অধ্যায় ১: ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰ (Indian Democracy) — সাৰাংশ
ভাৰতবৰ্ষই ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টত স্বাধীনতা লাভ কৰে। স্বাধীনতাৰ পিছত ভাৰতবৰ্ষক এখন গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ বাবে এখন সংবিধান প্ৰণয়নৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। ১৯৪৫ চনত ইংলেণ্ডত অনুষ্ঠিত নিৰ্বাচনত শ্ৰমিক দল জয়ী হয় আৰু নতুন চৰকাৰে ভাৰতৰ বাবে সংবিধান ৰচনাৰ পৰিৱেশ গঢ়ি তুলিবলৈ ১৯৪৬ চনৰ মাৰ্চ মাহত কেবিনেট মিছনক ভাৰতলৈ পঠিয়ায়। কেবিনেট মিছনৰ তৎপৰতাত সংবিধান সভা গঠন কৰা হয়। সংবিধান সভাৰ প্ৰথম বৈঠক ১৯৪৬ চনৰ ৯ ডিচেম্বৰত বহিছিল। ড° সচ্চিদানন্দ সিনহা আছিল সংবিধান সভাৰ প্ৰথম সভাপতি আৰু ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ আছিল স্থায়ী সভাপতি।
১৯৪৭ চনৰ ২৯ আগষ্টত ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰৰ অধ্যক্ষতাত ৭ জন বিশেষজ্ঞৰে সংবিধানৰ খচৰা সমিতি গঠন কৰা হয়। খচৰা সমিতিয়ে প্ৰায় ৩ বছৰ পৰিশ্ৰম কৰি সংবিধান প্ৰস্তুত কৰে। সংবিধান সভাৰ মুঠ ১১ খন বৈঠক অনুষ্ঠিত হৈছিল। ভাৰতৰ সংবিধান ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত কাৰ্যকৰী হয়।
সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাই সংবিধানৰ আদৰ্শ, লক্ষ্য আৰু উদ্দেশ্য প্ৰকাশ কৰে। ইয়াক সংবিধানৰ আত্মা, বিবেক, দুৱাৰডলি আৰু চাবি-কাঠী বুলি অভিহিত কৰা হয়। প্ৰস্তাৱনাত ভাৰতক সাৰ্বভৌম, সমাজবাদী, ধৰ্মনিৰপেক্ষ, গণতান্ত্ৰিক আৰু গণৰাজ্য হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছে। ১৯৭৬ চনৰ ৪২ নং সংশোধনীৰ জৰিয়তে প্ৰস্তাৱনাত “সমাজবাদী”, “ধৰ্মনিৰপেক্ষ” আৰু “একতা আৰু অখণ্ডতা” শব্দকেইটা সংযোজন কৰা হয়।
ভাৰতবৰ্ষ এখন সংসদীয় গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰ। সংসদীয় গণতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো ইংলেণ্ড দেশৰ সংবিধানৰ পৰা অনুকৰণ কৰা হৈছে। ভাৰতৰ সংসদ লোকসভা, ৰাজ্যসভা আৰু ৰাষ্ট্ৰপতিক লৈ গঠিত। ভাৰতবৰ্ষ এখন অৰ্ধ-যুক্তৰাষ্ট্ৰ কাৰণ ইয়াত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় আৰু এককেন্দ্ৰিক উভয়ৰে বৈশিষ্ট্য বিদ্যমান। “Federation” শব্দটো লেটিন শব্দ “Foedus”ৰ পৰা আহিছে আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰক যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ গৃহভূমি বুলি কোৱা হয়। ভাৰতবৰ্ষত একক নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা আছে।
English Summary
India gained independence on August 15, 1947. The Cabinet Mission was sent to India in March 1946 by the British Government to facilitate the process of framing a new constitution. The Constituent Assembly was formed at the initiative of the Cabinet Mission. Its first meeting was held on December 9, 1946, with Dr. Sachidananda Sinha as the first chairman and Dr. Rajendra Prasad as the permanent chairman.
A Drafting Committee of 7 members was formed on August 29, 1947 under the chairmanship of Dr. B.R. Ambedkar. The committee worked for about 3 years and the Constituent Assembly held 11 sessions. The Constitution of India came into effect on January 26, 1950.
The Preamble of the Constitution reflects the ideals, objectives, and philosophy of the Constitution. It declares India as a Sovereign, Socialist, Secular, Democratic Republic. The words “Socialist”, “Secular” and “Integrity” were added through the 42nd Amendment in 1976. India follows a parliamentary form of government modeled after the British system. Parliament consists of the Lok Sabha, Rajya Sabha, and the President. India is a quasi-federal state combining features of both federal and unitary systems. India has a single citizenship system.
বহুনিৰ্বাচনী প্ৰশ্ন (MCQ)
১। ভাৰতবৰ্ষই কেতিয়া স্বাধীনতা লাভ কৰে?
(ক) ১৯৪৭ চনৰ ২৬ জানুৱাৰী
(খ) ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্ট
(গ) ১৯৪৮ চনৰ ২৬ জানুৱাৰী
(ঘ) ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰী
উত্তৰঃ (খ) ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্ট।
২। ১৯৪৫ চনত অনুষ্ঠিত হোৱা নিৰ্বাচনত ইংলেণ্ডত জয়ী হোৱা দলটো—
(ক) শ্ৰমিক দল
(খ) ৰাজনৈতিক দল
(গ) কমিউনিষ্ট দল
(ঘ) বনুৱা দল
উত্তৰঃ (ক) শ্ৰমিক দল।
৩। ভাৰতত সংবিধান সভা গঠন হৈছিল—
(ক) মুছলিম লীগৰ তৎপৰতাত
(খ) কেবিনেট মিছনৰ তৎপৰতাত
(গ) জাতীয় কংগ্ৰেছৰ তৎপৰতাত
(ঘ) কমিউনিষ্ট দলৰ তৎপৰতাত
উত্তৰঃ (খ) কেবিনেট মিছনৰ তৎপৰতাত।
৪। সংবিধানৰ খচৰা সমিতিৰ অধ্যক্ষ কোন আছিল?
(ক) ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ
(খ) ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ
(গ) সৰ্বপল্লী ৰাধাকৃষ্ণণ
(ঘ) জৱাহৰলাল নেহৰু
উত্তৰঃ (ক) ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ।
৫। সংবিধান সভাৰ প্ৰথম বৈঠক কেতিয়া বহিছিল?
(ক) ১৯৪৭ চনৰ ৯ ডিচেম্বৰত
(খ) ১৯৪৭ চনৰ ১০ ডিচেম্বৰত
(গ) ১৯৪৬ চনৰ ৯ ডিচেম্বৰত
(ঘ) ১৯৪৫ চনৰ ৯ ডিচেম্বৰত
উত্তৰঃ (গ) ১৯৪৬ চনৰ ৯ ডিচেম্বৰত।
৬। সংবিধান সভাৰ স্থায়ী সভাপতি কোন আছিল?
(ক) ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ
(খ) ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ
(গ) জৱাহৰলাল নেহৰু
(ঘ) গোপালকৃষ্ণ আয়েঙ্গাৰ
উত্তৰঃ (খ) ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ।
৭। খচৰা কমিটি কিমানজন বিশেষজ্ঞৰে গঠিত আছিল?
(ক) ৫ জন
(খ) ৭ জন
(গ) ৯ জন
(ঘ) ১১ জন
উত্তৰঃ (খ) ৭ জন।
৮। খচৰা কমিটিয়ে সংবিধান প্ৰস্তুত কৰিবলৈ কিমান বছৰ পৰিশ্ৰম কৰিছিল?
(ক) ১ বছৰ
(খ) ২ বছৰ
(গ) ৪ বছৰ
(ঘ) ৩ বছৰ
উত্তৰঃ (ঘ) ৩ বছৰ।
৯। ‘Foedus’ শব্দৰ অৰ্থ—
(ক) যুদ্ধ অথবা শান্তি
(খ) চুক্তি অথবা সন্ধি
(গ) যুদ্ধ অথবা সন্ধি
(ঘ) যুদ্ধ অথবা ধ্বংস
উত্তৰঃ (খ) চুক্তি অথবা সন্ধি।
১০। ‘Federation’ শব্দটো আহিছে—
(ক) গ্ৰীক শব্দ ‘Foedus’ৰ পৰা
(খ) গ্ৰীক শব্দ ‘Foedos’ৰ পৰা
(গ) লেটিন শব্দ ‘Foedus’ৰ পৰা
(ঘ) লেটিন শব্দ ‘Foedos’ৰ পৰা
উত্তৰঃ (গ) লেটিন শব্দ ‘Foedus’ৰ পৰা।
১১। সাৰ্বভৌমত্ব মানে—
(ক) ৰাষ্ট্ৰৰ সৰ্বোচ্চ ক্ষমতা
(খ) ৰাজ্যৰ সৰ্বোচ্চ ক্ষমতা
(গ) ব্যক্তিৰ অধিকাৰ
(ঘ) ওপৰৰ এটাও নহয়
উত্তৰঃ (ক) ৰাষ্ট্ৰৰ সৰ্বোচ্চ ক্ষমতা।
১২। ভাৰতবৰ্ষত দ্বৈত নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা আছেনে?
(ক) আছে
(খ) নাই
(গ) ব্যৱস্থা হ’বহে
(ঘ) ওপৰৰ এটাও নহয়
উত্তৰঃ (খ) নাই।
১৩। ‘যুক্তৰাষ্ট্ৰ’ শব্দটো উল্লেখ নাই—
(ক) ভাৰতৰ সংবিধানত
(খ) আমেৰিকাৰ সংবিধানত
(গ) ইংলেণ্ডৰ সংবিধানত
(ঘ) কানাডাৰ সংবিধানত
উত্তৰঃ (ক) ভাৰতৰ সংবিধানত।
১৪। পৃথিৱীৰ বৃহত্তম গণতান্ত্ৰিক দেশ—
(ক) চীনদেশ
(খ) ইংলেণ্ড
(গ) ভাৰতবৰ্ষ
(ঘ) কানাডা
উত্তৰঃ (গ) ভাৰতবৰ্ষ।
১৫। জনমত হ’ল—
(ক) সংখ্যাগৰিষ্ঠতাৰ মত
(খ) জনসাধাৰণৰ মত
(গ) কল্যাণকামী মত
(ঘ) সকলোৰে মত
উত্তৰঃ (গ) কল্যাণকামী মত।
১৬। বৰ্তমান যুগৰ উত্তম চৰকাৰ—
(ক) ৰাজতন্ত্ৰ
(খ) প্ৰজাতন্ত্ৰ
(গ) গণতন্ত্ৰ
(ঘ) ধনতন্ত্ৰ
উত্তৰঃ (গ) গণতন্ত্ৰ।
১৭। ভাৰতত বৰ্তমান প্ৰচলিত চৰকাৰ—
(ক) ৰাষ্ট্ৰপতীয়
(খ) গণতান্ত্ৰিক
(গ) মৰ্চা
(ঘ) সংসদীয়
উত্তৰঃ (ঘ) সংসদীয়।
১৮। ১৯৭৬ চনৰ ৪২ নং সংশোধনীত প্ৰস্তাৱনাত কোনটো শব্দ যুক্ত কৰা হৈছিল?
(ক) সাৰ্বভৌম
(খ) গণতান্ত্ৰিক
(গ) গণৰাজ্য
(ঘ) সমাজবাদী
উত্তৰঃ (ঘ) সমাজবাদী।
১৯। সংবিধান খচৰা কমিটিৰ সদস্য নাছিল—
(ক) ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ
(খ) গোপালকৃষ্ণ আয়েঙ্গাৰ
(গ) জৱাহৰলাল নেহৰু
(ঘ) কে. এম. মুন্সি
উত্তৰঃ (গ) জৱাহৰলাল নেহৰু।
খালী ঠাই পূৰ কৰা (Fill in the Blanks)
১। ভাৰতবৰ্ষই ________ চনৰ ১৫ আগষ্টত স্বাধীনতা লাভ কৰে।
উত্তৰঃ ১৯৪৭।
২। কেবিনেট মিছন ________ চনৰ মাৰ্চ মাহত ভাৰতলৈ আহিছিল।
উত্তৰঃ ১৯৪৬।
৩। সংবিধান সভাৰ প্ৰথম সভাপতি আছিল ________।
উত্তৰঃ ড° সচ্চিদানন্দ সিনহা।
৪। সংবিধানৰ খচৰা সমিতিৰ অধ্যক্ষ আছিল ________।
উত্তৰঃ ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ।
৫। “Federation” শব্দটো লেটিন শব্দ ________ ৰ পৰা আহিছে।
উত্তৰঃ “Foedus”।
৬। ________ ক যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ গৃহভূমি বুলি কোৱা হয়।
উত্তৰঃ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ।
৭। ভাৰতৰ সংসদীয় গণতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো ________ দেশৰ সংবিধানৰ পৰা অনুকৰণ কৰা হৈছে।
উত্তৰঃ ইংলেণ্ড।
৮। ১৯৭৬ চনৰ ________ নং সংশোধনীৰ জৰিয়তে প্ৰস্তাৱনাত “সমাজবাদী” আৰু “ধৰ্মনিৰপেক্ষ” শব্দ সংযোজন কৰা হয়।
উত্তৰঃ ৪২।
৯। ১৯৩৫ চনৰ ভাৰত চৰকাৰ আইনখনে পৰাধীন ভাৰতবৰ্ষত সীমিত ________ পদ্ধতিৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল।
উত্তৰঃ সংসদীয়।
১০। সংবিধান সভাৰ মুঠ ________ খন বৈঠক অনুষ্ঠিত হৈছিল।
উত্তৰঃ ১১।
১১। ভাৰতবৰ্ষত ________ নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা আছে।
উত্তৰঃ একক।
১২। ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ ________ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল।
উত্তৰঃ ১৮৮৫।
১৩। খচৰা সমিতি ________ চনৰ ২৯ আগষ্টত গঠন কৰা হৈছিল।
উত্তৰঃ ১৯৪৭।
১৪। কেবিনেট মিছনৰ সদস্য সংখ্যা ________ জন আছিল।
উত্তৰঃ তিনি (৩)।
১৫। চাকাৰিয়া আয়োগ ________ চনত গঠন কৰা হৈছিল।
উত্তৰঃ ১৯৮৩।
শুদ্ধ নে অশুদ্ধ লিখা (True or False)
১। ভাৰতবৰ্ষ পৃথিৱীৰ বৃহত্তম গণতান্ত্ৰিক দেশ।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
২। ভাৰতবৰ্ষত দ্বৈত নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা আছে।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (ভাৰতবৰ্ষত একক নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা আছে।)
৩। সংবিধানৰ খচৰা সমিতিৰ অধ্যক্ষ আছিল জৱাহৰলাল নেহৰু।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (সংবিধানৰ খচৰা সমিতিৰ অধ্যক্ষ আছিল ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ।)
৪। কেবিনেট মিছন ১৯৪৬ চনৰ মাৰ্চ মাহত ভাৰতলৈ আহিছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৫। “Federation” শব্দটো গ্ৰীক শব্দৰ পৰা আহিছে।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (“Federation” শব্দটো লেটিন শব্দ “Foedus”ৰ পৰা আহিছে।)
৬। ভাৰতৰ সংসদীয় গণতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সংবিধানৰ পৰা অনুকৰণ কৰা হৈছে।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (ভাৰতৰ সংসদীয় গণতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো ইংলেণ্ড দেশৰ সংবিধানৰ পৰা অনুকৰণ কৰা হৈছে।)
৭। সংবিধান সভাৰ স্থায়ী সভাপতি আছিল ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৮। ১৯৩৫ চনৰ ভাৰত চৰকাৰ আইনে ভাৰতবৰ্ষত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় পদ্ধতিৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৯। প্ৰস্তাৱনাত “সমাজবাদী” আৰু “ধৰ্মনিৰপেক্ষ” শব্দ মূল সংবিধানতে আছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (১৯৭৬ চনৰ ৪২ নং সংশোধনীৰ জৰিয়তে এই শব্দকেইটা সংযোজন কৰা হয়।)
১০। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰক যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ গৃহভূমি বুলি কোৱা হয়।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (Very Short Answer Type Questions)
১। ১৯৪৫ চনত অনুষ্ঠিত হোৱা নিৰ্বাচনত ইংলেণ্ডত কোনটো দল জয়ী হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯৪৫ চনত অনুষ্ঠিত হোৱা নিৰ্বাচনত ইংলেণ্ডত শ্ৰমিক দল জয়ী হৈছিল।
২। “কেবিনেট মিছন” ভাৰতলৈ কেতিয়া আহিছিল?
উত্তৰঃ কেবিনেট মিছন ১৯৪৬ চনৰ মাৰ্চ মাহত ভাৰতলৈ আহিছিল।
৩। সংবিধান সভাৰ প্ৰথম সভাপতি কোন আছিল?
উত্তৰঃ সংবিধান সভাৰ প্ৰথম সভাপতি আছিল ড° সচ্চিদানন্দ সিনহা।
৪। খচৰা সমিতিৰ অধ্যক্ষজনৰ নাম কি?
উত্তৰঃ খচৰা সমিতিৰ অধ্যক্ষজনৰ নাম হ’ল ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ।
৫। সংবিধানৰ কিমান নং সংশোধনী মতে প্ৰস্তাৱনাত “সমাজবাদী” আৰু “ধৰ্মনিৰপেক্ষ” শব্দ সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ৪২ নং সংশোধনী আইনৰ জৰিয়তে প্ৰস্তাৱনাত “সমাজবাদী” আৰু “ধৰ্মনিৰপেক্ষ” শব্দ সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছিল।
৬। “Federation” শব্দটো কোনটো লেটিন শব্দৰ পৰা আহিছে?
উত্তৰঃ “Federation” শব্দটো লেটিন শব্দ “Foedus”ৰ পৰা আহিছে।
৭। “যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ গৃহভূমি” বুলি কাক কোৱা হয়?
উত্তৰঃ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰক “যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ গৃহভূমি” বুলি কোৱা হয়।
৮। ভাৰতবৰ্ষত দ্বৈত নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা আছেনে?
উত্তৰঃ নাই, ভাৰতবৰ্ষত দ্বৈত নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা নাই। ভাৰতত একক নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা আছে।
৯। ভাৰতৰ সংসদীয় গণতন্ত্ৰৰ ধাৰণা কোনখন দেশৰ সংবিধানৰ পৰা অনুকৰণ কৰা হৈছে?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ সংসদীয় গণতন্ত্ৰৰ ধাৰণা ইংলেণ্ড দেশৰ সংবিধানৰ পৰা অনুকৰণ কৰা হৈছে।
১০। কেবিনেট মিছনৰ সদস্য সংখ্যা কিমান আছিল?
উত্তৰঃ কেবিনেট মিছনৰ সদস্য সংখ্যা তিনিজন আছিল।
১১। সংবিধান সভাৰ মুঠ কিমানখন বৈঠক অনুষ্ঠিত হৈছিল?
উত্তৰঃ সংবিধান সভাৰ মুঠ ১১ খন বৈঠক অনুষ্ঠিত হৈছিল।
১২। ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ কেতিয়া প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ ১৮৮৫ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল।
১৩। সংবিধানৰ খচৰা সমিতি কেতিয়া গঠন কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ সংবিধানৰ খচৰা সমিতি ১৯৪৭ চনৰ ২৯ আগষ্টত গঠন কৰা হৈছিল।
১৪। চাকাৰিয়া আয়োগ কেতিয়া গঠন কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ চাকাৰিয়া আয়োগ ১৯৮৩ চনত গঠন কৰা হৈছিল।
১৫। সংবিধান সভাৰ স্থায়ী সভাপতি কোন আছিল?
উত্তৰঃ সংবিধান সভাৰ স্থায়ী সভাপতি আছিল ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ।
১৬। “Foedus” শব্দটো কোনটো ভাষাৰ?
উত্তৰঃ “Foedus” শব্দটো লেটিন ভাষাৰ।
১৭। ১৯৪৭-১৯৫০ চনত ভাৰতৰ শাসন ব্যৱস্থা কোন আইনৰ ভিত্তিত চলিছিল?
উত্তৰঃ ১৯৪৭-১৯৫০ চনত ভাৰতৰ শাসন ব্যৱস্থা ১৯৩৫ চনৰ ভাৰত চৰকাৰ আইনৰ ভিত্তিত চলিছিল।
চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (Short Answer Type Questions)
১। ব্ৰিটিছ চৰকাৰে “কেবিনেট মিছন” কিয় ভাৰতলৈ পঠিয়াইছিল?
উত্তৰঃ ১৯৪৫ চনত ইংলেণ্ডত অনুষ্ঠিত নিৰ্বাচনত শ্ৰমিক দল জয়ী হোৱাৰ পিছত নতুন ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ভাৰতবৰ্ষৰ বাবে নতুন সংবিধান ৰচনাৰ কাৰণে প্ৰয়োজনীয় পৰিৱেশ আৰু প্ৰস্তুতি চলোৱাৰ উদ্দেশ্যে কেবিনেট মিছনক ভাৰতলৈ পঠিয়াইছিল। কেবিনেট মিছনৰ তৎপৰতাতে ভাৰতত সংবিধান সভা গঠন কৰা হৈছিল।
২। ১৯৪৭-১৯৫০ চনত ভাৰতবৰ্ষৰ শাসন ব্যৱস্থা কি আইনৰ ভিত্তিত চলিছিল?
উত্তৰঃ ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টৰ পৰা ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীলৈকে ভাৰতবৰ্ষৰ শাসন ব্যৱস্থা ১৯৩৫ চনৰ ভাৰত চৰকাৰ আইনৰ ভিত্তিত পৰিচালিত হৈছিল। এই আইন ইংলেণ্ডৰ সংসদে প্ৰস্তুত কৰিছিল।
৩। প্ৰস্তাৱনাত “আমি ভাৰতীয় জনসাধাৰণে” কিয় উল্লেখ কৰা হৈছে?
উত্তৰঃ সংবিধান প্ৰণেতাসকলে স্পষ্ট কৰিছে যে ভাৰতীয় সংবিধানখন ভাৰতীয় জনগণৰ আৰু জনগণেই ইয়াৰ আঁৰত থকা বৃহৎ শক্তি। সংবিধানৰ প্ৰকৃত ক্ষমতা ভাৰতীয় নাগৰিকসকলৰ হাততহে ন্যস্ত থাকে — এই আদৰ্শ প্ৰকাশ কৰাৰ বাবে প্ৰস্তাৱনাত “আমি ভাৰতীয় জনসাধাৰণে” কথাষাৰ উল্লেখ কৰা হৈছে।
৪। “সাৰ্বভৌম” মানে কি?
উত্তৰঃ “সাৰ্বভৌম” মানে ৰাষ্ট্ৰৰ সৰ্বোচ্চ ক্ষমতা। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল দেশ বাহ্যিকভাৱে কোনো বিদেশী শক্তিৰ অধীন নহয় আৰু আভ্যন্তৰীণভাৱেও কোনো শক্তিৰ দ্বাৰা পৰিচালিত নহয়। ভাৰতবৰ্ষ এখন সাৰ্বভৌম ৰাষ্ট্ৰ — অৰ্থাৎ ভাৰতে নিজৰ আভ্যন্তৰীণ আৰু বৈদেশিক ক্ষেত্ৰত স্বাধীনভাৱে সকলো সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে।
৫। “অৰ্ধ-যুক্তৰাষ্ট্ৰ” কাক বোলে?
উত্তৰঃ যিবোৰ ৰাষ্ট্ৰৰ শাসন ব্যৱস্থাত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় আৰু এককেন্দ্ৰিক — উভয়ৰে বৈশিষ্ট্য বিদ্যমান, তেনেকুৱা ৰাষ্ট্ৰক অৰ্ধ-যুক্তৰাষ্ট্ৰ বোলে। অৰ্থাৎ গঠনৰ পিনৰ পৰা যুক্তৰাষ্ট্ৰ কিন্তু আদৰ্শত এককেন্দ্ৰিক। ভাৰতবৰ্ষ এখন অৰ্ধ-যুক্তৰাষ্ট্ৰ কাৰণ ভাৰতত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় শাসনৰ সকলো বৈশিষ্ট্য সম্পূৰ্ণভাৱে নাথাকি আংশিকভাৱে অনুসৰণ কৰা হৈছে।
৬। কোনখন আইনে পৰাধীন ভাৰতবৰ্ষত সীমিত সংসদীয় পদ্ধতিৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল?
উত্তৰঃ ১৯৩৫ চনৰ ভাৰত চৰকাৰ আইনে পৰাধীন ভাৰতবৰ্ষত সীমিত সংসদীয় পদ্ধতিৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। এই আইনখনে ভাৰতবৰ্ষত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় পদ্ধতিৰো প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল।
৭। সংসদীয় গণতন্ত্ৰ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ সংসদীয় গণতন্ত্ৰ হ’ল এবিধ শাসন ব্যৱস্থা য’ত জনপ্ৰতিনিধিৰ দ্বাৰা গঠিত এটা সংস্থাৰ ওচৰত ৰাষ্ট্ৰৰ সৰ্বোচ্চ শাসন ক্ষমতা অৰ্পণ কৰা হয়। এই ব্যৱস্থাত চৰকাৰ সংসদৰ ওচৰত দায়বদ্ধ আৰু সংসদৰ আস্থাৰ ওপৰত চৰকাৰ নিৰ্ভৰশীল হয়।
৮। ৪২ নং সংশোধনী কেতিয়া কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ জৰিয়তে প্ৰস্তাৱনাত কি কি শব্দ সংযোজন কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ৪২ নং সংশোধনী ১৯৭৬ চনৰ ১৮ ডিচেম্বৰত কৰা হৈছিল। এই সংশোধনীৰ জৰিয়তে সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাত “সমাজবাদী”, “ধৰ্মনিৰপেক্ষ” আৰু “একতা আৰু অখণ্ডতা” শব্দকেইটা সংযোজন কৰা হৈছিল।
৯। সংবিধান প্ৰস্তুত কৰোতে খচৰা সমিতিক কিমান বছৰ লাগিছিল?
উত্তৰঃ সংবিধান প্ৰস্তুত কৰোতে খচৰা সমিতিক প্ৰায় ৩ বছৰ সময় লাগিছিল। সংবিধান সভাৰ মুঠ ১১ খন বৈঠক অনুষ্ঠিত হৈছিল আৰু অৱশেষত ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত সংবিধান কাৰ্যকৰী হয়।
ৰচনাধৰ্মী প্ৰশ্ন (Long/Essay Type Questions)
১। ভাৰতবৰ্ষৰ সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাত সংবিধানৰ আদৰ্শ কেনেদৰে প্ৰকাশ পাইছে — আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ প্ৰস্তাৱনা হ’ল সংবিধানৰ পাতনি যিয়ে সংবিধানখনৰ লক্ষ্য, উদ্দেশ্য, আদৰ্শ আৰু দৰ্শন সম্পৰ্কে চমুকৈ পৰিচয় কৰি দিয়ে। ইয়াক সংবিধানৰ আত্মা, বিবেক, দুৱাৰডলি আৰু চাবি-কাঠী হিচাপে গণ্য কৰা হয়।
প্ৰস্তাৱনাৰ আৰম্ভণিতে “আমি ভাৰতীয় জনসাধাৰণে” বাক্যাংশ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ই প্ৰকাশ কৰে যে সংবিধানখনৰ প্ৰকৃত কৰ্তৃত্ব ভাৰতীয় নাগৰিকসকলৰ ওপৰত ন্যস্ত আছে। জনসাধাৰণেই সংবিধান ৰচনাৰ আঁৰত থকা প্ৰধান শক্তি।
প্ৰস্তাৱনাত ভাৰতবৰ্ষক এখন “সাৰ্বভৌম, সমাজবাদী, ধৰ্মনিৰপেক্ষ, গণতান্ত্ৰিক আৰু গণৰাজ্য” (Sovereign, Socialist, Secular, Democratic Republic) হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছে। প্ৰতিটো শব্দে সংবিধানৰ এক-একোটা মূল আদৰ্শ প্ৰতিফলিত কৰে —
- সাৰ্বভৌম: ভাৰতবৰ্ষ কোনো বিদেশী শক্তিৰ অধীন নহয়, আভ্যন্তৰীণ আৰু বৈদেশিক ক্ষেত্ৰত সম্পূৰ্ণ স্বাধীন।
- সমাজবাদী: দেশৰ সম্পদ সমানভাৱে বিতৰণ কৰা হ’ব আৰু আৰ্থিক বৈষম্য হ্ৰাস কৰা হ’ব।
- ধৰ্মনিৰপেক্ষ: ৰাষ্ট্ৰৰ কোনো চৰকাৰী ধৰ্ম নাই আৰু সকলো ধৰ্ম সমান।
- গণতান্ত্ৰিক: দেশৰ শাসন ব্যৱস্থা জনসাধাৰণৰ নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধিৰ দ্বাৰা পৰিচালিত।
- গণৰাজ্য: ৰাষ্ট্ৰৰ মুৰব্বী জনসাধাৰণৰ দ্বাৰা নিৰ্বাচিত, বংশানুক্ৰমিক নহয়।
প্ৰস্তাৱনাত সকলো নাগৰিকৰ বাবে ন্যায়, স্বাধীনতা, সমতা আৰু ভ্ৰাতৃত্ববোধ স্থাপনৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। এনেদৰে প্ৰস্তাৱনাই সংবিধানৰ সমগ্ৰ আদৰ্শ আৰু উদ্দেশ্যসমূহ স্পষ্টভাৱে প্ৰকাশ কৰিছে।
২। “সাৰ্বভৌম”, “সমাজবাদী”, “ধৰ্মনিৰপেক্ষ”, “গণতান্ত্ৰিক” আৰু “গণৰাজ্য” বুলিলে কি বুজা — আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
(ক) সাৰ্বভৌম (Sovereign): সাৰ্বভৌম মানে সৰ্বোচ্চ ক্ষমতাৰ অধিকাৰী। ভাৰতবৰ্ষ এখন সাৰ্বভৌম ৰাষ্ট্ৰ — অৰ্থাৎ ভাৰতবৰ্ষ আভ্যন্তৰীণ বিষয়ৰ লগতে বৈদেশিক ক্ষেত্ৰতো স্বাধীনভাৱে সকলো সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে। দেশ কোনো বিদেশী শক্তিৰ অধীন নহয়।
(খ) সমাজবাদী (Socialist): সমাজবাদী মানে দেশৰ সম্পদসমূহ সমানভাৱে বিতৰণ কৰা। ই নিশ্চিত কৰে যে আয়, মৰ্যাদা আৰু জীৱনধাৰণৰ মানদণ্ডত কোনো বৈষম্য নাথাকে। সমাজৰ দ্বাৰা উৎপাদিত সম্পদ সমাজৰ দ্বাৰাই সমভাৱে ভোগ কৰিব লাগে। এই শব্দটো ১৯৭৬ চনৰ ৪২ নং সংশোধনীৰ জৰিয়তে সংযোজন কৰা হৈছিল।
(গ) ধৰ্মনিৰপেক্ষ (Secular): ধৰ্মনিৰপেক্ষ মানে ৰাষ্ট্ৰৰ কোনো চৰকাৰী ধৰ্ম নাথাকিব। সকলো ধৰ্ম সমান আৰু নাগৰিকসকলৰ নিজৰ ইচ্ছা অনুসৰি যিকোনো ধৰ্ম গ্ৰহণ, পালন আৰু প্ৰচাৰ কৰাৰ সম্পূৰ্ণ অধিকাৰ আছে। এই শব্দটোও ৪২ নং সংশোধনীৰ জৰিয়তে সংযোজন কৰা হৈছিল।
(ঘ) গণতান্ত্ৰিক (Democratic): গণতান্ত্ৰিক মানে দেশৰ শাসন ব্যৱস্থা জনসাধাৰণৰ নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধিৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়। প্ৰতিজন নাগৰিকৰ ভোটদানৰ অধিকাৰ আছে আৰু চৰকাৰ জনগণৰ ওচৰত দায়বদ্ধ।
(ঙ) গণৰাজ্য (Republic): গণৰাজ্য মানে ৰাষ্ট্ৰৰ মুৰব্বীজন জনসাধাৰণৰ দ্বাৰা নিৰ্বাচিত হয়। ভাৰতত ৰাষ্ট্ৰপতি ৫ বছৰ কাৰ্যকালৰ বাবে নিৰ্বাচিত হয়। এই পদ বংশানুক্ৰমিক নহয় বৰং নিৰ্বাচনৰ যোগেদি পূৰণ কৰা হয়।
৩। পণ্ডিত জৱাহৰলাল নেহৰুৰ উদ্দেশ্য সম্পৰ্কীয় প্ৰস্তাৱসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ সংবিধান সভাত পণ্ডিত জৱাহৰলাল নেহৰুৱে উদ্দেশ্য সম্পৰ্কীয় প্ৰস্তাৱ (Objective Resolution) আগবঢ়াইছিল। এই প্ৰস্তাৱসমূহ তলত আলোচনা কৰা হ’ল —
- ভাৰতবৰ্ষক এখন স্বাধীন, সাৰ্বভৌম, প্ৰজাতন্ত্ৰ হিচাপে ঘোষণা কৰা।
- ব্ৰিটিছ শাসিত ভাৰতীয় ভূখণ্ড আৰু দেশীয় ৰাজ্যসমূহক লৈ এক সংঘ গঠন কৰা।
- জনসাধাৰণৰ সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক ন্যায় তথা সমতা নিশ্চিত কৰা।
- চিন্তা, ভাব প্ৰকাশ, বিশ্বাস, ধৰ্ম, উপাসনা, বৃত্তি আৰু কৰ্মৰ স্বাধীনতা প্ৰদান কৰা।
- অনুসূচিত জাতি, জনজাতি আৰু সংখ্যালঘুসকলৰ সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা কৰা।
- দেশৰ স্বাধীনতা, সাৰ্বভৌমত্ব আৰু অখণ্ডতা ৰক্ষা কৰা।
- আন্তৰ্জাতিক সম্পৰ্ক আৰু বিশ্ব শান্তিত সহযোগিতা কৰা।
- ভাৰতীয় জনগণ সকলো ক্ষমতাৰ উৎস হোৱা নিশ্চিত কৰা।
- দেশীয় ৰাজ্যসমূহক অংগৰাজ্যৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা আৰু অৱশিষ্ট ক্ষমতাসমূহ অংগৰাজ্যৰ হাতত ন্যস্ত কৰা।
নেহৰুৱে আগবঢ়োৱা এই উদ্দেশ্য সম্পৰ্কীয় প্ৰস্তাৱসমূহে ভাৰতীয় সংবিধানৰ মূল আদৰ্শ নিৰ্ধাৰণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল আৰু এই প্ৰস্তাৱৰ ভিত্তিতেই সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনা ৰচনা কৰা হৈছিল।
৪। ভাৰতবৰ্ষৰ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতবৰ্ষ এখন অৰ্ধ-যুক্তৰাষ্ট্ৰ (Quasi-Federal State)। ভাৰতৰ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ তলত আলোচনা কৰা হ’ল —
- লিখিত সংবিধান: ভাৰতৰ এখন লিখিত সংবিধান আছে আৰু সমগ্ৰ ৰাজ্যসমূহৰ বাবে এখন সংবিধান আছে। অংগৰাজ্যসমূহৰ নিজা সুকীয়া সংবিধান নাই।
- ক্ষমতাৰ বিভাজন: কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ আৰু ৰাজ্যিক চৰকাৰৰ মাজত ক্ষমতাৰ সুস্পষ্ট বিভাজন আছে। সংবিধানত কেন্দ্ৰীয় তালিকা, ৰাজ্যিক তালিকা আৰু সমৱৰ্তী তালিকাৰ ব্যৱস্থা আছে।
- কেন্দ্ৰৰ প্ৰাধান্য: ভাৰতত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ ৰাজ্যিক চৰকাৰতকৈ অধিক শক্তিশালী।
- ৰাজ্যপালৰ ভূমিকা: ৰাজ্যপালসকলে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে কাম কৰে।
- একক নাগৰিকত্ব: ভাৰতত দ্বৈত নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা নাই। দেশৰ সাৰ্বভৌমত্ব আৰু অখণ্ডতা নিশ্চিত কৰিবলৈ একক নাগৰিকত্ব প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে।
- স্বতন্ত্ৰ ন্যায়পালিকা: স্বতন্ত্ৰ ন্যায়পালিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় সংবিধানৰ অভিভাৱক আৰু সৰ্বোচ্চ কৰ্তৃপক্ষ হিচাপে কাম কৰে।
- দুই সদনীয় আইন সভা: ভাৰতত লোকসভা আৰু ৰাজ্যসভা — দুখন সদনেৰে সংসদ গঠিত।
- আঁতৰি যোৱাৰ অধিকাৰ নাই: অংগৰাজ্যসমূহৰ সংঘৰ পৰা আঁতৰি যোৱাৰ কোনো অধিকাৰ নাই।
- সহযোগিতামূলক যুক্তৰাষ্ট্ৰ: ভাৰতক সহযোগিতামূলক যুক্তৰাষ্ট্ৰ হিচাপেও পৰিচিত।
এনেদৰে ভাৰতবৰ্ষৰ শাসন ব্যৱস্থাত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় আৰু এককেন্দ্ৰিক উভয়ৰে বৈশিষ্ট্য পৰিলক্ষিত হয়, সেয়েহে ভাৰতক অৰ্ধ-যুক্তৰাষ্ট্ৰ বুলি কোৱা হয়।
৫। ভাৰতবৰ্ষৰ সংসদীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতবৰ্ষত সংসদীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰ বিদ্যমান। এই পদ্ধতিৰ ধাৰণাটো ইংলেণ্ডৰ সংবিধানৰ পৰা অনুকৰণ কৰা হৈছে। ভাৰতৰ সংসদীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ তলত আলোচনা কৰা হ’ল —
- দুখন সদনেৰে গঠিত সংসদ: ভাৰতৰ সংসদ লোকসভা (নিম্ন সদন) আৰু ৰাজ্যসভা (উচ্চ সদন) — এই দুখন সদনেৰে গঠিত। ইয়াৰ লগতে ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিজনো ভাৰতৰ সংসদৰ অবিচ্ছেদ্য অংগ।
- নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধি: লোকসভাৰ সদস্যসকল জনসাধাৰণৰ দ্বাৰা প্ৰত্যক্ষভাৱে নিৰ্বাচিত হয়। নিয়মিতভাৱে নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হয়।
- সংখ্যাগৰিষ্ঠ দলৰ চৰকাৰ: লোকসভাত সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাভ কৰা দল বা মৰ্চা চৰকাৰে চৰকাৰ গঠন কৰে।
- প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ নেতৃত্ব: সংখ্যাগৰিষ্ঠ দলৰ নেতাই প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰে আৰু মন্ত্ৰীসভা গঠন কৰে।
- সংসদৰ ওচৰত দায়বদ্ধ: চৰকাৰ সংসদৰ ওচৰত দায়বদ্ধ আৰু সংসদৰ আস্থাৰ ওপৰত চৰকাৰ নিৰ্ভৰশীল।
- নামমাত্ৰ ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধান: ৰাষ্ট্ৰপতি নামমাত্ৰ ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধান আৰু প্ৰকৃত শাসন ক্ষমতা প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ নেতৃত্বাধীন মন্ত্ৰীসভাৰ হাতত ন্যস্ত।
- যৌথ দায়বদ্ধতা: মন্ত্ৰীসভাৰ সদস্যসকল লোকসভাৰ ওচৰত যৌথভাৱে দায়বদ্ধ।
এনেদৰে ভাৰতবৰ্ষত সংসদীয় পদ্ধতিৰ গণতান্ত্ৰিক চৰকাৰ ব্যৱস্থাই জনসাধাৰণৰ প্ৰতিনিধিত্ব আৰু দায়বদ্ধতা নিশ্চিত কৰে।
৬। ভাৰত আৰু ইংলেণ্ডৰ সংসদীয় গণতন্ত্ৰৰ তুলনামূলক আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতবৰ্ষৰ সংসদীয় গণতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো ইংলেণ্ডৰ সংবিধানৰ পৰা অনুকৰণ কৰা হৈছে। কিন্তু দুয়োখন দেশৰ সংসদীয় গণতন্ত্ৰৰ মাজত কিছুমান পাৰ্থক্য আছে —
| বিষয় | ভাৰতবৰ্ষ | ইংলেণ্ড |
|---|---|---|
| ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধান | ৰাষ্ট্ৰপতি (নিৰ্বাচিত) — গণৰাজ্য | ৰজা/ৰাণী (বংশানুক্ৰমিক) — ৰাজতন্ত্ৰ |
| সংবিধান | লিখিত সংবিধান | অলিখিত সংবিধান |
| সংসদৰ সদন | লোকসভা আৰু ৰাজ্যসভা | হাউছ অফ কমন্স আৰু হাউছ অফ লৰ্ডছ |
| সংসদৰ সাৰ্বভৌমত্ব | সংসদ সাৰ্বভৌম নহয় (সংবিধানৰ দ্বাৰা সীমাবদ্ধ) | সংসদ সাৰ্বভৌম |
| ন্যায়িক পুনৰীক্ষণ | আছে | নাই |
দুয়োখন দেশতে প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে চৰকাৰৰ প্ৰকৃত ক্ষমতা ব্যৱহাৰ কৰে আৰু চৰকাৰ সংসদৰ ওচৰত দায়বদ্ধ। কিন্তু ভাৰত এখন গণৰাজ্য হোৱাৰ বিপৰীতে ইংলেণ্ড এখন সাংবিধানিক ৰাজতন্ত্ৰ।
অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ (Additional Important Questions)
১। প্ৰস্তাৱনাক সংবিধানৰ কি বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰঃ প্ৰস্তাৱনাক সংবিধানৰ আত্মা (Soul), বিবেক (Conscience), দুৱাৰডলি (Threshold) আৰু চাবি-কাঠী (Key) বুলি কোৱা হয়।
২। ভাৰতবৰ্ষক কিয় গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰ বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰঃ ভাৰতবৰ্ষক গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰ বুলি কোৱা হয় কাৰণ ভাৰতত দেশৰ শাসন ব্যৱস্থা জনসাধাৰণৰ নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধিৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়। প্ৰতিজন প্ৰাপ্তবয়স্ক নাগৰিকৰ ভোটদানৰ অধিকাৰ আছে আৰু নিয়মিতভাৱে নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হয়।
৩। ভাৰতৰ সংবিধান কেতিয়া কাৰ্যকৰী হয়?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ সংবিধান ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত কাৰ্যকৰী হয়। সেয়েহে প্ৰতি বছৰে ২৬ জানুৱাৰীৰ দিনটো গণৰাজ্য দিৱস হিচাপে পালন কৰা হয়।
৪। ভাৰতত একক নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা কিয় প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে?
উত্তৰঃ ভাৰতত দেশৰ সাৰ্বভৌমত্ব আৰু অখণ্ডতা নিশ্চিত কৰিবলৈ একক নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলত সকলো ভাৰতীয় নাগৰিকৰ মাজত ঐক্য আৰু সমতাৰ ভাৱ শক্তিশালী হয়।
৫। “Foedus” শব্দৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ “Foedus” হ’ল এটা লেটিন শব্দ যাৰ অৰ্থ হ’ল চুক্তি অথবা সন্ধি। ইংৰাজী “Federation” শব্দটো এই লেটিন শব্দৰ পৰাই আহিছে।
৬। ভাৰতবৰ্ষক কিয় অৰ্ধ-যুক্তৰাষ্ট্ৰ বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰঃ ভাৰতবৰ্ষক অৰ্ধ-যুক্তৰাষ্ট্ৰ বুলি কোৱা হয় কাৰণ ভাৰতৰ শাসন ব্যৱস্থাত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় আৰু এককেন্দ্ৰিক উভয়ৰে বৈশিষ্ট্য বিদ্যমান। ভাৰতত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ ৰাজ্যিক চৰকাৰতকৈ অধিক শক্তিশালী, অংগৰাজ্যসমূহৰ সংঘৰ পৰা আঁতৰি যোৱাৰ অধিকাৰ নাই, একক নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা আছে আৰু সকলো ৰাজ্যৰ বাবে এখনেই সংবিধান আছে।
এই প্ৰশ্নোত্তৰসমূহ ASSEB (Assam State Board of Secondary Education) ৰ Class 10 ৰ সমাজ বিজ্ঞানৰ তৃতীয় খণ্ড (ক) ৰাজনীতি বিজ্ঞান আৰু অৰ্থনীতি বিজ্ঞানৰ প্ৰথম অধ্যায় “ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰ”ৰ পাঠ্যপুথিৰ ভিত্তিত প্ৰস্তুত কৰা হৈছে।