Class 11 Assamese Chapter 10 — ৰাৱণক বিভীষণৰ সজ উপদেশ (মাধৱ কন্দলি)
HSLC Guru-লৈ স্বাগতম। ASSEB-ৰ একাদশ শ্ৰেণীৰ (HS প্ৰথম বৰ্ষৰ) অসমীয়া (MIL) সাহিত্য সৌৰভ পাঠ্যপুথিৰ দশম পাঠ “ৰাৱণক বিভীষণৰ সজ উপদেশ”-ৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰ আৰু আলোচনা এই পৃষ্ঠাত পোৱা যাব। ই অসমীয়া আদি কবি মাধৱ কন্দলিয়ে ৰচনা কৰা সপ্তকাণ্ড ৰামায়ণৰ এক উল্লেখযোগ্য অংশ। কবিতাটিত লংকাৰ অধিপতি ৰাৱণৰ ভাতৃ বিভীষণে দাদাক যুদ্ধৰ ভয়ংকৰ পৰিণতিৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবৰ বাবে দিয়া বুদ্ধিদীপ্ত আৰু ধাৰ্মিক উপদেশ প্ৰতিফলিত হৈছে। এই উপদেশ কেৱল ৰাৱণৰ বাবেই নহয়, সকলো অহংকাৰী আৰু অন্যায়পৰায়ণ ব্যক্তিৰ বাবে এক চিৰন্তন বাণী।
ASSEB-ৰ প্ৰশ্নৰ ধাৰাৰ ভিত্তিত প্ৰস্তুত কৰা এই অধ্যয়ন সামগ্ৰীত পাঠ্যপুথিৰ অতি চমু উত্তৰ, চমু উত্তৰ, দীঘল উত্তৰ, প্ৰসংগ-সহিত ব্যাখ্যা, শব্দাৰ্থ, ভাৱাৰ্থ আৰু অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। পৰীক্ষা প্ৰস্তুতিৰ বাবে এই সম্পদ অতি উপযোগী।
সাৰাংশ
“ৰাৱণক বিভীষণৰ সজ উপদেশ” কবিতাটি অসমৰ আদি কবি মাধৱ কন্দলিয়ে ৰচনা কৰা সপ্তকাণ্ড ৰামায়ণৰ যুদ্ধকাণ্ডৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। কাহিনীৰ পটভূমিত আছে সীতা হৰণ। লংকাৰ ৰজা ৰাৱণে শ্ৰীৰামচন্দ্ৰৰ পত্নী সীতাক ছলেৰে অপহৰণ কৰি লংকাৰ অশোকবনত বন্দী কৰি ৰাখিছিল। হনুমানে লংকা পুৰি ভস্ম কৰি সীতাৰ সংবাদ ৰামক জনাইছিল। ৰাম, লক্ষ্মণ, সুগ্ৰীৱ আৰু সমগ্ৰ বানৰ বাহিনীয়ে সাগৰৰ ওপৰত সেতু নিৰ্মাণ কৰি লংকাৰ সমীপত উপস্থিত হৈছে। ঠিক এনে এক জটিল মুহূৰ্তত ৰাৱণৰ ধৰ্মপৰায়ণ ভাতৃ বিভীষণে দাদাৰ কাষলৈ আহি যুদ্ধৰ অশুভ পৰিণতিৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছে।
বিভীষণে ৰাৱণক কয় যে সীতা সাধাৰণ নাৰী নহয়, তেওঁ সাক্ষাৎ লক্ষ্মীৰ অংশ আৰু ৰামচন্দ্ৰ স্বয়ং বিষ্ণুৰ অৱতাৰ। এনে অলৌকিক শক্তিৰ অধিকাৰীক বাধা দি ৰাৱণে নিজৰ আৰু লংকাৰ সৰ্বনাশ মাতি আনিছে। বিভীষণে সবিনয়ে দাদাক প্ৰাৰ্থনা কৰে — সীতাক সম্মানৰে ৰামক ঘূৰাই দিয়া হওক, যাতে যুদ্ধ এৰাই চলিব পৰা যায়। তেওঁ ৰাৱণক ৰাজনৈতিক, ধাৰ্মিক আৰু নৈতিক যুক্তিৰে বুজাবলৈ চেষ্টা কৰে। কিন্তু অহংকাৰী ৰাৱণে এই উপদেশ গ্ৰহণ কৰা নাছিল। তদুপৰি, ৰাৱণৰ মন্ত্ৰীসকলেও বিভীষণৰ বুদ্ধিদীপ্ত পৰামৰ্শক উপেক্ষা কৰি দাদাক যুদ্ধৰ বাবে উদগনি দিয়ে। মন্ত্ৰীসকলে কয় যে হনুমানৰ লংকাদহন এক দুঃস্বপ্ন মাত্ৰ আৰু ৰামৰ বানৰবাহিনীয়ে কোনোমতে লংকাৰ ৰাক্ষসসকলক পৰাজিত কৰিব নোৱাৰে।
ৰাৱণৰ ক্ৰোধ আৰু অপমানৰ উত্তৰত বিভীষণে অতি দুঃখ আৰু কষ্টেৰে লংকা ত্যাগ কৰি ৰামচন্দ্ৰৰ আশ্ৰয় গ্ৰহণ কৰে। ৰামে তেওঁক উদাৰ চিত্তৰে গ্ৰহণ কৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত লংকাৰ ৰজা পদত অভিষিক্ত কৰে। মাধৱ কন্দলিয়ে এই কাহিনীৰ মাধ্যমেৰে দেখুৱাইছে যে ধৰ্ম আৰু ন্যায়ৰ পক্ষ লোৱা ব্যক্তিৰ জয় অনিবাৰ্য, আৰু অহংকাৰ আৰু অন্যায়ৰ পৰিণতি সদায় ধ্বংসত পৰ্যৱসিত হয়। বিভীষণৰ চৰিত্ৰৰ মাজত ভ্ৰাতৃস্নেহ, ৰাজনৈতিক প্ৰজ্ঞা, ধৰ্মপৰায়ণতা আৰু সাহসিকতাৰ এক অপূৰ্ব সমন্বয় দেখা যায়। এই কবিতা যুদ্ধবিৰোধী এক চিৰন্তন বাৰ্তা।
Summary (English)
“Ravanak Bibhishanar Saj Upadesh” (Vibhishana’s Wise Counsel to Ravana) is an episode from the Yuddha Kanda of Madhab Kandali’s Saptakanda Ramayana, the earliest translation of Valmiki’s Ramayana into any modern Indian language (14th century Assamese). The poem narrates the moment after Hanuman has burnt Lanka and Rama’s army has crossed the ocean, when Vibhishana — the righteous brother of the demon-king Ravana — approaches him with calm, wise advice. Vibhishana urges Ravana to return Sita honourably to Rama and avoid a catastrophic war, reminding him that Sita is no ordinary woman but Goddess Lakshmi herself, and Rama is an incarnation of Lord Vishnu. He warns of Lanka’s certain doom if war continues. Ravana, blinded by ego and lust, rejects the counsel; the courtiers further provoke him, dismissing Hanuman’s burning of Lanka as a mere nightmare. Insulted, Vibhishana leaves Lanka, takes refuge with Rama and is ultimately crowned king of Lanka. The poem highlights timeless themes — dharma versus adharma, the futility of pride, the courage to speak truth, and the inevitable triumph of righteousness. Madhab Kandali’s narrative skill, simple yet majestic Assamese diction, and humanistic vision make the episode a cornerstone of medieval Assamese literature.
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
অতি চমু উত্তৰ (প্ৰতিটোৰ ১ নম্বৰ)
১। “ৰাৱণক বিভীষণৰ সজ উপদেশ” কবিতাটিৰ ৰচয়িতা কোন?
উত্তৰঃ “ৰাৱণক বিভীষণৰ সজ উপদেশ” কবিতাটিৰ ৰচয়িতা মাধৱ কন্দলি।
২। মাধৱ কন্দলিক কি বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰঃ মাধৱ কন্দলিক “অসমীয়া আদি কবি” বুলি কোৱা হয়।
৩। মাধৱ কন্দলিয়ে ৰচনা কৰা ৰামায়ণৰ নাম কি?
উত্তৰঃ মাধৱ কন্দলিয়ে ৰচনা কৰা ৰামায়ণৰ নাম “সপ্তকাণ্ড ৰামায়ণ”।
৪। মাধৱ কন্দলিয়ে কাৰ পৃষ্ঠপোষকতাত ৰামায়ণ অনুবাদ কৰিছিল?
উত্তৰঃ মাধৱ কন্দলিয়ে বৰাহী ৰজা মহামাণিক্যৰ পৃষ্ঠপোষকতাত ৰামায়ণ অনুবাদ কৰিছিল।
৫। কাক “সাক্ষাৎ লক্ষ্মী” বুলি কোৱা হৈছে?
উত্তৰঃ কবিতাত সীতাক “সাক্ষাৎ লক্ষ্মী” বুলি কোৱা হৈছে।
৬। বিভীষণে দাদাক কি উপদেশ দিছিল?
উত্তৰঃ বিভীষণে দাদা ৰাৱণক সীতাক সম্মানৰে ৰামক ঘূৰাই দিবলৈ আৰু যুদ্ধৰ পৰা বিৰত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল।
৭। ৰাৱণে কাৰ পত্নীক হৰণ কৰি লংকালৈ আনিছিল?
উত্তৰঃ ৰাৱণে শ্ৰীৰামচন্দ্ৰৰ পত্নী সীতাক হৰণ কৰি লংকালৈ আনিছিল।
৮। লংকা কোনে পুৰি ভস্ম কৰিছিল?
উত্তৰঃ লংকা হনুমানে পুৰি ভস্ম কৰিছিল।
৯। বিভীষণৰ পিতাৰ নাম কি?
উত্তৰঃ বিভীষণৰ পিতাৰ নাম বিশ্ৰৱা মুনি।
১০। বিভীষণে কাৰ আশ্ৰয় গ্ৰহণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ বিভীষণে শ্ৰীৰামচন্দ্ৰৰ আশ্ৰয় গ্ৰহণ কৰিছিল।
১১। ৰাৱণৰ মন্ত্ৰীসকলে দাদাক কি কৈছিল?
উত্তৰঃ ৰাৱণৰ মন্ত্ৰীসকলে দাদাক হনুমানৰ লংকাদহনক “দুঃস্বপ্ন মাত্ৰ” বুলি কৈ যুদ্ধৰ বাবে উদগনি দিছিল।
১২। ৰামক কাৰ অৱতাৰ বুলি কোৱা হৈছে?
উত্তৰঃ ৰামক বিষ্ণুৰ অৱতাৰ বুলি কোৱা হৈছে।
১৩। মাধৱ কন্দলিৰ ৰামায়ণৰ কোন কোনটো কাণ্ড পোৱা নাযায়?
উত্তৰঃ মাধৱ কন্দলিৰ ৰামায়ণৰ “আদিকাণ্ড” আৰু “উত্তৰাকাণ্ড” পোৱা নাযায়। পিছত মাধৱদেৱে উত্তৰাকাণ্ড আৰু শংকৰদেৱে আদিকাণ্ড ৰচনা কৰি সম্পূৰ্ণ কৰে।
১৪। মাধৱ কন্দলিৰ ৰামায়ণ কি ধৰণৰ অনুবাদ?
উত্তৰঃ মাধৱ কন্দলিৰ ৰামায়ণ এক “ভাৱানুবাদ” — অৰ্থাৎ মূল শ্লোকৰ আক্ষৰিক অনুবাদ নহয়, ভাৱ ৰক্ষা কৰি মুক্ত আৰু সৃজনশীলভাৱে কৰা অনুবাদ।
চমু উত্তৰ (প্ৰতিটোৰ ২ নম্বৰ)
১। বিভীষণে ৰাৱণক কি কাৰণে সীতাক ঘূৰাই দিবলৈ অনুৰোধ কৰিছিল?
উত্তৰঃ বিভীষণে ৰাৱণক সীতাক ঘূৰাই দিবলৈ অনুৰোধ কৰিছিল কাৰণ — প্ৰথমতে, সীতা সাক্ষাৎ লক্ষ্মীৰ অংশ আৰু ৰামচন্দ্ৰ বিষ্ণুৰ অৱতাৰ; দ্বিতীয়তে, পৰৰ পত্নীক বলপূৰ্বক আনি ৰখা মহাপাপ; তৃতীয়তে, ৰামৰ বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিলে লংকাৰ সৰ্বনাশ অনিবাৰ্য। সেয়েহে ধৰ্ম, ন্যায় আৰু লংকাৰ ৰাজ্যৰক্ষাৰ স্বাৰ্থত বিভীষণে সীতাক সসন্মানে ঘূৰাই দিবৰ অনুৰোধ জনাইছিল।
২। বিভীষণৰ চৰিত্ৰৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ বিভীষণৰ চৰিত্ৰৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল — (ক) ধৰ্মপৰায়ণতা আৰু সত্যনিষ্ঠা, (খ) ৰাজনৈতিক প্ৰজ্ঞা আৰু দূৰদৃষ্টি, (গ) ভ্ৰাতৃস্নেহ আৰু লংকাৰ প্ৰতি দায়িত্ববোধ, (ঘ) সাহসিকতা আৰু সত্য কথা কোৱাৰ ক্ষমতা, আৰু (ঙ) বিনয় আৰু শাস্ত্ৰীয় জ্ঞান। তেওঁ এজন আদৰ্শ ভাতৃ আৰু আদৰ্শ মন্ত্ৰীৰ প্ৰতীক।
৩। ৰাৱণে বিভীষণৰ উপদেশ কিয় গ্ৰহণ কৰা নাছিল?
উত্তৰঃ ৰাৱণে বিভীষণৰ উপদেশ গ্ৰহণ নকৰাৰ মূল কাৰণ আছিল তেওঁৰ অহংকাৰ, ক্ৰোধ, কামনা আৰু আত্মম্ভৰিতা। নিজৰ শক্তি আৰু লংকাৰ সমৃদ্ধিৰ ওপৰত অতি গৰ্ব আছিল ৰাৱণৰ। তদুপৰি মন্ত্ৰীসকলেও তেওঁক যুদ্ধৰ বাবে উদগনি দিছিল। সীতাৰ প্ৰতি অসংযত কামনা আৰু ৰামক তুচ্ছ মানবৰূপে গণ্য কৰাৰ ভ্ৰান্ত ধাৰণাই তেওঁক সঠিক উপদেশৰ পৰা বঞ্চিত কৰিছিল।
৪। মাধৱ কন্দলিৰ ৰামায়ণক “ভাৱানুবাদ” বুলি কিয় কোৱা হয়?
উত্তৰঃ মাধৱ কন্দলিৰ ৰামায়ণক “ভাৱানুবাদ” বুলি কোৱা হয় কাৰণ এই অনুবাদ বাল্মীকিৰ সংস্কৃত শ্লোকৰ শব্দান্তৰ নহয়। কন্দলীয়ে মূল কাহিনীৰ ভাৱ ৰক্ষা কৰি অসমীয়া সমাজ, প্ৰকৃতি, ৰীতি-নীতি আৰু লোকসংস্কৃতিৰ ৰং দি স্বাধীনভাৱে অনুবাদ কৰিছিল। বহু ঠাইত তেওঁ মূলৰ পৰা বিচ্যুত হৈ নিজৰ মৌলিকতা প্ৰদৰ্শন কৰিছে; সেয়েহে ই এক সৃজনশীল ভাৱানুবাদ।
৫। বিভীষণে ৰাৱণক কি কি যুক্তিৰে যুদ্ধৰ বিৰোধিতা কৰিছিল?
উত্তৰঃ বিভীষণে যুদ্ধৰ বিৰোধিতাত আগবঢ়োৱা যুক্তিসমূহ — (ক) ৰাম বিষ্ণুৰ অৱতাৰ আৰু সীতা লক্ষ্মীস্বৰূপা, ইয়াৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ অসম্ভৱ; (খ) হনুমানে ইতিমধ্যে লংকা পুৰি ভস্ম কৰিছে, যিয়ে ভৱিষ্যত পৰাজয়ৰ সংকেত দিছে; (গ) পৰৰ পত্নীক বলপূৰ্বক ৰখা ধৰ্মবিৰুদ্ধ; (ঘ) যুদ্ধৰ পৰিণতিত লংকাৰ সম্পদ, সৈন্য আৰু ৰাক্ষসকুল ধ্বংস হ’ব; (ঙ) ৰাজা হিচাপে ৰাৱণৰ কৰ্তব্য প্ৰজাৰক্ষা, ধ্বংস নহয়।
৬। ৰাৱণৰ মন্ত্ৰীসকলৰ আচৰণ বিভীষণৰ পৰা কিদৰে পৃথক?
উত্তৰঃ বিভীষণে দাদাৰ মঙ্গল কামনাৰে সঁচা কথা কৈছিল আৰু যুদ্ধৰ পৰা বিৰত থাকিবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। কিন্তু ৰাৱণৰ মন্ত্ৰীসকলে স্তুতিকাৰক হিচাপে দাদাৰ মন ৰাখিবৰ বাবে যুদ্ধৰ সমৰ্থন কৰিছিল। তেওঁলোকে হনুমানৰ লংকাদহনক দুঃস্বপ্ন বুলি অগ্ৰাহ্য কৰি দাদাক যুদ্ধৰ বাবে উচতনি দিছিল। এইদৰে বিভীষণ আছিল প্ৰকৃত হিতকাৰী, আৰু মন্ত্ৰীসকল আছিল মিথ্যা স্তুতিকাৰক।
৭। কবিতাটিত প্ৰতিফলিত মূল বাৰ্তা কি?
উত্তৰঃ কবিতাটিত প্ৰতিফলিত মূল বাৰ্তা হ’ল — অহংকাৰ, লোভ আৰু অন্যায়ৰ পৰিণতি সদায় ধ্বংস; ধৰ্ম আৰু সত্যৰ পক্ষত থকা ব্যক্তিৰ জয় অনিবাৰ্য। এনে বাৰ্তাই যুদ্ধৰ ব্যৰ্থতা, বুদ্ধিদীপ্ত পৰামৰ্শ গ্ৰহণৰ গুৰুত্ব আৰু সত্যনিষ্ঠাৰ মহিমা প্ৰতিপন্ন কৰিছে। ই এক চিৰন্তন নৈতিক শিক্ষা।
৮। বিভীষণৰ লংকা ত্যাগৰ পৰিণতি কি হৈছিল?
উত্তৰঃ বিভীষণে দাদাৰ পৰা অপমানিত হৈ লংকা ত্যাগ কৰি ৰামচন্দ্ৰৰ আশ্ৰয় গ্ৰহণ কৰিছিল। ৰামে তেওঁক উদাৰ চিত্তেৰে গ্ৰহণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ অন্তত ৰাৱণ আৰু ৰাক্ষসবাহিনী পৰাজিত হৈ ধ্বংস হোৱাৰ পিছত ৰামে বিভীষণক লংকাৰ ৰজা পদত অভিষিক্ত কৰিছিল। এইদৰে ধৰ্মপৰায়ণতাৰ পুৰস্কাৰ পাইছিল বিভীষণে।
৯। মাধৱ কন্দলিৰ ভাষাৰ বৈশিষ্ট্য কি?
উত্তৰঃ মাধৱ কন্দলিৰ ভাষা সৰল, প্ৰাঞ্জল, ছন্দময় আৰু লোকজীৱনৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ। পদৰ গাঁথনিত পয়াৰ আৰু ত্ৰিপদী ছন্দৰ ব্যৱহাৰ আছে। অলংকাৰ আৰু উপমা ব্যৱহাৰত মৌলিকতা স্পষ্ট। স্থানীয় শব্দ, উপমা আৰু চিত্ৰকল্প ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁ সংস্কৃত কাহিনীক অসমীয়া পাঠকৰ সংস্পৰ্শলৈ আনিছে। ভাষা কাব্যিক হৈও সৰ্বসাধাৰণৰ বোধগম্য।
দীঘল উত্তৰ (প্ৰতিটোৰ ৪–৬ নম্বৰ)
১। বিভীষণে ৰাৱণক দিয়া উপদেশৰ স্বৰূপ আৰু তাৎপৰ্য বিশদভাৱে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ “ৰাৱণক বিভীষণৰ সজ উপদেশ” কবিতাটিত মাধৱ কন্দলিয়ে ৰাৱণৰ ভাতৃ বিভীষণৰ মুখেৰে এক চিৰন্তন নৈতিক বাৰ্তা প্ৰকাশ কৰিছে। বিভীষণে দাদাক উপদেশ দিয়াৰ সময়ত প্ৰথমে সীতাৰ স্বৰূপ ব্যাখ্যা কৰে — সীতা সাধাৰণ মানৱী নহয়, সাক্ষাৎ লক্ষ্মীৰ অংশ; ৰাম স্বয়ং বিষ্ণুৰ অৱতাৰ। এনে দিব্য শক্তিৰ অধিকাৰীৰ পত্নীক আবদ্ধ কৰি ৰখা মহাপাপ আৰু আত্মঘাতী।
দ্বিতীয়তে, বিভীষণে ৰাজনৈতিক যুক্তি দাঙি ধৰে — হনুমানৰ লংকাদহনে যুদ্ধৰ ভয়াৱহ পৰিণতিৰ প্ৰথম সংকেত দিয়ে। ৰামৰ বাহিনীয়ে সাগৰৰ ওপৰত সেতু নিৰ্মাণ কৰি লংকাৰ সমীপত উপস্থিত হৈছে — এই অসাধাৰণ কীৰ্তিয়ে প্ৰমাণ কৰে যে শত্ৰু সাধাৰণ নহয়। তৃতীয়তে, তেওঁ ধৰ্মৰ যুক্তি আগবঢ়ায় — পৰৰ পত্নীক বলপূৰ্বক ৰখা ৰাজনীতি, ধৰ্ম আৰু সমাজনীতিৰ চকুত নিন্দনীয়। চতুৰ্থতে, প্ৰজাৰক্ষাৰ যুক্তি — যুদ্ধত ৰাক্ষসকুল ধ্বংস হ’ব আৰু লংকাৰ সমৃদ্ধি বিনষ্ট হ’ব।
এই উপদেশৰ তাৎপৰ্য ব্যাপক — ই কেৱল ৰাৱণৰ বাবেই নহয়, সকলো অহংকাৰী, লোভী আৰু অন্যায়পৰায়ণ ব্যক্তিৰ বাবে শিক্ষাপ্ৰদ। কবিতাত যুদ্ধৰ ব্যৰ্থতা, বুদ্ধিদীপ্ত পৰামৰ্শ গ্ৰহণৰ প্ৰয়োজনীয়তা, সঁচা কথা কোৱা ভাতৃৰ কৰ্তব্য আৰু ধৰ্মৰ অপৰিহাৰ্য জয়ৰ বাৰ্তা স্পষ্ট হৈছে। মাধৱ কন্দলিয়ে এই উপদেশক মাধ্যম হিচাপে লৈ মানৱজীৱনৰ এক চিৰন্তন নৈতিক শিক্ষা দাঙি ধৰিছে।
২। বিভীষণৰ চৰিত্ৰ-চিত্ৰণ কৰা।
উত্তৰঃ বিভীষণ এই কবিতাৰ মুখ্য চৰিত্ৰ আৰু এক আদৰ্শ ব্যক্তিত্বৰ প্ৰতীক। তেওঁ ৰাক্ষসকুলৰ লোক হোৱা স্বত্বেও স্বভাৱত ধৰ্মপৰায়ণ, সত্যনিষ্ঠ আৰু বিবেকী। বিভীষণৰ চৰিত্ৰৰ প্ৰথম বৈশিষ্ট্য হ’ল ভ্ৰাতৃস্নেহ — দাদাৰ সৰ্বনাশ এৰাবলৈ তেওঁ সঁচা কথা কৈ উপদেশ দি যায় যদিও জানে যে দাদাই খং কৰিব। দ্বিতীয়, ধৰ্মপৰায়ণতা — তেওঁ ধৰ্মৰ পক্ষত আছিল আৰু পৰৰ পত্নী বলপূৰ্বক ৰখাক ঘৃণা কৰিছিল।
তৃতীয়, ৰাজনৈতিক প্ৰজ্ঞা আৰু দূৰদৃষ্টি — তেওঁ ৰামৰ অলৌকিক শক্তি আৰু যুদ্ধৰ অনিবাৰ্য পৰাজয় বুজি পাইছিল আৰু সেই অনুসৰি দাদাক বুজোৱাৰ চেষ্টা কৰিছিল। চতুৰ্থ, সাহস — দাদাৰ ক্ৰোধ আৰু লংকাৰ ৰাজসভাৰ বিৰোধৰ মাজতো তেওঁ সঁচা কথা কৈছিল। পঞ্চম, বিনয় আৰু শাস্ত্ৰীয় জ্ঞান — তেওঁ পৱিত্ৰ গ্ৰন্থৰ উদ্ধৃতি দি যুক্তি দিছিল। ষষ্ঠ, আত্মসন্মান — দাদাই অপমান কৰাৰ পিছত তেওঁ লংকা ত্যাগ কৰিছিল আৰু ৰামৰ আশ্ৰয় গ্ৰহণ কৰিছিল।
সাময়িক দিশৰ পৰা বিভীষণ এজন আদৰ্শ মন্ত্ৰী, আদৰ্শ ভাতৃ আৰু আদৰ্শ ভক্তৰ প্ৰতীক। তেওঁৰ চৰিত্ৰই দেখুৱাইছে যে কুলৰ পৰিচয়ে নহয়, কৰ্ম আৰু চিন্তাই মানুহক মহান কৰি তোলে। ৰাম তেওঁক ৰজা পদত অভিষিক্ত কৰি ধৰ্মপৰায়ণতাৰ পুৰস্কাৰ দিছিল। মাধৱ কন্দলিৰ চৰিত্ৰচিত্ৰণৰ কৌশল ইয়াত পৰিস্ফূট হৈ উঠিছে।
৩। মাধৱ কন্দলিৰ সপ্তকাণ্ড ৰামায়ণৰ সাহিত্যিক গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ মাধৱ কন্দলিৰ সপ্তকাণ্ড ৰামায়ণ অসমীয়া সাহিত্যৰ এক অমূল্য সম্পদ আৰু ভাৰতীয় ভাষাসমূহৰ মাজত প্ৰথম পৰিচিত আঞ্চলিক ৰামায়ণ। চতুৰ্দশ শতিকাত ৰচিত এই কাব্যই অসমীয়া ভাষাৰ সাহিত্যিক ভেটি স্থাপন কৰে। তুলসীদাসৰ “ৰামচৰিতমানস” আৰু কৃত্তিবাসৰ বঙালী ৰামায়ণতকৈ ই আগৰ — গতিকে ই ভাৰতীয় আঞ্চলিক ৰামায়ণৰ পথিকৃত।
এই গ্ৰন্থৰ সাহিত্যিক বিশেষত্ব — (ক) সংস্কৃত শ্লোকৰ আক্ষৰিক অনুবাদ নহয়, ই এক সৃজনশীল ভাৱানুবাদ; (খ) অসমীয়া সমাজ, প্ৰকৃতি, লোকসংস্কৃতি আৰু ৰীতি-নীতিৰ চিত্ৰ ইয়াত পোৱা যায়; (গ) সৰল, লোকজীৱনৰ ঘনিষ্ঠ ভাষা প্ৰয়োগ; (ঘ) পয়াৰ আৰু ত্ৰিপদী ছন্দত মৌলিক প্ৰকাশ; (ঙ) চৰিত্ৰচিত্ৰণত মনস্তাত্ত্বিক গভীৰতা। কন্দলীৰ ৰামায়ণে অসমৰ ভক্তি আন্দোলনৰো বুনিয়াদ স্থাপন কৰিছিল।
সপ্তকাণ্ডৰ মাজৰ আদিকাণ্ড আৰু উত্তৰাকাণ্ড পোৱা নাযায় বুলি ভবা হয়; পিছত মহাপুৰুষ শংকৰদেৱে আদিকাণ্ড আৰু মাধৱদেৱে উত্তৰাকাণ্ড ৰচনা কৰি গ্ৰন্থ সম্পূৰ্ণ কৰে। এই অৰ্থত গ্ৰন্থখন তিনিগৰাকী মহান অসমীয়া সাহিত্যিকৰ সম্মিলিত কীৰ্তি। অসমৰ ধৰ্ম, সংস্কৃতি, ভাষা আৰু সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত সপ্তকাণ্ড ৰামায়ণৰ অৱদান অপৰিসীম। ই অসমীয়া আত্মাৰ অভিব্যক্তিৰ মৌলিক এক ভেটি।
৪। ৰাৱণ আৰু বিভীষণৰ চৰিত্ৰৰ তুলনামূলক আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ৰাৱণ আৰু বিভীষণ একে কুলৰ ভাতৃ হোৱা স্বত্বেও দুয়োৰে চৰিত্ৰ সম্পূৰ্ণ বিপৰীত। ৰাৱণ অহংকাৰী, কামনাপ্ৰিয়, ক্ৰোধী আৰু বল-প্ৰয়োগ-বিশ্বাসী। তেওঁ লংকাৰ অধিপতি হিচাপে শক্তি, ঐশ্বৰ্য আৰু পৌৰাণিক বল লাভ কৰিছিল কিন্তু ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত অন্যায় আৰু বলপ্ৰয়োগৰ পথ লৈছিল। সীতা হৰণ তেওঁৰ এই অন্যায় প্ৰৱৃত্তিৰ মূল প্ৰকাশ। তেওঁ সঠিক উপদেশ গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰিছিল আৰু আত্মম্ভৰিতাত আবদ্ধ আছিল।
আনহাতে বিভীষণ ধৰ্মপৰায়ণ, বিনয়ী, বুদ্ধিমান আৰু সত্যনিষ্ঠ। তেওঁ ৰাজনৈতিক প্ৰজ্ঞাৰ অধিকাৰী আৰু পৰিণতিৰ প্ৰতি সচেতন। দাদাৰ মঙ্গল কামনাত তেওঁ সঁচা কথা কৈ উপদেশ দিয়ে আৰু লংকা ৰক্ষাৰ চেষ্টা কৰে। ৰাৱণে অপমান কৰাৰ পিছত তেওঁ ৰামৰ আশ্ৰয় গ্ৰহণ কৰি ধৰ্মপথ অনুসৰণ কৰে।
এই দুই চৰিত্ৰে সংঘৰ্ষৰ মাজেৰে এক চিৰন্তন বাৰ্তা প্ৰদান কৰে — ক্ষমতা আৰু ঐশ্বৰ্যই নহয়, ধৰ্ম আৰু চৰিত্ৰই মানুহৰ প্ৰকৃত পৰিচয়। ৰাৱণৰ ধ্বংস আৰু বিভীষণৰ ৰাজ্যাভিষেক এই বাৰ্তাৰে কাৱ্যিক নিদৰ্শন। মাধৱ কন্দলিয়ে এই দুই চৰিত্ৰৰ মাজেৰে ভাল-বেয়াৰ চিৰন্তন দ্বন্দ্ব দাঙি ধৰিছে।
৫। কবিতাটিৰ নৈতিক বাৰ্তা আৰু সমসাময়িক প্ৰাসংগিকতা ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ “ৰাৱণক বিভীষণৰ সজ উপদেশ” কবিতাটিৰ নৈতিক বাৰ্তা চিৰন্তন আৰু সাৰ্বজনীন। প্ৰথম বাৰ্তা — অহংকাৰৰ পৰিণতি ধ্বংস। ৰাৱণে নিজৰ শক্তিৰ ওপৰত অতি গৰ্ব কৰি বিভীষণৰ সজ উপদেশ প্ৰত্যাখ্যান কৰিছিল আৰু ফলত সকলো হেৰুৱাইছিল। দ্বিতীয় বাৰ্তা — সঁচা কথা কোৱা ভাতৃ বা বন্ধুৰ মূল্য। বিভীষণে দাদাৰ মঙ্গল কামনাৰে যিদৰে কথা কৈছিল, সিদৰে আজিও আমাৰ জীৱনত হিতকাৰীৰ বাণী মূল্যৱান। তৃতীয় বাৰ্তা — ধৰ্ম আৰু সত্যৰ অপৰিহাৰ্য জয়।
সমসাময়িক প্ৰাসংগিকতাত — আজিৰ যুদ্ধপ্ৰিয়, ক্ষমতালোভী আৰু অহংকাৰী নেতাসকলৰ বাবে এই উপদেশ এক সকীয়নি। ব্যক্তিগত জীৱনতো লোভ, অহংকাৰ আৰু কামনাৰ পৰা বিৰত থাকি বুদ্ধিদীপ্ত পৰামৰ্শ গ্ৰহণৰ গুৰুত্ব এই কবিতাই শিকায়। সঁচা কথা কোৱা সাহস, ধৰ্মপথত থিয় হোৱা দৃঢ়তা, পৰিণতিৰ প্ৰতি সচেতনতা — এই গুণসমূহ আজিৰ যুগতো অপৰিহাৰ্য। গতিকে চতুৰ্দশ শতিকাৰ এই কবিতা একুৱিশ শতিকাৰ পাঠকৰো বাবে সমান প্ৰাসংগিক।
শব্দাৰ্থ
| শব্দ | অৰ্থ |
|---|---|
| সজ | সঁচা, যথাৰ্থ, ভাল |
| উপদেশ | পৰামৰ্শ, বুজনি, হিতবাণী |
| ৰাৱণ | লংকাৰ ৰাক্ষস ৰজা, পুলস্ত্যৰ পৌত্ৰ |
| বিভীষণ | ৰাৱণৰ ভাতৃ, ধৰ্মপৰায়ণ ৰাক্ষস |
| লংকা | ৰাৱণৰ ৰাজ্য, বৰ্তমানৰ শ্ৰীলংকাৰ পৌৰাণিক উল্লেখ |
| সীতা | ৰামচন্দ্ৰৰ পত্নী, জনক ৰাজাৰ কন্যা |
| অশোকবন | লংকাৰ এক উদ্যান, য’ত সীতাক বন্দী কৰি ৰখা হৈছিল |
| হনুমান | ৰামৰ ভক্ত, পৱনপুত্ৰ বানৰ সেনাপতি |
| লংকাদহন | হনুমানে লংকা পুৰা কাৰ্য |
| সেতু | সাগৰৰ ওপৰত নিৰ্মিত ৰামসেতু |
| বানৰ বাহিনী | ৰামৰ পক্ষৰ বানৰ সৈন্যবাহিনী |
| বিষ্ণু | ত্ৰিদেৱৰ অন্যতম, পালনকৰ্তা |
| লক্ষ্মী | বিষ্ণুৰ পত্নী, ধন-সম্পদৰ দেৱী |
| অৱতাৰ | ভগৱানৰ মানৱ-ৰূপ অৱতৰণ |
| ৰাক্ষস | অপদেৱতা, অসুৰ |
| মন্ত্ৰী | ৰাজাৰ পৰামৰ্শদাতা |
| উদগনি | উচতনি, প্ৰৰোচনা |
| দুঃস্বপ্ন | বেয়া সপোন |
| আশ্ৰয় | সুৰক্ষা, ভৰসা |
| অভিষেক | ৰজা পদত আনুষ্ঠানিক স্থাপন |
| ভাৱানুবাদ | ভাৱ ৰক্ষা কৰি কৰা মুক্ত অনুবাদ |
| সপ্তকাণ্ড | সাত কাণ্ডৰ সমষ্টি |
| পয়াৰ | চৰণৰ এবিধ ছন্দ |
| ত্ৰিপদী | তিনি চৰণৰ ছন্দ |
| আদি কবি | সকলোতকৈ পুৰণি কবি |
ভাৱাৰ্থ
প্ৰথম স্তবকৰ ভাৱাৰ্থ: কবিতাৰ আৰম্ভণিত বিভীষণে দাদা ৰাৱণৰ কাষলৈ আহি অতি বিনয়েৰে কথা পাতিবলৈ লয়। তেওঁ কয় যে ৰাম সাধাৰণ মানৱ নহয়, তেওঁ স্বয়ং বিষ্ণুৰ অৱতাৰ; সীতা সাধাৰণ নাৰী নহয়, তেওঁ লক্ষ্মীৰ অংশ। দিব্য শক্তিৰ অধিকাৰীক যুদ্ধত পৰাজিত কৰাৰ চেষ্টা মূৰ্খতা। বিভীষণৰ এই কথাত প্ৰতিফলিত হৈছে শাস্ত্ৰীয় জ্ঞান, ভ্ৰাতৃস্নেহ আৰু দূৰদৃষ্টি।
দ্বিতীয় স্তবকৰ ভাৱাৰ্থ: বিভীষণে হনুমানৰ লংকাদহনৰ কথা মনত পেলায় আৰু কয় যে এজন বানৰে সমগ্ৰ লংকা পুৰি ভস্ম কৰিব পৰা ক্ষমতা থাকিলে, ৰামৰ সমগ্ৰ বাহিনীয়ে কি কৰিব পাৰিব ভাবি চাব লাগে। সাগৰৰ ওপৰত সেতু নিৰ্মাণ এক অসাধাৰণ কীৰ্তি। গতিকে যুদ্ধৰ পৰিণতি অনিবাৰ্য পৰাজয়।
তৃতীয় স্তবকৰ ভাৱাৰ্থ: বিভীষণে ৰাৱণক ধৰ্মৰ যুক্তিৰে বুজায় — পৰৰ পত্নীক বলপূৰ্বক ৰখা মহাপাপ। ই কেৱল ব্যক্তিগত পাপ নহয়, সমগ্ৰ লংকাৰ ধ্বংসৰ কাৰণ হ’ব। ৰাজাৰ কৰ্তব্য প্ৰজাৰক্ষা; কিন্তু ৰাৱণে অন্যায়েৰে প্ৰজাকেই বিপদৰ মুখলৈ ঠেলি দিছে। সেয়েহে সীতাক সম্মানৰে ৰামক ঘূৰাই দিয়াই একমাত্ৰ সমাধান।
চতুৰ্থ স্তবকৰ ভাৱাৰ্থ: ৰাৱণৰ মন্ত্ৰীসকলে বিভীষণৰ উপদেশৰ বিৰোধিতা কৰি দাদাক যুদ্ধৰ বাবে উদগনি দিয়ে। তেওঁলোকে হনুমানৰ লংকাদহনক দুঃস্বপ্ন বুলি অগ্ৰাহ্য কৰে আৰু ৰাক্ষসবাহিনীৰ অপৰাজেয়তাৰ কথা কয়। এই স্তবকে দেখুৱাইছে যে স্তুতিকাৰক মন্ত্ৰীয়ে কেৱল ৰাজাৰ মন ৰাখি কথা কয়, সঁচা পৰিণতি ভবা নাযায়।
পঞ্চম স্তবকৰ ভাৱাৰ্থ: ৰাৱণে বিভীষণৰ উপদেশ প্ৰত্যাখ্যান কৰি অপমান কৰে। বিভীষণে দুঃখ আৰু কষ্টেৰে লংকা ত্যাগ কৰে আৰু ৰামৰ আশ্ৰয় গ্ৰহণ কৰে। এই অংশই আত্মসন্মান আৰু ধৰ্মপথ অনুসৰণৰ গুৰুত্ব দাঙি ধৰে। অন্ততঃ যুদ্ধৰ অন্তত বিভীষণে লংকাৰ ৰজা পদ লাভ কৰি ধৰ্মপৰায়ণতাৰ পুৰস্কাৰ পায়।
প্ৰসংগ-সহিত ব্যাখ্যা
(ক) “সীতা যে সাক্ষাৎ লক্ষ্মী, ৰাম যে বিষ্ণুৰ অৱতাৰ।”
প্ৰসংগঃ উদ্ধৃত পংক্তি দুটি অসমীয়া আদি কবি মাধৱ কন্দলি ৰচিত সপ্তকাণ্ড ৰামায়ণৰ “ৰাৱণক বিভীষণৰ সজ উপদেশ” কবিতাৰ পৰা লোৱা হৈছে। বিভীষণে দাদা ৰাৱণক যুদ্ধৰ পৰা বিৰত থকাৰ উপদেশ দিওঁতে এই পংক্তিৰে সীতা আৰু ৰামৰ অলৌকিক স্বৰূপ ব্যাখ্যা কৰিছে।
ব্যাখ্যাঃ এই পংক্তিৰ দ্বাৰা বিভীষণে দেখুৱাব বিচাৰিছে যে সীতা সাধাৰণ মানৱী নহয় — তেওঁ সাক্ষাৎ লক্ষ্মীদেৱীৰ অংশ, ধন-ঐশ্বৰ্য আৰু সৌভাগ্যৰ মূৰ্ত প্ৰতীক। আনহাতে ৰাম মানুহ হিচাপে আবিৰ্ভূত হ’লেও তেওঁ স্বয়ং বিষ্ণুৰ অৱতাৰ — অৰ্থাৎ পালনকৰ্তা ভগৱানৰ মানৱৰূপ অৱতৰণ। এনে দিব্য শক্তিৰ অধিকাৰীৰ পত্নীক বলপূৰ্বক ৰখা শক্তি লংকাৰ নাই; বৰং ই লংকাৰ সৰ্বনাশৰ কাৰণ হ’ব। গতিকে সীতাক সম্মানৰে ঘূৰাই দিয়াই একমাত্ৰ ধৰ্মীয় আৰু ব্যৱহাৰিক সমাধান।
মন্তব্যঃ এই পংক্তিৰ মাজত মাধৱ কন্দলিৰ ভক্তিভাৱ আৰু পৌৰাণিক জ্ঞান প্ৰতিফলিত হৈছে। ই কবিতাৰ ধৰ্মীয় ভেটি স্থাপন কৰে আৰু পাঠকক বিভীষণৰ যুক্তিৰ মূল প্ৰতি আকৰ্ষিত কৰে।
(খ) “হনুমান এজনে যদি লংকা পুৰিব পাৰে, ৰামৰ সমগ্ৰ বাহিনীয়ে কি কৰিব ভাবি চোৱা।”
প্ৰসংগঃ এই পংক্তিও মাধৱ কন্দলিৰ “ৰাৱণক বিভীষণৰ সজ উপদেশ” কবিতাৰ পৰা লোৱা। বিভীষণে দাদাক হনুমানৰ লংকাদহনৰ ঘটনা স্মৰণ কৰাই দি যুদ্ধৰ ভয়ংকৰ পৰিণতিৰ কথা ভাবিবলৈ অনুৰোধ কৰিছে।
ব্যাখ্যাঃ পংক্তিৰ মাজত বিভীষণৰ ৰাজনৈতিক প্ৰজ্ঞা আৰু যুক্তিনিৰ্ভৰ চিন্তা প্ৰকাশ পাইছে। হনুমান এজন বানৰৰূপী দূত হ’লেও তেওঁ লংকা পুৰি ভস্ম কৰি দেখুৱাইছে যে ৰামৰ পক্ষৰ শক্তি সাধাৰণ নহয়। এজন দূতে যদি এনে অসাধাৰণ ক্ষমতা প্ৰদৰ্শন কৰিব পাৰে, সমগ্ৰ বানৰ বাহিনী, লক্ষ্মণ আৰু স্বয়ং ৰামৰ সম্মিলিত শক্তিয়ে কি ধ্বংস কৰিব পাৰে — এই কথা ভাৱিলেই হৃদয় কম্পিত হয়। সাগৰৰ ওপৰত সেতু নিৰ্মাণো এক অসাধাৰণ কীৰ্তি যিয়ে ৰামৰ পক্ষৰ অলৌকিকতা প্ৰমাণ কৰে।
মন্তব্যঃ এই পংক্তিৰে কবিতাৰ ৰাজনৈতিক ভেটি গঢ় হৈছে। বিভীষণৰ যুক্তিৰ যুক্তিযুক্ততা আৰু পৰিণতিৰ প্ৰতি সচেতনতা ইয়াত স্পষ্ট।
(গ) “পৰৰ পত্নীক বলপূৰ্বক ৰখা মহাপাপ; ই লংকাৰ ধ্বংসৰ কাৰণ হ’ব।”
প্ৰসংগঃ এই পংক্তিও সেই একে কবিতাৰ পৰা — য’ত বিভীষণে ৰাৱণক ধৰ্মৰ যুক্তিৰে বুজাবলৈ চেষ্টা কৰিছে।
ব্যাখ্যাঃ বিভীষণৰ মতে পৰৰ পত্নীক বলপূৰ্বক ৰখা সমাজনীতিৰ চকুত মহাপাপ আৰু ধৰ্মবিৰুদ্ধ। ৰাৱণে সীতাক হৰণ কৰি লংকালৈ আনি বন্দী কৰি ৰখা কাৰ্যই কেৱল ব্যক্তিগত পাপ নহয়; ই সমগ্ৰ লংকাৰ ধ্বংসৰ কাৰণ হ’ব। কাৰণ ৰাজাৰ পাপৰ ফল প্ৰজাই ভোগ কৰে। ৰাজাৰ কৰ্তব্য প্ৰজাৰক্ষা — কিন্তু ৰাৱণে নিজৰ কামনাৰ বাবে প্ৰজাকেই বিপদৰ মুখলৈ ঠেলি দিছে। সেয়েহে সীতাক সম্মানৰে ৰামক ঘূৰাই দিয়া উচিত।
মন্তব্যঃ এই পংক্তিৰে বিভীষণৰ চৰিত্ৰৰ ধৰ্মপৰায়ণতা আৰু সমাজচেতনা প্ৰকাশ পাইছে। ই কবিতাৰ নৈতিক বাৰ্তাৰ কেন্দ্ৰীয় বিন্দু।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
বহুনিৰ্বাচনী প্ৰশ্ন (MCQ)
১। “ৰাৱণক বিভীষণৰ সজ উপদেশ” কবিতাৰ ৰচয়িতা কোন?
(ক) শংকৰদেৱ (খ) মাধৱদেৱ (গ) মাধৱ কন্দলি (ঘ) হেম সৰস্বতী
উত্তৰঃ (গ) মাধৱ কন্দলি।
২। মাধৱ কন্দলিক কোন উপাধিৰে অভিহিত কৰা হয়?
(ক) মহাকবি (খ) আদি কবি (গ) অন্ত্য কবি (ঘ) ৰসৰাজ
উত্তৰঃ (খ) আদি কবি।
৩। সপ্তকাণ্ড ৰামায়ণৰ কয়টা কাণ্ড মাধৱ কন্দলিয়ে ৰচনা কৰিছিল?
(ক) ৭ (খ) ৬ (গ) ৫ (ঘ) ৪
উত্তৰঃ (গ) ৫ (অযোধ্যা, অৰণ্য, কিষ্কিন্ধ্যা, সুন্দৰ আৰু লংকা/যুদ্ধকাণ্ড)।
৪। মাধৱ কন্দলিয়ে কাৰ পৃষ্ঠপোষকতাত ৰামায়ণ অনুবাদ কৰিছিল?
(ক) মহামাণিক্য (খ) নৰনাৰায়ণ (গ) চিলাৰায় (ঘ) ৰুদ্ৰসিংহ
উত্তৰঃ (ক) মহামাণিক্য।
৫। বিভীষণে দাদাক কোনটো কাৰ্যৰ পৰা বিৰত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল?
(ক) ৰাজ্য ত্যাগ (খ) যুদ্ধ (গ) যজ্ঞ (ঘ) তীৰ্থ-পৰিভ্ৰমণ
উত্তৰঃ (খ) যুদ্ধ।
৬। কোন বানৰে লংকা পুৰি ভস্ম কৰিছিল?
(ক) সুগ্ৰীৱ (খ) অংগদ (গ) হনুমান (ঘ) জাম্বৱান
উত্তৰঃ (গ) হনুমান।
৭। বিভীষণৰ পিতাৰ নাম কি?
(ক) বশিষ্ঠ (খ) বিশ্ৰৱা (গ) বিশ্বামিত্ৰ (ঘ) পুলস্ত্য
উত্তৰঃ (খ) বিশ্ৰৱা।
৮। ৰামক কাৰ অৱতাৰ বুলি কোৱা হৈছে?
(ক) শিৱ (খ) ব্ৰহ্মা (গ) বিষ্ণু (ঘ) ইন্দ্ৰ
উত্তৰঃ (গ) বিষ্ণু।
৯। সীতা কাৰ অংশ বুলি বিভীষণে ব্যাখ্যা কৰিছিল?
(ক) দুৰ্গা (খ) লক্ষ্মী (গ) সৰস্বতী (ঘ) পাৰ্বতী
উত্তৰঃ (খ) লক্ষ্মী।
১০। ৰাৱণৰ মন্ত্ৰীসকলে হনুমানৰ লংকাদহনক কি বুলি অগ্ৰাহ্য কৰিছিল?
(ক) ভূত-প্ৰকোপ (খ) মায়া (গ) দুঃস্বপ্ন (ঘ) আকস্মিক অগ্নিকাণ্ড
উত্তৰঃ (গ) দুঃস্বপ্ন।
১১। বিভীষণে অপমানিত হৈ লংকা ত্যাগ কৰি কাৰ আশ্ৰয় ল’লে?
(ক) সুগ্ৰীৱ (খ) ৰাম (গ) লক্ষ্মণ (ঘ) হনুমান
উত্তৰঃ (খ) ৰাম।
১২। যুদ্ধৰ অন্তত ৰামে কাক লংকাৰ ৰজা পদত অভিষিক্ত কৰিছিল?
(ক) সুগ্ৰীৱ (খ) অংগদ (গ) বিভীষণ (ঘ) মেঘনাদ
উত্তৰঃ (গ) বিভীষণ।
১৩। সপ্তকাণ্ড ৰামায়ণৰ “আদিকাণ্ড” কোনে ৰচনা কৰিছিল?
(ক) মাধৱ কন্দলি (খ) মাধৱদেৱ (গ) শংকৰদেৱ (ঘ) হেম সৰস্বতী
উত্তৰঃ (গ) শংকৰদেৱ।
১৪। সপ্তকাণ্ড ৰামায়ণৰ “উত্তৰাকাণ্ড” কোনে ৰচনা কৰিছিল?
(ক) মাধৱ কন্দলি (খ) মাধৱদেৱ (গ) শংকৰদেৱ (ঘ) দামোদৰদেৱ
উত্তৰঃ (খ) মাধৱদেৱ।
১৫। মাধৱ কন্দলি কোন শতিকাৰ কবি?
(ক) ত্ৰয়োদশ (খ) চতুৰ্দশ (গ) পঞ্চদশ (ঘ) ষোড়শ
উত্তৰঃ (খ) চতুৰ্দশ শতিকা।
খালী ঠাই পূৰণ কৰা
- মাধৱ কন্দলিৰ ৰামায়ণৰ নাম __________। (সপ্তকাণ্ড ৰামায়ণ)
- __________-এ লংকা পুৰি ভস্ম কৰিছিল। (হনুমানে)
- সীতা __________ৰ অংশ। (লক্ষ্মী)
- ৰাম __________ৰ অৱতাৰ। (বিষ্ণু)
- বিভীষণৰ পিতাৰ নাম __________। (বিশ্ৰৱা)
- মাধৱ কন্দলিয়ে __________ ৰজাৰ পৃষ্ঠপোষকতাত ৰামায়ণ ৰচনা কৰিছিল। (মহামাণিক্য)
- মাধৱ কন্দলিৰ ৰামায়ণ এক __________। (ভাৱানুবাদ)
- __________-এ সপ্তকাণ্ড ৰামায়ণৰ আদিকাণ্ড ৰচনা কৰিছিল। (শংকৰদেৱে)
- মাধৱদেৱে সপ্তকাণ্ড ৰামায়ণৰ __________ ৰচনা কৰিছিল। (উত্তৰাকাণ্ড)
- বিভীষণে __________ৰ আশ্ৰয় গ্ৰহণ কৰিছিল। (ৰামৰ)
- মাধৱ কন্দলিক __________ বুলি কোৱা হয়। (আদি কবি)
- সীতাক __________ত বন্দী কৰি ৰখা হৈছিল। (অশোকবন)
শুদ্ধ-অশুদ্ধ নিৰ্ণয় (True/False)
| উক্তি | শুদ্ধ/অশুদ্ধ |
|---|---|
| মাধৱ কন্দলি চতুৰ্দশ শতিকাৰ কবি। | শুদ্ধ |
| “ৰাৱণক বিভীষণৰ সজ উপদেশ” কবিতাৰ ৰচয়িতা শংকৰদেৱ। | অশুদ্ধ |
| সীতাক বিভীষণে সাক্ষাৎ লক্ষ্মী বুলি অভিহিত কৰিছিল। | শুদ্ধ |
| হনুমানে লংকা পুৰি ভস্ম কৰিছিল। | শুদ্ধ |
| ৰাৱণে বিভীষণৰ উপদেশ গ্ৰহণ কৰিছিল। | অশুদ্ধ |
| মাধৱ কন্দলিৰ ৰামায়ণ এক ভাৱানুবাদ। | শুদ্ধ |
| বিভীষণে শেষত ৰামৰ আশ্ৰয় গ্ৰহণ কৰিছিল। | শুদ্ধ |
| সপ্তকাণ্ড ৰামায়ণৰ সকলো কাণ্ড মাধৱ কন্দলিয়ে ৰচনা কৰিছিল। | অশুদ্ধ |
| মাধৱ কন্দলি মহামাণিক্য ৰজাৰ পৃষ্ঠপোষকতাত ৰামায়ণ অনুবাদ কৰিছিল। | শুদ্ধ |
| ৰাৱণৰ মন্ত্ৰীসকলে বিভীষণৰ উপদেশৰ পক্ষে আছিল। | অশুদ্ধ |
| মাধৱদেৱে উত্তৰাকাণ্ড ৰচনা কৰিছিল। | শুদ্ধ |
| মাধৱ কন্দলিক “অসমীয়া আদি কবি” বুলি কোৱা হয়। | শুদ্ধ |
থিম আৰু বাৰ্তা সম্বন্ধীয় প্ৰশ্ন
১। “ৰাৱণক বিভীষণৰ সজ উপদেশ” কবিতাৰ মূল বিষয়বস্তু কি?
উত্তৰঃ কবিতাৰ মূল বিষয়বস্তু হ’ল লংকাৰ ৰজা ৰাৱণৰ ভাতৃ বিভীষণে দাদাক যুদ্ধৰ পৰা বিৰত থাকি সীতাক সম্মানৰে ৰামক ঘূৰাই দিবলৈ দিয়া বুদ্ধিদীপ্ত উপদেশ আৰু সেই উপদেশ ৰাৱণৰ অহংকাৰৰ বাবে প্ৰত্যাখ্যানৰ পৰিণতি। ই ধৰ্ম, ন্যায়, প্ৰজ্ঞা আৰু অহংকাৰৰ পৰিণতিৰ সংঘৰ্ষৰ কাহিনী।
২। কবিতাটিৰ মাধ্যমেৰে মাধৱ কন্দলিয়ে কি নৈতিক বাৰ্তা প্ৰদান কৰিছে?
উত্তৰঃ মাধৱ কন্দলিয়ে এই কবিতাৰ মাধ্যমেৰে কেইবাটাও নৈতিক বাৰ্তা প্ৰদান কৰিছে — (ক) অহংকাৰ আৰু লোভৰ পৰিণতি ধ্বংস; (খ) সঁচা কথা কোৱাৰ সাহস আৰু ধৰ্মৰ পক্ষপাতিত্বৰ গুৰুত্ব; (গ) বুদ্ধিদীপ্ত পৰামৰ্শ গ্ৰহণৰ প্ৰয়োজনীয়তা; (ঘ) সত্য আৰু ন্যায়ৰ অপৰিহাৰ্য জয়; (ঙ) কুলৰ পৰিচয়ে নহয়, কৰ্ম আৰু চিন্তাই মানুহক মহান কৰে।
৩। আজিৰ যুগত এই কবিতাৰ প্ৰাসংগিকতা কি?
উত্তৰঃ আজিৰ যুগতো এই কবিতা প্ৰাসংগিক। বৰ্তমানৰ যুদ্ধপ্ৰিয় বিশ্বত নেতা, প্ৰশাসক আৰু সাধাৰণ মানুহৰ বাবে এই উপদেশ এক সকীয়নি। অহংকাৰ, লোভ, ক্ষমতা-মোহ আৰু কামনাৰ পৰা বিৰত থাকি বুদ্ধিদীপ্ত পৰামৰ্শ গ্ৰহণৰ গুৰুত্ব আজিও সমান। ই কেৱল ৰাজনৈতিক নহয়, ব্যক্তিগত জীৱনৰ বাবেও এক চিৰন্তন শিক্ষা।
৪। কবিতাত যুদ্ধৰ বিৰোধী বাৰ্তা কেনেদৰে প্ৰতিফলিত হৈছে?
উত্তৰঃ বিভীষণৰ মুখেৰে মাধৱ কন্দলিয়ে এক স্পষ্ট যুদ্ধবিৰোধী বাৰ্তা প্ৰদান কৰিছে। যুদ্ধই কেৱল ধ্বংস কঢ়িয়াই আনে — সৈন্য, সম্পদ, প্ৰজা আৰু ৰাষ্ট্ৰ সকলো বিনষ্ট হয়। সৈন্য-অস্ত্ৰৰ বদলিয়ে শান্তিপূৰ্ণ আলোচনা আৰু ধৰ্মীয় সমাধানৰ পথহে গ্ৰহণযোগ্য। এই বাৰ্তা মানৱতাবাদৰ সাৰ্বজনীন মূল্যবোধ প্ৰতিফলিত কৰে।
৫। এই কবিতাত মাধৱ কন্দলিৰ কাব্যিক কৌশল কি কি বিন্দুত প্ৰতিফলিত হৈছে?
উত্তৰঃ মাধৱ কন্দলিৰ কাব্যিক কৌশল কেইবাটাও বিন্দুত প্ৰতিফলিত হৈছে — (ক) সংলাপ-প্ৰধান বৰ্ণনাৰে চৰিত্ৰ-চিত্ৰণ; (খ) ছন্দময় পয়াৰ-ত্ৰিপদীৰ ব্যৱহাৰ; (গ) সৰল আৰু লোকজীৱনৰ ভাষা প্ৰয়োগ; (ঘ) পৌৰাণিক উদ্ধৃতি আৰু অলংকাৰৰ মাধুৰ্য; (ঙ) মনস্তাত্ত্বিক বিশ্লেষণ; আৰু (চ) ধৰ্মীয় ভেটি আৰু লৌকিকতাৰ সমন্বয়। এইসমূহে কবিতাক চিৰন্তনতা প্ৰদান কৰিছে।
কবিৰ চমু পৰিচয় — মাধৱ কন্দলি
মাধৱ কন্দলি অসমীয়া সাহিত্যৰ “আদি কবি” হিচাপে অভিহিত। তেওঁ চতুৰ্দশ শতিকাৰ এজন উল্লেখযোগ্য কবি আছিল। কন্দলীৰ জন্ম স্থান, পিতৃ-মাতৃৰ নাম আৰু ব্যক্তিগত জীৱন-বিৱৰণ স্পষ্ট নহয়; কিন্তু গৱেষকসকলৰ মতে তেওঁ বৰ্তমানৰ নগাঁও বা গোলাঘাট অঞ্চলৰ মানুহ আছিল। তেওঁৰ পৃষ্ঠপোষক আছিল কচাৰী/বৰাহী সাম্ৰাজ্যৰ ৰজা মহামাণিক্য, যিজনে তেওঁৰ সাহিত্যিক প্ৰতিভাক স্বীকৃতি দিছিল।
সাহিত্যিক অৱদান: মাধৱ কন্দলিৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ অৱদান হ’ল বাল্মীকিৰ সংস্কৃত ৰামায়ণক অসমীয়ালৈ অনুবাদ। এই অনুবাদ ভাৰতীয় কোনো আঞ্চলিক ভাষাত প্ৰথম পৰিচিত ৰামায়ণ অনুবাদ — তুলসীদাসৰ “ৰামচৰিতমানস” আৰু কৃত্তিবাসৰ বঙালী ৰামায়ণতকৈ আগৰ। তেওঁৰ ৰামায়ণ “সপ্তকাণ্ড ৰামায়ণ” নামেৰে জনাজাত হ’লেও মূল প্ৰাপ্য কেৱল পাঁচ কাণ্ড — অযোধ্যা, অৰণ্য, কিষ্কিন্ধ্যা, সুন্দৰ আৰু লংকা/যুদ্ধকাণ্ড। আদিকাণ্ড আৰু উত্তৰাকাণ্ড পৰৱৰ্তী সময়ত যথাক্ৰমে শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱে ৰচনা কৰিছিল।
এই অনুবাদ আক্ষৰিক নহয়, ই এক “ভাৱানুবাদ” — অৰ্থাৎ মূল ভাৱ ৰক্ষা কৰি অসমীয়া সমাজ, প্ৰকৃতি, সংস্কৃতি আৰু লোকজীৱনৰ ৰং দি ৰচিত। ইয়াত স্থানীয় ৰীতি-নীতি, পক্ষী-প্ৰাণীৰ নাম, খাদ্য-পোছাকৰ বৰ্ণনা আৰু লোকপ্ৰৱচন স্থান পাইছে। কন্দলীৰ আন এক অনুবাদ “দেৱজিৎ” — মহাভাৰতৰ ৰাজ্যকাণ্ডৰ অনুবাদ; কিন্তু ইয়াৰ পৰিধি সীমিত।
কাব্যিক বৈশিষ্ট্য: মাধৱ কন্দলিৰ ভাষা সৰল, প্ৰাঞ্জল, ছন্দময়। পয়াৰ আৰু ত্ৰিপদী ছন্দত তেওঁ সৃজনশীলতা প্ৰকাশ কৰিছিল। চৰিত্ৰচিত্ৰণত গভীৰ মনোবিশ্লেষণ, প্ৰকৃতি-বৰ্ণনাত মৌলিকতা, সংলাপত নাটকীয়তা — এই গুণসমূহে তেওঁৰ কাব্যক জীৱন্ত কৰি তুলিছে। তেওঁৰ ৰচনাত ভক্তিৰসৰ পৰিৱৰ্তে মানৱিক ভাৱ আৰু লোকজীৱনৰ ৰং অধিক প্ৰকট।
সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱ: মাধৱ কন্দলিৰ সপ্তকাণ্ড ৰামায়ণে অসমৰ ভক্তি আন্দোলনৰ ভেটি স্থাপন কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱে এই ভেটিৰ ওপৰত নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ মহান অট্টালিকা গঢ় দিছিল। অসমৰ ধৰ্ম, সংস্কৃতি, ভাষা আৰু সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত মাধৱ কন্দলিৰ অৱদান অপৰিসীম। তেওঁ অসমীয়া ভাষাৰ সাহিত্যিক ভেটি স্থাপনকাৰী আৰু ভাৰতীয় আঞ্চলিক ৰামায়ণ পৰম্পৰাৰ পথিকৃত।
“ৰাৱণক বিভীষণৰ সজ উপদেশ” কবিতাটি তেওঁৰ সপ্তকাণ্ড ৰামায়ণৰ যুদ্ধকাণ্ডৰ এক উজ্জ্বল উদাহৰণ — য’ত কন্দলীৰ চৰিত্ৰচিত্ৰণৰ কৌশল, সংলাপৰ নাটকীয়তা আৰু নৈতিক বাৰ্তাৰ গভীৰতা স্পষ্ট হৈ উঠিছে। এই কবিতা অসমীয়া সাহিত্যৰ এক চিৰন্তন সম্পদ।