Class 11 Assamese Chapter 13 — বনকুঁৱৰী (চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা)
HSLC Guru-ৰ এই পাঠত আমি আগবঢ়াইছোঁ ASSEB-ৰ HS প্ৰথম বৰ্ষৰ (Class 11) অসমীয়া MIL পাঠ্যপুথি সাহিত্য সৌৰভৰ ত্ৰয়োদশ পাঠ ‘বনকুঁৱৰী’ৰ সম্পূৰ্ণ সাৰাংশ, প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ। ‘বনকুঁৱৰী’ অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰথম ৰোমান্টিক কবিতা। কবিতাটি ১৮৮৯ চনত প্ৰকাশ পোৱা ‘জোনাকী’ আলোচনীৰ প্ৰথম বছৰৰ প্ৰথম সংখ্যাত প্ৰকাশ পাইছিল আৰু ইয়াৰ ৰচয়িতা হৈছে অসমীয়া ৰোমান্টিক যুগৰ ত্ৰিমূৰ্তিৰ অন্যতম, ‘প্ৰতিমা খনিকৰ’ নামেৰে খ্যাত চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা। জোনাকী যুগৰ এই কবিজনাই প্ৰকৃতিৰ অন্তৰালত লুকাই থকা সৌন্দৰ্য, ৰহস্যময়তা আৰু অতিপ্ৰাকৃত পৰিৱেশক বনকুঁৱৰী নামৰ এক দেৱযোনিৰ ৰূপত প্ৰতীকীভাৱে অংকন কৰিছে। তলত পাঠটোৰ সাৰাংশ, পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্নোত্তৰ, শব্দাৰ্থ, ভাৱাৰ্থ, প্ৰসংগ-সহিত ব্যাখ্যা, অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু কবিৰ চমু পৰিচয় বিতংভাৱে দাঙি ধৰা হৈছে।
সাৰাংশ
সাৰাংশ: ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাটি অসমীয়া সাহিত্যৰ প্ৰথম ৰোমান্টিক কবিতা। ১৮৮৯ চনত ‘জোনাকী’ আলোচনীৰ প্ৰথম বছৰৰ প্ৰথম সংখ্যাত প্ৰকাশ পোৱা এই কবিতাটিৰ ৰচয়িতা হৈছে চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা। এই কবিতাত কবিয়ে অসমৰ গাঁৱলীয়া লোকবিশ্বাসত পোৱা ‘বনকুঁৱৰী’ নামৰ বনদেৱীৰ এক মৰমলগা মূৰ্তি ৰূপায়ণ কৰিছে। পৰম্পৰাগত বিশ্বাসমতে অসমীয়া গাঁৱৰ মানুহে বিশ্বাস কৰে যে বন, জলাশয় আৰু ঘৰত ক্ৰমে বনকুঁৱৰী, জলকুঁৱৰী আৰু গৃহলক্ষ্মী নামৰ দেৱীয়ে বাস কৰি বিপদ-আপদৰ পৰা মানুহক ৰক্ষা কৰে। সেই লোকবিশ্বাসকে কেন্দ্ৰ কৰি কবিয়ে এক অপৰূপ প্ৰাকৃতিক জগতৰ সৃষ্টি কৰিছে।
কবিতাটিত বনকুঁৱৰী হৈছে প্ৰকৃতিৰ যৌৱনময়ী কন্যা। তাই নিৰ্জন বনৰ মাজত মুকলি চুলিৰে নাম গাই ঘূৰি ফুৰে। লতা-পাত-ফুলেৰে সজোৱা শ্যামল বনৰ মাজত তাইৰ ৰূপ এক দেৱযোনি বা যক্ষিণীৰ দৰে; মানুহে তাইৰ মুখ দেখিবলৈ নাপায়, মাত্ৰ অনুভৱ কৰে। মলয়া বতাহ তাইৰ প্ৰেমিকৰ দৰে তাইক চুমা খাই যায়, বনকুঁৱৰীৰ সম্মতিত প্ৰকৃতিজগতত নতুন আলোড়ন আৰম্ভ হয় — শুকান পাতত বতাহৰ মৰমৰণি বাজি উঠে, জানৰ পানীয়ে ঢৌ উঠাই উছলে, পখিলাই পাখি লৰাই উৰি ফুৰে আৰু গোটেই বনাঞ্চলত এক অনিৰ্বচনীয় আনন্দৰ স্ৰোত বৈ যায়।
কবিয়ে এই কবিতাত প্ৰকৃতিক মানৱীয় ৰূপ দিছে আৰু প্ৰকৃতিৰ লগত প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছে। বনকুঁৱৰী আৰু মলয়াৰ মাজৰ প্ৰেম প্ৰকৃতিজগতৰ সমস্ত প্ৰাণীক আনন্দিত কৰিছে। কবিতাটিত প্ৰকাশ পাইছে অতিপ্ৰাকৃত পৰিৱেশ, কোমলতা আৰু সৌন্দৰ্যৰ এক বিস্ময়কৰ মিশ্ৰণ। ‘বনকুঁৱৰী’ই অসমীয়া কবিতাৰ ক্ষেত্ৰত ৰোমান্টিক ভাৱনাৰ যুগ আৰম্ভ কৰিলে — দেশৰ মাটিৰ পৰা সমল গ্ৰহণ কৰি, স্থানীয় লোকবিশ্বাসক কবিতাত স্থান দি কবিয়ে অসমীয়া কবিতাত নতুন বাট মুকলি কৰিলে।
Summary: ‘Bonkuwori’ (The Forest Maiden) is widely regarded as the very first Romantic poem in Assamese literature. Written by Chandra Kumar Agarwala — affectionately called the “sculptor of Pratima” and one of the trinity of the Jonaki era — the poem appeared in the very first issue of Jonaki magazine in 1889. It draws on a beloved folk belief of rural Assam: that three protective female spirits — Bonkuwori (forest maiden), Jolkuwori (water maiden) and Grihalakshmi (household goddess) — dwell in the forest, the waters and the home, watching over human beings and shielding them from harm. From this gentle legend the poet builds a luminous picture of nature personified.
The forest maiden Bonkuwori is portrayed as a free-spirited young woman with loose, flowing hair, wandering and humming through deep, silent woods. Adorned with creepers, leaves and wild flowers, she appears half-seen and half-hidden — a yakshini-like presence whose face mortals cannot quite glimpse. The southern breeze (মলয়া বায়ু) becomes her ardent lover; with her quiet consent the whole forest awakens. Dry leaves rustle, hidden streams swell into ripples, butterflies flutter, and an indescribable joy ripples through every living creature. Through such delicate imagery the poet weaves an enchanting, slightly supernatural atmosphere where love, nature and beauty merge.
‘Bonkuwori’ inaugurated the Romantic age in Assamese poetry. By drawing material from his own land — its forests, its folk beliefs, its rural imagination — Chandra Kumar Agarwala showed Assamese readers that poetry could find its richest source in indigenous experience. The poem combines lyrical sweetness, supernatural mystery and human warmth, presenting nature not as a backdrop but as a living, loving being. In doing so, the poet opened up a fresh path for generations of Assamese poets and gave the language its first authentic taste of literary romanticism.
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
শব্দাৰ্থ
‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাত প্ৰয়োগ হোৱা গুৰুত্বপূৰ্ণ শব্দসমূহৰ অৰ্থ তলত দিয়া হ’ল —
| শব্দ | অৰ্থ |
|---|---|
| বনকুঁৱৰী | বনৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী, বনৰ কন্যা |
| নিজম | নিস্তব্ধ, শব্দহীন |
| বিজন | জনহীন, নিৰ্জন |
| লতিকা | সৰু লতা |
| কলাঘুমটীয়া | মুখ ঢকা, ওৰণিৰে আবৃত |
| যক্ষিণী | দেৱী জাতীয় অলৌকিক নাৰী, এক প্ৰকাৰৰ অপদেৱী |
| দেৱযোনি | দেৱতাৰ যোনি বা শ্ৰেণীৰ অলৌকিক প্ৰাণী |
| শ্যামল | সেউজীয়া, সেউজী বৰণৰ |
| মলয়া | দক্ষিণৰ মলয় পৰ্বতৰ পৰা বোৱা সুগন্ধি বতাহ |
| অথিৰ | অস্থিৰ, লৰচৰ কৰা |
| শিয়ঁৰিল | লৰি উঠিল, কঁপি উঠিল |
| মৰমৰ | শুকান পাতত বতাহ লাগিলে উঠা শব্দ |
| উছলা | উপচি যোৱা, উথলা |
| জান | সৰু সুঁতি, পাহাৰৰ পৰা নামি অহা সৰু নৈ |
| নীয়ৰী / নিয়ৰ | নিয়ৰ, প্ৰভাতৰ শিশিৰ; ইয়াত জলৰ দেৱী অৰ্থত ব্যৱহৃত |
| অমিয়া | অমৃতৰ দৰে মিঠা |
| চাপৰি | হাত-চাপৰি, করতালি |
| মুকলি চুলি | খোপা নবন্ধাকৈ এৰি দিয়া চুলি, খোলা চুলি |
| ৰূপহী | ৰূপৱতী, সুন্দৰী |
| মেল | সমাবেশ, মিলন-উৎসৱ |
| খেল | খেলা, আমোদ-প্ৰমোদ |
| প্ৰতিমা | মূৰ্তি, প্ৰতিকৃতি |
| খনিকৰ | মূৰ্তি গঢ়োঁতা, ভাস্কৰ |
১। অতি চমু প্ৰশ্ন (১ নম্বৰ)
(ক) প্ৰথম অসমীয়া ৰোমান্টিক কবিতাটোৰ নাম কি?
উত্তৰঃ প্ৰথম অসমীয়া ৰোমান্টিক কবিতাটোৰ নাম ‘বনকুঁৱৰী’।
(খ) ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাটি কোনে ৰচনা কৰিছে?
উত্তৰঃ ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাটি চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাই ৰচনা কৰিছে।
(গ) ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাটি কোন আলোচনীত প্ৰথমবাৰৰ বাবে প্ৰকাশ পাইছিল?
উত্তৰঃ ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাটি ১৮৮৯ চনত প্ৰকাশ হোৱা ‘জোনাকী’ আলোচনীৰ প্ৰথম বছৰৰ প্ৰথম সংখ্যাত প্ৰথমবাৰৰ বাবে প্ৰকাশ পাইছিল।
(ঘ) ‘জোনাকী’ আলোচনীৰ প্ৰথম সম্পাদক কোন আছিল?
উত্তৰঃ ‘জোনাকী’ আলোচনীৰ প্ৰথম সম্পাদক আছিল চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা।
(ঙ) ‘প্ৰতিমা খনিকৰ’ বুলি কাক কোৱা হয়?
উত্তৰঃ ‘প্ৰতিমা খনিকৰ’ বুলি চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাক কোৱা হয়।
(চ) চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ কবিতাৰ প্ৰধান বিষয়বস্তু কি?
উত্তৰঃ চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ কবিতাৰ প্ৰধান বিষয়বস্তু হৈছে প্ৰকৃতি, প্ৰেম আৰু সৌন্দৰ্য।
(ছ) চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ কবিতা পুথি দুখনৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ কবিতা পুথি দুখনৰ নাম হ’ল — ‘প্ৰতিমা’ আৰু ‘বীণবৰাগী’।
(জ) ‘প্ৰতিমা’ কবিতা পুথিৰ বিষয়ে লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাই কি মন্তব্য কৰিছিল?
উত্তৰঃ লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাই ‘প্ৰতিমা’ কবিতা পুথিৰ বিষয়ে কৈছিল — “প্ৰতিমাখন সৰু, কিন্তু নিভাঁজ সোণৰ।”
(ঝ) ‘জোনাকী’ যুগৰ ত্ৰিমূৰ্তি বুলি ক’লে কাক কাক বুজোৱা হয়?
উত্তৰঃ ‘জোনাকী’ যুগৰ ত্ৰিমূৰ্তি বুলি চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা, লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা আৰু হেমচন্দ্ৰ গোস্বামীক বুজোৱা হয়।
(ঞ) চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ জন্ম আৰু মৃত্যু ক’ত আৰু কেতিয়া হৈছিল?
উত্তৰঃ চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ জন্ম ১৮৬৭ চনৰ ২৮ নৱেম্বৰত শোণিতপুৰ জিলাৰ ব্ৰহ্মজান গাঁৱত হৈছিল আৰু ১৯৩৮ চনৰ ২ মাৰ্চত গুৱাহাটীৰ উজানবজাৰৰ নিজা ঘৰত তেওঁৰ মৃত্যু হৈছিল।
(ট) হাবিৰ মাজত ‘মৰমৰ’ ধ্বনি কোনে তুলিছিল?
উত্তৰঃ হাবিৰ মাজত শুকান পাতত বতাহ লাগিলে উঠা ‘মৰমৰ’ ধ্বনি অস্থিৰ মলয়া বায়ুৱে তুলিছিল।
(ঠ) কবিয়ে কাক ‘মুকলি চুলিৰে নাম গাই ঘূৰি’ ফুৰা বুলি বৰ্ণনা কৰিছে?
উত্তৰঃ কবিয়ে বনদেৱী বনকুঁৱৰীক ‘মুকলি চুলিৰে নাম গাই ঘূৰি’ ফুৰা বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।
২। চমু প্ৰশ্ন (২–৩ নম্বৰ)
(ক) ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাটিৰ লগত কেনেকুৱা জনবিশ্বাস জড়িত হৈ আছে?
উত্তৰঃ অসমৰ গাঁৱলীয়া লোকসকলৰ মাজত এনে এটা পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছে — বনত ‘বনকুঁৱৰী’, পানীত ‘জলকুঁৱৰী’ আৰু ঘৰত ‘গৃহলক্ষ্মী’ নামৰ তিনিগৰাকী দেৱীয়ে বাস কৰে। এই দেৱীসকলে যাৱতীয় বিপদ-আপদৰ পৰা মানুহক ৰক্ষা কৰি ৰাখে। এই লোকবিশ্বাসৰ ভেটিতে কবি চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাই ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাটি ৰচনা কৰিছে। কবিতাটিত বনকুঁৱৰীক প্ৰকৃতিৰ যৌৱনময়ী কন্যা ৰূপত উপস্থাপন কৰি কবিয়ে অসমীয়া লোকবিশ্বাসকহে কবিতাত অমৰ ৰূপ দিছে।
(খ) ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাটিত কবিয়ে কেনেকৈ অতিপ্ৰাকৃত পৰিৱেশৰ সৃষ্টি কৰিছে?
উত্তৰঃ ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাত কবিয়ে নিৰ্জন আৰু নিস্তব্ধ এক বিশাল বনাঞ্চলৰ মাজত বনদেৱী বনকুঁৱৰীৰ ৰহস্যময় উপস্থিতি অংকন কৰি অতিপ্ৰাকৃত পৰিৱেশৰ সৃষ্টি কৰিছে। বনকুঁৱৰীক কবিয়ে দেৱযোনি, যক্ষিণীৰ দৰে অলৌকিক প্ৰাণী হিচাপে চিত্ৰিত কৰিছে। তাইৰ মুখ মানুহে দেখিবলৈ নাপায় (‘মানুহে নেদেখা মুখ’), লতা-পাতৰ আঁৰত তাইৰ ৰূপৰ চানেকি মাত্ৰ ভাহি উঠে। মুকলি চুলিৰে গান গাই বনৰ মাজেৰে ঘূৰি ফুৰা, লতিকা-পাত-ফুলেৰে সজা সেই কন্যাৰ আগমনত শুকান পাতত মৰমৰ শব্দ উঠে, জানে ঢৌ তোলে, পখিলাই উৰি ফুৰে — এই সমস্ত উপাদানৰ যোগেদি কবিয়ে এক ৰহস্যময়, কোমল আৰু অলৌকিক পৰিৱেশৰ সফল ৰূপায়ণ কৰিছে।
(গ) অসমীয়া ৰোমান্টিক কবিসকলে তেওঁলোকৰ কবিতাৰ সমল ক’ৰ পৰা গ্ৰহণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ অসমীয়া ৰোমান্টিক কবিসকলে তেওঁলোকৰ কবিতাৰ সমল মুখ্যতঃ নিজৰ দেশৰ পৰিৱেশ, প্ৰকৃতি, ইতিহাস, পুৰাকথা, লোকবিশ্বাস আৰু সামাজিক জীৱনৰ পৰা গ্ৰহণ কৰিছিল। বিদেশী ৰোমান্টিক কবিৰ আদৰ্শৰে অনুপ্ৰাণিত হ’লেও তেওঁলোকে নিজা মাটিৰ গন্ধ থকা সমল ব্যৱহাৰ কৰি অসমীয়া কবিতাত নতুন স্বাদ আৰু চৰিত্ৰ আনিছিল। ‘বনকুঁৱৰী’তেই তাৰ এক উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন।
(ঘ) ‘জোনাকী’ যুগৰ ত্ৰিমূৰ্তিৰ পৰিচয় চমুকৈ দিয়া।
উত্তৰঃ ‘জোনাকী’ যুগৰ ত্ৰিমূৰ্তি বুলি অসমীয়া আধুনিক সাহিত্যৰ তিনিগৰাকী মহান ৰূপকাৰ — চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা, লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা আৰু হেমচন্দ্ৰ গোস্বামীক বুজোৱা হয়। তেওঁলোক তিনিওজনৰ যৌথ প্ৰচেষ্টা আৰু সাহিত্যিক অৱদানে অসমীয়া সাহিত্যত আধুনিক যুগৰ আৰম্ভণি কৰিলে। চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাই কবিতাত ৰোমান্টিকতাৰ সূচনা কৰিলে, বেজবৰুৱাই গদ্যত হাস্যৰস আৰু ব্যংগ ৰচনাৰ পথ মুকলি কৰিলে আৰু গোস্বামীয়ে সমালোচনা সাহিত্যৰ ভেটি গঢ়িলে।
(ঙ) চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাক ‘প্ৰতিমা খনিকৰ’ বুলি কোৱা হয় কিয়?
উত্তৰঃ চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ প্ৰথম প্ৰকাশিত কাব্যপুথিৰ নাম ‘প্ৰতিমা’ (১৯১৩)। এই কাব্যগ্ৰন্থত প্ৰকাশিত প্ৰতিটো কবিতাই এক একোটা সুন্দৰ প্ৰতিমা বা মূৰ্তি গঢ়াৰ দৰে শৈল্পিক দক্ষতাৰে ৰূপ পাইছিল বাবে এই গ্ৰন্থৰ ৰচকজনাক ‘প্ৰতিমা খনিকৰ’ অৰ্থাৎ ‘প্ৰতিমা গঢ়োঁতা’ বুলি কোৱা হয়। লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাই ‘প্ৰতিমা’ৰ বিষয়ে কৈছিল — “প্ৰতিমাখন সৰু, কিন্তু নিভাঁজ সোণৰ”। এই উক্তিয়েই এই অভিধাৰ আধাৰ।
(চ) মলয়া বায়ু কবিতাত কি ভূমিকা পালন কৰিছে?
উত্তৰঃ ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাত মলয়া বায়ুৱে বনকুঁৱৰীৰ প্ৰেমিকৰ ভূমিকা পালন কৰিছে। মলয়াৰ পৰশতেই বনকুঁৱৰী চঞ্চল হৈ উঠে, লতা-পাত মুনি-হালি দিয়ে আৰু বনাঞ্চলত কোমল আলোড়ন আৰম্ভ হয়। মলয়া বায়ুৱে বনকুঁৱৰীক চুমা খাই অস্থিৰ কৰি তোলে আৰু সেই অস্থিৰতাৰ ফলত শুকান পাতত মৰমৰ শব্দ উঠে, জানৰ পানীয়ে ঢৌ উঠাই উছলে। এইদৰে মলয়া বায়ুৱে কবিতাত প্ৰকৃতিৰ চঞ্চলতা আৰু প্ৰেমৰ আবেগৰ প্ৰতীকৰূপে আবিৰ্ভাৱ ঘটায়।
৩। ভাৱাৰ্থ (মূলভাৱ)
‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাটিৰ ভাৱাৰ্থ বা মূলভাৱ লিখা।
উত্তৰঃ ‘বনকুঁৱৰী’ অসমীয়া কবিতাৰ জগতত প্ৰথম ৰোমান্টিক কবিতা। কবি চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাই অসমীয়া গাঁৱলীয়া জীৱনত পোৱা ‘বনকুঁৱৰী’ নামৰ বনদেৱীৰ লোকবিশ্বাসকে কেন্দ্ৰ কৰি এই কবিতা ৰচনা কৰিছে। অসমীয়া গাঁৱৰ মানুহৰ বিশ্বাস — বনত বনকুঁৱৰী, পানীত জলকুঁৱৰী আৰু ঘৰত গৃহলক্ষ্মীৰ বাস; এই দেৱীত্ৰয়ীয়েই মানুহক বিপদ-আপদৰ পৰা ৰক্ষা কৰে।
এই কবিতাত বনকুঁৱৰী হৈছে প্ৰকৃতিৰ মূৰ্ত প্ৰতীক — এক যৌৱনময়ী, মুকলি চুলিৰে নাম গাই ঘূৰি ফুৰা স্বাধীন কন্যা। লতা-পাত-ফুলেৰে সজা শ্যামল শৰীৰৰ এই দেৱযোনিৰ মুখ মানুহে দেখিবলৈ নাপায়; তাই কেতিয়াবা যক্ষিণীৰ ৰূপত প্ৰকাশ পায়, কেতিয়াবা মলয়া বায়ুৰ পৰশত চঞ্চল হৈ উঠে। দক্ষিণা মলয়া বায়ুৱে তাইক চুমা খায় বুলি কবিৰ কল্পনা; সেই প্ৰেমৰ পৰশতেই গোটেই বনাঞ্চলত নতুন প্ৰাণৰ স্ফূৰণ ঘটে। শুকান পাতত মৰমৰ ধ্বনি বাজে, লুকাই থকা জানৰ পানীয়ে ঢৌ তোলে, পখিলা উৰি ফুৰে আৰু গোটেই প্ৰাণীজগতে এক অনিৰ্বচনীয় আনন্দ অনুভৱ কৰে।
এইদৰে কবিয়ে প্ৰকৃতি, প্ৰেম, সৌন্দৰ্য আৰু অতিপ্ৰাকৃততাৰ এক অপৰূপ মিশ্ৰণ ঘটাইছে। বনকুঁৱৰী আৰু মলয়াৰ মাজৰ এই কাব্যিক প্ৰেমে প্ৰকৃতিৰ চিৰন্তন প্ৰাণস্পন্দনৰ প্ৰতীকীয় ৰূপ লাভ কৰিছে। দেশৰ মাটিৰ সমল লৈ এনেদৰে কোমল, সুৰভিত আৰু কল্পনা-প্ৰেৰিত কবিতা লিখি কবি চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাই অসমীয়া সাহিত্যত ৰোমান্টিকতাবাদৰ যুগ আৰম্ভ কৰিলে। সেই অৰ্থত ‘বনকুঁৱৰী’ অসমীয়া আধুনিক কবিতাৰ এক যুগান্তকাৰী সৃষ্টি।
৪। প্ৰসংগ-সহিত ব্যাখ্যা
(ক) “অথিৰ বায়ুৱে শিয়ঁৰিল নোম, উছলাইছে গৈ জান…”
উত্তৰঃ
প্ৰসংগ: উদ্ধৃত পংক্তি আগৰৱালা কবি চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা ৰচিত ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হৈছে। কবিতাটি ‘সাহিত্য সৌৰভ’ পাঠ্যপুথিত স্থান লাভ কৰিছে। ‘বনকুঁৱৰী’ অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰথম ৰোমান্টিক কবিতা; কবিতাটিত বনদেৱী বনকুঁৱৰীৰ সৌন্দৰ্য আৰু তাইৰ লগত মলয়া বায়ুৰ প্ৰেমৰ ভাৱে প্ৰকৃতিজগতত সৃষ্টি হোৱা চাঞ্চল্য কবিয়ে অংকন কৰিছে। এই অংশত কবিয়ে বনকুঁৱৰীৰ সম্মতি লাভ কৰাৰ পিছত প্ৰকৃতিজগতত আহি পৰা চঞ্চলতাৰ ছবি ৰূপায়ণ কৰিছে।
সংগতি: মলয়া বায়ুৱে বনকুঁৱৰীক চুমা খাই তাইৰ সম্মতি লাভ কৰাৰ পাছতেই ‘অস্থিৰ বায়ু’ৰ ৰূপ ধাৰণ কৰি বনাঞ্চলত উভতি আহিল। সেই অস্থিৰ মলয়া বায়ুৱে বনৰ ভিতৰৰ গছ-গছনিৰ পাত আৰু লতাবোৰৰ ‘নোম’ অৰ্থাৎ কোমল ৰোম-সদৃশ অংশ কঁপি উঠালে আৰু লুকাই থকা সৰু সৰু জান-সুঁতিৰ পানীক ঢৌ তুলি উছলাই দিলে।
ব্যাখ্যা: ‘অথিৰ বায়ু’ৰ অৰ্থ অস্থিৰ, লৰচৰ কৰা মলয়া বতাহ। বনকুঁৱৰীৰ স্পৰ্শ আৰু সম্মতি লাভ কৰাৰ পিছত বায়ু চঞ্চল হৈ উঠে। সেই চঞ্চলতাত গোটেই বনাঞ্চলে কম্পন অনুভৱ কৰে — গছৰ পাতে কঁপি উঠে, লতাবোৰে নাচি উঠে, লুকাই থকা সৰু জান-সুঁতিবোৰে ঢৌ উঠাই উপচি উঠে। ‘শিয়ঁৰিল নোম’ পদটি অলংকাৰিক প্ৰয়োগ — কবিয়ে গছ-গছনিৰ কোমল পাতবোৰক যেন কোনো জীৱিত প্ৰাণীৰ নোমৰ লগত তুলনা কৰিছে। সমগ্ৰ পংক্তিটিত কবিয়ে প্ৰকৃতিৰ মানৱীয়কৰণ কৰি প্ৰেম, আনন্দ আৰু সঞ্জীৱনীৰ এক বহল ছবি ৰূপায়িত কৰিছে। ৰোমান্টিক কবিতাৰ এক প্ৰধান বৈশিষ্ট্য — প্ৰকৃতিৰ মানৱীকৰণ আৰু আবেগময় ৰূপ — এই পংক্তিকেইশাৰীত স্পষ্ট হৈ উঠিছে।
(খ) “মুকলি চুলিৰে নাম গাই ঘূৰি, চাপৰি টুক্ টুক্ টুক্। ৰূপহীৰ মেল দেৱযোনি খেল, মানুহে নেদেখা মুখ।”
উত্তৰঃ
প্ৰসংগ: উদ্ধৃত পংক্তিকেইশাৰী চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা ৰচিত ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হৈছে। কবিতাটি ‘সাহিত্য সৌৰভ’ পাঠ্যপুথিৰ ত্ৰয়োদশ পাঠ। কবিয়ে বনদেৱী বনকুঁৱৰীৰ ৰূপ-গুণ আৰু তাইৰ ক্ৰীড়াসমূহৰ চিত্ৰ আঁকিছে এই অংশত।
সংগতি: কবিয়ে বনকুঁৱৰীক প্ৰকৃতিৰ যৌৱনময়ী কন্যা ৰূপত উপস্থাপন কৰি তাইৰ মুকলি, স্বাধীন আৰু কল্পনাময় ৰূপৰ বৰ্ণনা কৰিছে।
ব্যাখ্যা: বনকুঁৱৰী মুকলি চুলিৰে নিজৰে গান গাই হাত-চাপৰি বজাই (‘চাপৰি টুক্ টুক্ টুক্’) বনৰ মাজত ঘূৰি ফুৰিছে। ‘মুকলি চুলি’ স্বাধীন যৌৱনৰ প্ৰতীক; এই প্ৰতীকে কবিয়ে বনকুঁৱৰীৰ অবাধ স্বাধীনতা, যৌৱন আৰু আনন্দৰ ভাৱ ফুটাই তুলিছে। ‘ৰূপহীৰ মেল দেৱযোনি খেল’ অৰ্থাৎ ৰূপৱতীসকলৰ এক সমাবেশ — য’ত দেৱযোনিৰ অলৌকিক প্ৰাণীসকলে নিজৰ খেলা-ধূলাৰে মত্ত হৈ আছে। কিন্তু আকৰ্ষণীয় কথাটো হ’ল — ‘মানুহে নেদেখা মুখ’; এই অংশই দেৱযোনিৰ অতিপ্ৰাকৃত চৰিত্ৰ স্পষ্ট কৰিছে। বনকুঁৱৰীক সাধাৰণ মানুহে দেখিবলৈ নাপায়, কেৱল অনুভৱেহে কৰিব পাৰে। কবিয়ে এই পংক্তিকেইশাৰীত একে সময়তে মানৱীয়, ঐহিক যৌৱনৰ চিত্ৰ আৰু অলৌকিক, দেৱতাসদৃশ পৰিৱেশৰ মিশ্ৰণ ঘটাই অসমীয়া কবিতাত ৰোমান্টিক কল্পনাৰ যুগান্তকাৰী চানেকি দাঙি ধৰিছে।
(গ) “শ্যামল শোভাৰ লতিকা বনত,/ কলাঘুমটীয়া কন্যা যক্ষিণী সম।”
উত্তৰঃ
প্ৰসংগ: এই পংক্তিকেইশাৰী আমাৰ পাঠ্যভুক্ত ‘সাহিত্য সৌৰভ’ৰ ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাৰ পৰা গৃহীত। কবিতাটিৰ ৰচক চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা।
সংগতি: কবিয়ে বনৰ সেউজীয়া পৰিৱেশৰ মাজত বনকুঁৱৰীৰ যক্ষিণী-সদৃশ অলৌকিক ৰূপৰ উপমা উপস্থাপন কৰিছে।
ব্যাখ্যা: ‘শ্যামল শোভাৰ লতিকা বন’ — সেউজীয়া বৰণৰ সৌন্দৰ্যেৰে পৰিপূৰ্ণ লতা-পাতেৰে আবৃত বন। সেই বনৰ মাজত বনকুঁৱৰীয়ে যেন কলাঘুমটীয়া অৰ্থাৎ মুখ ঢকা ওৰণিৰে অলংকৃত কন্যাৰ সাজত প্ৰকাশ পাইছে। ‘কন্যা যক্ষিণী সম’ অৰ্থাৎ যক্ষিণীৰ দৰে অলৌকিক, ৰহস্যময় কন্যা। যক্ষিণী হৈছে অলৌকিক মহিলা প্ৰাণী — কেতিয়াবা মঙ্গলদায়ী, কেতিয়াবা ৰহস্যময়। এই উপমাই বনকুঁৱৰীৰ অতিপ্ৰাকৃত পৰিচয় বৰ্ধিত কৰিছে। কবিৰ মতে — সেউজীয়া বনৰ মাজত বনকুঁৱৰীৰ অৱস্থিতি যক্ষিণীৰ অৱস্থিতিৰ লগতেই তুল্য। মানৱীয় সৌন্দৰ্যৰ লগতে অলৌকিকৰ সংমিশ্ৰণৰ যোগেদি কবিয়ে এক ৰোমান্টিক ৰহস্যৰ সৃষ্টি কৰিছে। ই কবিতাটিৰ ৰোমান্টিক বৈশিষ্ট্যৰ অনন্য নিদৰ্শন।
দীঘল প্ৰশ্ন (৪–৫ নম্বৰ)
১। ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাটিত প্ৰকৃতিৰ ৰূপৰ বৰ্ণনা কেনেদৰে কৰা হৈছে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাত কবি চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাই প্ৰকৃতিৰ অপৰূপ ৰূপৰ এক জীৱন্ত আৰু কল্পনাময় বৰ্ণনা দিছে। সমগ্ৰ কবিতাটিত প্ৰকৃতি ৰোমান্টিক ভাৱভাৱতাৰ মাজেৰে এক সজীৱ চৰিত্ৰৰূপে দেখা পোৱা যায়।
প্ৰথমতে, কবিয়ে নিৰ্জন আৰু নিস্তব্ধ এক ‘বিজন বন’ৰ সৃষ্টি কৰিছে। এই বনৰ মাজত গভীৰ নিৰৱতা আৰু ৰহস্যময়তা বিৰাজমান। সেই নিস্তব্ধতাৰ মাজত হঠাতে প্ৰকৃতিৰ যৌৱনময়ী কন্যা বনকুঁৱৰীৰ আৱিৰ্ভাৱ ঘটে। বনকুঁৱৰী মুকলি চুলিৰে নাম গাই, হাত-চাপৰি বজাই বনৰ মাজত ঘূৰি ফুৰে। তাইৰ অংগত লতিকা, পাত আৰু ফুলৰ অলংকাৰ। শ্যামল শোভাৰ মাজত তাই কোনোবা যক্ষিণীৰ দৰে ৰহস্যময় কন্যা — মানুহৰ চকুত নপৰা এক দেৱযোনি।
দ্বিতীয়তে, প্ৰকৃতি কবিৰ লেখাত মানৱীয়কৃত ৰূপত প্ৰকাশ পাইছে। মলয়া বায়ু বনকুঁৱৰীৰ প্ৰেমিক হিচাপে অহা-যোৱা কৰে; বনকুঁৱৰীৰ সম্মতি লৈ প্ৰকৃতিজগতত প্ৰেমৰ ছোৱা বোৱা কৰে। মলয়াৰ স্পৰ্শত গছৰ পাত শিয়ঁৰি উঠে, সৰু সৰু জানে ঢৌ তোলে, শুকান পাতত মৰমৰ শব্দ উঠে। বতাহৰ সেই কোমল চাঞ্চল্যত গোটেই বনাঞ্চলত নতুন প্ৰাণৰ সঞ্চাৰ ঘটে।
তৃতীয়তে, কবিৰ বৰ্ণনাত প্ৰকৃতি কেৱল দৃশ্যমান নহয় — ই শ্ৰৱ্য, স্পৰ্শ্য আৰু ভাৱময়। ‘মৰমৰ’ ধ্বনি, পখিলাৰ ‘টুক্ টুক্’ পদচিহ্ন, পানীৰ ঢৌ-ভাঙনি — এই সমস্ত প্ৰকৃতিৰ সংগীতৰ অংশ হৈ পৰিছে। কবিয়ে দৃশ্য, ধ্বনি আৰু গন্ধৰ সংমিশ্ৰণে এক ত্ৰিমাত্ৰিক প্ৰকৃতি-চিত্ৰ অংকন কৰিছে।
চতুৰ্থতে, কবিতাটিৰ প্ৰকৃতি ৰোমান্টিক, কল্পনা-প্ৰেৰিত আৰু লোকবিশ্বাসৰে আবৃত। বনকুঁৱৰী, জলকুঁৱৰী, দেৱযোনি, যক্ষিণী আদি অসমৰ মাটিৰ লোকবিশ্বাসৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা চৰিত্ৰৰ মাজেৰে কবিয়ে প্ৰকৃতিক এক স্বদেশীয়, পৰিচিত আৰু একে সময়তে অলৌকিক ৰূপত উপস্থাপন কৰিছে। সেইবাবেই কবিতাটিৰ প্ৰকৃতি-বৰ্ণনা অসমীয়া ৰোমান্টিক কাব্যিকতাৰ এক যুগান্তকাৰী আৰম্ভণিৰ পৰিচায়ক।
২। চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ কবি প্ৰতিভা সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা অসমীয়া আধুনিক কবিতাৰ এক যুগান্তকাৰী ৰূপকাৰ। তেওঁৰ কবি প্ৰতিভাৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ চমুকৈ আলোচনা কৰা হ’ল।
প্ৰথমতে, চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা অসমীয়া সাহিত্যৰ প্ৰথম ৰোমান্টিক কবি। বিদেশী ৰোমান্টিক কবিসকলৰ আদৰ্শৰে অনুপ্ৰাণিত হ’লেও তেওঁ অসমীয়া কবিতাত ৰোমান্টিক ভাৱনাৰ এক স্বকীয় ৰূপ দিলে। ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাটিতেই সেই ৰোমান্টিক চেতনাৰ প্ৰথম প্ৰকাশ ঘটিছিল।
দ্বিতীয়তে, তেওঁৰ কবিতাৰ মূল বিষয়বস্তু — প্ৰকৃতি, প্ৰেম আৰু সৌন্দৰ্য। তেওঁৰ কবিতাত প্ৰকৃতি কেৱল পাৰিপাৰ্শ্বিকতা নহয়; ই এক জীৱন্ত, মানৱীয়কৃত আৰু আবেগময় চৰিত্ৰ। প্ৰকৃতিৰ লগত কবিৰ এক গভীৰ আত্মীয়তাবোধ আছে।
তৃতীয়তে, চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ কবিতা স্বদেশীয় সমলেৰে সমৃদ্ধ। তেওঁ অসমৰ মাটি, লোকবিশ্বাস, ইতিহাস, পৰম্পৰা আৰু সংস্কৃতিৰ পৰা সমল গ্ৰহণ কৰি কবিতা ৰচনা কৰিছিল। ‘বনকুঁৱৰী’, ‘তেজীমলা’, ‘মাধুৰী’ আদি কবিতাত এই সমল-গ্ৰহণ স্পষ্ট দেখা যায়।
চতুৰ্থতে, কবিজনাৰ ভাষাত আছে গীতিময়তা, কোমলতা আৰু সৌন্দৰ্যবোধৰ এক সুন্দৰ মিশ্ৰণ। প্ৰতিটো শব্দ, ছন্দ আৰু ৰূপকল্প এক অলংকাৰিক প্ৰতিমাৰ দৰে গঢ় লৈছে। সেই বাবেই লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাই তেওঁৰ ‘প্ৰতিমা’ কবিতা পুথিৰ বিষয়ে কৈছিল — “প্ৰতিমাখন সৰু, কিন্তু নিভাঁজ সোণৰ”।
পঞ্চমতে, কবিজনা আছিল এজন সমাজচেতন আৰু দেশপ্ৰেমিক কবি। তেওঁ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ লগত জড়িত আছিল আৰু তেওঁৰ কিছুমান কবিতাত দেশপ্ৰেমৰ ভাৱ স্পষ্ট। ‘মানৱ বন্দনা’ কবিতাত মানৱীয়তাৰ গৰিমা প্ৰকাশ পাইছে। প্ৰকৃতি, প্ৰেম, সৌন্দৰ্য, দেশপ্ৰেম আৰু মানৱপ্ৰেম — এই সকলোবোৰৰ এক সফল সমন্বয়েই তেওঁৰ কবি প্ৰতিভাৰ পৰিচয়। এজন আগশাৰীৰ ৰোমান্টিক কবি হিচাপে চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ স্থান অসমীয়া সাহিত্যত চিৰস্থায়ী।
৩। ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাটিক অসমীয়া প্ৰথম ৰোমান্টিক কবিতা বুলি কোৱা হয় কিয়? আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ‘বনকুঁৱৰী’ অসমীয়া সাহিত্যৰ প্ৰথম ৰোমান্টিক কবিতা — এই স্বীকৃতিৰ পিছত কেইটামান নিৰ্দিষ্ট কাৰণ নিহিত হৈ আছে।
প্ৰথমতে, ‘বনকুঁৱৰী’ ১৮৮৯ চনত প্ৰকাশিত ‘জোনাকী’ আলোচনীৰ প্ৰথম বছৰৰ প্ৰথম সংখ্যাত প্ৰকাশ পাইছিল। ‘জোনাকী’ আলোচনীৰ আৰম্ভণিৰ লগে লগে অসমীয়া সাহিত্যৰ আধুনিক যুগৰ আৰম্ভ হ’ল আৰু সেই যুগৰ প্ৰথম কবিতাটিয়েই হ’ল ‘বনকুঁৱৰী’। সেইহেতু ই আধুনিক ৰোমান্টিক যুগৰ প্ৰথম কবিতা।
দ্বিতীয়তে, কবিতাটিত প্ৰকাশ পোৱা ভাৱভাৱতাত ৰোমান্টিকতাৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ স্পষ্ট হৈ উঠিছে — (ক) প্ৰকৃতিপ্ৰীতি আৰু প্ৰকৃতিৰ মানৱীকৰণ; (খ) কল্পনাৰ অবাধ ব্যৱহাৰ; (গ) অলৌকিক, ৰহস্যময় পৰিৱেশৰ ৰূপায়ণ; (ঘ) লোকবিশ্বাসকেন্দ্ৰিক বিষয়বস্তু; আৰু (ঙ) স্বদেশীয় সমলেৰে গঢ় দিয়া কাব্যিক সৌন্দৰ্য।
তৃতীয়তে, ‘বনকুঁৱৰী’ৰ আগতে অসমীয়া কবিতাত ভক্তি আৰু ধৰ্মীয় বিষয়বস্তুৱেই প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ‘বনকুঁৱৰী’য়েই প্ৰথম বাৰৰ বাবে ব্যক্তিগত আবেগ, কল্পনা, সৌন্দৰ্যবোধ আৰু প্ৰেমৰ ভাৱনাক কবিতাৰ কেন্দ্ৰীয় বিষয় কৰিলে। ই-ই অসমীয়া কবিতাত এক যুগান্তকাৰী পৰিৱৰ্তনৰ সংকেত।
চতুৰ্থতে, কবিৰ ভাষা, ছন্দ আৰু চিত্ৰকল্পৰ ব্যৱহাৰত এক নতুনত্ব আছে। গাঁৱৰ লোকবিশ্বাসৰ বনকুঁৱৰীক কবিয়ে অলৌকিক দেৱযোনিৰ ৰূপত উপস্থাপন কৰি প্ৰকৃতিৰ লগত প্ৰেমৰ এক কাব্যিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছে। পশ্চিমীয়া ৰোমান্টিক কবিসকলৰ আদৰ্শ আৰু অসমীয়া লোক-সম্পদৰ মিশ্ৰণে কবিতাটিক স্বকীয় ৰূপ দিছে।
সেইবাবেই গৱেষক-সমালোচকসকলে ‘বনকুঁৱৰী’ক অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰথম ৰোমান্টিক কবিতা বুলি স্বীকৃতি দিছে আৰু চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাক অসমীয়া ৰোমান্টিক কাব্যৰ পথপ্ৰদৰ্শক বুলি অভিহিত কৰিছে।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
ৰোমান্টিক কবিতাৰ বৈশিষ্ট্য
প্ৰশ্নঃ ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাটিত পোৱা ৰোমান্টিক বৈশিষ্ট্যসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাত পোৱা প্ৰধান ৰোমান্টিক বৈশিষ্ট্যসমূহ এনেধৰণৰ —
- প্ৰকৃতি প্ৰেম আৰু মানৱীকৰণ: বনকুঁৱৰী, মলয়া, পখিলা, জান-সুঁতি — সকলো প্ৰাকৃতিক উপাদানক কবিয়ে মানৱীয় ভাৱ-আবেগেৰে সজীৱ কৰি তুলিছে।
- কল্পনাৰ অবাধ ব্যৱহাৰ: বনদেৱী বনকুঁৱৰী, যক্ষিণী, দেৱযোনি — এই সকলোবোৰ চৰিত্ৰ কবিৰ কল্পনাৰ ফল।
- অতিপ্ৰাকৃততাৰ সংমিশ্ৰণ: ‘মানুহে নেদেখা মুখ’ অংশই অলৌকিক, ৰহস্যময় পৰিৱেশৰ সৃষ্টি কৰিছে।
- প্ৰেমৰ আবেগ: মলয়া বায়ু আৰু বনকুঁৱৰীৰ মাজৰ প্ৰেমে কবিতাত আবেগৰ সঞ্চাৰ ঘটাইছে।
- স্বদেশীয় সমল: অসমৰ গাঁৱলীয়া লোকবিশ্বাসৰ পৰা বনকুঁৱৰীৰ চৰিত্ৰ আহৰিত।
- কাব্যিক ভাষা আৰু ছন্দ: ভাষাৰ গীতিময়তা, কোমলতা, ধ্বন্যাত্মক শব্দ আৰু চিত্ৰকল্পৰ অনন্য প্ৰয়োগ কবিতাটিক ৰোমান্টিক বৈশিষ্ট্যেৰে সমৃদ্ধ কৰিছে।
- সৌন্দৰ্যবোধ: প্ৰাকৃতিক আৰু মানৱীয় সৌন্দৰ্যৰ এক অপৰূপ মিশ্ৰণ — ৰূপহীৰ মেল, শ্যামল লতিকা বন আদিৰ চিত্ৰে কবিতাটিত সৌন্দৰ্যবোধৰ স্ফূৰণ ঘটাইছে।
- আনন্দৰ অনুভৱ: সমগ্ৰ কবিতাত এক অনিৰ্বচনীয় আনন্দৰ ভাৱ ফুটি উঠিছে — প্ৰকৃতিৰ প্ৰাণস্পন্দনৰ লগত পাঠকৰ মন একাকাৰ হৈ পৰে।
বহু বিকল্পযুক্ত প্ৰশ্ন (MCQs)
১। ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাটিৰ ৰচক হৈছে —
(ক) লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা
(খ) চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা
(গ) হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী
(ঘ) ৰঘুনাথ চৌধাৰী
উত্তৰঃ (খ) চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা।
২। ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাটি প্ৰথমবাৰ কোন আলোচনীত প্ৰকাশ পাইছিল?
(ক) আৱাহন
(খ) বাঁহী
(গ) জোনাকী
(ঘ) চেতনা
উত্তৰঃ (গ) জোনাকী।
৩। ‘জোনাকী’ আলোচনীৰ প্ৰথম সম্পাদক আছিল —
(ক) হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী
(খ) চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা
(গ) লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা
(ঘ) পদ্মনাথ গোহাঞিবৰুৱা
উত্তৰঃ (খ) চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা।
৪। চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ কবিতা পুথি দুখনৰ নাম হৈছে —
(ক) প্ৰতিমা আৰু চিন্তামণি
(খ) প্ৰতিমা আৰু বীণবৰাগী
(গ) মালিতা আৰু কাৰেংঘৰ
(ঘ) বনকুঁৱৰী আৰু তেজীমলা
উত্তৰঃ (খ) প্ৰতিমা আৰু বীণবৰাগী।
৫। ‘প্ৰতিমা খনিকৰ’ বুলি কাক কোৱা হয়?
(ক) লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা
(খ) চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা
(গ) হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী
(ঘ) ৰঘুনাথ চৌধাৰী
উত্তৰঃ (খ) চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা।
৬। ‘জোনাকী’ যুগৰ ত্ৰিমূৰ্তিৰ অন্যতম নহয় কোন?
(ক) চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা
(খ) লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা
(গ) হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী
(ঘ) ৰঘুনাথ চৌধাৰী
উত্তৰঃ (ঘ) ৰঘুনাথ চৌধাৰী।
৭। চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ জন্ম-চাল কেতিয়া?
(ক) ১৮৬৭ চন
(খ) ১৮৬৪ চন
(গ) ১৮৭০ চন
(ঘ) ১৮৭৩ চন
উত্তৰঃ (ক) ১৮৬৭ চন।
৮। চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ মৃত্যু হৈছিল —
(ক) ১৯৩৮ চনত
(খ) ১৯৩৭ চনত
(গ) ১৯৪২ চনত
(ঘ) ১৯২৯ চনত
উত্তৰঃ (ক) ১৯৩৮ চনত।
৯। ‘বনকুঁৱৰী’ লোকবিশ্বাসমতে কেনেধৰণৰ দেৱী?
(ক) পানীৰ দেৱী
(খ) বনৰ দেৱী
(গ) ঘৰৰ দেৱী
(ঘ) আকাশৰ দেৱী
উত্তৰঃ (খ) বনৰ দেৱী।
১০। কবিতাত মলয়া বায়ুৱে বনকুঁৱৰীৰ —
(ক) পিতৃৰ ভূমিকা পালন কৰিছে
(খ) প্ৰেমিকৰ ভূমিকা পালন কৰিছে
(গ) ভাইৰ ভূমিকা পালন কৰিছে
(ঘ) শত্ৰুৰ ভূমিকা পালন কৰিছে
উত্তৰঃ (খ) প্ৰেমিকৰ ভূমিকা পালন কৰিছে।
১১। ‘প্ৰতিমা’ কাব্যপুথিৰ বিষয়ে লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ মন্তব্য —
(ক) “প্ৰতিমাখন বৰ ডাঙৰ”
(খ) “প্ৰতিমাখন সৰু, কিন্তু নিভাঁজ সোণৰ”
(গ) “প্ৰতিমাখন ভংগুৰ”
(ঘ) “প্ৰতিমাখন কোৱা নাযায়”
উত্তৰঃ (খ) “প্ৰতিমাখন সৰু, কিন্তু নিভাঁজ সোণৰ”।
১২। চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ কবিতাৰ প্ৰধান বিষয়বস্তু কি?
(ক) যুদ্ধ আৰু বীৰত্ব
(খ) ভক্তি আৰু ধৰ্ম
(গ) প্ৰকৃতি, প্ৰেম আৰু সৌন্দৰ্য
(ঘ) ব্যংগ আৰু হাস্যৰস
উত্তৰঃ (গ) প্ৰকৃতি, প্ৰেম আৰু সৌন্দৰ্য।
অতিৰিক্ত চমু প্ৰশ্ন
প্ৰশ্নঃ ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাৰ পটভূমি কি?
উত্তৰঃ ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাৰ পটভূমি হৈছে অসমৰ গাঁৱলীয়া লোকজীৱন আৰু বনৰ পৰিৱেশ। অসমীয়া গাঁৱৰ লোকসকলে বিশ্বাস কৰে — বনত বনকুঁৱৰী, পানীত জলকুঁৱৰী আৰু ঘৰত গৃহলক্ষ্মী নামৰ তিনিগৰাকী দেৱীয়ে বাস কৰি মানুহক বিপদ-আপদৰ পৰা ৰক্ষা কৰে। সেই লোকবিশ্বাসৰ ভেটিতেই কবিয়ে কবিতাটিৰ পৰিৱেশ গঢ় দিছে।
প্ৰশ্নঃ কবিতাটিত বনকুঁৱৰীৰ ৰূপ-গুণ কেনেদৰে চিত্ৰিত কৰা হৈছে?
উত্তৰঃ বনকুঁৱৰীক কবিয়ে যৌৱনময়ী, মুকলি চুলিৰ মালিকা, লতিকা-পাত-ফুলেৰে সজা শ্যামল বৰণৰ স্বাধীন কন্যা ৰূপত চিত্ৰিত কৰিছে। তাই গান গাই হাত-চাপৰি বজাই বনৰ মাজত ঘূৰি ফুৰে। তাই দেৱযোনি বা যক্ষিণীৰ দৰে অলৌকিক প্ৰাণী, যাৰ মুখ মানুহে দেখিবলৈ নাপায়। সৌন্দৰ্য, ৰহস্য, কোমলতা আৰু চঞ্চলতাৰ মিশ্ৰণে গঢ়া এক প্ৰকৃতিৰ সজীৱ মূৰ্তি।
প্ৰশ্নঃ ‘মৰমৰ’ ধ্বনিৰ অৰ্থ কি আৰু এই ধ্বনি কেনেকৈ উৎপন্ন হ’ল?
উত্তৰঃ ‘মৰমৰ’ ধ্বনি অৰ্থাৎ শুকান পাতত বতাহ লাগিলে যি ধ্বন্যাত্মক শব্দ উৎপন্ন হয়। ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাত বনকুঁৱৰীৰ সম্মতি লৈ বনৰ মাজত অস্থিৰ মলয়া বায়ু আহি পৰাত শুকান পাতবোৰত বতাহ লাগি ‘মৰমৰ’ ধ্বনি উৎপন্ন হৈছে। এই ধ্বনি প্ৰকৃতিৰ চাঞ্চল্যৰ আৰু আনন্দৰ এক ধ্বন্যাত্মক প্ৰতীক।
প্ৰশ্নঃ কবিতাটিত প্ৰকাশ পোৱা মূল ভাৱনা কি?
উত্তৰঃ কবিতাটিত প্ৰকাশ পোৱা মূল ভাৱনা হৈছে — প্ৰকৃতিৰ অপৰূপ সৌন্দৰ্য, প্ৰকৃতিৰ লগত প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক, অলৌকিক ৰহস্যৰ আৱেগ আৰু প্ৰকৃতি-প্ৰাণৰ অনিৰ্বচনীয় আনন্দ। বনকুঁৱৰীৰ যৌৱন আৰু মলয়াৰ প্ৰেমৰ মাজেৰে কবিয়ে প্ৰকৃতিজগতৰ চিৰন্তন প্ৰাণস্পন্দন আৰু সৌন্দৰ্যৰ ঐশ্বৰিক ৰূপ ফুটাই তুলিছে।
প্ৰশ্নঃ ‘ৰূপহীৰ মেল দেৱযোনি খেল’ — কোনে কাৰ মেল-খেলৰ কথা কোৱা হৈছে?
উত্তৰঃ বনৰ ভিতৰত বনকুঁৱৰীৰ লগত আন আন দেৱযোনি বা অলৌকিক নাৰীসকলৰ যি সম্মিলিত আনন্দ-উৎসৱৰ পৰিৱেশৰ সৃষ্টি হৈছে, তাৰ কথাকেই কবিয়ে এনেদৰে কৈছে। ৰূপৱতীসকলৰ এই মেল আৰু দেৱযোনিৰ এই খেলক মানুহে দেখিবলৈ নাপায় — ই সম্পূৰ্ণ অলৌকিক, কেৱল কল্পনাশক্তিৰে অনুভৱ কৰাহে সম্ভৱ।
প্ৰশ্নঃ ‘মুকলি চুলি’ কথাটোৰ প্ৰতীকী অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ ‘মুকলি চুলি’ কথাটোৰ প্ৰতীকী অৰ্থ হৈছে — অবাধ স্বাধীনতা, যৌৱনৰ পূৰ্ণতা, মুক্ত আত্মা আৰু সামাজিক বন্ধনৰ পৰা মুক্তি। কবিয়ে বনকুঁৱৰীৰ ‘মুকলি চুলি’ৰ যোগেদি প্ৰকৃতিৰ অসংযম, স্বাধীন আৰু আদিম ৰূপৰ চিত্ৰ আঁকিছে।
প্ৰশ্নঃ চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাটিৰ কাব্যিক সৌন্দৰ্য মূলতঃ ক’ত নিহিত?
উত্তৰঃ ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাটিৰ কাব্যিক সৌন্দৰ্য মূলতঃ — (ক) মৌলিক, কল্পনাময় চিত্ৰকল্পৰ ব্যৱহাৰ, (খ) প্ৰকৃতিৰ মানৱীকৰণ, (গ) শব্দ-চয়নৰ গীতিময়তা, (ঘ) ‘টুক্ টুক্’, ‘মৰমৰ’ আদি ধ্বন্যাত্মক শব্দৰ ব্যৱহাৰ, (ঙ) লোকবিশ্বাস আৰু কাব্যিক কল্পনাৰ মিশ্ৰণ আৰু (চ) সমগ্ৰ কবিতাত প্ৰকাশ পোৱা প্ৰেম, ৰহস্য আৰু সৌন্দৰ্যৰ এক অনিৰ্বচনীয় ভাৱত নিহিত।
খালী ঠাই পূৰণ কৰা
১। ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাটিৰ ৰচক হৈছে ____।
উত্তৰঃ চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা।
২। ‘বনকুঁৱৰী’ ____ আলোচনীত প্ৰথমবাৰ প্ৰকাশ পাইছিল।
উত্তৰঃ জোনাকী।
৩। ‘জোনাকী’ আলোচনীৰ প্ৰথম সম্পাদক ____।
উত্তৰঃ চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা।
৪। চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাক ____ বুলি কোৱা হয়।
উত্তৰঃ ‘প্ৰতিমা খনিকৰ’।
৫। ‘প্ৰতিমা’ আৰু ____ চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ কবিতা পুথি দুখন।
উত্তৰঃ বীণবৰাগী।
৬। অসমীয়া গাঁৱৰ লোকবিশ্বাসমতে বনৰ দেৱী ____ আৰু পানীৰ দেৱী জলকুঁৱৰী।
উত্তৰঃ বনকুঁৱৰী।
৭। ‘জোনাকী’ যুগৰ ত্ৰিমূৰ্তিৰ অন্তৰ্গত হৈছে চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা, লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা আৰু ____।
উত্তৰঃ হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী।
৮। চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ জন্ম ১৮৬৭ চনৰ ২৮ ____ত হৈছিল।
উত্তৰঃ নৱেম্বৰ।
শুদ্ধ/অশুদ্ধ নিৰ্ণয় কৰা
১। ‘বনকুঁৱৰী’ অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰথম ৰোমান্টিক কবিতা।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
২। চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ মৃত্যু ১৯২৯ চনত হৈছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ মৃত্যু ১৯৩৮ চনত হৈছিল।)
৩। ‘জোনাকী’ আলোচনীৰ প্ৰথম সম্পাদক লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা আছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (‘জোনাকী’ আলোচনীৰ প্ৰথম সম্পাদক চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা আছিল।)
৪। ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাৰ লগত পানীৰ দেৱীৰ লোকবিশ্বাস জড়িত।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাৰ লগত মূলতঃ বনৰ দেৱীৰ লোকবিশ্বাস জড়িত।)
৫। ‘প্ৰতিমা’ চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ প্ৰথম প্ৰকাশিত কাব্যপুথি।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
কবিৰ চমু পৰিচয়
চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা অসমীয়া সাহিত্যৰ ৰোমান্টিক যুগৰ প্ৰৱৰ্তক, ‘জোনাকী’ যুগৰ ত্ৰিমূৰ্তিৰ অন্যতম আৰু এজন প্ৰখ্যাত কবি, সম্পাদক আৰু সাংস্কৃতিক কৰ্মী।
জন্ম আৰু পৰিয়াল: চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ জন্ম ১৮৬৭ চনৰ ২৮ নৱেম্বৰত শোণিতপুৰ জিলাৰ গহপুৰ অঞ্চলৰ ব্ৰহ্মজান গাঁৱত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃৰ নাম হৰিবিলাস আগৰৱালা আৰু মাতৃৰ নাম মলমা। আগৰৱালা পৰিৱাল মাৰোৱাৰী মূলৰ হ’লেও সংপূৰ্ণৰূপে অসমীয়া হৈ পৰিছিল আৰু অসমীয়া ভাষা-সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ উন্নয়নত উল্লেখনীয় অৱদান আগবঢ়াইছিল।
শিক্ষা: তেজপুৰৰ চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা প্ৰাৰম্ভিক শিক্ষা সমাপ্ত কৰি কলিকতাৰ হিন্দু স্কুল আৰু পিছত প্ৰেচিডেন্সী কলেজত উচ্চ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। কলিকতাত অধ্যয়ন কৰা সময়তে তেওঁ বঙালী আৰু পশ্চিমীয়া ৰোমান্টিক সাহিত্যৰ লগত পৰিচিত হৈছিল।
সাহিত্যিক জীৱন: কলিকতাত অধ্যয়ন কালত তেওঁ ‘অসমীয়া ভাষা উন্নতি সাধিনী সভা’ গঠনৰ ক্ষেত্ৰত অগ্ৰণী ভূমিকা পালন কৰে আৰু সভাৰ প্ৰথম সম্পাদক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৮৮৯ চনৰ ৯ ফেব্ৰুৱাৰীত ‘জোনাকী’ আলোচনী প্ৰকাশৰ লগে লগে অসমীয়া আধুনিক সাহিত্যৰ যুগ আৰম্ভ হ’ল আৰু সেই আলোচনীৰ প্ৰথম সম্পাদক হিচাপে চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাই দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰিছিল।
প্ৰধান ৰচনাৱলী:
- প্ৰতিমা (১৯১৩): তেওঁৰ প্ৰথম প্ৰকাশিত কাব্যপুথি। লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাই এই গ্ৰন্থক “সৰু, কিন্তু নিভাঁজ সোণৰ” বুলি অভিহিত কৰিছিল।
- বীণবৰাগী (১৯২৩): দ্বিতীয় কাব্যপুথি; বৈষ্ণৱ ভক্তি আৰু আধুনিক জীৱনৰ সংমিশ্ৰণে গঢ়া এক অনন্য কাব্য সংকলন।
- প্ৰধান কবিতা: ‘বনকুঁৱৰী’, ‘তেজীমলা’, ‘মাধুৰী’, ‘নিয়ৰ’, ‘মানৱ বন্দনা’, ‘বীণবৰাগী’ আদি।
সম্পাদনা আৰু প্ৰকাশনা: ‘জোনাকী’ৰ উপৰিও তেওঁ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ‘অসমীয়া’ আৰু গুৱাহাটীৰ পৰা ‘সাদিনীয়া অসমীয়া’ আদি সংবাদপত্ৰ প্ৰকাশ আৰু সম্পাদনা কৰিছিল। অসমীয়া সাংবাদিকতাৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁৰ অৱদান গুৰুত্বপূৰ্ণ।
সমাজ আৰু ৰাজনৈতিক জীৱন: চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনৰ এজন সক্ৰিয় সমৰ্থক আছিল। মহাত্মা গান্ধীৰ অসহযোগ আন্দোলন আৰু চৰকা আন্দোলনত তেওঁ অংশগ্ৰহণ কৰিছিল আৰু কাৰাবাসো ভোগ কৰিছিল। তেওঁ অসমীয়া ভাষাৰ সংৰক্ষণ আৰু উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত আজীৱন সংগ্ৰাম কৰিছিল।
সাহিত্যিক বৈশিষ্ট্য: চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ কবিতাত প্ৰকৃতি, প্ৰেম, সৌন্দৰ্য, লোকবিশ্বাস, দেশপ্ৰেম আৰু মানৱপ্ৰেমৰ সমন্বয় ঘটিছে। তেওঁৰ কাব্যিক ভাষা গীতিময়, কোমল আৰু চিত্ৰময়। প্ৰতিটো শব্দ যেন এক একোটা সুক্ষ্ম প্ৰতিমাৰ দৰে পৰিপাটিকৈ বহোৱা — সেই কাৰণেই তেওঁক ‘প্ৰতিমা খনিকৰ’ অভিধাৰে অভিহিত কৰা হয়।
মৃত্যু: চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ মৃত্যু ১৯৩৮ চনৰ ২ মাৰ্চত গুৱাহাটীৰ উজানবজাৰৰ নিজৰ ঘৰত হৈছিল। তেওঁৰ মৃত্যুৰ লগে লগে অসমীয়া সাহিত্যৰ ৰোমান্টিক যুগৰ এক যুগান্তকাৰী অধ্যায়ৰ সমাপ্তি ঘটিল। কিন্তু তেওঁৰ অমৰ ৰচনাৱলীয়ে অসমীয়া সাহিত্যত চিৰদিন তেওঁৰ স্থান অমৰ কৰি ৰাখিছে।
সমাপ্তি: ‘বনকুঁৱৰী’ অসমীয়া কবিতাৰ ইতিহাসত এক অমৰ সৃষ্টি। প্ৰথম ৰোমান্টিক কবিতা হিচাপে ই অসমীয়া কবিতাত নতুন এক ধাৰাৰ সূচনা কৰিলে। প্ৰকৃতি, প্ৰেম, সৌন্দৰ্য, অলৌকিকতা আৰু লোকবিশ্বাসৰ সমন্বয়ৰে গঢ়া এই কবিতাটিয়ে চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ ‘প্ৰতিমা খনিকৰ’ অভিধাৰ যাথাৰ্থ্য প্ৰমাণ কৰিছে। আজিৰ পাঠকৰ বাবে কবিতাটি কেৱল এটা পাঠ নহয় — ই অসমীয়া আধুনিক সাহিত্যৰ এক অনিৰ্বচনীয় উত্তৰাধিকাৰ। ASSEB-ৰ HS প্ৰথম বৰ্ষৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে এই পাঠৰ মাজেৰে অসমীয়া ৰোমান্টিক যুগৰ আৰম্ভণিৰ সংগে পৰিচিত হ’ব আৰু প্ৰকৃতি-প্ৰেমৰ এক অমৰ কাব্যিক ৰূপৰ ৰসগ্ৰহণ কৰিব।