Class 11 Assamese Chapter 17 — কুশল কোঁৱৰ (নাটক) | উত্তম বৰুৱা | ASSEB
HSLC Guru-ৰ এই পৃষ্ঠাত আপুনি পাব ASSEB-ৰ একাদশ শ্ৰেণীৰ অসমীয়া (MIL) পাঠ্যপুথিৰ সপ্তদশ পাঠ “কুশল কোঁৱৰ” নাটকৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰ, সাৰাংশ, চৰিত্ৰ পৰিচয় আৰু লেখকৰ চমু পৰিচয়। প্ৰখ্যাত নাট্যকাৰ উত্তম বৰুৱাৰ দ্বাৰা ৰচিত এই ঐতিহাসিক নাটকখনে ১৯৪২ চনৰ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ অসমীয়া শ্বহীদ কুশল কোঁৱৰৰ জীৱন, সংগ্ৰাম, ত্যাগ আৰু আত্মাহুতিৰ মাৰ্মস্পৰ্শী কাহিনী দাঙি ধৰিছে। ASSEB Class 11 Assamese MIL পাঠ্যপুথিত নাটক বিভাগৰ অধীনত এই পাঠটো অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে আৰু H.S. First Year-ৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতিৰ বাবে ই অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।
সাৰাংশ
“কুশল কোঁৱৰ” উত্তম বৰুৱাৰ ৰচিত এখন ঐতিহাসিক বা বুৰঞ্জীমূলক নাটক। নাটকখনৰ পটভূমি হৈছে ১৯১৯ চনৰ জানুৱাৰী মাহৰ পৰা ১৯৪৩ চনৰ ১৫ জুনলৈকে — অসমৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ এক উত্তাল কালছোৱা। নাটকৰ মূল চৰিত্ৰ কুশল কোঁৱৰ ১৯৪২ চনৰ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ এজন অহিংসবাদী গান্ধীবাদী কৰ্মী, যাৰ পূৰ্বপুৰুষ গোমধৰ কোঁৱৰে ১৮২৮ চনত ইংৰাজৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথমজন বিদ্ৰোহী হিচাপে আত্মাহুতি দিছিল। নাটকখনে সেই বংশগত দেশপ্ৰেমৰ ধাৰাবাহিকতাকে কুশল কোঁৱৰৰ চৰিত্ৰৰ মাজেৰে পুনৰ ফুটাই তুলিছে।
নাটকৰ প্ৰথম অংকত গোলাঘাটৰ ছাওদাং চাৰিআলিৰ গাঁৱত কুশলৰ শৈশৱ আৰু কৈশোৰৰ ছবি দেখুওৱা হৈছে। জালিয়ানৱালাবাগ হত্যাকাণ্ডৰ বাতৰি শুনি বালক কুশলৰ মনত প্ৰথম দেশপ্ৰেমৰ অগ্নিশিখা জ্বলি উঠে। পিতৃ সোণাৰাম কোঁৱৰ আৰু মাতৃ কণপাহিৰ স্নেহছায়াত ডাঙৰ-দীঘল হোৱা কুশলে পঢ়া-শুনাত মনোযোগী আছিল যদিও মহাত্মা গান্ধীৰ অসহযোগ আন্দোলনৰ আহ্বানত সঁহাৰি জনাই ১৯২১ চনত পঢ়া-শুনা ত্যাগ কৰি স্বাধীনতা আন্দোলনত জাঁপ মাৰে। গাওঁবুঢ়া আৰু পুলিন বৰুৱাৰ দৰে ইংৰাজৰ দালালসকলে এই বিদ্ৰোহী কিশোৰক বাধা দিবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও কুশল অবিচলিত থাকে।
দ্বিতীয় অংকত কুশলৰ যৌৱনৰ চিত্ৰ ফুটি উঠিছে। ১৯২৫ চনত তেওঁ ৰেংমা অঞ্চলত এখন প্ৰাথমিক বিদ্যালয় স্থাপন কৰি প্ৰধানশিক্ষক হিচাপে কাম কৰে আৰু পাছত বালিজান চাহ বাগিচাত পৰিদৰ্শকৰ চাকৰিত যোগ দিয়ে। ১৯২৯ চনত প্ৰেমানন্দ দুৱৰাৰ জীয়েক প্ৰভাৱতীৰ লগত তেওঁৰ বিবাহ হয়। ঘৰৰ অভাৱ-অনাটনৰ মাজতো প্ৰভাৱতীয়ে স্বামীৰ দেশপ্ৰেমিক কাৰ্যত পূৰ্ণ সমৰ্থন আগবঢ়াই। কুশলে গান্ধীৰ আদৰ্শৰে অনুপ্ৰাণিত হৈ অস্পৃশ্যতা নিৱাৰণ, স্বদেশী সামগ্ৰী প্ৰচাৰ, খাদী বস্ত্ৰ বিতৰণ আদি কামত আত্মনিয়োগ কৰে। ১৯৩৪ চনত গান্ধীৰ গোলাঘাট ভ্ৰমণে তেওঁৰ জীৱনত নতুন প্ৰেৰণা যোগায়।
তৃতীয় অংকত ১৯৪২ চনৰ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ পৰিৱেশ ৰচনা হৈছে। কুশল কোঁৱৰ ছৰুপথাৰ কংগ্ৰেছ কমিটিৰ সম্পাদক হিচাপে কাম কৰি ৰাইজ সভা আৰু গাঁৱে গাঁৱে কংগ্ৰেছৰ সংগঠন গঢ়ি তোলে। গান্ধীৰ “কৰা বা মৰা” আহ্বানৰ মাজতো তেওঁ অহিংসাৰ পথ এৰা নাছিল। কিন্তু ১৯৪২ চনৰ ৯ অক্টোবৰৰ দিনা ছৰুপথাৰৰ ওচৰৰ সৰু পথাৰত ব্ৰিটিছ সৈন্যভৰা ৰে’ল এখন বগৰাই দিয়া হয় — সেই গুপুত অভিযানত শংকৰ বৰুৱা, সুৰেণ ফুকন আৰু বৈকুণ্ঠনাথ বিহাৰী সিঙৰ দৰে যুৱকসকল জড়িত আছিল। অহিংসাবাদী কুশলে এই ঘটনাৰ পূৰ্বে যুৱকসকলক বাৰে বাৰে সংযম ৰাখিবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল।
চতুৰ্থ অংকত গাওঁবুঢ়াৰ ষড়যন্ত্ৰ আৰু পুলিন বৰুৱাৰ মিছা সাক্ষীৰ ভিত্তিত ১৯৪২ চনৰ ৩ নৱেম্বৰত কুশল কোঁৱৰক গ্ৰেপ্তাৰ কৰি যোৰহাট কাৰাগাৰলৈ লৈ যোৱা ঘটনা চিত্ৰিত হৈছে। জিলা মেজিষ্ট্ৰেট এ. চি. হামফ্ৰিকৰ অধীনত ১৯৪২ চনৰ ১১১ নং অৰ্ডিনেন্স আৰু ভাৰতীয় দণ্ডবিধি আইনৰ ১০৯ নং ধাৰাৰ অধীনত প্ৰহসনমূলক বিচাৰ চলে। ১৯৪৩ চনৰ ৬ মাৰ্চৰ দিনা যোৰহাট আদালতে কুশল কোঁৱৰক ফাঁচীৰ ৰায় শুনায়। কাৰাগাৰৰ ভিতৰত ১২ দিন বিচাৰাধীন আৰু ১০০ দিন নিৰ্জন কোঠাত থকা সেই অৱস্থাত তেওঁ শ্ৰীমদ্ভগৱদ্গীতা পাঠ কৰি দিন কটাইছিল।
পঞ্চম অংক বা শেষ অংকত নাটকখনৰ মাৰ্মস্পৰ্শী যৱনিকা পতন হয়। ১৯৪৩ চনৰ ১২ জুনত প্ৰভাৱতী আৰু দুজন পুত্ৰক যোৰহাট কেন্দ্ৰীয় কাৰাগাৰত শেষ সাক্ষাৎ দি কুশল কোঁৱৰে কয় — হাজাৰ বন্দীৰ মাজৰ পৰা দেশৰ বাবে আত্মাহুতি দিবলৈ মই নিৰ্বাচিত হোৱাটো মোৰ পৰম সৌভাগ্য। ১৯৪৩ চনৰ ১৫ জুনৰ ৰাতিপুৱা তেওঁক যোৰহাট কেন্দ্ৰীয় কাৰাগাৰত ফাঁচী দিয়া হয়। হাঁহি-হাঁহি ফাঁচী মঞ্চলৈ গৈ “জয় আই অসম, জয় হিন্দ” ধ্বনি দি তেওঁ শ্বহীদৰ সিংহাসনত অভিষিক্ত হয়। অসমৰ একমাত্ৰ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ ফাঁচী হোৱা শ্বহীদ হিচাপে তেওঁৰ নাম ইতিহাসৰ পাত-পাতত স্বৰ্ণাক্ষৰে লিখা হ’ল।
Summary: “Kushal Konwar” is a historical drama by the Assamese playwright Uttam Barua, prescribed in the ASSEB Class 11 Assamese (MIL) textbook. The play traces the life of Kushal Konwar (1905–1943), the only Assamese freedom fighter to be hanged for his role in the 1942 Quit India Movement. Spanning from January 1919 to 15 June 1943, the drama opens with Kushal’s boyhood in Saodang Chariali, Golaghat, where the news of the Jallianwala Bagh massacre kindles his patriotic fervour. Inspired by Mahatma Gandhi’s Non-Cooperation Movement, he abandons formal schooling in 1921 to dedicate himself to the freedom struggle.
The middle acts depict his constructive nation-building work — founding Rengmai Primary School in 1925, marrying Prabhabati in 1929, working at Balijan Tea Estate, and serving as Secretary of the Sarupathar Congress Committee during the 1942 Quit India Movement. The dramatic turning point arrives on 9 October 1942 when a British troop train is derailed near Sarupathar by other revolutionaries. Though Kushal, a committed Gandhian, opposed violent methods, the village headman and the treacherous Pulin Barua falsely accuse him as the mastermind. He is arrested on 3 November 1942.
The closing acts portray the sham trial under District Magistrate A. C. Humphrey, the death sentence pronounced on 6 March 1943, the 100 days of solitary confinement during which Kushal reads the Bhagavad Gita with serene composure, and finally his hanging at Jorhat Central Jail on 15 June 1943. His last meeting with his wife Prabhabati and two sons, his calm acceptance of martyrdom, and his final cry of “Jai Aai Asom, Jai Hind” form the emotional climax. Through this gripping historical drama Uttam Barua immortalises the legacy of an Assamese martyr and reminds ASSEB Class 11 students of the immense price paid for India’s independence.
চৰিত্ৰ পৰিচয় (Character Introduction)
| চৰিত্ৰ | পৰিচয় |
|---|---|
| কুশল কোঁৱৰ | নাটকৰ মুখ্য চৰিত্ৰ। ১৯৪২ চনৰ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ অহিংসবাদী গান্ধীবাদী যুৱনেতা। স্পষ্টবাদী, সাহসী, প্ৰকৃত দেশপ্ৰেমিক। অসমৰ একমাত্ৰ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ ফাঁচী হোৱা শ্বহীদ। জন্ম: ২১ মাৰ্চ ১৯০৫; ফাঁচী: ১৫ জুন ১৯৪৩। |
| সোণাৰাম কোঁৱৰ | কুশলৰ পিতৃ। সাধাৰণ গাঁৱলীয়া কৃষিজীৱি, সৰল-সিধা, পুত্ৰৰ বিদ্ৰোহী মনোভাৱত উৎকণ্ঠিত হ’লেও তেওঁৰ সিদ্ধান্তত বাধা দিয়ে নাই। |
| কণপাহি (কণকেশ্বৰী) | কুশলৰ মাতৃ। স্নেহশীলা, ধৰ্মপ্ৰাণা গৃহিণী। পুত্ৰৰ দেশপ্ৰেমিক কামত নীৰৱ আশীৰ্বাদ আগবঢ়োৱা মাতৃ চৰিত্ৰ। |
| প্ৰভাৱতী | কুশলৰ পত্নী। প্ৰেমানন্দ দুৱৰাৰ জীয়েক, ১৯২৯ চনত বিবাহ। আদৰ্শৱান, ধৈৰ্যশীলা, দেশপ্ৰেমিক নাৰী। স্বামীৰ আত্মাহুতিত শোকাহত হ’লেও গৌৰৱান্বিত। কংগ্ৰেছৰ ঋণ পৰিশোধৰ বাবে নিজৰ চিলাই মেচিনলৈকে বিক্ৰী কৰিছিল। |
| গোমধৰ কোঁৱৰ | কুশলৰ পূৰ্বপুৰুষ। ১৮২৮ চনত ইংৰাজৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথমজন বিদ্ৰোহী হিচাপে আত্মাহুতি দিয়া অসমীয়া শ্বহীদ। নাটকত পৰম্পৰাগত দেশপ্ৰেমৰ প্ৰতীক। |
| পুলিন বৰুৱা | স্বাৰ্থান্বেষী, বিশ্বাসঘাতক, ইংৰাজৰ দালাল। গোৱালপাৰা জিলাৰ লোক। গাওঁবুঢ়াৰ ষড়যন্ত্ৰত মিছা সাক্ষী দি কুশলক ফাঁচীৰ মঞ্চলৈ ঠেলি দিয়া কেন্দ্ৰীয় খলনায়ক। |
| গাওঁবুঢ়া | স্বাৰ্থপৰ, দেশদ্ৰোহী চৰিত্ৰ। ইংৰাজৰ দালাল হৈ গাঁৱৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলক ক্ষতি কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰ ৰচে। ডাৰোগাৰ লগত মিলি কুশলক বেতেৰে কোবোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। |
| বৈকুণ্ঠনাথ বিহাৰী সিং | সৰু পথাৰ ৰে’ল দুৰ্ঘটনাৰ অন্যতম পৰিকল্পক, কংগ্ৰেছৰ মৃত্যু বাহিনীৰ যুৱসদস্য। অস্ত্ৰৰ পথ পছন্দ কৰিলেও কুশলৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধাশীল। |
| শংকৰ বৰুৱা / সুৰেণ ফুকন | সৰু পথাৰ অভিযানৰ সহকৰ্মী। কংগ্ৰেছ মৃত্যু বাহিনীৰ সদস্য, ১৯৪২ চনৰ ৯ অক্টোবৰৰ ৰে’ল উফৰাই নিয়াৰ মূল ৰূপকাৰ। |
| মহাত্মা গান্ধী | নাটকৰ পটভূমিৰ আদৰ্শ-প্ৰতীক। ১৯৩৪ চনত গোলাঘাট ভ্ৰমণৰ সময়ত কুশলক ব্যক্তিগতভাৱে অনুপ্ৰাণিত কৰে। |
| ডাৰোগা / ব্ৰিটিছ বিচাৰক হামফ্ৰিক | ঔপনিৱেশিক শাসনৰ প্ৰতিনিধি। অন্যায় বিচাৰৰ মাজেৰে কুশলক ফাঁচীৰ ৰায় শুনায়। |
| কুশলৰ দুজন পুত্ৰ | প্ৰভাৱতী আৰু কুশলৰ দুজন সন্তান। শেষ অংকত পিতৃৰ লগত মৰ্মস্পৰ্শী বিদায় সাক্ষাৎত উপস্থিত। |
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (১ নম্বৰ)
১। ‘কুশল কোঁৱৰ’ নাটকৰ নাট্যকাৰ কোন?
উত্তৰঃ ‘কুশল কোঁৱৰ’ নাটকৰ নাট্যকাৰ হৈছে উত্তম বৰুৱা।
২। উত্তম বৰুৱা ক’ত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ উত্তম বৰুৱাৰ জন্ম হৈছিল গুৱাহাটীৰ আজাৰাত।
৩। কুশল কোঁৱৰ কোন আছিল?
উত্তৰঃ কুশল কোঁৱৰ ১৯৪২ চনৰ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ এজন অসমীয়া শ্বহীদ আছিল।
৪। কুশল কোঁৱৰৰ পিতৃৰ নাম কি?
উত্তৰঃ কুশল কোঁৱৰৰ পিতৃৰ নাম সোণাৰাম কোঁৱৰ।
৫। কুশল কোঁৱৰৰ মাতৃৰ নাম কি?
উত্তৰঃ কুশল কোঁৱৰৰ মাতৃৰ নাম কণপাহি (কণকেশ্বৰী)।
৬। কুশল কোঁৱৰৰ পত্নীৰ নাম কি আছিল?
উত্তৰঃ কুশল কোঁৱৰৰ পত্নীৰ নাম প্ৰভাৱতী।
৭। কুশল কোঁৱৰৰ জন্ম কেতিয়া হৈছিল?
উত্তৰঃ কুশল কোঁৱৰৰ জন্ম হৈছিল ১৯০৫ চনৰ ২১ মাৰ্চত।
৮। কুশল কোঁৱৰৰ জন্মস্থান ক’ত?
উত্তৰঃ কুশল কোঁৱৰৰ জন্মস্থান গোলাঘাট জিলাৰ ছাওদাং চাৰিআলিৰ ঘিলাধাৰি গাঁও।
৯। কুশল কোঁৱৰক কেতিয়া ফাঁচী দিয়া হৈছিল?
উত্তৰঃ কুশল কোঁৱৰক ১৯৪৩ চনৰ ১৫ জুনৰ দিনা যোৰহাট কেন্দ্ৰীয় কাৰাগাৰত ফাঁচী দিয়া হৈছিল।
১০। সৰু পথাৰ ৰে’ল দুৰ্ঘটনা কেতিয়া হৈছিল?
উত্তৰঃ সৰু পথাৰ ৰে’ল দুৰ্ঘটনা ১৯৪২ চনৰ ৯ অক্টোবৰৰ দিনা হৈছিল।
১১। কুশল কোঁৱৰৰ পূৰ্বপুৰুষ গোমধৰ কোঁৱৰ কোন আছিল?
উত্তৰঃ গোমধৰ কোঁৱৰ আছিল ১৮২৮ চনত ইংৰাজৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰি আত্মাহুতি দিয়া প্ৰথমজন অসমীয়া শ্বহীদ আৰু কুশল কোঁৱৰৰ পূৰ্বপুৰুষ।
১২। কুশল কোঁৱৰৰ বিবাহ কেতিয়া হৈছিল?
উত্তৰঃ কুশল কোঁৱৰৰ বিবাহ ১৯২৯ চনত প্ৰেমানন্দ দুৱৰাৰ জীয়েক প্ৰভাৱতীৰ লগত হৈছিল।
১৩। ‘কুশল কোঁৱৰ’ কেনে ধৰণৰ নাটক?
উত্তৰঃ ‘কুশল কোঁৱৰ’ এখন ঐতিহাসিক বা বুৰঞ্জীমূলক নাটক।
১৪। কুশল কোঁৱৰে কোন আদৰ্শ অনুসৰণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ কুশল কোঁৱৰে মহাত্মা গান্ধীৰ অহিংসা আৰু সত্যাগ্ৰহৰ আদৰ্শ অনুসৰণ কৰিছিল।
১৫। কুশল কোঁৱৰক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হৈছিল কেতিয়া?
উত্তৰঃ কুশল কোঁৱৰক ১৯৪২ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হৈছিল।
১৬। কুশল কোঁৱৰৰ ফাঁচীৰ ৰায় কোনে শুনাইছিল?
উত্তৰঃ ১৯৪৩ চনৰ ৬ মাৰ্চৰ দিনা যোৰহাটৰ জিলা মেজিষ্ট্ৰেট এ. চি. হামফ্ৰিকে কুশল কোঁৱৰক ফাঁচীৰ ৰায় শুনাইছিল।
চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (২–৩ নম্বৰ)
১। ঐতিহাসিক নাটক কাক বোলে?
উত্তৰঃ ইতিহাসৰ ঘটনা, কাল বা ঐতিহাসিক চৰিত্ৰক অৱলম্বন কৰি যি নাটক ৰচনা কৰা হয় তাকে ঐতিহাসিক বা বুৰঞ্জীমূলক নাটক বোলে। ইয়াত ইতিহাসৰ যথাৰ্থতা ৰক্ষা কৰি কল্পনা আৰু নাট্যৰূপৰ সমন্বয়ত কাহিনী আগবঢ়োৱা হয়। ‘কুশল কোঁৱৰ’ এনে ধৰণৰ এখন উৎকৃষ্ট ঐতিহাসিক নাটক।
২। কুশল কোঁৱৰৰ শৈশৱৰ এক চমু পৰিচয় দিয়া।
উত্তৰঃ কুশল কোঁৱৰৰ জন্ম ১৯০৫ চনৰ ২১ মাৰ্চত গোলাঘাটৰ ছাওদাং চাৰিআলিৰ ঘিলাধাৰি গাঁৱত। পিতৃ সোণাৰাম কোঁৱৰ আৰু মাতৃ কণপাহিৰ সন্তান কুশলৰ শৈশৱৰ পঢ়া-শুনা আৰম্ভ হৈছিল ১৯১২ চনত বালিজান প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত। পাছত গোলাঘাটৰ বেজবৰুৱা এম. ই. বিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰে। কিশোৰ অৱস্থাতে জালিয়ানৱালাবাগ হত্যাকাণ্ডৰ বাতৰি শুনি দেশপ্ৰেমে তেওঁৰ মন আলোড়িত কৰিছিল।
৩। কুশল কোঁৱৰৰ পত্নীৰ নাম কি আৰু তাইৰ চিলাই মেচিনটো কিয় বিক্ৰী কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ কুশল কোঁৱৰৰ পত্নীৰ নাম প্ৰভাৱতী। কংগ্ৰেছৰ ঋণ পৰিশোধ কৰিবলৈ আৰু সংগঠনৰ কামৰ বাবে তাইৰ চিলাই মেচিনটো বিক্ৰী কৰা হৈছিল। ই প্ৰভাৱতীৰ ত্যাগ আৰু দেশপ্ৰেমৰ এক উজ্জ্বল প্ৰতীক।
৪। কুশল কোঁৱৰক কিয় ফাঁচীৰ ৰায় দিয়া হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯৪২ চনৰ ৯ অক্টোবৰত সৰু পথাৰৰ ওচৰত ব্ৰিটিছ সৈন্যভৰা ৰে’ল এখন বগৰাই দিয়া হৈছিল। গাওঁবুঢ়াৰ ষড়যন্ত্ৰ আৰু পুলিন বৰুৱাৰ মিছা সাক্ষীৰ ভিত্তিত কুশল কোঁৱৰক সেই দুৰ্ঘটনাৰ মূল নায়ক হিচাপে সাব্যস্ত কৰি ১৯৪২ চনৰ অৰ্ডিনেন্স ১১১ আৰু ভাৰতীয় দণ্ডবিধি আইনৰ ১০৯ নং ধাৰাৰ অধীনত ফাঁচীৰ ৰায় শুনোৱা হৈছিল।
৫। ‘কৰা বা মৰা’ শ্লোগান কোনে আৰু কেতিয়া দিছিল?
উত্তৰঃ মহাত্মা গান্ধীয়ে ১৯৪২ চনৰ ৮ আগষ্টত বম্বাইৰ গোৱালিয়া টেংক ময়দানত ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন আৰম্ভ কৰি ‘কৰা বা মৰা’ (Do or Die) শ্লোগান দিছিল।
৬। গাওঁবুঢ়া আৰু পুলিন বৰুৱা চৰিত্ৰক চমুকৈ পৰিচয় দিয়া।
উত্তৰঃ গাওঁবুঢ়া আৰু পুলিন বৰুৱা — দুয়োজন স্বাৰ্থপৰ, বিশ্বাসঘাতক আৰু ইংৰাজৰ দালাল চৰিত্ৰ। গাওঁবুঢ়াই কুশলক বেতেৰে কোবাবলৈ ডাৰোগাৰ লগত ষড়যন্ত্ৰ ৰচে। পুলিন বৰুৱাই মিছা সাক্ষী দি কুশলক ফাঁচীৰ মঞ্চলৈ পঠায়। নাটকত তেওঁলোক প্ৰতিনায়কৰ ভূমিকাত আছে।
৭। কুশল কোঁৱৰে কেনেদৰে গান্ধীৰ আদৰ্শক জীৱনত প্ৰয়োগ কৰিছিল?
উত্তৰঃ কুশল কোঁৱৰে গান্ধীৰ আদৰ্শক জীৱনত নিম্নলিখিতভাৱে প্ৰয়োগ কৰিছিল — (১) অহিংসা আৰু সত্যাগ্ৰহৰ পথ আঁকোৱালি লোৱা; (২) অস্পৃশ্যতা নিৱাৰণ; (৩) স্বদেশী সামগ্ৰী প্ৰচাৰ আৰু খাদী বস্ত্ৰ ব্যৱহাৰ; (৪) মাছ-মাংস ত্যাগ কৰি নিৰামিষ আহাৰ গ্ৰহণ; (৫) লোণ আন্দোলনত যোগদান; (৬) গাঁৱে গাঁৱে ৰাইজ সভা গঠন কৰি স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ প্ৰচাৰ।
৮। কুশল কোঁৱৰৰ মৃত্যুদণ্ডৰ পূৰ্বে কাৰাগাৰত তেওঁ কি কৰিছিল?
উত্তৰঃ মৃত্যুদণ্ডৰ পূৰ্বে যোৰহাট কাৰাগাৰৰ ১২ দিনৰ বিচাৰাধীন আৰু ১০০ দিনৰ নিৰ্জন কোঠাত কুশল কোঁৱৰে শ্ৰীমদ্ভগৱদ্গীতা পাঠ কৰি দিন কটাইছিল আৰু আধ্যাত্মিক চিন্তাত মগ্ন হৈ আছিল।
৯। ১৯৩৪ চনৰ গান্ধীৰ গোলাঘাট ভ্ৰমণে কুশল কোঁৱৰৰ ওপৰত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল?
উত্তৰঃ ১৯৩৪ চনত মহাত্মা গান্ধীৰ গোলাঘাট ভ্ৰমণে কুশল কোঁৱৰৰ জীৱনৰ মোৰ ঘূৰাই দিছিল। গান্ধীৰ ব্যক্তিগত সাক্ষাৎৰ পাছত তেওঁ পূৰ্ণ অহিংসাবাদী হৈ পৰে, নিৰামিষ আহাৰ গ্ৰহণ কৰে, খাদী বস্ত্ৰ পিন্ধে আৰু সম্পূৰ্ণৰূপে গান্ধীবাদী আদৰ্শৰে অনুপ্ৰাণিত হৈ স্বাধীনতা সংগ্ৰামত আত্মনিয়োগ কৰে।
১০। কুশল কোঁৱৰৰ শেষ বাক্য কি আছিল?
উত্তৰঃ ফাঁচীৰ মঞ্চলৈ যাবৰ আগতে কুশল কোঁৱৰে কৈছিল — “হাজাৰ বন্দীৰ মাজত দেশৰ বাবে আত্মাহুতি দিবলৈ মই নিৰ্বাচিত হোৱাটোৱেই মোৰ পৰম সৌভাগ্য।” আৰু ফাঁচী দিয়াৰ আগ মুহূৰ্তত তেওঁ “জয় আই অসম, জয় হিন্দ” ধ্বনি দিছিল।
দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (৫–৮ নম্বৰ)
১। ‘কুশল কোঁৱৰ’ নাটকৰ মূল চৰিত্ৰ কুশল কোঁৱৰৰ চৰিত্ৰ চিত্ৰণ কৰা।
উত্তৰঃ উত্তম বৰুৱাৰ ‘কুশল কোঁৱৰ’ নাটকৰ মূল চৰিত্ৰ কুশল কোঁৱৰ এজন আদৰ্শ স্বদেশপ্ৰেমিক, অহিংসাবাদী আৰু গান্ধীবাদী যুৱনেতা। তেওঁৰ চৰিত্ৰৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল —
- দেশপ্ৰেম: পূৰ্বপুৰুষ গোমধৰ কোঁৱৰৰ ৰক্তধাৰাৰ পৰাই উত্তৰাধিকাৰীসূত্ৰে পোৱা দেশপ্ৰেমৰ অগ্নিশিখা তেওঁৰ চৰিত্ৰত প্ৰজ্বলিত। কিশোৰ অৱস্থাতে জালিয়ানৱালাবাগ হত্যাকাণ্ডে তেওঁক বিচলিত কৰে আৰু পঢ়া-শুনা ত্যাগ কৰি স্বাধীনতা আন্দোলনত জাঁপ মাৰে।
- অহিংসা আৰু সত্যাগ্ৰহৰ আদৰ্শ: মহাত্মা গান্ধীৰ আদৰ্শৰে অনুপ্ৰাণিত হৈ তেওঁ অস্ত্ৰ তুলি লোৱাৰ পৰিৱৰ্তে অহিংসাৰ পথ বাচি লৈছিল। সৰু পথাৰৰ ৰে’ল উফৰাই নিয়া অভিযানৰ পূৰ্বে যুৱকসকলক সংযম ৰখাৰ পৰামৰ্শ দিছিল।
- সাহস আৰু আত্মত্যাগ: ফাঁচীৰ ৰায় শুনি ভয় নাপায়, বৰং হাজাৰ বন্দীৰ মাজৰ পৰা দেশৰ বাবে নিৰ্বাচিত হোৱাটোক পৰম সৌভাগ্য বুলি গণ্য কৰে।
- আধ্যাত্মিকতা: কাৰাগাৰৰ ১০০ দিনৰ নিৰ্জন কোঠাত শ্ৰীমদ্ভগৱদ্গীতা পাঠ কৰি আত্মিক শক্তি লাভ কৰে।
- সমাজ-সংস্কাৰ: অস্পৃশ্যতা নিৱাৰণ, খাদী প্ৰচাৰ, ৰেংমাত প্ৰাথমিক বিদ্যালয় স্থাপন আদিৰ জৰিয়তে গঠনমূলক কামত নিজকে ব্যাপৃত ৰাখিছিল।
সামগ্ৰিকভাৱে কুশল কোঁৱৰ ত্যাগ, সাহস, অহিংসা আৰু দেশপ্ৰেমৰ এক জীৱন্ত প্ৰতীক — অসমৰ একমাত্ৰ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ ফাঁচী হোৱা শ্বহীদ।
২। প্ৰভাৱতীৰ চৰিত্ৰ চিত্ৰণ কৰা।
উত্তৰঃ প্ৰভাৱতী কুশল কোঁৱৰৰ পত্নী আৰু নাটকৰ এক উল্লেখযোগ্য নাৰী চৰিত্ৰ। প্ৰেমানন্দ দুৱৰাৰ জীয়েক হিচাপে ১৯২৯ চনত কুশলৰ লগত তাইৰ বিবাহ হয়। তাইৰ চৰিত্ৰৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল — (ক) আদৰ্শৱান, ধৈৰ্যশীলা আৰু ত্যাগী গৃহিণী; (খ) স্বামীৰ দেশপ্ৰেমিক কাৰ্যত পূৰ্ণ সমৰ্থন; (গ) কংগ্ৰেছৰ ঋণ পৰিশোধৰ বাবে নিজৰ চিলাই মেচিনলৈকে বিক্ৰী কৰা ত্যাগ; (ঘ) দুজন পুত্ৰক অকলে পালন কৰা সাহস; (ঙ) ফাঁচীৰ আগদিনা ১৯৪৩ চনৰ ১২ জুনত যোৰহাট কাৰাগাৰত স্বামীক শেষ সাক্ষাৎ দি গৌৰৱেৰে বিদায় জনোৱা মৰ্যাদা। প্ৰভাৱতী আদৰ্শ ভাৰতীয় নাৰী চৰিত্ৰ — যিজনে স্বামীৰ মহান উদ্দেশ্যৰ বাবে নিজৰ ব্যক্তিগত সুখ-সম্ভোগ ত্যাগ কৰিছিল।
৩। ‘কুশল কোঁৱৰ’ নাটকত পুলিন বৰুৱা আৰু গাওঁবুঢ়াৰ ভূমিকা ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ পুলিন বৰুৱা আৰু গাওঁবুঢ়া নাটকৰ প্ৰতিনায়ক চৰিত্ৰ যিসকলে স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ উজ্জ্বল প্ৰতীক কুশল কোঁৱৰৰ পতনৰ কাৰণ হৈ পৰিল।
- পুলিন বৰুৱা: গোৱালপাৰা জিলাৰ এই লোকজন স্বাৰ্থান্বেষী আৰু বিশ্বাসঘাতক। ইংৰাজৰ অনুগ্ৰহ লাভৰ লোভত পৰি তেওঁ মিছা সাক্ষী দি কুশল কোঁৱৰক সৰু পথাৰৰ ৰে’ল দুৰ্ঘটনাৰ মূল নায়ক হিচাপে সাব্যস্ত কৰে। নাটকত তেওঁ নৈতিক অৱনতিৰ চৰম প্ৰতীক।
- গাওঁবুঢ়া: গাঁৱৰ মুখিয়াল হৈও দেশদ্ৰোহী, ইংৰাজৰ দালাল। ডাৰোগাৰ লগত ষড়যন্ত্ৰ ৰচি কুশলক বেতেৰে কোবোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়, পাছত মিছা প্ৰমাণৰে তেওঁক ফাঁচীৰ মঞ্চলৈ পঠাবলৈ চেষ্টা কৰে।
এই দুটা চৰিত্ৰে নাটকৰ বিৰোধাত্মক সংঘৰ্ষ গঢ় দিয়ে আৰু কুশলৰ ত্যাগ-সংগ্ৰামক অধিক উজ্জ্বল কৰি তোলে। তেওঁলোকৰ স্বাৰ্থপৰতা, বিশ্বাসঘাতকতা আৰু দেশদ্ৰোহিতা একে সময়তে কুশলৰ নিষ্ঠা, ত্যাগ আৰু আদৰ্শক বহু গুণে মহিমান্বিত কৰে।
৪। ‘কুশল কোঁৱৰ’ নাটকৰ নাট্যিক বৈশিষ্ট্য আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ উত্তম বৰুৱাৰ ‘কুশল কোঁৱৰ’ নাটকৰ নাট্যিক বৈশিষ্ট্যসমূহ —
- ঐতিহাসিকতা: ১৯১৯ চনৰ পৰা ১৯৪৩ চনলৈ অসমৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ ঐতিহাসিক সত্য ঘটনাৰ ভিত্তিত নাটক ৰচিত। জালিয়ানৱালাবাগ, অসহযোগ আন্দোলন, ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন, সৰু পথাৰ ৰে’ল দুৰ্ঘটনা আদিৰ যথাৰ্থ চিত্ৰণ।
- চৰিত্ৰ-নিৰ্মাণ: কুশল-প্ৰভাৱতীৰ আদৰ্শ চৰিত্ৰৰ লগত পুলিন-গাওঁবুঢ়াৰ প্ৰতিনায়ক চৰিত্ৰৰ বিপ্ৰতীপ চিত্ৰণ।
- সংলাপ: সৰল, প্ৰাঞ্জল আৰু আবেগপূৰ্ণ অসমীয়া ভাষাৰ ব্যৱহাৰ। কুশলৰ সংলাপত গভীৰ দাৰ্শনিকতা।
- দ্বন্দ্ব: অহিংসা বনাম হিংসা, দেশপ্ৰেম বনাম বিশ্বাসঘাতকতা, ন্যায় বনাম অন্যায় — এই দ্বন্দ্বসমূহে নাটকক উত্তেজনাপূৰ্ণ কৰি তুলিছে।
- মঞ্চসজ্জা: গাঁৱৰ ঘৰ, চাহ বাগিচা, ৰে’ল লাইন, কাৰাগাৰ আৰু ফাঁচী মঞ্চ — বিভিন্ন স্থান-পৰিৱৰ্তনৰ সফল ব্যৱহাৰ।
- পৰিণতি: ট্ৰেজেডিৰ ৰূপত পৰিণতি হ’লেও কুশলৰ মৃত্যুক বীৰৰ মৃত্যু হিচাপে দেখুৱাই দৰ্শকৰ মনত শ্বহীদ ভাৱনা জগাই তোলা হৈছে।
৫। সৰু পথাৰ ৰে’ল দুৰ্ঘটনাৰ পটভূমি আৰু গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ১৯৪২ চনৰ ৮ আগষ্টত মহাত্মা গান্ধীৰ “কৰা বা মৰা” আহ্বানত ভাৰতজুৰি ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন আৰম্ভ হ’ল। অসমৰ গোলাঘাট জিলাত কংগ্ৰেছৰ যুৱ “মৃত্যু বাহিনী”য়ে শংকৰ বৰুৱা, সুৰেণ ফুকন আৰু বৈকুণ্ঠনাথ বিহাৰী সিঙৰ নেতৃত্বত ১৯৪২ চনৰ ৯ অক্টোবৰৰ দিনা সৰু পথাৰ ৰে’ল ষ্টেচনৰ ওচৰত ব্ৰিটিছ সৈন্যভৰা ৰে’ল এখন উফৰাই দিয়ে। ৰে’ল লাইনৰ পাত খুলি দিয়াৰ ফলত সৈন্যবাহী ট্ৰেইনখন বগৰি পৰে আৰু কেইবাজনো ব্ৰিটিছ আৰু আমেৰিকান সৈন্য নিহত হয়। অহিংসাবাদী কুশলে পূৰ্বে যুৱকসকলক সংযম ৰখাৰ পৰামৰ্শ দিছিল যদিও তেওঁক এই দুৰ্ঘটনাৰ মূল ৰূপকাৰ হিচাপে সাব্যস্ত কৰি ফাঁচীৰ ৰায় শুনোৱা হয়। এই ঘটনা অসমৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ ইতিহাসৰ এক স্মৰণীয় অধ্যায় আৰু নাটকৰ মুখ্য কেন্দ্ৰীয় ঘটনা।
৬। গোমধৰ কোঁৱৰৰ পৰম্পৰাৰ লগত কুশল কোঁৱৰৰ সম্পৰ্ক আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ গোমধৰ কোঁৱৰ আছিল ১৮২৮ চনত ইংৰাজৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰি অসমত প্ৰথম আত্মাহুতি দিয়া অসমীয়া বীৰ। তেওঁ অসমৰ ৰাজনৈতিক স্বাধীনতা পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে অহোম শাসন পুনঃস্থাপনৰ সংগ্ৰামত শ্বহীদ হৈছিল। কুশল কোঁৱৰ সেই গোমধৰ কোঁৱৰৰ বংশৰ উত্তৰাধিকাৰী। এজনে অস্ত্ৰৰ সংগ্ৰামত শ্বহীদ হ’ল, আনজনে অহিংসাৰ সংগ্ৰামত — দুয়োজনৰ লক্ষ্য একে: ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক শাসনৰ পৰা মাতৃভূমিৰ মুক্তি। এনেদৰে নাটকখনে এক বংশগত দেশপ্ৰেমৰ পৰম্পৰাৰ ছবি দাঙি ধৰি দেখুৱাইছে যে অসমীয়া জাতিৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ ধাৰাবাহিকতা শতিকাজোৰা আৰু গভীৰ।
৭। কুশল কোঁৱৰৰ ফাঁচী মঞ্চলৈ যাত্ৰাৰ মাৰ্মস্পৰ্শী দৃশ্যৰ বৰ্ণনা দিয়া।
উত্তৰঃ ১৯৪৩ চনৰ ১৫ জুনৰ ৰাতিপুৱা যোৰহাট কেন্দ্ৰীয় কাৰাগাৰত ফাঁচী মঞ্চলৈ যাত্ৰা কৰা সময়ত কুশল কোঁৱৰৰ মুখত আছিল প্ৰশান্ত হাঁহি। ১২ জুনৰ দিনা পত্নী প্ৰভাৱতী আৰু দুজন পুত্ৰক শেষ সাক্ষাৎ দি তেওঁ কৈছিল — হাজাৰ বন্দীৰ মাজত দেশৰ বাবে আত্মাহুতি দিবলৈ মই নিৰ্বাচিত হোৱাটোৱেই মোৰ পৰম সৌভাগ্য। ফাঁচী মঞ্চলৈ যোৱা সময়ত হাতত শ্ৰীমদ্ভগৱদ্গীতা লৈ “জয় আই অসম, জয় হিন্দ” ধ্বনি দি তেওঁ মৃত্যুক আঁকোৱালি লয়। সেই দৃশ্য নাটকৰ চূড়ান্ত মুহূৰ্ত — য’ত এজন সাধাৰণ অসমীয়া যুৱক চিৰকালৰ বাবে শ্বহীদৰ সিংহাসনত অভিষিক্ত হ’ল। দৰ্শক বা পাঠকৰ চকুত পানী আহিলেও মনত জগাই তোলে অসীম গৌৰৱ আৰু দেশপ্ৰেমৰ অনুভৱ।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
শুদ্ধ উত্তৰ বাছনি (MCQ)
১। ‘কুশল কোঁৱৰ’ নাটকৰ ৰচয়িতা কোন?
(ক) সত্যপ্ৰসাদ বৰুৱা (খ) উত্তম বৰুৱা (গ) অৰুণ শৰ্মা (ঘ) লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা
উত্তৰঃ (খ) উত্তম বৰুৱা।
২। কুশল কোঁৱৰৰ জন্মস্থান —
(ক) যোৰহাট (খ) ডিব্ৰুগড় (গ) গোলাঘাট (ঘ) শিৱসাগৰ
উত্তৰঃ (গ) গোলাঘাট।
৩। কুশল কোঁৱৰক ফাঁচী দিয়া হৈছিল —
(ক) ১৯৪২ চনৰ ১৫ জুন (খ) ১৯৪৩ চনৰ ১৫ জুন (গ) ১৯৪৩ চনৰ ৬ মাৰ্চ (ঘ) ১৯৪২ চনৰ ৯ অক্টোবৰ
উত্তৰঃ (খ) ১৯৪৩ চনৰ ১৫ জুন।
৪। সৰু পথাৰ ৰে’ল দুৰ্ঘটনা ঘটিছিল —
(ক) ১৯৪২ চনৰ ৯ অক্টোবৰ (খ) ১৯৪২ চনৰ ৮ আগষ্ট (গ) ১৯৪৩ চনৰ ৬ মাৰ্চ (ঘ) ১৯৪২ চনৰ ৩ নৱেম্বৰ
উত্তৰঃ (ক) ১৯৪২ চনৰ ৯ অক্টোবৰ।
৫। কুশল কোঁৱৰৰ পত্নীৰ নাম —
(ক) কণপাহি (খ) প্ৰভাৱতী (গ) প্ৰেমলতা (ঘ) ৰজনী
উত্তৰঃ (খ) প্ৰভাৱতী।
৬। কুশল কোঁৱৰৰ পূৰ্বপুৰুষ —
(ক) মণিৰাম দেৱান (খ) পিয়লি বৰুৱা (গ) গোমধৰ কোঁৱৰ (ঘ) লচিত বৰফুকন
উত্তৰঃ (গ) গোমধৰ কোঁৱৰ।
৭। কুশল কোঁৱৰে কাৰাগাৰত কোনখন গ্ৰন্থ পাঠ কৰিছিল?
(ক) বাইবেল (খ) কোৰাণ (গ) শ্ৰীমদ্ভগৱদ্গীতা (ঘ) কীৰ্তন-ঘোষা
উত্তৰঃ (গ) শ্ৰীমদ্ভগৱদ্গীতা।
৮। ‘কুশল কোঁৱৰ’ কেনে ধৰণৰ নাটক?
(ক) সামাজিক (খ) ঐতিহাসিক (গ) পৌৰাণিক (ঘ) প্ৰহসন
উত্তৰঃ (খ) ঐতিহাসিক।
৯। কুশল কোঁৱৰৰ বিৰুদ্ধে মিছা সাক্ষী দিছিল —
(ক) সোণাৰাম কোঁৱৰে (খ) পুলিন বৰুৱাই (গ) প্ৰেমানন্দ দুৱৰাই (ঘ) বৈকুণ্ঠনাথে
উত্তৰঃ (খ) পুলিন বৰুৱাই।
১০। কুশল কোঁৱৰৰ মৃত্যু হৈছিল —
(ক) যোৰহাট কেন্দ্ৰীয় কাৰাগাৰত (খ) ঢাকা কাৰাগাৰত (গ) তেজপুৰ কাৰাগাৰত (ঘ) আন্দামান চেলুলাৰ জেইলত
উত্তৰঃ (ক) যোৰহাট কেন্দ্ৰীয় কাৰাগাৰত।
খালী ঠাই পূৰণ কৰা
- ‘কুশল কোঁৱৰ’ নাটকৰ নাট্যকাৰ উত্তম বৰুৱা।
- কুশল কোঁৱৰ ১৯৪২ চনৰ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ শ্বহীদ।
- কুশল কোঁৱৰৰ পত্নীৰ নাম প্ৰভাৱতী।
- সৰু পথাৰ ৰে’ল দুৰ্ঘটনা ৯ অক্টোবৰ ১৯৪২ চনত ঘটিছিল।
- কুশল কোঁৱৰক ১৫ জুন ১৯৪৩ চনৰ দিনা ফাঁচী দিয়া হৈছিল।
- কুশল কোঁৱৰে মহাত্মা গান্ধীৰ আদৰ্শ অনুসৰণ কৰিছিল।
- কুশল কোঁৱৰৰ পূৰ্বপুৰুষ গোমধৰ কোঁৱৰ।
- ‘কৰা বা মৰা’ শ্লোগান দিছিল মহাত্মা গান্ধীয়ে।
- কুশল কোঁৱৰে কাৰাগাৰত শ্ৰীমদ্ভগৱদ্গীতা পাঠ কৰিছিল।
- কুশল কোঁৱৰৰ পিতৃৰ নাম সোণাৰাম কোঁৱৰ আৰু মাতৃৰ নাম কণপাহি।
শুদ্ধ/অশুদ্ধ লিখা
| বাক্য | শুদ্ধ/অশুদ্ধ |
|---|---|
| ‘কুশল কোঁৱৰ’ এখন পৌৰাণিক নাটক। | অশুদ্ধ (ই এক ঐতিহাসিক নাটক) |
| কুশল কোঁৱৰে গান্ধীৰ অহিংসাৰ আদৰ্শ অনুসৰণ কৰিছিল। | শুদ্ধ |
| কুশল কোঁৱৰক ১৯৪২ চনত ফাঁচী দিয়া হৈছিল। | অশুদ্ধ (১৯৪৩ চনত) |
| প্ৰভাৱতীয়ে কংগ্ৰেছৰ ঋণ পৰিশোধৰ বাবে চিলাই মেচিন বিক্ৰী কৰিছিল। | শুদ্ধ |
| সৰু পথাৰ ৰে’ল দুৰ্ঘটনা ১৯৪১ চনত হৈছিল। | অশুদ্ধ (১৯৪২ চনত) |
| গোমধৰ কোঁৱৰ কুশল কোঁৱৰৰ পূৰ্বপুৰুষ। | শুদ্ধ |
| পুলিন বৰুৱা কুশলৰ ঘনিষ্ঠ বন্ধু। | অশুদ্ধ (পুলিন বিশ্বাসঘাতক) |
| কুশল কোঁৱৰে যোৰহাট কাৰাগাৰত গীতা পাঠ কৰিছিল। | শুদ্ধ |
নাটকৰ মূল বিষয়সমূহ (Themes)
১। দেশপ্ৰেম আৰু আত্মত্যাগ: মাতৃভূমিৰ মুক্তিৰ বাবে ব্যক্তিগত সুখ-সম্ভোগ, পৰিয়াল আৰু জীৱনলৈকে উৎসৰ্গা কৰিব পৰাটোৱেই প্ৰকৃত দেশপ্ৰেম — এই বাৰ্তা গোটেই নাটকজুৰি ব্যাপি আছে।
২। অহিংসা আৰু সত্যাগ্ৰহ: গান্ধীবাদী আদৰ্শৰ মূৰ্ত প্ৰতীক হিচাপে কুশল কোঁৱৰৰ চৰিত্ৰে অহিংসাৰ পথ যে দীৰ্ঘ আৰু কষ্টসাধ্য, কিন্তু নৈতিকভাৱে সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ — সেই সত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে।
৩। বিশ্বাসঘাতকতা আৰু ন্যায়ৰ সংঘৰ্ষ: পুলিন বৰুৱা আৰু গাওঁবুঢ়াৰ ষড়যন্ত্ৰ-বিশ্বাসঘাতকতাৰ বিপৰীতে কুশল কোঁৱৰৰ নিৰ্দোষিতাই দেখুৱাইছে যে স্বাৰ্থপৰতাই সমাজৰ এক বৃহৎ ব্যাধি।
৪। বংশগত পৰম্পৰা: গোমধৰ কোঁৱৰৰ পৰা কুশল কোঁৱৰলৈ — এক প্ৰজন্মৰ পৰা আনলৈ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ পৰম্পৰা প্ৰবাহিত হোৱাৰ ছবি।
৫। আধ্যাত্মিক শক্তি: মৃত্যুৰ আগমুহূৰ্তত শ্ৰীমদ্ভগৱদ্গীতাৰ পাঠ আৰু প্ৰশান্তিৰ লগত মৃত্যুক আঁকোৱালি লোৱাটোৱে দেখুৱায় যে আধ্যাত্মিকতাই মানুহক চৰম সাহস দিয়ে।
৬। নাৰীৰ ত্যাগ আৰু সমৰ্থন: প্ৰভাৱতী, কণপাহিৰ চৰিত্ৰৰ মাজেৰে দেখুৱাইছে যে স্বাধীনতা সংগ্ৰামত নাৰীৰ অনালোকিত অৱদান কেতিয়াও কম নহয়।
ঐতিহাসিক পটভূমি (Historical Background)
| চন | ঘটনা |
|---|---|
| ১৮২৮ | গোমধৰ কোঁৱৰৰ বিদ্ৰোহ আৰু আত্মাহুতি — অসমৰ প্ৰথম স্বাধীনতা সংগ্ৰামী শ্বহীদ। |
| ২১ মাৰ্চ ১৯০৫ | গোলাঘাটৰ ছাওদাং চাৰিআলিৰ ঘিলাধাৰিত কুশল কোঁৱৰৰ জন্ম। |
| ১৯১২ | বালিজান প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত পঢ়া-শুনা আৰম্ভ। |
| এপ্ৰিল ১৯১৯ | জালিয়ানৱালাবাগ হত্যাকাণ্ড — কিশোৰ কুশলৰ মনত প্ৰথম দেশপ্ৰেমৰ অগ্নিশিখা। |
| ১৯২১ | পঢ়া-শুনা ত্যাগ কৰি অসহযোগ আন্দোলনত যোগদান। |
| ১৯২৫ | ৰেংমাত প্ৰাথমিক বিদ্যালয় স্থাপন আৰু প্ৰধানশিক্ষক হিচাপে কাম। |
| ১৯২৭–১৯৩৬ | বালিজান চাহ বাগিচাত পৰিদৰ্শক হিচাপে চাকৰি। |
| ১৯২৯ | প্ৰভাৱতীৰ লগত বিবাহ। |
| ১৯৩৪ | মহাত্মা গান্ধীৰ গোলাঘাট ভ্ৰমণ; কুশলৰ গান্ধীৰ লগত ব্যক্তিগত সাক্ষাৎ। |
| ৮ আগষ্ট ১৯৪২ | মহাত্মা গান্ধীয়ে বম্বাইৰ গোৱালিয়া টেংক ময়দানত ‘কৰা বা মৰা’ আহ্বান দি ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন আৰম্ভ। |
| ৯ অক্টোবৰ ১৯৪২ | সৰু পথাৰৰ ওচৰত ব্ৰিটিছ সৈন্যভৰা ৰে’ল উফৰাই দিয়া। |
| ৩ নৱেম্বৰ ১৯৪২ | কুশল কোঁৱৰক গ্ৰেপ্তাৰ। |
| ফেব্ৰুৱাৰি ১৯৪৩ | জিলা মেজিষ্ট্ৰেট এ. চি. হামফ্ৰিকৰ অধীনত বিচাৰ আৰম্ভ। |
| ৬ মাৰ্চ ১৯৪৩ | যোৰহাট আদালতে ফাঁচীৰ ৰায় শুনায়। |
| ১২ জুন ১৯৪৩ | প্ৰভাৱতী আৰু পুত্ৰদ্বয়ৰ সৈতে শেষ সাক্ষাৎ। |
| ১৫ জুন ১৯৪৩ | যোৰহাট কেন্দ্ৰীয় কাৰাগাৰত ফাঁচী — অসমৰ শেষ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ ফাঁচী হোৱা শ্বহীদ। |
ৰচনাধৰ্মী প্ৰশ্ন (Essay-type)
১। ‘কুশল কোঁৱৰ’ এখন সফল ঐতিহাসিক নাটক — যুক্তি দি বুজোৱা।
উত্তৰঃ ‘কুশল কোঁৱৰ’ উত্তম বৰুৱাৰ ৰচিত এখন উৎকৃষ্ট ঐতিহাসিক নাটক। ই এখন সফল ঐতিহাসিক নাটক বুলিবলৈ নিম্নলিখিত যুক্তি দিব পাৰি — (১) ঐতিহাসিক সত্যৰ ভিত্তি: জালিয়ানৱালাবাগ, অসহযোগ আন্দোলন, ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন, সৰু পথাৰ ৰে’ল দুৰ্ঘটনা, কুশল কোঁৱৰৰ ফাঁচী — সকলো ঘটনা ঐতিহাসিকভাৱে সঁচা; (২) চৰিত্ৰৰ যথাৰ্থতা: মহাত্মা গান্ধী, কুশল কোঁৱৰ, প্ৰভাৱতী, এ. চি. হামফ্ৰিক — ঐতিহাসিক চৰিত্ৰসমূহক বাস্তৱিক ৰূপত উপস্থাপন; (৩) কাল-পৰিৱেশ: ১৯১৯-১৯৪৩ চনৰ অসমীয়া সমাজ, গাঁৱৰ জীৱন, কাৰাগাৰৰ পৰিৱেশ আৰু ঔপনিৱেশিক শাসনৰ চিত্ৰণ যথাৰ্থ; (৪) নাট্যিক বৈশিষ্ট্য: দ্বন্দ্ব, চৰিত্ৰ-বিকাশ, সংলাপ, পৰিণতি — সকলো নাট্যিক উপাদানৰ সফল প্ৰয়োগ; (৫) উদ্দেশ্যৰ পূৰ্ণতা: ইতিহাসৰ যথাৰ্থতা ৰক্ষা কৰি কল্পনাৰ পখাৰে দৰ্শক/পাঠকৰ মনত শ্বহীদৰ প্ৰতি গভীৰ শ্ৰদ্ধা জগাই তোলা; (৬) ভাষাৰ সৰলতা: সকলো শ্ৰেণীৰ পাঠকৰ বাবে সহজবোধ্য ভাষাৰ ব্যৱহাৰ। সেয়ে সকলো বিচাৰত ‘কুশল কোঁৱৰ’ এখন সফল ঐতিহাসিক নাটক।
২। কুশল কোঁৱৰৰ আত্মত্যাগৰ গুৰুত্ব আজিৰ যুৱসমাজৰ বাবে কি?
উত্তৰঃ কুশল কোঁৱৰৰ আত্মত্যাগ আজিৰ যুৱসমাজৰ বাবে চিৰন্তন প্ৰেৰণাৰ উৎস। তেওঁ দেখুৱাই গৈছে যে দেশৰ বাবে জীৱন উৎসৰ্গা কৰিব পৰাটোৱেই সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ মাহাত্ম্য। আজিৰ যুৱসমাজে — (ক) সৎ-নিৰ্ভীক চৰিত্ৰ গঢ়িব লাগিব; (খ) দেশৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থতকৈ ওপৰত ৰাখিব লাগিব; (গ) অহিংসা আৰু সত্যৰ পথ আঁকোৱালি ল’ব লাগিব; (ঘ) সমাজৰ অসংগতিৰ বিৰুদ্ধে নিৰ্ভীকভাৱে মাত মাতিব লাগিব; (ঙ) আদৰ্শৰ পৰা কেতিয়াও বিচ্যুত নহ’ব লাগে। কুশল কোঁৱৰৰ জীৱন প্ৰতিজন যুৱকৰ বাবে মুকলি পাঠশালা।
৩। ‘কুশল কোঁৱৰ’ নাটকত নাৰী চৰিত্ৰৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ‘কুশল কোঁৱৰ’ নাটকত নাৰী চৰিত্ৰসমূহে এক উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰিছে। প্ৰভাৱতী মুখ্য নাৰী চৰিত্ৰ — তাই স্বামীৰ দেশপ্ৰেমিক কাৰ্যত সম্পূৰ্ণ সমৰ্থন আগবঢ়াইছে, কংগ্ৰেছৰ ঋণ পৰিশোধৰ বাবে নিজৰ চিলাই মেচিন বিক্ৰী কৰিছে আৰু ফাঁচীৰ আগদিনা স্বামীক গৌৰৱেৰে বিদায় জনাইছে। কণপাহি (মাতৃ) চৰিত্ৰই দেখুৱাইছে এজন মাতৃয়ে সন্তানৰ মহৎ উদ্দেশ্যত কেনেদৰে নীৰৱ আশীৰ্বাদ আগবঢ়ায়। দুয়ো নাৰী চৰিত্ৰই ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ আদৰ্শ নাৰীৰ প্ৰতীক — যিসকলে ঘৰৰ গণ্ডীৰ ভিতৰত থাকিও দেশৰ মহান সংগ্ৰামত নিজৰ অমূল্য অৱদান আগবঢ়াইছিল। নাটকখনে এনেদৰে অসমৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামত নাৰীৰ অনালোকিত ত্যাগৰ এক উজ্জ্বল ছবি দাঙি ধৰিছে।
৪। ১৯৪২ চনৰ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত ‘কুশল কোঁৱৰ’ নাটকৰ প্ৰাসংগিকতা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ১৯৪২ চনৰ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ অধ্যায়। মহাত্মা গান্ধীৰ “কৰা বা মৰা” আহ্বানে গোটেই দেশজুৰি জাগৰণ আনিছিল। অসমতো এই আন্দোলনে গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল। এই পৰিপ্ৰেক্ষিতত ‘কুশল কোঁৱৰ’ নাটকৰ প্ৰাসংগিকতা — (১) ই অসমৰ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ অজ্ঞাত নায়কৰ কাহিনী দাঙি ধৰে; (২) অসমৰ একমাত্ৰ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ ফাঁচী হোৱা শ্বহীদৰ স্মৃতি অমৰ কৰি ৰখাত সহায় কৰে; (৩) অসমীয়া যুৱসমাজক জাতীয় সংগ্ৰামৰ গৌৰৱান্বিত পৰম্পৰাৰ লগত পৰিচয় কৰাই দিয়ে; (৪) অহিংসাৰ আদৰ্শক জীৱন্ত ৰূপত উপস্থাপন কৰে; (৫) ইতিহাসৰ পাত-পাতত উপেক্ষিত হৈ থকা এজন মহান শ্বহীদক জাতীয় ফলকত স্থান দিয়ে। সেয়ে এই নাটক ASSEB Class 11-ৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে কেৱল সাহিত্যিক নহয়, ঐতিহাসিক আৰু মূল্যবোধৰ দিশৰ পৰাও অমূল্য পাঠ।
৫। কুশল কোঁৱৰ আৰু গান্ধীবাদৰ সম্পৰ্ক বিশ্লেষণ কৰা।
উত্তৰঃ কুশল কোঁৱৰ আছিল মহাত্মা গান্ধীৰ আদৰ্শৰ এজন সমৰ্পিত অনুগামী। ১৯২১ চনৰ অসহযোগ আন্দোলনত যোগদান কৰাৰ পৰাই গান্ধীবাদৰ লগত তেওঁৰ সম্পৰ্ক আৰম্ভ। ১৯৩৪ চনৰ গান্ধীৰ গোলাঘাট ভ্ৰমণে এই সম্পৰ্কক আৰু গভীৰ কৰে। গান্ধীবাদৰ মূল আদৰ্শ — অহিংসা, সত্যাগ্ৰহ, অস্পৃশ্যতা নিৱাৰণ, স্বদেশী সামগ্ৰী প্ৰচাৰ, খাদী বস্ত্ৰ ব্যৱহাৰ, নিৰামিষ আহাৰ, গ্ৰাম স্বৰাজ — সকলো তেওঁ ব্যক্তিগত জীৱনত আৰু সামাজিক কাৰ্যত প্ৰয়োগ কৰিছিল। সৰু পথাৰৰ ৰে’ল উফৰাই নিয়াৰ অভিযানৰ পূৰ্বে যুৱকসকলক সংযম ৰখাৰ পৰামৰ্শ দিয়াটোৱে দেখুৱাই যে অস্ত্ৰৰ পথ তেওঁ কেতিয়াও সমৰ্থন নকৰিছিল। মৃত্যুৰ সময়তো শ্ৰীমদ্ভগৱদ্গীতা পাঠ কৰি প্ৰশান্ত মনেৰে ফাঁচী মঞ্চলৈ যাওঁতে তেওঁ গান্ধীয়ে দেখুৱাই দিয়া আধ্যাত্মিক-নৈতিক শক্তিৰে দেশপ্ৰেমৰ পথ অৱলম্বন কৰিছিল। সেই অৰ্থত কুশল কোঁৱৰ আছিল অসমৰ মাটিত উটি অহা গান্ধীবাদৰ এক জীৱন্ত প্ৰতীক।
লেখকৰ চমু পৰিচয় — উত্তম বৰুৱা
উত্তম বৰুৱা অসমীয়া সাহিত্যৰ এজন বিশিষ্ট প্ৰাবন্ধিক, নাট্যকাৰ আৰু কথাশিল্পী। তেওঁৰ জন্ম গুৱাহাটীৰ আজাৰাত। পিতৃ চন্দ্ৰ বৰুৱা আৰু মাতৃ ৰজনী বৰুৱা। সাহিত্য ৰচনাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ পৰিচিতি বহুতলীয়া।
বিদ্যালয়ৰ সপ্তম শ্ৰেণীত পঢ়োতেই তেওঁ “মহাপুৰুষৰ নামঘৰ” নামৰ এখনি নাটক ৰচনা কৰি সাহিত্যিক জীৱনৰ আৰম্ভণি কৰে। তেওঁৰ প্ৰথম প্ৰকাশিত নাটক হ’ল ‘বৰ মানুহৰ দোলা’ (১৯৬০ চন)। ইয়াৰ পাছত তেওঁ অসংখ্য ঐতিহাসিক, সামাজিক আৰু চৰিত্ৰভিত্তিক নাটক ৰচনা কৰে।
উত্তম বৰুৱাৰ লেখাৰ বৈশিষ্ট্য — সৰল প্ৰাঞ্জল ভাষা, ঐতিহাসিক যথাৰ্থতা, চৰিত্ৰৰ মনস্তাত্বিক বিশ্লেষণ আৰু সামাজিক বাৰ্তা। অসমৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ শ্বহীদসকলক বিষয় কৰি তেওঁ ৰচনা কৰা নাটকসমূহৰ ভিতৰত ‘কুশল কোঁৱৰ’ এখন উৎকৃষ্ট দৃষ্টান্ত। অসমীয়া নাট্য সাহিত্যত ঐতিহাসিক নাটকৰ ক্ষেত্ৰত উত্তম বৰুৱাৰ অৱদান চিৰস্মৰণীয়।
আশা কৰোঁ ASSEB Class 11 Assamese Chapter 17 ‘কুশল কোঁৱৰ’ নাটকৰ এই বিস্তৃত প্ৰশ্ন-উত্তৰে আপোনাৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতিত যথেষ্ট সহায় কৰিব। অধিক HSLC আৰু H.S. পৰীক্ষাৰ পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্নোত্তৰৰ বাবে hslcguru.com পৰিদৰ্শন কৰক।