰা মানুহ হত্যাতকৈও বেছি ভয়াৱহ অপৰাধ।
গ — দীঘল প্ৰশ্নৰ উত্তৰ (৪–৫ নম্বৰ)
প্ৰশ্ন ১। “আজিৰ যন্ত্ৰৰ যুগত গুৰুৰ স্থান সৰহখিনি কিতাপে কাঢ়ি লৈছে।” — উক্তিটোৰ ব্যাখ্যা দিয়া।
উত্তৰঃ এই উক্তিটো প্ৰফুল্ল দত্ত গোস্বামীৰ “কিতাপৰ কথা” নামৰ প্ৰবন্ধৰ পৰা লোৱা। প্ৰাচীন কালত শিক্ষাৰ একমাত্ৰ মাধ্যম আছিল গুৰু-শিষ্য পৰম্পৰা — শিষ্যই গুৰুগৃহত বহি দীৰ্ঘকাল ৰৈ মুখে মুখে জ্ঞান গ্ৰহণ কৰিছিল। উপনিষদ-পুৰাণৰ সকলো জ্ঞান এনেদৰে এপুৰুষৰ পৰা আনপুৰুষলৈ স্থানান্তৰ হৈছিল। কিন্তু যেতিয়া চীনত ছপাখানা আৰু কাগজ আৱিষ্কাৰ হ’ল আৰু পিছত পশ্চিমলৈ সেই আৱিষ্কাৰ গ’ল, তেতিয়া পৰিস্থিতি সলনি হ’ল। এতিয়া কিতাপত যিকোনো বিষয়ৰ জ্ঞান লিপিবদ্ধ আছে — যিজনে যেতিয়া বিচাৰিব পঢ়িব পাৰে। এজন বিজ্ঞানী, সাহিত্যিক বা চিন্তাবিদৰ পাঁচ-দহ বছৰৰ গৱেষণাৰ ফল এটি কিতাপত পোৱা যায়, যাৰবাবে শিষ্যই গুৰুৰ ওচৰত পঢ়িবলগীয়া বছৰৰ পাছত বছৰ অপেক্ষা কৰিব নালাগে। যন্ত্ৰৰ যুগত ছপা প্ৰযুক্তিয়ে কিতাপক সুলভ আৰু সহজলভ্য কৰিছে; ফলত কিতাপ এতিয়া সকলোৰে গুৰু — সাধাৰণৰ পৰা পণ্ডিতলৈকে। গতিকেই লেখকে কৈছে, “আজিৰ যন্ত্ৰৰ যুগত গুৰুৰ স্থান সৰহখিনি কিতাপে কাঢ়ি লৈছে।” তথাপি লেখকে এই কথাও মনত পেলাব দিব বিচাৰে যে কিতাপৰ পৰা পোৱা জ্ঞান উপলব্ধি কৰিবলৈ গুৰুৰ ভাৱ অলপ হ’লেও থাকিব লাগে — অৰ্থাৎ পথ-নিৰ্দেশকৰ ৰূপত হ’লেও গুৰু একেবাৰে অপ্ৰয়োজনীয় হোৱা নাই।
প্ৰশ্ন ২। বেকনৰ কিতাপ অধ্যয়ন সম্পৰ্কীয় উক্তিটোৰ তাৎপৰ্য বহলাই লিখা।
উত্তৰঃ ইংৰাজ দাৰ্শনিক ফ্ৰান্সিচ বেকনে কিতাপ অধ্যয়নৰ সম্পৰ্কে কৈছিল — “কিছুমান কিতাপৰ সোৱাদ ল’ব লাগে, আন কিছুমান লাগে গিলিব আৰু অলপ সংখ্যক লাগে চোবাব আৰু হজম কৰিব।” এই উক্তিটোৰ মাজেৰে বেকনে কিতাপৰ এক সুনিৰ্বাচিত শ্ৰেণীবিভাজন দাঙি ধৰিছে। প্ৰথম শ্ৰেণীৰ কিতাপ — যিবোৰৰ কেৱল ‘সোৱাদ’ ল’ব লাগে। অৰ্থাৎ এই কিতাপবোৰৰ মূল ভাব অলপ চলিত-ফুৰিত পঢ়িলেই বুজি পোৱা যায়; বিষয়সূচী চাই, ভূমিকা পঢ়ি বা প্ৰথম-শেষ অধ্যায় চালেই হ’ব। দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ কিতাপ — যিবোৰ ‘গিলিব’ লাগে। এই কিতাপবোৰ আদ্যোপান্ত পঢ়িব লাগে অথচ বহু গভীৰ চিন্তাৰ প্ৰয়োজন নাই। তৃতীয় শ্ৰেণীৰ কিতাপ — যিবোৰ ‘চোবাব আৰু হজম কৰিব’ লাগে। এই কিতাপবোৰ অতি বিৰল আৰু মূল্যৱান — যেনে দাৰ্শনিক, ধৰ্মীয় বা মহান সাহিত্য সৃষ্টি। এনে কিতাপৰ প্ৰতিটো বাক্য মন দি বুজিব লাগে, বাৰে বাৰে পঢ়িব লাগে আৰু সেই জ্ঞান নিজৰ জীৱনৰ অংগীভূত কৰি ল’ব লাগে। বেকনৰ এই উপদেশে পঢ়ুৱৈক বিচাৰশীল হ’বলৈ আৰু কিতাপ বাছনিৰ ক্ষেত্ৰত বিবেক প্ৰয়োগ কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছে। সকলো কিতাপ একে গুৰুত্বৰ নহয়; কিতাপৰ মূল্য বুজি পঢ়িলেহে সঠিক জ্ঞান লাভ হ’ব।
প্ৰশ্ন ৩। “কিছুমান কিতাপে ৰাইজৰ ওপৰত অদ্ভুত প্ৰভাৱ পেলায়।” — উদাহৰণসহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ মানৱ-ইতিহাসত কিছুমান কিতাপে এনে অদ্ভুত প্ৰভাৱ পেলাইছে যে সমাজৰ গতি সলনি হৈ গৈছে। প্ৰফুল্ল দত্ত গোস্বামীয়ে এই কথা প্ৰমাণ কৰিবলৈ কেইটামান উদাহৰণ দাঙি ধৰিছে। প্ৰথমে — ভাৰতত স্বামী বিবেকানন্দৰ “ৰাজযোগ”, “জ্ঞানযোগ”, “কৰ্মযোগ”; ৰাজা ৰামমোহন ৰায়ৰ ব্ৰাহ্মসমাজ-সম্পৰ্কীয় ৰচনা; মহাত্মা গান্ধীৰ “Hind Swaraj” আৰু “My Experiments with Truth” — এই কিতাপবোৰে ভাৰতীয়সকলৰ মাজত জাতীয় চেতনা জগাই তুলিছিল আৰু স্বাধীনতা আন্দোলনক ত্বৰান্বিত কৰিছিল। দ্বিতীয়ে — ইউৰোপত কাৰ্ল মাৰ্ক্সৰ “Das Kapital” নামৰ গ্ৰন্থই সমাজৰ অৰ্থনৈতিক গাঁথনি, শ্ৰমিকৰ অৱস্থা আৰু পুঁজিবাদৰ স্বৰূপ বিশ্লেষণ কৰি বহু দেশত শ্ৰমিক বিপ্লৱৰ সূচনা ঘটাইছিল। তৃতীয়ে — ৰুছছোৰ “Social Contract”, টমাছ পেইনৰ “Common Sense”, হেৰিয়েট বিচাৰ ষ্টোৰ “Uncle Tom’s Cabin” আদিয়ে স্ব স্ব দেশত সামাজিক-ৰাজনৈতিক জাগৰণ আনিছিল। এই উদাহৰণসমূহে দেখুৱায় যে এখন কিতাপৰ মাজত থকা চিন্তাই কেতিয়াবা লক্ষ লক্ষ মানুহৰ চিন্তা সলনি কৰিব পাৰে আৰু সম্পূৰ্ণ যুগৰ গতিধাৰা সলনি কৰিব পাৰে। সেইবাবেই লেখকে কৈছে কিছুমান কিতাপৰ প্ৰভাৱ অদ্ভুত আৰু চিৰস্থায়ী।
প্ৰশ্ন ৪। প্ৰফুল্ল দত্ত গোস্বামীৰ মতে কিতাপ অধ্যয়নৰ সফলতা কিহৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে?
উত্তৰঃ প্ৰফুল্ল দত্ত গোস্বামীৰ মতে কিতাপ অধ্যয়নৰ সফলতা একাধিক কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। প্ৰথমতে, কিতাপ বাছনিৰ বিচাৰশীলতা — সকলো কিতাপ একেদৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ নহয়, গতিকে পঢ়ুৱৈয়ে নিজৰ প্ৰয়োজন আৰু ৰুচি অনুসৰি ভাল কিতাপ বাছনি কৰিব পাৰিব লাগিব। দ্বিতীয়তে, পঢ়াৰ শৈলী — বেকনে কোৱাৰ দৰে কিতাপ অনুসৰি পঢ়াৰ গভীৰতা সলনি হ’ব লাগিব; কিছুমানৰ ‘সোৱাদ’ ল’লেই হয়, কিছুমান ‘গিলি’ ল’ব লাগে আৰু বিৰল সংখ্যকক ‘চোবাই হজম কৰিব’ লাগে। তৃতীয়তে, একনিষ্ঠতা — হেলেন কেলাৰৰ দৰে শাৰীৰিক বাধা থাকিলেও দৃঢ় সংকল্পৰে অধ্যয়ন কৰিব লাগে। চতুৰ্থতে, প্ৰয়োগ-ক্ষমতা — পঢ়ি লোৱা জ্ঞান কেৱল মস্তিষ্কত জমা কৰি ৰখাৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ জীৱন আৰু সমাজৰ লাভৰ কাৰণে প্ৰয়োগ কৰিব লাগিব। পঞ্চমতে, অনুশীলন — বিদ্যাৰ অনুশীলন নহ’লে মানুহৰ মন ভীৰুতা আৰু কু-সংস্কাৰে আৱৰি ৰাখে; গতিকে নিৰন্তৰ পঢ়াৰ অভ্যাস ৰাখিব লাগিব। শেষত, বিচাৰ-বিবেচনা — ভাল-বেয়াৰ পাৰ্থক্য বুজি পঢ়িলেহে কিতাপ অধ্যয়ন সাৰ্থক হয়। এই সকলো কাৰকৰ সমন্বয় ঘটিলে কিতাপ অধ্যয়ন ব্যক্তিৰ লগতে দেশ-জাতিৰো উপকাৰৰ কাৰণ হৈ পৰে।
প্ৰশ্ন ৫। আনন্দৰাম ঢেকীয়াল ফুকনৰ আহ্বানৰ গুৰুত্ব আজিৰ অসমীয়া সমাজত কিদৰে প্ৰাসংগিক?
উত্তৰঃ ঊনবিংশ শতিকাৰ অসমীয়া নৱজাগৰণৰ অগ্ৰদূত আনন্দৰাম ঢেকীয়াল ফুকনে অসমীয়া মানুহক বিদ্যা গ্ৰহণৰ আহ্বান জনাই কৈছিল — অসমীয়াই অজ্ঞান হৈ থকাৰ পৰিৱৰ্তে কষ্ট কৰি জ্ঞান অৰ্জন কৰিব লাগিব আৰু ইংৰাজৰ দৰে কৃষি, শিল্প আৰু বিজ্ঞানৰ সকলো শাখাত পাৰ্গত হ’ব লাগিব। প্ৰফুল্ল দত্ত গোস্বামীয়ে এই উদাহৰণ দিছে কিতাপ-অধ্যয়নে এক জাতিক কেনেদৰে আগুৱাই নিব পাৰে সেই কথা প্ৰমাণ কৰিবলৈ। আজিৰ যুগতো এই আহ্বান সমানে প্ৰাসংগিক — বিশ্বায়নৰ যুগত প্ৰতিযোগিতা বিশ্বব্যাপী, প্ৰযুক্তি দ্ৰুত গতিৰে সলনি হৈ আছে। অসমীয়া যুৱ-প্ৰজন্মই যদি কিতাপ-পত্ৰৰ অনুশীলনৰ মাজেৰে নতুন জ্ঞান-বিজ্ঞান আয়ত্ত নকৰে, তেন্তে আমি বিশ্বৰ অগ্ৰগতিৰ লগত খাপ খাব নোৱাৰিম। মাতৃভাষাত ভাল গ্ৰন্থৰ উৎপাদন, পঢ়াৰ অভ্যাসৰ বৃদ্ধি, পুথিভঁৰাল-গ্ৰন্থাগাৰৰ প্ৰসাৰ — এই কাৰ্য্যবোৰ ঢেকীয়াল ফুকনৰ চিন্তাৰে প্ৰেৰিত হৈ আগবঢ়াব লাগিব। এনেদৰে অসমীয়া সমাজে শিক্ষা-সংস্কৃতিত নতুন উচ্চতা স্পৰ্শ কৰিব পাৰিব আৰু বৃহৎ ভাৰতীয় তথা বিশ্বসমাজৰ লগত সমস্বৰে আগবাঢ়িব পাৰিব।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
ক — শূন্যস্থান পূৰণ কৰা
প্ৰশ্ন ১। “কিতাপৰ কথা” পাঠৰ লেখক হ’ল __________।
উত্তৰঃ প্ৰফুল্ল দত্ত গোস্বামী।
প্ৰশ্ন ২। ছপাখানা আৰু কাগজ __________ দেশৰ আৱিষ্কাৰ।
উত্তৰঃ চীন।
প্ৰশ্ন ৩। হেলেন কেলাৰে সাহিত্যক __________ বুলি কৈছে।
উত্তৰঃ মোৰ নন্দন কানন।
প্ৰশ্ন ৪। ইংৰাজ দাৰ্শনিক __________-এ কৈছিল কিছুমান কিতাপৰ সোৱাদ ল’ব লাগে।
উত্তৰঃ ফ্ৰান্সিচ বেকন।
প্ৰশ্ন ৫। কাৰ্ল মাৰ্ক্সৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থখনৰ নাম __________।
উত্তৰঃ Das Kapital (দাছ কেপিটেল)।
প্ৰশ্ন ৬। আলবানিয়াত প্ৰচলিত যোজনাটো হ’ল — “যি পঢ়িব আৰু লিখিব পাৰে তাৰ চকু __________।”
উত্তৰঃ চাৰিটা।
প্ৰশ্ন ৭। প্ৰফুল্ল দত্ত গোস্বামীৰ আত্মজীৱনীৰ নাম __________।
উত্তৰঃ মনৰ পক্ষী উভতি উৰে।
প্ৰশ্ন ৮। প্ৰফুল্ল দত্ত গোস্বামীৰ এখন উপন্যাসৰ নাম __________।
উত্তৰঃ কেঁচা পাতৰ কঁপনি (অথবা শেষ ক’ত)।
খ — শুদ্ধ অশুদ্ধ লিখা
প্ৰশ্ন ১। “কিতাপৰ কথা” পাঠটি প্ৰফুল্ল দত্ত গোস্বামীয়ে ৰচনা কৰা।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
প্ৰশ্ন ২। ছপাখানা ভাৰতৰ আৱিষ্কাৰ।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (ছপাখানা চীনৰ আৱিষ্কাৰ।)
প্ৰশ্ন ৩। হেলেন কেলাৰ এজনী দৃষ্টি আৰু শ্ৰৱণশক্তি হেৰুৱা মহিলা আছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
প্ৰশ্ন ৪। বেকনে কৈছিল সকলো কিতাপ একে গভীৰতাৰে পঢ়িব লাগে।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (কিছুমানৰ সোৱাদ, কিছুমান গিলিব আৰু অলপ সংখ্যক চোবাব লাগে।)
প্ৰশ্ন ৫। মিল্টনে ভাল কিতাপ ধ্বংস কৰাক মানুহ হত্যাৰ লগত তুলনা কৰিছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
গ — শব্দাৰ্থ
| শব্দ | অৰ্থ |
|---|---|
| অনাখৰী | নিৰক্ষৰ, পঢ়িব-লিখিব নজনা |
| চহা | সৰল, গাঁৱলীয়া |
| যোজনা | প্ৰবচন, প্ৰচলিত উক্তি |
| অনুশীলন | চৰ্চা, অভ্যাস |
| ভীৰুতা | ভয়, কাপুৰুষতা |
| কু-সংস্কাৰ | অপদেৱতা / অজ্ঞানতাৰ ফলত গঢ় লোৱা ভ্ৰান্ত বিশ্বাস |
| নন্দন কানন | স্বৰ্গৰ ফুলনি / ৰম্য বাগিচা |
| হেঙাৰ | বাধা, প্ৰতিবন্ধক |
| প্ৰতিৰূপ | সাদৃশ্য, প্ৰতিচ্ছবি |
| বিবেচনা | চিন্তা-বুদ্ধি, বিচাৰ-শক্তি |
| শাসনযন্ত্ৰ | শাসকীয় ব্যৱস্থা |
| অভক্তি | ভক্তি নথকা, অশ্ৰদ্ধা |
| জাগৰণ | সাৰ পোৱা / সচেতন হোৱা |
| প্ৰভাৱ | ছাপ, প্ৰতিক্ৰিয়া |
ঘ — MCQ (বহুনিৰ্বাচনীয় প্ৰশ্ন)
প্ৰশ্ন ১। “কিতাপৰ কথা” পাঠৰ লেখক হ’ল —
(ক) হোমেন বৰগোহাঞি
(খ) প্ৰফুল্ল দত্ত গোস্বামী
(গ) লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা
(ঘ) চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা
উত্তৰঃ (খ) প্ৰফুল্ল দত্ত গোস্বামী।
প্ৰশ্ন ২। ছপাখানা আৰু কাগজ কোন দেশৰ আৱিষ্কাৰ?
(ক) জাপান
(খ) ৰাছিয়া
(গ) চীন
(ঘ) ইংলেণ্ড
উত্তৰঃ (গ) চীন।
প্ৰশ্ন ৩। গুৰুৰ স্থান আজিৰ যুগত কিহে কাঢ়ি লৈছে?
(ক) যন্ত্ৰ
(খ) কিতাপ
(গ) ইণ্টাৰনেট
(ঘ) বিদ্যালয়
উত্তৰঃ (খ) কিতাপ।
প্ৰশ্ন ৪। প্ৰফুল্ল দত্ত গোস্বামীৰ জন্ম কোন চনত হৈছিল?
(ক) ১৯০৪
(খ) ১৯১৪
(গ) ১৯২০
(ঘ) ১৯৩০
উত্তৰঃ (খ) ১৯১৪।
প্ৰশ্ন ৫। প্ৰফুল্ল দত্ত গোস্বামীৰ মৃত্যু কোন চনত হৈছিল?
(ক) ১৯৮৪
(খ) ১৯৮৮
(গ) ১৯৯৪
(ঘ) ২০০০
উত্তৰঃ (গ) ১৯৯৪।
প্ৰশ্ন ৬। প্ৰফুল্ল দত্ত গোস্বামীৰ আত্মজীৱনীখনৰ নাম কি?
(ক) মনৰ পক্ষী উভতি উৰে
(খ) শেষ ক’ত
(গ) এই যুগৰ সাহিত্য
(ঘ) মোৰ ৰাছিয়া ভ্ৰমণ
উত্তৰঃ (ক) মনৰ পক্ষী উভতি উৰে।
প্ৰশ্ন ৭। প্ৰফুল্ল দত্ত গোস্বামীৰ এখন বিখ্যাত উপন্যাসৰ নাম —
(ক) মৃত্যুঞ্জয়
(খ) কেঁচা পাতৰ কঁপনি
(গ) জীৱনৰ বাটত
(ঘ) এই যুগৰ সাহিত্য
উত্তৰঃ (খ) কেঁচা পাতৰ কঁপনি।
প্ৰশ্ন ৮। বেকনৰ মতে যিবোৰ কিতাপ অলপ সংখ্যক চোবাব আৰু হজম কৰিব লাগে সেইবোৰ —
(ক) সাধাৰণ গল্প
(খ) দৰ্শন আৰু গভীৰ চিন্তাৰ গ্ৰন্থ
(গ) সংবাদপত্ৰ
(ঘ) উপন্যাস
উত্তৰঃ (খ) দৰ্শন আৰু গভীৰ চিন্তাৰ গ্ৰন্থ।
প্ৰশ্ন ৯। হেলেন কেলাৰ কোন দেশৰ মহিলা আছিল?
(ক) ইংলেণ্ড
(খ) ফ্ৰান্স
(গ) আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ
(ঘ) চীন
উত্তৰঃ (গ) আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ।
প্ৰশ্ন ১০। বিদ্যাৰ অনুশীলন নহ’লে মানুহৰ মন কিহে আৱৰি ৰাখে?
(ক) আনন্দ আৰু উল্লাসে
(খ) ভীৰুতা আৰু কু-সংস্কাৰে
(গ) ক্ৰোধ আৰু ঈৰ্ষাই
(ঘ) মোহ আৰু লোভে
উত্তৰঃ (খ) ভীৰুতা আৰু কু-সংস্কাৰে।
প্ৰশ্ন ১১। আলবানিয়াৰ যোজনা — “যি পঢ়িব আৰু লিখিব পাৰে তাৰ চকু __________।”
(ক) দুটা
(খ) তিনিটা
(গ) চাৰিটা
(ঘ) পাঁচটা
উত্তৰঃ (গ) চাৰিটা।
প্ৰশ্ন ১২। মিল্টনে ভাল কিতাপ ধ্বংসক কিহৰ লগত তুলনা কৰিছিল?
(ক) মূৰ্তি ভাঙাৰ লগত
(খ) মানুহ হত্যাৰ লগত
(গ) দেৱালয় ধ্বংসৰ লগত
(ঘ) যুদ্ধ ঘোষণাৰ লগত
উত্তৰঃ (খ) মানুহ হত্যাৰ লগত।
প্ৰশ্ন ১৩। কাৰ্ল মাৰ্ক্সৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ —
(ক) Das Kapital
(খ) Hind Swaraj
(গ) Republic
(ঘ) Wealth of Nations
উত্তৰঃ (ক) Das Kapital।
প্ৰশ্ন ১৪। আনন্দৰাম ঢেকীয়াল ফুকনে অসমীয়াক কাৰ দৰে কৃষি-শিল্পত পাৰ্গত হ’বলৈ আহ্বান জনাইছিল?
(ক) আমেৰিকান
(খ) ইংৰাজ
(গ) ফৰাচী
(ঘ) চীনা
উত্তৰঃ (খ) ইংৰাজ।
প্ৰশ্ন ১৫। চীনত প্ৰচলিত যোজনা —
(ক) বিদ্বান লোকে কোনো কাম নকৰে
(খ) কিতাপ মেলা মানেই লাভ। বিদ্বান লোকে চোৰাং কাম নকৰে
(গ) কিতাপ পঢ়িলে চকু বেয়া হয়
(ঘ) ওপৰৰ এটাও নহয়
উত্তৰঃ (খ) কিতাপ মেলা মানেই লাভ। বিদ্বান লোকে চোৰাং কাম নকৰে।
ঙ — অতিৰিক্ত চমু/দীঘল প্ৰশ্ন
প্ৰশ্ন ১। “কিতাপৰ কথা” প্ৰবন্ধটোৰ মূল প্ৰতিপাদ্য বিষয় কি?
উত্তৰঃ “কিতাপৰ কথা” প্ৰবন্ধটোৰ মূল প্ৰতিপাদ্য বিষয় হ’ল কিতাপৰ গুৰুত্ব আৰু কিতাপ অধ্যয়নৰ ৰীতি। লেখকে দেখুৱাইছে যে কিতাপ মানৱ-সভ্যতাৰ প্ৰধান বাহক, ব্যক্তিৰ মন গঢ়া, সমাজৰ পৰিৱৰ্তন আনা আৰু জাতিৰ আগুৱাই যোৱাৰ ক্ষেত্ৰত কিতাপৰ ভূমিকা অপৰিসীম। এই প্ৰবন্ধত কিতাপ-অধ্যয়নৰ পদ্ধতি, কিতাপ বাছনিৰ বিচাৰ-শক্তি, কিতাপৰ প্ৰভাৱ আৰু কিতাপৰ অভাৱত মানুহৰ মনৰ অৱস্থা — এই সকলো বিষয়ক যুক্তিসহকাৰে আলোচনা কৰা হৈছে।
প্ৰশ্ন ২। লেখকে কেনে ভাষাত প্ৰবন্ধটো ৰচনা কৰিছে?
উত্তৰঃ লেখক প্ৰফুল্ল দত্ত গোস্বামীয়ে এই প্ৰবন্ধটো সহজ-সৰল আৰু গভীৰ চিন্তাশীল ভাষাত ৰচনা কৰিছে। প্ৰবন্ধত পাণ্ডিত্য আৰু লোক-জীৱনৰ মাজৰ সেতু হিচাপে চীন-আলবানিয়াৰ যোজনা, পশ্চিমীয়া দাৰ্শনিকসকলৰ উদ্ধৃতি আৰু অসমৰ আনন্দৰাম ঢেকীয়াল ফুকনৰ আহ্বানৰ লগতে হেলেন কেলাৰৰ আত্মজীৱনীৰ অংশ ব্যৱহাৰ কৰিছে। ফলত প্ৰবন্ধটো কেৱল তত্ত্বমূলক হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে জীৱন্ত উদাহৰণৰে সমৃদ্ধ আৰু পঢ়ুৱৈক সঘনে চিন্তাত মগ্ন কৰিব পৰা হৈছে।
প্ৰশ্ন ৩। আজিৰ ডিজিটেল যুগত কিতাপৰ প্ৰাসংগিকতা সম্পৰ্কে তোমাৰ মত কি?
উত্তৰঃ আজিৰ ডিজিটেল যুগত ই-বুক, অডিঅ’ বুক, ইণ্টাৰনেট আৰু সমাজ-মাধ্যমৰ মাজেৰে জ্ঞান প্ৰচাৰৰ মাধ্যম বহুদূৰ প্ৰসাৰিত হৈছে। তথাপি কিতাপৰ মৌলিক প্ৰাসংগিকতা একেদৰে আছে। কিতাপ — সেইটো ছপা হ’ব বা ডিজিটেল হ’ব — গভীৰ চিন্তা, ধাৰাবাহিক যুক্তি আৰু চিৰস্থায়ী জ্ঞানৰ এক বাহক। সমাজ মাধ্যমৰ চমু মেচেজ, ভিডিঅ’ আৰু ইনফোগ্ৰাফিকে অনেক সময়ত একেধাৰীয়া জ্ঞান দিয়ে, কিন্তু কিতাপৰ পঢ়াই মনৰ একাগ্ৰতা বঢ়ায়, ভাষা-জ্ঞান বাঢ়ে আৰু চিন্তা-শক্তি প্ৰখৰ হয়। গতিকে নতুন প্ৰযুক্তিৰ সৈতে কিতাপ-পাঠৰ অভ্যাসটোও বহাল ৰাখিব লাগিব।
প্ৰশ্ন ৪। কিতাপ ধ্বংসৰ ঐতিহাসিক উদাহৰণ এটি দিয়া।
উত্তৰঃ ইতিহাসত কিতাপ ধ্বংসৰ বহুটা ভয়াৱহ উদাহৰণ আছে। প্ৰাচীন মিচৰৰ আলেকজান্দ্ৰিয়া পুথিভঁৰাল (Library of Alexandria) — পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বহল লোকপ্ৰিয় ভাণ্ডাৰ — অগ্নিকাণ্ডত ধ্বংস হৈছিল আৰু সৈতে নষ্ট হৈছিল গ্ৰীক, ৰোমান, মিচৰীয় বহুটা সভ্যতাৰ অমূল্য চিন্তা। ১৯৩৩ চনত নাছী জাৰ্মানীত হিটলাৰৰ অনুসাৰীসকলে বাৰ্লিনৰ ৰাজপথত যিহুদী লেখক, সমাজবাদী চিন্তাবিদ আৰু উদাৰপন্থী লেখকৰ হাজাৰ হাজাৰ কিতাপ পুৰি ভস্ম কৰিছিল। এই কিতাপ-পোৰা ঘটনাই বিশ্ববাসীক চিৰদিনৰ বাবে দেখুৱাই গৈছে যে কিতাপ ধ্বংস কৰা মানে সংস্কৃতি, চিন্তা আৰু মানৱতাৰ এক বিশাল অংশকে হত্যা কৰা — মিল্টনে কোৱা কথাৰ সঠিক ৰূপ ইয়াত প্ৰকাশ পাইছে।
প্ৰশ্ন ৫। প্ৰফুল্ল দত্ত গোস্বামীৰ মতে এজন আদৰ্শ পঢ়ুৱৈৰ গুণাৱলী কি কি?
উত্তৰঃ প্ৰফুল্ল দত্ত গোস্বামীৰ মতে এজন আদৰ্শ পঢ়ুৱৈৰ মুখ্য গুণাৱলী হ’ল — (১) বিচাৰ-বিবেচনা: কোনটো কিতাপ ভাল আৰু কোনটো অশ্ৰেয় তাৰ বিচাৰ কৰিব পৰা ক্ষমতা থকা। (২) পঢ়াৰ ৰীতি জনা: বেকনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি কিছুমান কিতাপৰ সোৱাদ ল’ব, কিছুমান গিলিব আৰু অলপ সংখ্যকহে চোবাই হজম কৰিব। (৩) একনিষ্ঠতা আৰু অধ্যৱসায়: হেলেন কেলাৰৰ দৰে যিকোনো বাধাকে নেওচি অধ্যয়ন অব্যাহত ৰখা। (৪) চিন্তা-শক্তি প্ৰয়োগ: পঢ়াৰ পাছত নিজৰ মতামত গঢ় দিয়া আৰু পুৰণি ধাৰণাৰ অন্ধ অনুসৰণ নকৰা। (৫) প্ৰয়োগ-ক্ষমতা: পঢ়ি লোৱা জ্ঞান নিজৰ জীৱন আৰু সমাজৰ লাভৰ কাৰণে কাজত পৰিণত কৰা। (৬) বিনয় আৰু খোলা মন: জ্ঞানৰ যিকোনো উৎসকে — দাৰ্শনিকৰ পৰাই হওক বা অনাখৰী চহা লোকৰ পৰাই হওক — সম্মানৰে গ্ৰহণ কৰা। এই গুণসমূহে এজন পঢ়ুৱৈক সঁচা অৰ্থত আদৰ্শ পাঠক হিচাপে গঢ় দিয়ে।
প্ৰশ্ন ৬। লেখকে চীন আৰু আলবানিয়াৰ যোজনা কিয় ব্যৱহাৰ কৰিছে?
উত্তৰঃ লেখকে চীন আৰু আলবানিয়াৰ যোজনা ব্যৱহাৰ কৰিছে এই কথা প্ৰমাণ কৰিবলৈ যে কিতাপ আৰু পঢ়া-শুনাৰ মূল্য কেৱল ভাৰতীয় বা অসমীয়া পৰম্পৰাত নহয় — সমগ্ৰ পৃথিৱীৰ বিভিন্ন দেশ-জাতিৰ মাজত একে দৰেই গ্ৰহণযোগ্য। চীনত “কিতাপ মেলা মানেই লাভ। বিদ্বান লোকে চোৰাং কাম নকৰে।” — এই উক্তিয়ে প্ৰমাণ কৰে চীনাসকলে শিক্ষা আৰু চৰিত্ৰৰ মাজত সমৰূপতা দেখে। আলবানিয়াত “যি পঢ়িব আৰু লিখিব পাৰে তাৰ চকু চাৰিটা।” — এই উক্তিয়ে দেখুৱায় যে পঢ়িব-লিখিব জনা মানুহে দুনাইকৈ স্পষ্টদৃষ্টি লাভ কৰে। এই দুটা যোজনাই লেখকৰ বক্তব্যত আন্তৰ্জাতিক প্ৰমাণ যোগায় আৰু পঢ়ুৱৈক বিশ্বাস কৰাত সহায় কৰে যে কিতাপ-অধ্যয়ন এক সাৰ্বজনীন মূল্যবোধ।
প্ৰশ্ন ৭। প্ৰবন্ধটোৰ পৰা তুমি কি শিকা পালা?
উত্তৰঃ এই প্ৰবন্ধটোৰ পৰা মই বহুতো অমূল্য কথা শিকা পালো। প্ৰথমতে, কিতাপ মানৱ-সভ্যতাৰ আটাইতকৈ মূল্যৱান সম্পদ — কিতাপৰ অবিহনে সংস্কৃতি, বিজ্ঞান আৰু চিন্তাৰ বিকাশ অসম্ভৱ। দ্বিতীয়তে, ভাল কিতাপ গভীৰভাৱে অধ্যয়ন কৰিলে মানুহৰ মন বিকাশ লাভ কৰে আৰু কু-সংস্কাৰৰ আৱৰণ আঁতৰি যায়। তৃতীয়তে, পঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত বিচাৰ-বিবেচনাৰ গুৰুত্ব অপৰিসীম — সকলো কিতাপ একে দৰে নপঢ়িলেও হ’ব। চতুৰ্থতে, হেলেন কেলাৰৰ দৰে শাৰীৰিক বাধা থকা সকলেও কিতাপৰ সংস্পৰ্শত আহি জীৱনত উন্নতি কৰিব পাৰে। পঞ্চমতে, এজন ভাল কিতাপৰ লেখকে সমাজত অদ্ভুত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে — গান্ধী-বিবেকানন্দৰ লিখনিয়ে ভাৰতৰ স্বাধীনতা যুঁজত শক্তি যোগাইছিল। ষষ্ঠতে, কিতাপ-পঢ়াৰ অভ্যাস ব্যক্তিগত উন্নতিৰ লগতে দেশ-জাতিৰ অগ্ৰগতিৰো এক প্ৰধান শক্তি।
প্ৰশ্ন ৮। “কিতাপ মানুহৰ শ্ৰেষ্ঠ বন্ধু” — মন্তব্যটোক প্ৰবন্ধৰ আলোকত আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ “কিতাপ মানুহৰ শ্ৰেষ্ঠ বন্ধু” — এই মন্তব্যটো প্ৰফুল্ল দত্ত গোস্বামীৰ “কিতাপৰ কথা” প্ৰবন্ধৰ মূল ভাৱৰ লগত পূৰ্ণ মিল আছে। এজন বন্ধুৱে যিদৰে দুঃখৰ সময়ত সান্ত্বনা দিয়ে, আনন্দৰ সময়ত সংগ দিয়ে, ভুল কাম কৰিলে শোধৰাই দিয়ে আৰু জ্ঞান-অভিজ্ঞতা ভাগ কৰি লয় — কিতাপেও সেইদৰে কাম কৰে। হেলেন কেলাৰে কিতাপক “নন্দন কানন” আৰু কিতাপৰ লেখকসকলক “বন্ধু” বুলি কৈছে; কাৰণ চকুৰে দেখা পোৱা নাছিল আৰু কাণেৰে শুনা পোৱা নাছিল তথাপি কিতাপে তেওঁক একাকীত্বৰ ভাৱৰ পৰা মুক্ত কৰি বিশ্বৰ মহান চিন্তাবিদসকলৰ সংগ যোগাইছিল। কিতাপ কেতিয়াও বিশ্বাসঘাতকতা নকৰে, কেতিয়াও বেমাৰৰ অজুহাতেৰে আঁতৰি নাযায় আৰু কেতিয়াও পঢ়ুৱৈক ত্যাগ নকৰে। যিকোনো সময়ত যিকোনো প্ৰসংগৰ ওপৰত আশ্ৰয় বিচাৰিলে কিতাপ ওপলব্ধ। গতিকে কিতাপক প্ৰকৃততে মানুহৰ চিৰস্থায়ী আৰু শ্ৰেষ্ঠ বন্ধু বুলি ক’ব পাৰি।
লেখকৰ চমু পৰিচয় — প্ৰফুল্ল দত্ত গোস্বামী
অসমীয়া সাহিত্য, সমালোচনা আৰু লোক-সংস্কৃতিৰ গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰৰ এজন অনন্য পুৰোধা ব্যক্তি আছিল প্ৰফুল্ল দত্ত গোস্বামী। তেওঁৰ জন্ম ১৯১৪ চনত দক্ষিণ কামৰূপৰ নাহিৰা সত্ৰৰ এক প্ৰাচীন বৈষ্ণৱ পৰিয়ালত হৈছিল। বাল্যকালৰে পৰা তেওঁ অসমীয়া সংস্কৃতি, লোক-সাহিত্য আৰু ৰীতি-নীতিৰ লগত গভীৰভাৱে সম্পৃক্ত আছিল।
প্ৰফুল্ল দত্ত গোস্বামীয়ে ১৯৪০ চনত গুৱাহাটীৰ কটন কলেজৰ পৰা ইংৰাজী সাহিত্যত সন্মানসহ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰ পাছত ১৯৪৪ চনত কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ইংৰাজী সাহিত্যত এম.এ. উপাধি লাভ কৰে। ১৯৪৮ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ত ইংৰাজী বিভাগৰ প্ৰবক্তা হিচাপে যোগদান কৰে আৰু পিছত আঞ্চলিক ভাষা-সাহিত্য বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হয়। ১৯৬১ চনৰ আশে-পাশে অসমীয়া লোক-সাহিত্যৰ ওপৰত গৱেষণা কৰি ডক্টৰেট উপাধি লাভ কৰে — তেওঁৰ ডক্টৰেটৰ অভিসন্দৰ্ভই অসমীয়া লোক-সংস্কৃতিৰ গৱেষণাত এক মাইলৰ খুঁটি স্থাপন কৰিলে।
তেওঁ অসম প্ৰকাশ পৰিষদ, অসম সাহিত্য সভা আৰু বিভিন্ন সাংস্কৃতিক প্ৰতিষ্ঠানৰ সৈতে যুক্ত আছিল। ইউনেস্কোৰ আমন্ত্ৰণত তেওঁ ইউৰোপ ভ্ৰমণ কৰি লোক-সংস্কৃতিৰ ওপৰত পৰ্যবেক্ষণ চলাইছিল আৰু তাৰ ভিত্তিত “ইউৰোপৰ মনীষা” আৰু “মোৰ ৰাছিয়া ভ্ৰমণ” নামৰ ভ্ৰমণ-কাহিনী লিখিছিল।
প্ৰফুল্ল দত্ত গোস্বামীৰ উল্লেখযোগ্য গ্ৰন্থ
| প্ৰকাৰ | গ্ৰন্থৰ নাম |
|---|---|
| উপন্যাস | কেঁচা পাতৰ কঁপনি, শেষ ক’ত |
| আত্মজীৱনী | মনৰ পক্ষী উভতি উৰে |
| সাহিত্য সমালোচনা | এই যুগৰ সাহিত্য, সাহিত্য আৰু জীৱন |
| লোক-সংস্কৃতি গৱেষণা | অসমীয়া জন সাহিত্য (Folk Literature of Assam), Ballads and Tales of Assam |
| ভ্ৰমণ-কাহিনী | ইউৰোপৰ মনীষা, মোৰ ৰাছিয়া ভ্ৰমণ |
| জীৱনী | মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা |
| প্ৰবন্ধ-সংকলন | বুৰঞ্জী আৰু সংস্কৃতি, নিতে নৱৰূপ ধৰে |
প্ৰফুল্ল দত্ত গোস্বামীৰ গদ্য-শৈলী সহজ, যুক্তিবাদী আৰু বিচাৰ-শক্তি সম্পন্ন। তেওঁ অসমীয়া লোক-সংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰখনক বৈশ্বিক স্তৰলৈ লৈ গৈছিল আৰু আমেৰিকা-ইউৰোপৰ লোক-বিজ্ঞানীসকলৰ মাজতো তেওঁৰ গৱেষণা সমাদৃত হৈছিল। তেওঁৰ “ইং ইউৰোপৰ মনীষা” গ্ৰন্থত পশ্চিমীয়া দাৰ্শনিক, লেখক আৰু চিন্তাবিদসকলৰ জীৱন-চৰিত্ৰ আৰু চিন্তাৰ এক স্পষ্ট প্ৰতিচ্ছবি পোৱা যায়।
এই বিশিষ্ট সাহিত্যিক, সমালোচক আৰু লোক-সংস্কৃতিৰ গৱেষকজনাৰ মৃত্যু ১৯৯৪ চনত হৈছিল। তেওঁৰ অৱদানে অসমীয়া সাহিত্য আৰু সংস্কৃতিৰ ভঁৰাল চিৰদিনৰ বাবে সমৃদ্ধ কৰি ৰাখিছে। “কিতাপৰ কথা” তেওঁৰ এক জনপ্ৰিয় প্ৰবন্ধ — য’ত পঢ়ুৱৈয়ে কিতাপ-অধ্যয়নৰ গুৰুত্ব আৰু পদ্ধতি দুয়োটাৰে সাৰ্থক বিৱেচনা পায়।
আশা কৰিছোঁ HSLC Guru-ৰ এই Class 11 Assamese Chapter 4 — “কিতাপৰ কথা” প্ৰশ্ন-উত্তৰৰ পৃষ্ঠাটোৱে আপোনাৰ ASSEB HS 1st Year (একাদশ শ্ৰেণী) পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতিত সহায় কৰিব। অধিক পাঠৰ প্ৰশ্ন-উত্তৰৰ বাবে hslcguru.com চাওক।