Class 11 Assamese Chapter 11 — বৰগীত: জয় জয় যাদৱ জলনিধিজা
HSLC Guru-লৈ স্বাগতম! এই পাঠত আমি আলোচনা কৰিম মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে ৰচনা কৰা কালজয়ী বৰগীত “জয় জয় যাদৱ জলনিধিজা”। ASSEB-ৰ পাঠ্যক্ৰমত অন্তৰ্ভুক্ত সাহিত্য সৌৰভ-ৰ গোট ৩-ৰ এই কবিতা পাঠটো একাদশ শ্ৰেণীৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। আশোৱাৰী ৰাগত নিৱদ্ধ এই বৰগীতটোত শ্ৰীকৃষ্ণৰ নামৰ মহিমা, ভক্তিৰ গভীৰতা আৰু কবি শংকৰদেৱৰ অসাধাৰণ কাব্যিক প্ৰতিভাৰ পৰিচয় পাব পাৰি।
এই লেখাটোত আপুনি পাব— বৰগীতটোৰ পূৰ্ণ পাঠ, সৰল ভাৱাৰ্থ, কঠিন শব্দাৰ্থৰ তালিকা, পাঠ্যপুথিৰ সকলো প্ৰশ্নৰ পৰিপূৰ্ণ উত্তৰ, অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন, MCQ আৰু কবিৰ চমু পৰিচয়। ASSEB Class 11 (HS 1st Year) Assamese পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতিৰ বাবে এই অধ্যায়টো ভালদৰে আয়ত্ত কৰা প্ৰয়োজনীয়।
সাৰাংশ
“জয় জয় যাদৱ জলনিধিজা” বৰগীতটো অসমীয়া ভক্তি সাহিত্যৰ এক অনুপম সৃষ্টি। এই গীতৰ ৰচয়িতা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ। আশোৱাৰী ৰাগত নিৱদ্ধ এই বৰগীতটোত কবিয়ে ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণৰ অসীম মহিমা, তেওঁৰ পৰম কল্যাণকাৰী ৰূপ আৰু নাম-স্মৰণৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰিছে। কবিয়ে কৈছে— শ্ৰীকৃষ্ণ যাদৱ বংশৰ গৌৰৱ, জলনিধিজা লক্ষ্মীৰ স্বামী, অজন্মা অথচ অখিল ব্ৰহ্মাণ্ডৰ ত্ৰাতা। কেৱল তেওঁৰ নাম শ্ৰৱণ কৰিলেই সমগ্ৰ ত্ৰিভুৱনৰ ত্ৰাণ হয়; স্মৰণ মাত্ৰে দনুজ, কেশী, মধু, মুৰ আদি অসুৰ বিনাশ হয়। শ্ৰীকৃষ্ণৰ ৰূপ শৰৎ কালৰ চন্দ্ৰৰ সৈতে তুলনীয়— শীতল, মনোমোহা আৰু পৰম আনন্দদায়ক।
বৰগীতৰ ভাষা ব্ৰজাৱলী হ’লেও সংস্কৃত শব্দৰ গাঁথনিয়ে ইয়াৰ গাম্ভীৰ্য বঢ়াইছে। ‘জ’ আৰু ‘দ’ ব্যঞ্জনৰ পুনৰাবৃত্তিয়ে সৃষ্টি কৰিছে অনুপ্ৰাস অলংকাৰ; উপমা, ৰূপক আদি অলংকাৰৰ সমাহাৰে গীতটোৰ কাব্যিক সৌন্দৰ্য দ্বিগুণ কৰিছে। ভক্তি, সাহিত্য আৰু সংগীতৰ সংমিশ্ৰণত গঢ় লোৱা এই বৰগীতে কোৱে— হৰি ভজনাৰ যোগেদিহে জীৱে মুক্তি পাব পাৰে। শংকৰদেৱে এই গীতটোৰ মাজেৰে ভকতসকলক নিৰাকাৰ ব্ৰহ্মৰ পৰিৱৰ্তে সাকাৰ ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণৰ চৰণত আশ্ৰয় ল’বলৈ আহ্বান জনাইছে। এই গীত ভকত-হৃদয়ৰ চিৰন্তন প্ৰাৰ্থনা।
Summary
“Joy Joy Jadav Jalnidhija” is a celebrated Borgeet (devotional song) composed by Mahapurush Srimanta Sankardev, the founder of the Eka Sarana Nama Dharma in Assam. Set in the Ashowari raga, this hymn glorifies Lord Sri Krishna — addressed as the pride of the Yadava clan, husband of Goddess Lakshmi (Jalnidhija, born of the ocean), unborn yet the saviour of the entire universe. Sankardev declares that merely hearing Krishna’s name liberates the three worlds, while remembering Him destroys demons such as Kesi, Madhu, Mura and other danujas. The poet compares Krishna’s captivating form to the cool, serene autumn moon, evoking supreme bliss in the devotee’s heart. Composed in Brajawali — a literary lingua franca blending Maithili, Assamese and Sanskrit — the song demonstrates Sankardev’s mastery over Sanskrit diction, alliterative sound patterns (notably the consonants ‘ja’ and ‘da’), and devotional imagery. The central message is that salvation comes only through sravana (hearing) and smarana (remembrance) of Hari’s name. This Borgeet, included in the ASSEB Class 11 textbook Sahitya Sourav, exemplifies the perfect union of bhakti, sahitya and sangeet that defines Assamese Vaishnava literature.
বৰগীতৰ পূৰ্ণ পাঠ
ৰাগ — আশোৱাৰী
জয় জয় যাদৱ জলনিধিজা-ৰমণ।
দীনদয়াল গোবিন্দ মাধৱ অজন।।
শ্ৰুতমাত্ৰাখিলত্ৰাতা স্মৃতমাত্ৰে দনুজান্তক।
কেশী-মধু-মুৰ-নিসূদন কৃষ্ণ চাৰদ চন্দ্ৰানন।।
ভক্ত-জন-কিংকৰ পৰম মুৰাৰি।
নিৰখি ৰূপ মন বিভোৰ মোৰ হৰি।।
মহানন্দকন্দ গোপাল-নন্দন।
শংকৰ-হৃদয়-ধন গৌৰৱ-যাদৱ।।
(এই পাঠটো শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ বৰগীত সংকলনৰ পৰা গৃহীত। বিভিন্ন পাঠান্তৰ পোৱা যায়; তথাপি ASSEB-ৰ পাঠ্যপুথি “সাহিত্য সৌৰভ”-ত প্ৰদান কৰা পাঠটোকে মান্য কৰা হৈছে।)
কঠিন শব্দৰ অৰ্থ (শব্দাৰ্থ)
| শব্দ | অৰ্থ |
|---|---|
| জয় জয় | মঙ্গল হওক, বিজয়সূচক ধ্বনি |
| যাদৱ | যদু বংশৰ পুৰুষ; শ্ৰীকৃষ্ণ |
| জলনিধি | সাগৰ, সমুদ্ৰ |
| জলনিধিজা | সাগৰৰ পৰা জাত — অৰ্থাৎ লক্ষ্মী |
| ৰমণ | স্বামী, প্ৰিয়; এতেকে ‘জলনিধিজা-ৰমণ’ অৰ্থাৎ লক্ষ্মীৰ স্বামী শ্ৰীকৃষ্ণ |
| দীনদয়াল | দুখীয়াৰ প্ৰতি দয়াশীল |
| গোবিন্দ | গো-সকলৰ পালক; শ্ৰীকৃষ্ণৰ অপৰ নাম |
| মাধৱ | মাধৱী লতাৰ স্বামী, মা লক্ষ্মীৰ স্বামী; শ্ৰীকৃষ্ণ |
| অজন / অজ | জন্ম নোহোৱা, অজন্মা |
| শ্ৰুতমাত্ৰাখিলত্ৰাতা | শ্ৰৱণ মাত্ৰে গোটেই বিশ্বৰ ত্ৰাণকৰ্তা |
| স্মৃতমাত্ৰে | স্মৰণ কৰা মাত্ৰকেই |
| দনুজ | দনুৰ পুত্ৰ; অসুৰ, ৰাক্ষস |
| দনুজান্তক | দানৱ-সংহাৰক |
| কেশী | ঘোঁৰাৰূপী এক অসুৰ যাক কৃষ্ণই বধ কৰিছিল |
| মধু | এক দৈত্য; বিষ্ণুৱে বধ কৰাৰ বাবে বিষ্ণুৰ নাম মধুসূদন |
| মুৰ | নৰকাসুৰৰ ৰাজ্যৰক্ষক এক ৰাক্ষস; কৃষ্ণৰ দ্বাৰা নিহত |
| নিসূদন | সংহাৰক, বিনাশকাৰী |
| চাৰদ চন্দ্ৰানন | শৰৎকালৰ চন্দ্ৰৰ দৰে মুখমণ্ডল |
| কিংকৰ | দাস, সেৱক |
| মুৰাৰি | মুৰ অসুৰৰ অৰি (শত্ৰু) — শ্ৰীকৃষ্ণ |
| নিৰখি | নিৰীক্ষণ কৰি, চাই |
| বিভোৰ | আত্মহাৰা, মুগ্ধ |
| মহানন্দকন্দ | মহান আনন্দৰ মূল উৎস |
| গোপাল-নন্দন | গোপাল নন্দৰ পুত্ৰ; কৃষ্ণ |
| হৃদয়-ধন | হৃদয়ৰ ধন, প্ৰাণপ্ৰিয় |
| গৌৰৱ-যাদৱ | যদু বংশৰ গৌৰৱ |
ভাৱাৰ্থ
আলোচ্য বৰগীতটোৰ আৰম্ভণিতে কবি শংকৰদেৱে ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণৰ জয়গান গাইছে। কবিয়ে কৈছে— হে যাদৱ! হে জলনিধিজা ৰমণ (অৰ্থাৎ সাগৰৰ পৰা উৎপন্ন লক্ষ্মীৰ স্বামী)! তোমাৰ জয় হওক, জয় হওক। তুমি দীনদয়াল, গোবিন্দ আৰু মাধৱ; তুমি অজন্মা, অথচ সমগ্ৰ সৃষ্টিৰ পালক।
কবিৰ মতে, ভগৱানৰ নাম কেৱল শ্ৰৱণ কৰিলেই গোটেই বিশ্বৰ পৰিত্ৰাণ ঘটে— সেইবাবেই তেওঁ ‘শ্ৰুতমাত্ৰাখিলত্ৰাতা’। স্মৰণ কৰা মাত্ৰকেই তেওঁ দানৱ-সংহাৰক ৰূপত প্ৰকটিত হয়। শ্ৰীকৃষ্ণে কেশী, মধু, মুৰ আদি ভয়ংকৰ অসুৰক বধ কৰিছিল— তেওঁ ‘দনুজান্তক’। তেওঁৰ মুখমণ্ডল শৰৎকালৰ পৰিপূৰ্ণ চন্দ্ৰৰ দৰে শীতল, কোমল আৰু আলোকময়।
কবিয়ে আকৌ কৈছে— ভকতসকলৰ দাস (কিংকৰ) ৰূপে বিৰাজমান এই পৰম মুৰাৰিৰ ৰূপ দেখি মই বিভোৰ হৈ গৈছোঁ। তেওঁ মহান আনন্দৰ মূল উৎস (মহানন্দকন্দ), গোপালৰ পুত্ৰ, যদু বংশৰ গৌৰৱ আৰু শংকৰৰ হৃদয়ৰ ধন। এই বৰগীতৰ মাজেৰে কবিয়ে কৈছে— হৰি-নাম স্মৰণেই ভৱসাগৰ পাৰ হোৱাৰ এক মাত্ৰ উপায়; সাকাৰ ভগৱানৰ চৰণত আশ্ৰয় লোৱাৰ পৰা ভকতে চিৰন্তন শান্তি লাভ কৰে।
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (১ নম্বৰ)
১। বৰগীত কোনে ৰচনা কৰিছিল?
উত্তৰঃ মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ আৰু মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত মাধৱদেৱে বৰগীত ৰচনা কৰিছিল।
২। শংকৰদেৱে কিমান টা বৰগীত ৰচনা কৰিছিল?
উত্তৰঃ শংকৰদেৱে ২৪০ টা বৰগীত ৰচনা কৰিছিল বুলি কোৱা হয়; কিন্তু অগ্নিকাণ্ডত বহুতো হেৰাই যোৱাৰ পিছত বৰ্তমান ৩৪ টা বৰগীতহে উপলব্ধ।
৩। শংকৰদেৱৰ প্ৰথম বৰগীতটোৰ নাম কি?
উত্তৰঃ শংকৰদেৱৰ প্ৰথম বৰগীতটোৰ নাম হৈছে — “মন মেৰি ৰাম চৰণহি লাগু”।
৪। বৰগীত কোন ভাষাত ৰচিত?
উত্তৰঃ বৰগীত ব্ৰজাৱলী ভাষাত ৰচিত।
৫। “জয় জয় যাদৱ জলনিধিজা” বৰগীতটো কোন ৰাগত নিৱদ্ধ?
উত্তৰঃ এই বৰগীতটো আশোৱাৰী ৰাগত নিৱদ্ধ।
৬। ‘জলনিধিজা’ শব্দৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ ‘জলনিধিজা’ শব্দৰ অৰ্থ — সাগৰৰ পৰা জাত, অৰ্থাৎ দেৱী লক্ষ্মী।
৭। ‘জলনিধিজা-ৰমণ’ বুলিলে কাক বুজোৱা হৈছে?
উত্তৰঃ ‘জলনিধিজা-ৰমণ’ বুলিলে লক্ষ্মীৰ স্বামী, অৰ্থাৎ ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণ-বিষ্ণুক বুজোৱা হৈছে।
৮। ‘দনুজান্তক’ শব্দৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ ‘দনুজান্তক’ অৰ্থাৎ দনু-পুত্ৰ অসুৰৰ অন্ত (বিনাশ) কৰোঁতা— শ্ৰীকৃষ্ণ।
৯। ‘মুৰাৰি’ শব্দটোৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ ‘মুৰাৰি’ শব্দৰ অৰ্থ মুৰ অসুৰৰ অৰি বা শত্ৰু— শ্ৰীকৃষ্ণ।
১০। কেশী, মধু, মুৰ — এওঁলোক কোন আছিল?
উত্তৰঃ এওঁলোক ভয়ংকৰ অসুৰ আছিল যাক ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণে বধ কৰিছিল।
১১। শংকৰদেৱে কেইপ্ৰকাৰৰ গীত ৰচনা কৰিছিল?
উত্তৰঃ শংকৰদেৱে চাৰি প্ৰকাৰৰ গীত ৰচনা কৰিছিল— বৰগীত, ভটিমা, টোটয় আৰু চপয়।
১২। শংকৰদেৱৰ অংকীয়া নাটৰ সংখ্যা কিমান?
উত্তৰঃ শংকৰদেৱে ছখনি অংকীয়া নাট ৰচনা কৰিছিল— পত্নীপ্ৰসাদ, কালীয়দমন, কেলিগোপাল, ৰুক্মিণী হৰণ, পাৰিজাত হৰণ আৰু ৰাম বিজয়।
১৩। ‘শ্ৰুতমাত্ৰাখিলত্ৰাতা’ বুলিলে কাক বুজোৱা হৈছে?
উত্তৰঃ যাৰ নাম শ্ৰৱণ কৰা মাত্ৰকেই গোটেই বিশ্বৰ ত্ৰাণ হয়— সেই ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণক বুজোৱা হৈছে।
১৪। ‘মহানন্দকন্দ’ শব্দৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ ‘মহানন্দকন্দ’— মহান আনন্দৰ মূল উৎস; ইয়াত শ্ৰীকৃষ্ণক বুজোৱা হৈছে।
১৫। ‘চাৰদ চন্দ্ৰানন’ শব্দত কি ৰূপ পোৱা যায়?
উত্তৰঃ ‘চাৰদ চন্দ্ৰানন’— শৰৎকালৰ পূৰ্ণিমাৰ চন্দ্ৰৰ দৰে কোমল, শীতল আৰু আলোকময় মুখমণ্ডল। ইয়াত উপমা অলংকাৰ পোৱা যায়।
চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (২–৩ নম্বৰ)
১। বৰগীত কাক বোলে?
উত্তৰঃ মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ আৰু তেওঁৰ প্ৰধান শিষ্য মাধৱদেৱে ৰচনা কৰা ভক্তিভাৱপ্ৰধান, ব্ৰজাৱলী ভাষাত ৰচিত আৰু বিশেষ ৰাগত নিৱদ্ধ গীতসমূহকে বৰগীত বোলে। বৰগীতে ভাৱ, ভাষা, সুৰ আৰু ৰাগ-ৰাগিণীৰ গাম্ভীৰ্য দ্বাৰা সাধাৰণ গীতৰ পৰা পৃথক হৈ থাকে। ‘বৰ’ মানে শ্ৰেষ্ঠ আৰু ‘গীত’ মানে গান— সেয়েহে বৰগীত মানে শ্ৰেষ্ঠ গীত।
২। বৰগীত কোন ভাষাত ৰচনা কৰা হৈছিল আৰু কিয়?
উত্তৰঃ বৰগীত ব্ৰজাৱলী ভাষাত ৰচিত। ব্ৰজাৱলী হৈছে এক কৃত্ৰিম সাহিত্যিক ভাষা যাত মৈথিলী, অসমীয়া আৰু সংস্কৃতৰ মিশ্ৰণ আছে। শংকৰদেৱে এই ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল কাৰণ— (ক) বৃন্দাবন-মথুৰাৰ কৃষ্ণ-লীলাৰ বাতাবৰণ সৃষ্টি কৰিবলৈ ই উপযুক্ত আছিল; (খ) কেৱল অসমীয়াকে নহয়, সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ ভকতসকলে যাতে ভগৱানৰ বন্দনা গাব পাৰে; (গ) ভাষাটোত এক বিশেষ মাধুৰ্য আৰু গাম্ভীৰ্য থাকে যিয়ে ভক্তিৰসৰ বাতাবৰণ সৃষ্টিত সহায় কৰে।
৩। ‘জয় জয় যাদৱ জলনিধিজা-ৰমণ’ — এই পংক্তিটোত যাদৱ আৰু জলনিধিজা-ৰমণ বুলিলে কাক বুজোৱা হৈছে?
উত্তৰঃ এই পংক্তিটোত ‘যাদৱ’ আৰু ‘জলনিধিজা-ৰমণ’ — দুয়োটাৰে দ্বাৰা ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণক বুজোৱা হৈছে। ‘যাদৱ’ অৰ্থ যদু বংশীয়; শ্ৰীকৃষ্ণ যদু বংশৰ গৌৰৱ। ‘জলনিধি’ অৰ্থ সাগৰ আৰু ‘জলনিধিজা’ অৰ্থ সাগৰৰ পৰা জাত— দেৱী লক্ষ্মী। সেইবাবে ‘জলনিধিজা-ৰমণ’ অৰ্থাৎ লক্ষ্মীৰ স্বামী— ভগৱান বিষ্ণু/শ্ৰীকৃষ্ণ। কবিয়ে দুয়োপদৰ যোগে শ্ৰীকৃষ্ণৰ মহিমা প্ৰকাশ কৰিছে।
৪। ‘শ্ৰুতমাত্ৰাখিলত্ৰাতা স্মৃতমাত্ৰে দনুজান্তক’ — পংক্তিটোৰ ভাৱাৰ্থ লিখা।
উত্তৰঃ এই পংক্তিৰ ভাৱাৰ্থ হৈছে— ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণৰ নাম কেৱল শ্ৰৱণ (শোনা) কৰিলেই গোটেই বিশ্বৰ পৰিত্ৰাণ ঘটে; স্মৰণ (মনত পেলোৱা) কৰা মাত্ৰকেই দানৱসকলৰ বিনাশ হয়। ইয়াৰ মূল ভাৱ হৈছে— হৰি-নাম শ্ৰৱণ আৰু স্মৰণৰ অভাৱনীয় শক্তি। ভকতসকলে এই দুটা সাধনাৰ যোগেদিহে সংসাৰৰ পৰা মুক্তি পাব পাৰে। শংকৰদেৱে এই পংক্তিত নৱধা ভক্তিৰ ‘শ্ৰৱণ’ আৰু ‘স্মৰণ’ — এই দুটা মুখ্য অংগৰ মাহাত্ম্য প্ৰকাশ কৰিছে।
৫। ‘কেশী-মধু-মুৰ-নিসূদন কৃষ্ণ চাৰদ চন্দ্ৰানন’ — পংক্তিটোৰ অৰ্থ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ এই পংক্তিৰ অৰ্থ— কেশী, মধু আৰু মুৰ নামৰ অসুৰসকলৰ সংহাৰক সেই কৃষ্ণৰ মুখমণ্ডল শৰৎ কালৰ চন্দ্ৰৰ দৰে শীতল আৰু কোমল। ইয়াত কবিয়ে শ্ৰীকৃষ্ণৰ দ্বৈত স্বৰূপ দেখুৱাইছে— এফালে তেওঁ অসুৰৰ সংহাৰক, ভয়ংকৰ ৰূপত প্ৰকাশিত; আনফালে তেওঁ ভকতৰ প্ৰতি অতি কোমল, শীতল আৰু সুন্দৰ। ‘চাৰদ চন্দ্ৰানন’ পদত উপমা অলংকাৰ আছে— চন্দ্ৰৰ লগত কৃষ্ণৰ মুখৰ তুলনা।
৬। ‘ভক্ত-জন-কিংকৰ পৰম মুৰাৰি’ — পংক্তিটোৰ ব্যাখ্যা দিয়া।
উত্তৰঃ এই পংক্তিৰ অৰ্থ— মুৰ অসুৰৰ শত্ৰু পৰম পুৰুষ শ্ৰীকৃষ্ণ ভকতসকলৰ দাস হৈ থাকে। ইয়াৰ মূল ভাৱ হৈছে— ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণ জগতৰ সকলো শক্তিৰ অধিপতি হ’লেও তেওঁৰ ভক্তসকলৰ ওচৰত তেওঁ কিংকৰ বা সেৱকৰ দৰে। ভক্তিৰ মাহাত্ম্যৰ ফলত ভগৱানে নিজে ভকতৰ আজ্ঞাকাৰী হয়। ইয়াত শংকৰদেৱে ভক্তিৰ পৰম মাহাত্ম্য প্ৰকাশ কৰিছে।
৭। ‘মহানন্দকন্দ গোপাল-নন্দন’ — পদটোৰ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ ‘মহানন্দকন্দ’ অৰ্থাৎ মহান আনন্দৰ মূল উৎস; ‘কন্দ’ মানে গছৰ মূল বা উৎস। কৃষ্ণ সকলো আনন্দৰ আদি উৎস। ‘গোপাল-নন্দন’ অৰ্থাৎ গোপাল নন্দৰ পুত্ৰ। ব্ৰজবাসী নন্দ গোপৰ ঘৰত কৃষ্ণৰ বাল্যৰ লীলা প্ৰকাশ পাইছিল। এই দুটা পদৰ যোগেদি কবিয়ে শ্ৰীকৃষ্ণৰ মাধুৰ্যময় বাল্যৰূপ আৰু আনন্দস্বৰূপ ভগৱানৰ পৰিচয় দিছে।
৮। ‘শংকৰ-হৃদয়-ধন গৌৰৱ-যাদৱ’ — কবিৰ ভাৱ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ এই পদত কবি শংকৰদেৱে নিজৰ ভণিতা দি কৈছে— হে যাদৱ! তুমি যদু বংশৰ গৌৰৱ আৰু এই শংকৰ (অৰ্থাৎ কবি নিজে)ৰ হৃদয়ৰ ধন। ‘ভণিতা’ হৈছে বৰগীতৰ এক বিশেষ অংগ য’ত কবিৰ নাম থাকে। কবিয়ে নিজৰ পৰম প্ৰিয় ভগৱান কৃষ্ণক হৃদয়ৰ ধন বুলি অভিহিত কৰি ভক্তিৰ গভীৰতা প্ৰকাশ কৰিছে।
৯। বৰগীতৰ ভাষাৰ বিশেষত্বসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ বৰগীতৰ ভাষাৰ বিশেষত্বসমূহ হ’ল—
- ব্ৰজাৱলী ভাষাত ৰচিত — মৈথিলী, অসমীয়া আৰু সংস্কৃতৰ মিশ্ৰণ।
- ভাষাত গাম্ভীৰ্য আৰু মাধুৰ্যৰ অপূৰ্ব সমন্বয়।
- সংস্কৃতৰ পাণ্ডিত্যৰ লগতে ব্ৰজবুলিৰ সৰল প্ৰাঞ্জলতা পাব পাৰি।
- সমাসবদ্ধ পদৰ ব্যৱহাৰ যেনে— ‘শ্ৰুতমাত্ৰাখিলত্ৰাতা’, ‘চাৰদ চন্দ্ৰানন’ আদি।
- অনুপ্ৰাস, উপমা, ৰূপক আদি অলংকাৰৰ চমৎকাৰ ব্যৱহাৰ।
১০। ‘জয় জয় যাদৱ জলনিধিজা’ বৰগীতটোত প্ৰয়োগ কৰা অলংকাৰসমূহ চিনাক্ত কৰা।
উত্তৰঃ এই বৰগীতত প্ৰয়োগ কৰা অলংকাৰসমূহ হ’ল—
- অনুপ্ৰাস: ‘জয় জয় যাদৱ জলনিধিজা’ — ‘জ’ ব্যঞ্জনৰ পুনৰাবৃত্তি; ‘দীনদয়াল’ — ‘দ’ ব্যঞ্জনৰ পুনৰাবৃত্তি।
- উপমা: ‘চাৰদ চন্দ্ৰানন’ — কৃষ্ণৰ মুখক শৰৎকালৰ চন্দ্ৰৰ লগত তুলনা।
- ৰূপক: ‘মহানন্দকন্দ’, ‘শংকৰ-হৃদয়-ধন’ — অভেদ কল্পনা।
- সমাসোক্তি: বহু সমাসবদ্ধ পদৰ ব্যৱহাৰ।
- পুনৰুক্তি: ‘জয় জয়’ — পদৰ পুনৰাবৃত্তিয়ে গাম্ভীৰ্য বঢ়াইছে।
দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (৪–৫ নম্বৰ)
১। “জয় জয় যাদৱ জলনিধিজা” বৰগীতটোৰ মূল ভাৱ লিখা।
উত্তৰঃ মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে ৰচনা কৰা “জয় জয় যাদৱ জলনিধিজা” বৰগীতটো ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণৰ স্তুতিমূলক এক ভক্তিগীত। এই গীতটোৰ মূল ভাৱ হৈছে— শ্ৰীকৃষ্ণৰ নামৰ মহিমা আৰু ভক্তিৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠতা। কবিয়ে শ্ৰীকৃষ্ণক যদু বংশৰ গৌৰৱ, লক্ষ্মীৰ স্বামী, দীনদয়াল, গোবিন্দ, মাধৱ আৰু অজন্মা ৰূপে বৰ্ণনা কৰিছে। কবিৰ মতে— শ্ৰীকৃষ্ণৰ নাম শ্ৰৱণ মাত্ৰকেই বিশ্বৰ ত্ৰাণ হয় আৰু স্মৰণ মাত্ৰকেই দানৱ-বিনাশ হয়। কেশী, মধু, মুৰ আদি অসুৰক বধ কৰা ভয়ংকৰ ৰূপত তেওঁ প্ৰকটিত হয়, কিন্তু ভকতৰ আগত তেওঁৰ মুখমণ্ডল শৰৎকালৰ চন্দ্ৰৰ দৰে শীতল আৰু কোমল।
কবিয়ে কৈছে— সেই পৰম মুৰাৰি ভকতৰ ওচৰত কিংকৰ হৈ থাকে; সেই মহানন্দকন্দ গোপাল-নন্দনৰ ৰূপ দেখি কবিৰ মন বিভোৰ হৈছে। অন্ত পৰ্যন্ত কবিয়ে নিজৰ ভণিতা দি কৈছে— সেই যাদৱ-গৌৰৱ মোৰ (শংকৰ) হৃদয়ৰ ধন। সামগ্ৰিকভাৱে এই বৰগীতে নাম-জপ আৰু ভক্তিৰ মাজেৰে মুক্তিৰ পথ দেখুৱাইছে। ই বৈষ্ণৱ ভক্তিৰ এক চিৰন্তন প্ৰকাশ আৰু অসমীয়া ভক্তি সাহিত্যৰ এক উজ্জ্বল ৰত্ন।
২। বৰগীতটোৰ কাব্যিক সৌন্দৰ্য আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ “জয় জয় যাদৱ জলনিধিজা” বৰগীতটো কাব্যিক সৌন্দৰ্যৰ এক উজ্জ্বল উদাহৰণ। ইয়াৰ কাব্যিক সৌন্দৰ্যৰ উপাদানসমূহ এনেধৰণৰ—
- ভাষাৰ মাধুৰ্য: ব্ৰজাৱলী ভাষাত ৰচিত হোৱাৰ বাবে গীতটোত এক বিশেষ মাধুৰ্য আৰু গাম্ভীৰ্যৰ সৃষ্টি হৈছে।
- সংস্কৃতৰ প্ৰভাৱ: ‘শ্ৰুতমাত্ৰাখিলত্ৰাতা’, ‘দনুজান্তক’, ‘চন্দ্ৰানন’ আদি সমাসবদ্ধ সংস্কৃত পদৰ ব্যৱহাৰে গীতটোৰ পাণ্ডিত্য আৰু গাম্ভীৰ্য বঢ়াইছে।
- অনুপ্ৰাস: ‘জ’, ‘দ’, ‘ম’ আদি ব্যঞ্জনৰ পুনৰাবৃত্তিয়ে শব্দ-সংগীত সৃষ্টি কৰিছে।
- উপমা: ‘চাৰদ চন্দ্ৰানন’— কৃষ্ণৰ মুখৰ লগত শৰৎকালৰ চন্দ্ৰৰ তুলনাত উপমা অলংকাৰৰ চমৎকাৰিতা।
- ভাৱ-গাম্ভীৰ্য: ভক্তি, কৃষ্ণ-প্ৰেম আৰু নাম-মাহাত্ম্যৰ গভীৰ ভাৱ এই গীতত প্ৰকাশ পাইছে।
- সংগীত-ৰাগ: আশোৱাৰী ৰাগৰ সুৰে ভাৱ-প্ৰকাশৰ অনুকূলে চলিছে।
- ভণিতা: অন্তত কবিৰ নাম দি ভণিতাৰ অপূৰ্ব ব্যৱহাৰে গীতটোক পূৰ্ণতা দিছে।
৩। বৰগীত আৰু সাধাৰণ গীতৰ মাজত পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰঃ বৰগীত আৰু সাধাৰণ গীতৰ মাজত পাৰ্থক্যসমূহ এনেধৰণৰ—
| বৰগীত | সাধাৰণ গীত |
|---|---|
| শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱে ৰচনা কৰিছিল। | যিকোনো গীতিকাৰে ৰচনা কৰিব পাৰে। |
| ব্ৰজাৱলী ভাষাত ৰচিত। | সাধাৰণতে অসমীয়া বা মাতৃভাষাত ৰচিত। |
| বিশেষ ৰাগ-ৰাগিণীত নিৱদ্ধ। | সকলো সাধাৰণ গীত ৰাগ-নিৱদ্ধ নহ’বও পাৰে। |
| ভক্তিৰসপ্ৰধান, কৃষ্ণ-বন্দনাত্মক। | প্ৰেম, প্ৰকৃতি, দেশপ্ৰেম আদি বিভিন্ন বিষয়ৰ। |
| ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত (নাম-প্ৰসঙ্গ) গোৱা হয়। | সকলো ঠাইত গাব পাৰি। |
| আৰম্ভণিতে ‘ধ্ৰুপদ’ থাকে আৰু অন্তত ভণিতা থাকে। | এনেধৰণৰ গাঁথনি বাধ্যতামূলক নহয়। |
| সংখ্যাত সীমিত (চাহি প্ৰায় ২৪০টা শংকৰদেৱৰ + মাধৱদেৱৰ ১৫৭টা)। | সংখ্যা অসীম। |
৪। শংকৰদেৱৰ বৰগীত ৰচনাৰ প্ৰেক্ষাপট আৰু উদ্দেশ্য আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ পঞ্চদশ শতিকাৰ অসমত যেতিয়া বহুদেৱতাবাদ, শাক্ত পূজা আৰু ব্ৰাহ্মণ্যবাদৰ প্ৰভাৱ অতি বেছি আছিল, তেতিয়া শংকৰদেৱে এক-সৰণ-নাম-ধৰ্মৰ প্ৰচাৰ কৰিছিল। এই ধৰ্মৰ মূলমন্ত্ৰ আছিল— এক ভগৱান বিষ্ণু/কৃষ্ণৰ চৰণত শৰণাগতি আৰু নাম-জপৰ মাজেৰে মুক্তি লাভ। এই ভাৱধাৰা সাধাৰণ মানুহৰ অন্তৰত সোমাবলৈ শংকৰদেৱে অংকীয়া নাট, ভাওনা, কীৰ্তন আৰু বৰগীত ৰচনা কৰিছিল।
বৰগীত ৰচনাৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল—
- সাধাৰণ মানুহৰ মাজত ভক্তি-ভাৱনাৰ প্ৰচাৰ কৰা।
- সংগীত আৰু সাহিত্যৰ যোগেদি ভক্তিৰ বাণী প্ৰকাশ কৰা।
- সংস্কৃত শাস্ত্ৰৰ দুৰ্বোধ্যতা পৰিহাৰ কৰি ব্ৰজাৱলীৰ মাজেৰে ভক্তি-তত্ত্ব সহজে বুজাই দিয়া।
- নাম-প্ৰসঙ্গ, কীৰ্তন আদি ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত গোৱাৰ বাবে গীত প্ৰদান কৰা।
- সমাজৰ সকলো শ্ৰেণীৰ মানুহক ভক্তিৰ সমান অধিকাৰ দিয়া।
এই সকলো উদ্দেশ্যৰ ভিতৰত “জয় জয় যাদৱ জলনিধিজা” বৰগীতটোৱে অসমীয়া ভক্তি আন্দোলনৰ এক অপৰিহাৰ্য ভূমিকা পালন কৰিছে।
৫। বৰগীতৰ গাঁথনি সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ বৰগীতৰ গাঁথনিগত বৈশিষ্ট্যসমূহ এনেধৰণৰ—
- ধ্ৰুপদ: বৰগীতৰ আৰম্ভণিতে এক বিশেষ পদ থাকে যাক ‘ধ্ৰুপদ’ বোলে। এই পদটোক প্ৰতিটো অন্তৰাৰ পিছত পুনৰাবৃত্তি কৰা হয়।
- অন্তৰা: ধ্ৰুপদৰ পিছত মূল ভাৱ বহন কৰা পদসমূহ থাকে— এইবোৰক অন্তৰা বোলে।
- ভণিতা: অন্তত কবিৰ নাম থকা পদ থাকে— ইয়াক ভণিতা বুলি কোৱা হয়। ‘শংকৰ’ নাম থকা ভণিতাই শংকৰদেৱৰ ৰচনা প্ৰমাণিত কৰে।
- ৰাগ: প্ৰতিটো বৰগীত এক বিশেষ ৰাগত নিৱদ্ধ। যেনে— আশোৱাৰী, ধনশ্ৰী, কেদাৰ, বৰাড়ী, সিন্ধুৰা আদি।
- তাল: বৰগীতত বিশেষ তালৰ ব্যৱহাৰ হয়— যত্ন, ৰূপক, এক, খুৰমান আদি।
- ভাষা: ব্ৰজাৱলী ভাষা।
- ভাৱ: ভক্তি, কৃষ্ণ-লীলা, নাম-মাহাত্ম্য আদি।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
শংকৰদেৱৰ অৱদান সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্ন
১। শংকৰদেৱৰ সাহিত্যিক অৱদানৰ পৰিচয় দিয়া।
উত্তৰঃ মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ (১৪৪৯–১৫৬৮) অসমীয়া সাহিত্যৰ এক যুগস্ৰষ্টা পুৰুষ। তেওঁৰ সাহিত্যিক অৱদান এনেধৰণৰ—
- কাব্য: ‘কীৰ্তন ঘোষা’ — তেওঁৰ মহান কীৰ্তি; ‘ৰুক্মিণী হৰণ’, ‘হৰিশ্চন্দ্ৰ উপাখ্যান’, ‘বলিচ্ছলন’, ‘অজামিল উপাখ্যান’ আদি।
- অনুবাদ: ভাগৱতৰ বিভিন্ন স্কন্ধৰ অনুবাদ— বিশেষকৈ দশম স্কন্ধৰ আদি, মধ্য আৰু অন্ত।
- নাটক: ছখনি অংকীয়া নাট— পত্নীপ্ৰসাদ, কালীয়দমন, কেলিগোপাল, ৰুক্মিণী হৰণ, পাৰিজাত হৰণ আৰু ৰাম বিজয়।
- গীত: ২৪০ টা বৰগীত (উপলব্ধ ৩৪টা), ভটিমা, টোটয়, চপয় আদি।
- সংস্কৃত গ্ৰন্থ: ‘ভক্তি ৰত্নাকৰ’ — তেওঁৰ একমাত্ৰ সংস্কৃত গ্ৰন্থ।
- চিত্ৰকলা: বৃন্দাবনী বস্ত্ৰ — তেওঁৰ চিত্ৰকলাৰ এক অপূৰ্ব নিদৰ্শন।
২। বৰগীত পৰম্পৰাত শংকৰদেৱৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ বৰগীত পৰম্পৰাৰ আদি প্ৰৱৰ্তক হ’ল মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ। বৰপেটাৰ বহিৰাগত হোৱা এক অগ্নিকাণ্ডৰ পূৰ্বে তেওঁৰ ৰচিত ২৪০টা বৰগীত আছিল বুলি কোৱা হয়; বৰ্তমান উপলব্ধ ৩৪টা মাত্ৰ। শংকৰদেৱে বৰগীতৰ যিটো গাঁথনি, ৰাগ-ৰাগিণী আৰু ভাৱ-নিৰ্দেশনা সৃষ্টি কৰিলে— সেইটো আজিও অপৰিৱৰ্তিত। তেওঁৰ পিছত মাধৱদেৱে ১৫৭টা বৰগীত ৰচনা কৰি এই পৰম্পৰা সমৃদ্ধ কৰিলে। তেওঁলোক দুয়োৰে বৰগীতে অসমীয়া সংগীত আৰু ভক্তি সাহিত্যত স্থায়ী আসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে। বৰ্তমানো নাম-প্ৰসঙ্গ, সত্ৰীয়া অনুষ্ঠান আৰু সাংস্কৃতিক মঞ্চসমূহত বৰগীত প্ৰাণৱন্তভাৱে গোৱা হয়।
৩। বৰগীতৰ ধাৰ্মিক আৰু সামাজিক গুৰুত্ব ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ বৰগীতৰ ধাৰ্মিক আৰু সামাজিক গুৰুত্ব এনেধৰণৰ—
- ভক্তি প্ৰচাৰ: বৰগীতৰ মাজেৰে এক-সৰণ-নাম-ধৰ্মৰ প্ৰচাৰ হয়।
- সামাজিক সাম্যতা: সকলো শ্ৰেণীৰ মানুহে এক ভগৱানৰ স্তুতি গাব পাৰে।
- সাংস্কৃতিক ঐক্য: বৰগীতে অসমীয়াৰ সাংস্কৃতিক জীৱনত ঐক্যৰ বাঁৱটি গঢ়িছে।
- সংগীতৰ মাহাত্ম্য: বৰগীতে অসমীয়া শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ ভেটি স্থাপন কৰিছে।
- মূল্যবোধৰ শিকনি: ভক্তি, প্ৰেম, ত্যাগ, সাম্য আদি মূল্যবোধৰ শিক্ষা।
- সাহিত্যিক অৱদান: অসমীয়া সাহিত্যত ভক্তিৰসৰ এক স্থায়ী ৰূপ স্থাপন।
বহুনিৰ্বাচনী প্ৰশ্ন (MCQ)
১। “জয় জয় যাদৱ জলনিধিজা” বৰগীতটো কোনে ৰচনা কৰিছিল?
(ক) মাধৱদেৱ (খ) দামোদৰদেৱ (গ) শংকৰদেৱ (ঘ) আনন্তদেৱ
উত্তৰঃ (গ) শংকৰদেৱ।
২। ‘জলনিধিজা’ অৰ্থ কি?
(ক) দুৰ্গা (খ) লক্ষ্মী (গ) সৰস্বতী (ঘ) পাৰ্বতী
উত্তৰঃ (খ) লক্ষ্মী।
৩। বৰগীতটো কোন ৰাগত নিৱদ্ধ?
(ক) ধনশ্ৰী (খ) আশোৱাৰী (গ) কেদাৰ (ঘ) বৰাড়ী
উত্তৰঃ (খ) আশোৱাৰী।
৪। বৰগীত কোন ভাষাত ৰচিত?
(ক) সংস্কৃত (খ) অসমীয়া (গ) ব্ৰজাৱলী (ঘ) মৈথিলী
উত্তৰঃ (গ) ব্ৰজাৱলী।
৫। শংকৰদেৱৰ প্ৰথম বৰগীতটোৰ নাম কি?
(ক) জয় জয় যাদৱ (খ) মন মেৰি ৰাম চৰণহি লাগু (গ) ৰামা ৰঘুৱৰা (ঘ) প্ৰভু কৃষ্ণ
উত্তৰঃ (খ) মন মেৰি ৰাম চৰণহি লাগু।
৬। ‘মুৰাৰি’ অৰ্থ কি?
(ক) মুৰৰ মিত্ৰ (খ) মুৰৰ শত্ৰু (গ) মুৰৰ পুত্ৰ (ঘ) মুৰৰ পিতৃ
উত্তৰঃ (খ) মুৰৰ শত্ৰু।
৭। শংকৰদেৱৰ একমাত্ৰ সংস্কৃত গ্ৰন্থ কোনখন?
(ক) কীৰ্তন ঘোষা (খ) ভক্তি ৰত্নাকৰ (গ) অংকীয়া নাট (ঘ) ভাগৱত পুৰাণ
উত্তৰঃ (খ) ভক্তি ৰত্নাকৰ।
৮। শংকৰদেৱে ক’ৰ পৰা কোনপ্ৰকাৰৰ গীত ৰচনা কৰিছিল?
(ক) ৩ (খ) ৪ (গ) ৫ (ঘ) ৬
উত্তৰঃ (খ) ৪ — বৰগীত, ভটিমা, টোটয়, চপয়।
৯। শংকৰদেৱৰ অংকীয়া নাটৰ সংখ্যা কিমান?
(ক) ৪ (খ) ৫ (গ) ৬ (ঘ) ৭
উত্তৰঃ (গ) ৬।
১০। ‘চাৰদ চন্দ্ৰানন’ পদত কোনটো অলংকাৰ আছে?
(ক) অনুপ্ৰাস (খ) ৰূপক (গ) উপমা (ঘ) বিৰোধাভাস
উত্তৰঃ (গ) উপমা।
১১। শংকৰদেৱৰ জন্ম-মৃত্যুৰ চন কেতিয়া?
(ক) ১৪৪৯–১৫৬৮ (খ) ১৪৫০–১৫৭০ (গ) ১৪৫৫–১৫৭৫ (ঘ) ১৪৪০–১৫৬০
উত্তৰঃ (ক) ১৪৪৯–১৫৬৮।
১২। ‘দনুজান্তক’ অৰ্থ কি?
(ক) দনু-পুত্ৰ (খ) দনু-জননী (গ) দানৱ-সংহাৰক (ঘ) দানৱ-গুৰু
উত্তৰঃ (গ) দানৱ-সংহাৰক।
১৩। ‘কিংকৰ’ শব্দৰ অৰ্থ কি?
(ক) ৰজা (খ) দাস (গ) বন্ধু (ঘ) শত্ৰু
উত্তৰঃ (খ) দাস।
১৪। ‘জ’ ব্যঞ্জনৰ পুনৰাবৃত্তিয়ে সৃষ্টি কৰা অলংকাৰ কোনটো?
(ক) উপমা (খ) অনুপ্ৰাস (গ) ৰূপক (ঘ) ব্যতিৰেক
উত্তৰঃ (খ) অনুপ্ৰাস।
১৫। ‘গৌৰৱ-যাদৱ’ অৰ্থ কি?
(ক) যদু বংশৰ গৌৰৱ (খ) যদুপতি (গ) যদু-নন্দন (ঘ) যদুকুল
উত্তৰঃ (ক) যদু বংশৰ গৌৰৱ।
প্ৰাসঙ্গিক ব্যাখ্যা
১। ‘শ্ৰুতমাত্ৰাখিলত্ৰাতা স্মৃতমাত্ৰে দনুজান্তক’ — পংক্তিটোৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতসহ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ
- উৎস: পংক্তিটো মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ ৰচিত “জয় জয় যাদৱ জলনিধিজা” বৰগীতৰ পৰা গৃহীত।
- প্ৰসঙ্গ: কবিয়ে ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণৰ নামৰ মহিমা প্ৰকাশ কৰিছে।
- ব্যাখ্যা: ‘শ্ৰুতমাত্ৰাখিলত্ৰাতা’ অৰ্থাৎ যাৰ নাম শ্ৰৱণ মাত্ৰকেই গোটেই বিশ্বৰ ত্ৰাণ হয়— সেই ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণ। ‘স্মৃতমাত্ৰে দনুজান্তক’ অৰ্থাৎ স্মৰণ মাত্ৰকেই দানৱসকলৰ অন্ত হয়। ইয়াত হৰি-নাম শ্ৰৱণ আৰু স্মৰণ — ভক্তিৰ এই দুটা মুখ্য সাধনাৰ মাহাত্ম্য প্ৰকাশ পাইছে।
- মন্তব্য: ভকতে নাম-জপৰ মাজেদিয়েই সংসাৰৰ পৰা মুক্তি পাব পাৰে— এয়াই কবিৰ মূল বাৰ্তা।
২। ‘মহানন্দকন্দ গোপাল-নন্দন / শংকৰ-হৃদয়-ধন গৌৰৱ-যাদৱ’ — পংক্তিৰ ব্যাখ্যা।
উত্তৰঃ
- উৎস: পংক্তি দুটা শংকৰদেৱৰ “জয় জয় যাদৱ জলনিধিজা” বৰগীতৰ অন্তৰ্গত— ই বৰগীতৰ ভণিতা অংশ।
- ব্যাখ্যা: ‘মহানন্দকন্দ’ অৰ্থাৎ মহান আনন্দৰ মূল উৎস; ‘গোপাল-নন্দন’ অৰ্থাৎ গোপাল নন্দৰ পুত্ৰ। ব্ৰজবাসী নন্দ-যশোদাৰ ঘৰত শ্ৰীকৃষ্ণৰ যি লীলা প্ৰকাশ পাইছিল— তাৰ স্মৰণ ইয়াত আছে। ‘শংকৰ-হৃদয়-ধন’ অৰ্থাৎ কবি শংকৰদেৱৰ হৃদয়ৰ ধন আৰু ‘গৌৰৱ-যাদৱ’ অৰ্থাৎ যদু বংশৰ গৌৰৱ। কবিয়ে ভণিতাৰে গীতটোৰ সমাপ্তি কৰিছে।
- সাহিত্যিক বৈশিষ্ট্য: ভণিতাত কবিৰ আত্মৰ্পণ আৰু ভক্তিৰ গভীৰতা প্ৰকাশ পাইছে।
কবিৰ চমু পৰিচয় — মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ
মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ অসমীয়া জাতিৰ এক চিৰভাস্বৰ ব্যক্তিত্ব। তেওঁ আছিল— কবি, নাট্যকাৰ, সাহিত্যিক, সংগীতকাৰ, চিত্ৰকৰ, দাৰ্শনিক, ধৰ্মগুৰু আৰু সমাজ-সংগঠক। ১৪৪৯ চনত (শকাব্দ ১৩৭১) আলিপুখুৰীত (নগাঁৱৰ বটদ্ৰৱা) তেওঁৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃৰ নাম কুসুমৱৰ ভূঞা আৰু মাতৃৰ নাম সত্যসন্ধ্যা। শৈশৱতে পিতৃ-মাতৃ হেৰুৱাই ককাকৰ ওচৰত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।
মহেন্দ্ৰ কন্দলিৰ ওচৰত শংকৰদেৱে বিদ্যাৰ অধ্যয়ন কৰিছিল। বাল্যকালতেই তেওঁ অসাধাৰণ প্ৰতিভাৰ পৰিচয় দিছিল— ‘কৰতল কমল’ গীত ৰচনা ইয়াৰ প্ৰমাণ। বয়স্ক হোৱাত তেওঁ দুবাৰকৈ ভাৰতবৰ্ষৰ চাৰিকোণ ভ্ৰমণ কৰিছিল— প্ৰথমবাৰ ১২ বছৰ আৰু দ্বিতীয়বাৰ ৬ বছৰ। এই ভ্ৰমণৰ সময়ত তেওঁ বিভিন্ন ধৰ্ম, সাহিত্য, সংগীত আৰু সংস্কৃতিৰ অভিজ্ঞতা লাভ কৰিছিল।
শংকৰদেৱে এক-সৰণ-নাম-ধৰ্মৰ প্ৰচাৰ কৰিছিল য’ত এক ভগৱান বিষ্ণু/কৃষ্ণৰ চৰণত শৰণাগতি আৰু নাম-জপৰ মাজেদিয়েই মুক্তিৰ পথ দেখুৱাইছিল। তেওঁৰ সাহিত্যৰ ভিতৰত কীৰ্তন ঘোষা সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ; ছখনি অংকীয়া নাট— পত্নীপ্ৰসাদ, কালীয়দমন, কেলিগোপাল, ৰুক্মিণী হৰণ, পাৰিজাত হৰণ, ৰাম বিজয়; ২৪০টা বৰগীত (ভিতৰৰে ৩৪টাহে উপলব্ধ); ‘ভক্তি ৰত্নাকৰ’ সংস্কৃত গ্ৰন্থ; ৭০ ফুট দীঘল ‘বৃন্দাবনী বস্ত্ৰ’ — তেওঁৰ অসাধাৰণ সৃষ্টি।
শংকৰদেৱে মাধৱদেৱক প্ৰধান শিষ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই দুজন মহাপুৰুষৰ যৌথ প্ৰচেষ্টাৰ ফলত অসমত নৱ-বৈষ্ণৱ আন্দোলনে স্থায়ী ৰূপ পাইছিল। সত্ৰ, নামঘৰ, ভাওনা — এই তিনিটা প্ৰতিষ্ঠান আজিও অসমীয়া সমাজ-সাংস্কৃতিক জীৱনৰ মূল ভেটি। ১৫৬৮ চনত কোচবিহাৰৰ ভেলা ডোঙাত ১২০ বছৰ বয়সত শংকৰদেৱৰ মহাপ্ৰয়াণ ঘটে। অসমীয়া জাতিৰ আত্মাত আজিও তেওঁ চিৰঞ্জীৱী।
আশা কৰোঁ ASSEB Class 11 (HS 1st Year)-ৰ সাহিত্য সৌৰভ পাঠ্যপুথিৰ একাদশ অধ্যায় বৰগীত: জয় জয় যাদৱ-ৰ এই সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ আপোনালোকৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতিত সহায়ক হ’ব। আনহাতে অন্যান্য অধ্যায় আৰু বিষয়ৰ বাবে hslcguru.com চাব পাৰে।