সাৰাংশ: দ্বিতীয় অধ্যায় ‘মহাত্মা গান্ধী আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰাম’-ত মহাত্মা গান্ধীৰ নেতৃত্বত ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ বিভিন্ন পৰ্যায় সামৰি লোৱা হৈছে। মোহনদাস কৰমচান্দ গান্ধীৰ জন্ম ১৮৬৯ চনৰ ২ অক্টোবৰত গুজৰাটৰ পোৰবন্দৰত হৈছিল। তেওঁ দক্ষিণ আফ্ৰিকাত সত্যাগ্ৰহৰ কৌশল প্ৰথমবাৰৰ বাবে প্ৰয়োগ কৰিছিল আৰু ১৯১৫ চনত ভাৰতলৈ উভতি আহি স্বাধীনতা সংগ্ৰামত যোগদান কৰিছিল। তেওঁ চম্পাৰণ, খেড়া আৰু আহমেদাবাদত স্থানীয় সত্যাগ্ৰহ পৰিচালনা কৰিছিল। ৰাউলাট আইন আৰু জালিৱানৱালাবাগৰ হত্যাকাণ্ডই জনতাক উত্তেজিত কৰি তুলিছিল। গান্ধীজীয়ে ১৯২০-২২ চনত অসহযোগ আন্দোলন, ১৯৩০ চনত আইন অমান্য আন্দোলন (দাণ্ডি যাত্ৰা), আৰু ১৯৪২ চনত ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ নেতৃত্ব দিছিল। খিলাফৎ আন্দোলনে হিন্দু-মুছলমান ঐক্যত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। নেতাজী সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৱে আজাদ হিন্দ ফৌজ গঠন কৰি সশস্ত্ৰ সংগ্ৰামৰ পথ গ্ৰহণ কৰিছিল। অৱশেষত ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টত ভাৰতে স্বাধীনতা লাভ কৰে।
Summary: Chapter 2 ‘Mahatma Gandhi and India’s Independence Struggle’ covers the various phases of India’s freedom movement under the leadership of Mahatma Gandhi. Mohandas Karamchand Gandhi was born on October 2, 1869, in Porbandar, Gujarat. He first applied the technique of Satyagraha in South Africa and returned to India in 1915 to join the freedom struggle. He conducted local Satyagraha movements in Champaran, Kheda, and Ahmedabad. The Rowlatt Act and the Jallianwala Bagh massacre agitated the masses. Gandhi led the Non-Cooperation Movement (1920-22), the Civil Disobedience Movement (1930, Dandi March), and the Quit India Movement (1942). The Khilafat Movement played an important role in Hindu-Muslim unity. Netaji Subhas Chandra Bose formed the Azad Hind Fauj (Indian National Army) and took the path of armed struggle. India finally achieved independence on August 15, 1947, though it came with the partition of the country into India and Pakistan along the Radcliffe Line.
অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (Very Short Answer Questions)
১। মহাত্মা গান্ধীৰ কেতিয়া জন্ম হৈছিল?
উত্তৰঃ মহাত্মা গান্ধীৰ জন্ম ১৮৬৯ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে গুজৰাটৰ পোৰবন্দৰত হৈছিল।
২। সত্যাগ্ৰহৰ কৌশল গান্ধীয়ে কোন দেশত পোন প্ৰথমতে প্ৰয়োগ কৰিছিল?
উত্তৰঃ সত্যাগ্ৰহৰ কৌশল গান্ধীয়ে পোন প্ৰথমতে দক্ষিণ আফ্ৰিকাত প্ৰয়োগ কৰিছিল।
৩। ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে কিয় ‘নাইট’ উপাধি ত্যাগ কৰিছিল?
উত্তৰঃ জালিৱানৱালাবাগৰ হত্যাকাণ্ডৰ প্ৰতিবাদত ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ আৰোপিত ‘নাইট’ উপাধি ত্যাগ কৰিছিল।
৪। খিলাফৎ আন্দোলনৰ নেতৃত্ব দিয়া দুজন ব্যক্তিৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ খিলাফৎ আন্দোলনৰ নেতৃত্ব দিয়া দুজন ব্যক্তি হ’ল মৌলানা চৌকত আলি আৰু মহম্মদ আলি।
৫। চৌৰীচৌৰাৰ ঘটনা কেতিয়া সংঘটিত হৈছিল?
উত্তৰঃ চৌৰীচৌৰাৰ ঘটনা ১৯২২ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰীত সংঘটিত হৈছিল।
৬। সীমান্ত গান্ধী নামেৰে কাক জনা যায়?
উত্তৰঃ সীমান্ত গান্ধী নামেৰে খান আব্দুল গফুৰ খানক জনা যায়।
৭। জালিৱানৱালাবাগৰ হত্যাকাণ্ডত কিমানজন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল?
উত্তৰঃ জালিৱানৱালাবাগৰ হত্যাকাণ্ডত ৩৭৯ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল।
৮। গান্ধীয়ে লোণ আইন ভংগ কৰিবলৈ দাণ্ডিলৈ যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিছিল কোন তাৰিখে?
উত্তৰঃ গান্ধীয়ে লোণ আইন ভংগ কৰিবলৈ দাণ্ডিলৈ যাত্ৰা ১৯৩০ চনৰ ১২ মাৰ্চত আৰম্ভ কৰিছিল।
৯। সবৰমতী আশ্ৰম আৰু দাণ্ডিৰ মাজত দূৰত্ব কিমান আছিল?
উত্তৰঃ সবৰমতী আশ্ৰম আৰু দাণ্ডিৰ মাজত দূৰত্ব আছিল ৩৮৫ কিলোমিটাৰ।
১০। লণ্ডনত অনুষ্ঠিত দ্বিতীয় গোলটেবিল বৈঠকত কংগ্ৰেছক কোনে প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল?
উত্তৰঃ লণ্ডনত অনুষ্ঠিত দ্বিতীয় গোলটেবিল বৈঠকত কংগ্ৰেছক মহাত্মা গান্ধীয়ে প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।
১১। সাম্প্ৰদায়িক বাটোৱাৰা ঘোষণা কৰা ব্ৰিটিছ প্ৰধানমন্ত্ৰীজনৰ নাম কি?
উত্তৰঃ সাম্প্ৰদায়িক বাটোৱাৰা ঘোষণা কৰা ব্ৰিটিছ প্ৰধানমন্ত্ৰীজনৰ নাম আছিল ৰামছে মেকডোনাল্ড।
১২। ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনত গান্ধীজীৰ শ্লোগান কি আছিল?
উত্তৰঃ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনত গান্ধীজীৰ শ্লোগান আছিল “কৰিম কিম্বা মৰিম” (Do or Die)।
১৩। আজাদ হিন্দ ফৌজৰ প্ৰতিষ্ঠাতা কোন?
উত্তৰঃ আজাদ হিন্দ ফৌজৰ প্ৰতিষ্ঠাতা আছিল কেপ্টেইন মোহন সিং।
১৪। ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ সীমা ৰেখাক কি নামেৰে জনা যায়?
উত্তৰঃ ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ সীমা ৰেখাক ৰেডক্লিফ ৰেখা নামেৰে জনা যায়।
১৫। গান্ধীয়ে সবৰমতী আশ্ৰম কেতিয়া স্থাপন কৰিছিল?
উত্তৰঃ গান্ধীয়ে সবৰমতী আশ্ৰম ১৯১৫ চনত স্থাপন কৰিছিল।
১৬। লালা লাজপত ৰায়ৰ মৃত্যু কেনেকৈ হৈছিল?
উত্তৰঃ ছাইমন কমিছনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰোঁতে পুলিচৰ লাঠিচাৰ্জত আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ লালা লাজপত ৰায়ৰ মৃত্যু হৈছিল।
১৭। পূৰ্ণ স্বৰাজৰ দাবী কংগ্ৰেছৰ কোনখন অধিবেশনত উত্থাপিত হৈছিল?
উত্তৰঃ পূৰ্ণ স্বৰাজৰ দাবী ১৯২৯ চনত কংগ্ৰেছৰ লাহোৰ অধিবেশনত উত্থাপিত হৈছিল।
১৮। মহাত্মা গান্ধীয়ে ব্যৰিষ্টাৰ উপাধি লৈ কেতিয়া ভাৰতলৈ উভতি আহিছিল?
উত্তৰঃ মহাত্মা গান্ধীয়ে ব্যৰিষ্টাৰ উপাধি লৈ ১৮৯১ চনত ভাৰতলৈ উভতি আহিছিল।
১৯। ‘ইণ্ডিয়ান ইণ্ডিপেনডেন্স লীগ’ ক’ত স্থাপিত হৈছিল?
উত্তৰঃ ‘ইণ্ডিয়ান ইণ্ডিপেনডেন্স লীগ’ টকিঅ’ত ৰাজ বিহাৰী বসুৰ দ্বাৰা স্থাপিত হৈছিল।
২০। অসহযোগ আন্দোলনৰ সিদ্ধান্ত কেতিয়া গ্ৰহণ কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯২০ চনৰ ১ আগষ্টত অসহযোগ আন্দোলনৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।
চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (Short Answer Questions)
১। সত্যাগ্ৰহ বুলিলে কি বুজা? গান্ধীয়ে কোন তিনিটা স্থানীয় বিবাদত সত্যাগ্ৰহ প্ৰয়োগ কৰিছিল?
উত্তৰঃ সত্যাগ্ৰহ শব্দটো ‘সত্য’ আৰু ‘আগ্ৰহ’ এই দুটা শব্দৰ সমন্বয়ত সৃষ্টি হৈছে। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল সত্যৰ প্ৰতি আগ্ৰহ বা সত্যনিষ্ঠভাৱে কাম কৰা। সত্যাগ্ৰহ হ’ল অহিংসা আৰু সত্যৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত এটি শান্তিপূৰ্ণ প্ৰতিৰোধৰ কৌশল। ই হ’ল ক্ষোভ-অসন্তুষ্টি প্ৰকাশৰ শান্তিপূৰ্ণ উপায়েৰে ক্ষমতাৰ বিৰুদ্ধে নিৰস্ত্ৰ সংগ্ৰাম।
গান্ধীয়ে ভাৰতত তিনিটা স্থানীয় বিবাদত সত্যাগ্ৰহ প্ৰয়োগ কৰিছিল:
- চম্পাৰণ সত্যাগ্ৰহ (১৯১৭): বিহাৰৰ চম্পাৰণত নীলকৰ খেতিয়কসকলৰ ওপৰত হোৱা শোষণৰ বিৰুদ্ধে।
- আহমেদাবাদ মিল ধৰ্মঘট (১৯১৮): আহমেদাবাদৰ কাপোৰ কলৰ শ্ৰমিকসকলৰ ন্যায্য দাবীৰ সমৰ্থনত।
- খেড়া সত্যাগ্ৰহ (১৯১৮): গুজৰাটৰ খেড়াত কৃষকসকলৰ খাজনা হ্ৰাসৰ দাবীত।
২। খিলাফৎ আন্দোলন কিয় আৰম্ভ হৈছিল?
উত্তৰঃ প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধত তুৰস্কৰ পৰাজয়ৰ ফলত মুছলমানসকলৰ ধৰ্মীয় গুৰু খলিফাৰ মৰ্যাদা হ্ৰাস পায়। ব্ৰিটিছ চৰকাৰে তুৰস্কৰ খলিফাৰ পবিত্ৰ স্থানসমূহ ৰক্ষাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি ভংগ কৰে। ইয়াৰ প্ৰতিবাদত ভাৰতৰ মুছলমানসকলে মৌলানা চৌকত আলি আৰু মহম্মদ আলিৰ নেতৃত্বত খিলাফৎ আন্দোলন আৰম্ভ কৰিছিল। গান্ধীয়ে এই আন্দোলনক সমৰ্থন কৰিছিল কাৰণ ই হিন্দু-মুছলমানৰ মাজত ঐক্য স্থাপনৰ সুযোগ আনিছিল।
৩। অসহযোগ আন্দোলন কিয় প্ৰত্যাহাৰ কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯২২ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰীত উত্তৰ প্ৰদেশৰ চৌৰীচৌৰাত এটা উত্তেজিত জনতাই এটা পুলিচ চকী জ্বলাই দিয়ে আৰু তাত ২২ জন পুলিচৰ মৃত্যু হয়। এই হিংসাত্মক ঘটনাত মৰ্মাহত হৈ গান্ধীজীয়ে অসহযোগ আন্দোলন প্ৰত্যাহাৰ কৰিছিল। কাৰণ গান্ধীজীয়ে বিশ্বাস কৰিছিল যে অহিংসাৰ নীতি ভংগ হ’লে আন্দোলন চলাই নিয়াটো সমীচীন নহয়।
৪। গান্ধী-আৰউইন চুক্তিৰ প্ৰধান চৰ্তসমূহ কি কি আছিল?
উত্তৰঃ ১৯৩১ চনৰ ৫ মাৰ্চত মহাত্মা গান্ধী আৰু ভাইচৰয় লৰ্ড আৰউইনৰ মাজত স্বাক্ষৰিত গান্ধী-আৰউইন চুক্তিৰ প্ৰধান চৰ্তসমূহ আছিল:
- আন্দোলনত গ্ৰেপ্তাৰ হোৱা অহিংস বন্দীসকলক মুক্তি দিয়া হ’ব।
- সাগৰতীৰবৰ্তী অঞ্চলত নিমখ সংগ্ৰহৰ অনুমতি দিয়া হ’ব।
- ভূমি খাজনা হ্ৰাস কৰা হ’ব।
- কংগ্ৰেছে আইন অমান্য আন্দোলন প্ৰত্যাহাৰ কৰিব।
- কংগ্ৰেছে দ্বিতীয় গোলটেবিল বৈঠকত অংশগ্ৰহণ কৰিব।
৫। ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ কেনে পৰিস্থিতিত সূচনা হৈছিল?
উত্তৰঃ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ সূচনা হোৱা পৰিস্থিতিসমূহ আছিল:
- ১৯৪২ চনত ক্ৰিপছ্ মিছনৰ ব্যৰ্থতা।
- দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধত জাপানৰ ভাৰত আক্ৰমণৰ ভাবুকি।
- পূৰ্ববংগত ব্ৰিটিছৰ সন্ত্ৰাসমূলক নীতি।
- ব্ৰিটিছে ভাৰতক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিব নোৱাৰিব বুলি ভাৰতীয়সকলৰ মনত উদয় হোৱা উপলব্ধি।
এনে পৰিস্থিতিত ১৯৪২ চনৰ ৮ আগষ্টত বোম্বাইত কংগ্ৰেছৰ অধিবেশনত গান্ধীজীয়ে “ভাৰত ত্যাগ” প্ৰস্তাৱ উত্থাপন কৰে আৰু “কৰিম কিম্বা মৰিম” শ্লোগান দিয়ে।
৬। আজাদ হিন্দ ফৌজ সম্পৰ্কে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ আজাদ হিন্দ ফৌজ বা ভাৰতীয় জাতীয় সেনাবাহিনী (Indian National Army) কেপ্টেইন মোহন সিঙে প্ৰথমে গঠন কৰিছিল। পিছত নেতাজী সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৱে এই সেনাবাহিনী পুনৰ্গঠন কৰি নেতৃত্ব গ্ৰহণ কৰে। ১৯৪৩ চনত তেওঁ ছিংগাপুৰত ‘আৰ্জি হুকুমত-এ-আজাদ হিন্দ’ নামেৰে এখন অস্থায়ী চৰকাৰ গঠন কৰিছিল। আজাদ হিন্দ ফৌজৰ শ্লোগান আছিল “জয় হিন্দ”। সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৱে “তোমালোকে মোক তেজ দিয়া, মই তোমালোকক স্বাধীনতা দিম” বুলি আহ্বান জনাইছিল। আজাদ হিন্দ ফৌজে ব্ৰিটিছ সেনাৰ বিৰুদ্ধে ইম্ফলত যুদ্ধ কৰিছিল।
৭। চৌৰীচৌৰা ঘটনা কি আছিল?
উত্তৰঃ ১৯২২ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰীত উত্তৰ প্ৰদেশৰ গোৰখপুৰ জিলাৰ চৌৰীচৌৰা নামৰ ঠাইত অসহযোগ আন্দোলনৰ সময়ত এটা উত্তেজিত জনতাই এটা পুলিচ চকী জ্বলাই দিয়ে। এই ঘটনাত ২২ জন পুলিচৰ মৃত্যু হয়। এই হিংসাত্মক ঘটনাই গান্ধীজীক মৰ্মাহত কৰে আৰু তেওঁ অসহযোগ আন্দোলন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।
ৰচনাধৰ্মী প্ৰশ্ন (Long/Essay Type Questions)
১। অসহযোগ আন্দোলনৰ কাৰণ আৰু কাৰ্যসূচী সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ১৯২০-২২ চনত মহাত্মা গান্ধীৰ নেতৃত্বত অসহযোগ আন্দোলন আৰম্ভ হৈছিল।
অসহযোগ আন্দোলনৰ কাৰণসমূহ:
- ৰাউলাট আইন (১৯১৯): ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাউলাট আইন প্ৰৱৰ্তন কৰি বিনা বিচাৰে যিকোনো ভাৰতীয়ক বন্দী কৰাৰ ক্ষমতা লাভ কৰিছিল। এই কলা আইনৰ বিৰুদ্ধে সমগ্ৰ দেশত প্ৰতিবাদ হৈছিল।
- জালিৱানৱালাবাগৰ হত্যাকাণ্ড (১৯১৯): ১৯১৯ চনৰ ১৩ এপ্ৰিলত পঞ্জাৱৰ অমৃতসৰৰ জালিৱানৱালাবাগত জেনেৰেল ডায়াৰৰ নিৰ্দেশত নিৰীহ জনতাৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰা হয়। এই নৃশংস হত্যাকাণ্ডত ৩৭৯ জন লোকৰ মৃত্যু হয় আৰু ১২০০ৰো অধিক লোক আহত হয়।
- খিলাফৎ আন্দোলনৰ সমৰ্থন: খিলাফৎ আন্দোলনক সমৰ্থন কৰি হিন্দু-মুছলমান ঐক্যৰ জৰিয়তে ব্ৰিটিছ বিৰোধী আন্দোলন শক্তিশালী কৰাৰ উদ্দেশ্যে।
অসহযোগ আন্দোলনৰ কাৰ্যসূচী:
- চৰকাৰী উপাধি আৰু সন্মান ত্যাগ কৰা।
- চৰকাৰী বিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয় আৰু আদালত বৰ্জন কৰা।
- বিদেশী সামগ্ৰী বৰ্জন আৰু স্বদেশী সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰা।
- জাতীয় শিক্ষানুষ্ঠান স্থাপন কৰা।
- চৰকাৰী চাকৰি আৰু সেনাবাহিনীত যোগদান নকৰা।
অসহযোগ আন্দোলনে সমগ্ৰ ভাৰতত ব্যাপক প্ৰভাৱ পেলাইছিল। কিন্তু ১৯২২ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰীত চৌৰীচৌৰাত হিংসাত্মক ঘটনা সংঘটিত হোৱাত গান্ধীজীয়ে আন্দোলন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।
২। আইন অমান্য আন্দোলনৰ বিষয়ে বিস্তৃতভাৱে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ১৯৩০ চনত মহাত্মা গান্ধীৰ নেতৃত্বত আইন অমান্য আন্দোলন আৰম্ভ হৈছিল।
আইন অমান্য আন্দোলনৰ পটভূমি: ১৯২৯ চনত কংগ্ৰেছৰ লাহোৰ অধিবেশনত পূৰ্ণ স্বৰাজৰ দাবী উত্থাপন কৰা হয়। ব্ৰিটিছ চৰকাৰে এই দাবী মানি নোলোৱাত গান্ধীজীয়ে আইন অমান্য আন্দোলন আৰম্ভ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়।
দাণ্ডি যাত্ৰা: ১৯৩০ চনৰ ১২ মাৰ্চত গান্ধীজীয়ে ৭৮ জন সত্যাগ্ৰহীক লৈ আহমেদাবাদৰ সবৰমতী আশ্ৰমৰ পৰা গুজৰাটৰ দাণ্ডিলৈ ৩৮৫ কিলোমিটাৰ যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ২৪ দিন পিছত ৬ এপ্ৰিলত দাণ্ডিত উপস্থিত হৈ সাগৰৰ পানীৰ পৰা নিমখ তৈয়াৰ কৰি ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ লোণ আইন ভংগ কৰে। এই যাত্ৰাকে ‘দাণ্ডি যাত্ৰা’ বা ‘লোণ যাত্ৰা’ বুলি কোৱা হয়।
আন্দোলনৰ বিস্তাৰ: দাণ্ডি যাত্ৰাৰ পিছত সমগ্ৰ দেশতে আইন অমান্য আন্দোলন বিয়পি পৰে। হাজাৰ হাজাৰ লোকে নিমখ আইন ভংগ কৰে, বিদেশী সামগ্ৰী বৰ্জন কৰে আৰু চৰকাৰী আইন অমান্য কৰে। ব্ৰিটিছ চৰকাৰে কঠোৰ দমন নীতি গ্ৰহণ কৰি হাজাৰ হাজাৰ লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে।
গান্ধী-আৰউইন চুক্তি: ১৯৩১ চনৰ ৫ মাৰ্চত গান্ধী-আৰউইন চুক্তি স্বাক্ষৰিত হয় আৰু আন্দোলন সাময়িকভাৱে স্থগিত ৰখা হয়। গান্ধীজীয়ে কংগ্ৰেছৰ একমাত্ৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে লণ্ডনত দ্বিতীয় গোলটেবিল বৈঠকত যোগদান কৰে।
৩। ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ বিষয়ে বিস্তৃতভাৱে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ১৯৪২ চনৰ ৮ আগষ্টত বোম্বাইত সৰ্বভাৰতীয় কংগ্ৰেছ কমিটীৰ অধিবেশনত মহাত্মা গান্ধীৰ নেতৃত্বত ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ সিদ্ধান্ত গৃহীত হয়।
পটভূমি: দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ভাৰতৰ সমৰ্থন লাভৰ বাবে ক্ৰিপছ্ মিছন পঠিয়ায়। কিন্তু ক্ৰিপছ্ মিছনৰ প্ৰস্তাৱ ভাৰতীয় নেতাসকলে প্ৰত্যাখ্যান কৰে। জাপানৰ ভাৰত আক্ৰমণৰ ভাবুকি আৰু ব্ৰিটিছে ভাৰতক সুৰক্ষা দিব নোৱাৰাৰ পৰিস্থিতিত গান্ধীজীয়ে ব্ৰিটিছক ভাৰত ত্যাগ কৰিবলৈ আহ্বান জনায়।
আন্দোলনৰ গতিপথ: ৯ আগষ্টত গান্ধীজী, জৱাহৰলাল নেহৰুকে ধৰি কংগ্ৰেছৰ প্ৰায় সকলো শীৰ্ষ নেতাক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। তথাপি সমগ্ৰ দেশতে আন্দোলনে ব্যাপক ৰূপ ধাৰণ কৰে। ছাত্ৰ-ছাত্ৰী, কৃষক, শ্ৰমিক, নাৰীসকলে স্বতঃস্ফূৰ্তভাৱে আন্দোলনত অংশ লয়। বহু ঠাইত হৰতাল, বিক্ষোভ, চৰকাৰী সম্পত্তি ধ্বংস আদি হয়। ব্ৰিটিছ চৰকাৰে কঠোৰ দমন নীতি গ্ৰহণ কৰিলেও আন্দোলন বহু মাহলৈ চলিছিল।
গুৰুত্ব: ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনে স্পষ্ট কৰি দিলে যে ভাৰতবাসীয়ে আৰু ব্ৰিটিছ শাসন মানি নলয়। এই আন্দোলনে ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মোৰ আছিল।
৪। ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামত মহাত্মা গান্ধীৰ ভূমিকা সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামত মহাত্মা গান্ধীয়ে অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁক ‘ৰাষ্ট্ৰপিতা’ বুলি জনা যায়।
দক্ষিণ আফ্ৰিকাত (১৮৯৩-১৯১৪): গান্ধীয়ে দক্ষিণ আফ্ৰিকাত বৰ্ণবৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে সত্যাগ্ৰহৰ কৌশল প্ৰথমে প্ৰয়োগ কৰিছিল।
ভাৰতত প্ৰত্যাৱৰ্তন (১৯১৫): ১৯১৫ চনত ভাৰতলৈ উভতি আহি তেওঁ সবৰমতী আশ্ৰম স্থাপন কৰে। চম্পাৰণ, আহমেদাবাদ আৰু খেড়াত স্থানীয় সত্যাগ্ৰহ পৰিচালনা কৰি জনসাধাৰণৰ মাজত জনপ্ৰিয়তা অৰ্জন কৰে।
অসহযোগ আন্দোলন (১৯২০-২২): ৰাউলাট আইন, জালিৱানৱালাবাগৰ হত্যাকাণ্ড আৰু খিলাফৎ আন্দোলনৰ পটভূমিত গান্ধীয়ে অসহযোগ আন্দোলন আৰম্ভ কৰে।
আইন অমান্য আন্দোলন (১৯৩০): দাণ্ডি যাত্ৰাৰ জৰিয়তে লোণ আইন ভংগ কৰি আইন অমান্য আন্দোলন আৰম্ভ কৰে।
ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন (১৯৪২): “কৰিম কিম্বা মৰিম” শ্লোগানেৰে ব্ৰিটিছক ভাৰত ত্যাগ কৰিবলৈ আহ্বান জনায়।
গান্ধীজীৰ অহিংসা আৰু সত্যাগ্ৰহৰ নীতিয়ে ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামক এক অনন্য চৰিত্ৰ প্ৰদান কৰিছিল। তেওঁৰ নেতৃত্বত সাধাৰণ জনতাই স্বাধীনতা সংগ্ৰামত সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। অৱশেষত ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টত ভাৰতে স্বাধীনতা লাভ কৰে।
৫। আজাদ হিন্দ ফৌজৰ গঠন আৰু কাৰ্যকলাপ সম্পৰ্কে এটি ৰচনা লিখা।
উত্তৰঃ আজাদ হিন্দ ফৌজ বা ভাৰতীয় জাতীয় সেনাবাহিনী (Indian National Army) ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ সশস্ত্ৰ ধাৰাটোৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ অধ্যায়।
গঠন: দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধত ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত কৰ্মৰত ভাৰতীয় যুদ্ধবন্দীসকলক লৈ কেপ্টেইন মোহন সিঙে আজাদ হিন্দ ফৌজ প্ৰথমে গঠন কৰিছিল। পিছত ৰাজ বিহাৰী বসুৱে টকিঅ’ত ‘ইণ্ডিয়ান ইণ্ডিপেনডেন্স লীগ’ স্থাপন কৰে। ১৯৪৩ চনত নেতাজী সুভাষ চন্দ্ৰ বসু ছিংগাপুৰলৈ আহি আজাদ হিন্দ ফৌজৰ নেতৃত্ব গ্ৰহণ কৰে আৰু ইয়াক পুনৰ্গঠন কৰে।
অস্থায়ী চৰকাৰ: নেতাজীয়ে ছিংগাপুৰত ‘আৰ্জি হুকুমত-এ-আজাদ হিন্দ’ নামেৰে এখন অস্থায়ী চৰকাৰ গঠন কৰে। জাপান, জাৰ্মানী আদি দেশে এই চৰকাৰক স্বীকৃতি প্ৰদান কৰে।
সামৰিক অভিযান: আজাদ হিন্দ ফৌজে জাপানী সেনাৰ সহযোগত ব্ৰহ্মদেশৰ (ম্যানমাৰ) পথেৰে ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰি ইম্ফলৰ যুদ্ধত ব্ৰিটিছ সেনাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰে। কিন্তু জাপানৰ পৰাজয়ৰ ফলত আজাদ হিন্দ ফৌজো শেষত পৰাজিত হয়।
গুৰুত্ব: আজাদ হিন্দ ফৌজৰ “জয় হিন্দ” আৰু “দিল্লী চলো” শ্লোগানে ভাৰতবাসীক অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল। যুদ্ধৰ পিছত আজাদ হিন্দ ফৌজৰ সৈনিকসকলৰ বিচাৰে ভাৰতত ব্যাপক জনমত সৃষ্টি কৰিছিল যিয়ে ব্ৰিটিছক ভাৰত ত্যাগ কৰিবলৈ বাধ্য কৰাত সহায় কৰিছিল।
৬। ভাৰত বিভাজনৰ কাৰণসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ১৯৪৭ চনত ভাৰতে স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ লগে লগে দেশ দুভাগত বিভক্ত হৈ ভাৰত আৰু পাকিস্তান সৃষ্টি হয়। ভাৰত বিভাজনৰ কাৰণসমূহ হ’ল:
- দ্বি-জাতি তত্ত্ব: মুছলিম লীগৰ নেতা মহম্মদ আলি জিন্নাই দ্বি-জাতি তত্ত্ব প্ৰচাৰ কৰি মুছলমানসকলৰ বাবে পৃথক ৰাষ্ট্ৰৰ দাবী কৰিছিল।
- সাম্প্ৰদায়িক ৰাজনীতি: ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ ‘বিভাজন আৰু শাসন’ নীতিয়ে হিন্দু-মুছলমানৰ মাজত বিভাজন বৃদ্ধি কৰিছিল।
- সাম্প্ৰদায়িক বাটোৱাৰা: ব্ৰিটিছ প্ৰধানমন্ত্ৰী ৰামছে মেকডোনাল্ডে সাম্প্ৰদায়িক বাটোৱাৰা ঘোষণা কৰে।
- মুছলিম লীগৰ লাহোৰ প্ৰস্তাৱ (১৯৪০): ১৯৪০ চনত মুছলিম লীগে লাহোৰ অধিবেশনত পৃথক মুছলিম ৰাষ্ট্ৰ ‘পাকিস্তান’ৰ দাবী উত্থাপন কৰে।
- প্ৰত্যক্ষ কাৰ্য দিৱস: ১৯৪৬ চনত মুছলিম লীগে ‘প্ৰত্যক্ষ কাৰ্য দিৱস’ ঘোষণা কৰে যাৰ ফলত সাম্প্ৰদায়িক সংঘৰ্ষ হয়।
- মাউণ্টবেটেন পৰিকল্পনা: অৱশেষত লৰ্ড মাউণ্টবেটেনৰ পৰিকল্পনা অনুসৰি ভাৰত আৰু পাকিস্তান দুখন ৰাষ্ট্ৰ গঠন কৰা হয় আৰু ৰেডক্লিফ ৰেখাৰে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।
বহু নিৰ্বাচনি প্ৰশ্ন (MCQ – Multiple Choice Questions)
১। সত্যাগ্ৰহৰ ভিত্তি হ’ল—
(ক) অহিংসা
(খ) স্বৰাজ
(গ) সত্য
(ঘ) গ্ৰাম্য
উত্তৰঃ (ক) অহিংসা
২। কোনটো শব্দ গান্ধীজীয়ে দক্ষিণ আফ্ৰিকাত প্ৰথমে ব্যৱহাৰ কৰিছিল—
(ক) স্বৰাজ
(খ) সত্যাগ্ৰহ
(গ) অহিংসা
(ঘ) সত্য
উত্তৰঃ (খ) সত্যাগ্ৰহ
৩। ১৯১৭ চনত ইতিহাসত কোনটো বিপ্লৱ সংঘটিত হৈছিল—
(ক) ফৰাচী বিপ্লৱ
(খ) আগষ্ট বিপ্লৱ
(গ) ৰুচ বিপ্লৱ
(ঘ) সেউজ বিপ্লৱ
উত্তৰঃ (গ) ৰুচ বিপ্লৱ
৪। সীমান্ত গান্ধী হিচাপে জনা যায়—
(ক) খান আব্দুল গফুৰ খাঁ
(খ) খান ৰহমত খান
(গ) মহম্মদ আলি জিন্না
(ঘ) তয়বুৰ জিন্নাতুল
উত্তৰঃ (ক) খান আব্দুল গফুৰ খাঁ
৫। গান্ধীজীয়ে ‘কৰিম কিম্বা মৰিম’ শ্লোগান কোনটো আন্দোলনৰ সময়ত দিছিল—
(ক) সত্যাগ্ৰহ
(খ) ভাৰত ত্যাগ
(গ) অসহযোগ
(ঘ) আইন অমান্য
উত্তৰঃ (খ) ভাৰত ত্যাগ
৬। সবৰমতী আশ্ৰম অৱস্থিত—
(ক) বিহাৰত
(খ) গুজৰাটত
(গ) ৰাজস্থানত
(ঘ) নেপালত
উত্তৰঃ (খ) গুজৰাটত
৭। মহাত্মা গান্ধীয়ে ব্যৰিষ্টাৰ উপাধি লৈ ভাৰতলৈ উভতি আহিছিল—
(ক) ১৮৮৯ চনত
(খ) ১৮৮১ চনত
(গ) ১৮৯১ চনত
(ঘ) ১৭৮১ চনত
উত্তৰঃ (গ) ১৮৯১ চনত
৮। জালিৱানৱালাবাগ অৱস্থিত—
(ক) বিহাৰত
(খ) অসমত
(গ) পশ্চিমবংগত
(ঘ) পঞ্জাৱত
উত্তৰঃ (ঘ) পঞ্জাৱত
৯। দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত ইংলেণ্ডৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী আছিল—
(ক) ক্লিমেন্ট এটলী
(খ) উইনষ্টন চাৰ্চিল
(গ) ডিজৰেলী
(ঘ) ৰামছে মেকডোনাল্ড
উত্তৰঃ (খ) উইনষ্টন চাৰ্চিল
১০। গান্ধীৰ দাণ্ডি যাত্ৰা আৰম্ভ হৈছিল—
(ক) ১৯৩০ চনৰ ১২ মাৰ্চত
(খ) ১৯৩০ চনৰ ১৭ মাৰ্চত
(গ) ১৯৩১ চনৰ ২ মাৰ্চত
(ঘ) ১৯৩১ চনৰ ১২ মাৰ্চত
উত্তৰঃ (ক) ১৯৩০ চনৰ ১২ মাৰ্চত
১১। গান্ধীজীয়ে কল্পনা কৰা গ্ৰাম্য স্বৰাজৰ মাধ্যম আছিল—
(ক) চৰকাৰ
(খ) পৌৰসভা
(গ) পঞ্চায়ত
(ঘ) পৌৰনিগম
উত্তৰঃ (গ) পঞ্চায়ত
১২। অহিংসা নীতি প্ৰৱৰ্তন কৰা ব্যক্তিজন হ’ল—
(ক) মহাত্মা গান্ধী
(খ) মতিলাল নেহৰু
(গ) জৱাহৰলাল নেহৰু
(ঘ) বিনোৱা ভাৱে
উত্তৰঃ (ক) মহাত্মা গান্ধী
১৩। দক্ষিণ আফ্ৰিকাত মহাত্মা গান্ধীয়ে অহিংসা নীতি প্ৰয়োগ কৰা সময়ছোৱা আছিল—
(ক) ১৯৪২-৪৭
(খ) ১৮৮৫-৯৫
(গ) ১৮২৬-৬২
(ঘ) ১৮৯৩-১৯১৪
উত্তৰঃ (ঘ) ১৮৯৩-১৯১৪
১৪। দ্বিতীয় ঘূৰণীয়া মেজমেল অনুষ্ঠিত হৈছিল—
(ক) ১৯১৩ চনত
(খ) ১৯২৩ চনত
(গ) ১৯৩১ চনত
(ঘ) ১৯৩২ চনত
উত্তৰঃ (গ) ১৯৩১ চনত
১৫। মুছলিম লীগে ‘মুক্তি দিৱস’ হিচাপে পালন কৰে—
(ক) ১৯৩৯ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত
(খ) ১৯৩৮ চনৰ ২ ডিচেম্বৰত
(গ) ১৯৩৮ চনৰ ১২ ডিচেম্বৰত
(ঘ) ১৯৩৮ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত
উত্তৰঃ (ক) ১৯৩৯ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত
১৬। জালিৱানৱালাবাগৰ হত্যাকাণ্ডৰ বাবে দায়ী আছিল—
(ক) লৰ্ড কাৰ্জন
(খ) জেনেৰেল ডায়াৰ
(গ) লৰ্ড ৰিপন
(ঘ) লৰ্ড মাউণ্টবেটেন
উত্তৰঃ (খ) জেনেৰেল ডায়াৰ
১৭। “তোমালোকে মোক তেজ দিয়া, মই তোমালোকক স্বাধীনতা দিম” — এই উক্তি কাৰ?
(ক) মহাত্মা গান্ধী
(খ) জৱাহৰলাল নেহৰু
(গ) সুভাষ চন্দ্ৰ বসু
(ঘ) বল্লভভাই পেটেল
উত্তৰঃ (গ) সুভাষ চন্দ্ৰ বসু
১৮। ক্ৰিপছ্ মিছন ভাৰতলৈ আহিছিল—
(ক) ১৯৪০ চনত
(খ) ১৯৪১ চনত
(গ) ১৯৪২ চনত
(ঘ) ১৯৪৩ চনত
উত্তৰঃ (গ) ১৯৪২ চনত
১৯। ৰাউলাট আইন প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল—
(ক) ১৯১৭ চনত
(খ) ১৯১৮ চনত
(গ) ১৯১৯ চনত
(ঘ) ১৯২০ চনত
উত্তৰঃ (গ) ১৯১৯ চনত
২০। মহাত্মা গান্ধীয়ে দক্ষিণ আফ্ৰিকালৈ গৈছিল—
(ক) ১৮৯১ চনত
(খ) ১৮৯৩ চনত
(গ) ১৮৯৫ চনত
(ঘ) ১৮৯৭ চনত
উত্তৰঃ (খ) ১৮৯৩ চনত
খালী ঠাই পূৰণ কৰা (Fill in the Blanks)
১। মহাত্মা গান্ধীৰ জন্ম ______ চনৰ ২ অক্টোবৰত হৈছিল।
উত্তৰঃ ১৮৬৯
২। সত্যাগ্ৰহৰ কৌশল গান্ধীয়ে পোন প্ৰথমতে ______ দেশত প্ৰয়োগ কৰিছিল।
উত্তৰঃ দক্ষিণ আফ্ৰিকা
৩। চৌৰীচৌৰাৰ ঘটনা ১৯২২ চনৰ ______ তাৰিখে সংঘটিত হৈছিল।
উত্তৰঃ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী
৪। সীমান্ত গান্ধী নামেৰে ______ জনা যায়।
উত্তৰঃ খান আব্দুল গফুৰ খানক
৫। দাণ্ডি যাত্ৰাত সবৰমতী আশ্ৰমৰ পৰা দাণ্ডিলৈ দূৰত্ব আছিল ______ কিলোমিটাৰ।
উত্তৰঃ ৩৮৫
৬। পূৰ্ণ স্বৰাজৰ দাবী কংগ্ৰেছৰ ______ অধিবেশনত উত্থাপিত হৈছিল।
উত্তৰঃ লাহোৰ (১৯২৯)
৭। জালিৱানৱালাবাগৰ হত্যাকাণ্ড ______ চনত সংঘটিত হৈছিল।
উত্তৰঃ ১৯১৯
৮। ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনত গান্ধীজীৰ শ্লোগান আছিল ______।
উত্তৰঃ “কৰিম কিম্বা মৰিম”
৯। আজাদ হিন্দ ফৌজৰ শ্লোগান আছিল ______।
উত্তৰঃ “জয় হিন্দ”
১০। ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ সীমা ৰেখাক ______ ৰেখা বুলি কোৱা হয়।
উত্তৰঃ ৰেডক্লিফ
১১। গান্ধী-আৰউইন চুক্তি ______ চনৰ ৫ মাৰ্চত স্বাক্ষৰিত হৈছিল।
উত্তৰঃ ১৯৩১
১২। খিলাফৎ আন্দোলনৰ নেতৃত্ব দিছিল ______ আৰু ______।
উত্তৰঃ মৌলানা চৌকত আলি আৰু মহম্মদ আলি
শুদ্ধ নে অশুদ্ধ লিখা (True or False)
১। মহাত্মা গান্ধীৰ জন্ম ১৮৬৯ চনৰ ২ অক্টোবৰত হৈছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
২। সত্যাগ্ৰহৰ কৌশল গান্ধীয়ে পোন প্ৰথমতে ইংলেণ্ডত প্ৰয়োগ কৰিছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (শুদ্ধ উত্তৰ: দক্ষিণ আফ্ৰিকাত প্ৰয়োগ কৰিছিল।)
৩। চৌৰীচৌৰাৰ ঘটনাৰ পিছত গান্ধীজীয়ে অসহযোগ আন্দোলন প্ৰত্যাহাৰ কৰিছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৪। দাণ্ডি যাত্ৰা ১৯৩১ চনৰ ১২ মাৰ্চত আৰম্ভ হৈছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (শুদ্ধ উত্তৰ: ১৯৩০ চনৰ ১২ মাৰ্চত আৰম্ভ হৈছিল।)
৫। সবৰমতী আশ্ৰম বিহাৰত অৱস্থিত।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (শুদ্ধ উত্তৰ: সবৰমতী আশ্ৰম গুজৰাটত অৱস্থিত।)
৬। জালিৱানৱালাবাগৰ হত্যাকাণ্ডৰ প্ৰতিবাদত ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে ‘নাইট’ উপাধি ত্যাগ কৰিছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৭। ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন ১৯৪০ চনত আৰম্ভ হৈছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (শুদ্ধ উত্তৰ: ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন ১৯৪২ চনৰ ৮ আগষ্টত আৰম্ভ হৈছিল।)
৮। আজাদ হিন্দ ফৌজৰ শ্লোগান আছিল “জয় হিন্দ”।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৯। দ্বিতীয় গোলটেবিল বৈঠকত কংগ্ৰেছক জৱাহৰলাল নেহৰুৱে প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (শুদ্ধ উত্তৰ: মহাত্মা গান্ধীয়ে প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।)
১০। ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ সীমা ৰেখাক ৰেডক্লিফ ৰেখা বুলি কোৱা হয়।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ (Additional Questions)
১। ৰাউলাট আইন কি?
উত্তৰঃ ৰাউলাট আইন আছিল ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ১৯১৯ চনত প্ৰৱৰ্তন কৰা এখন কলা আইন। এই আইন অনুসৰি ব্ৰিটিছ চৰকাৰে বিনা বিচাৰে যিকোনো ভাৰতীয়ক বন্দী কৰিব পাৰিছিল। এই আইনে ভাৰতবাসীৰ নাগৰিক অধিকাৰ খৰ্ব কৰিছিল আৰু ইয়াৰ বিৰুদ্ধে সমগ্ৰ দেশতে তীব্ৰ প্ৰতিবাদ হৈছিল।
২। জালিৱানৱালাবাগৰ হত্যাকাণ্ড সম্পৰ্কে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ ১৯১৯ চনৰ ১৩ এপ্ৰিলত পঞ্জাৱৰ অমৃতসৰৰ জালিৱানৱালাবাগত ৰাউলাট আইনৰ বিৰুদ্ধে এখন শান্তিপূৰ্ণ প্ৰতিবাদ সভা অনুষ্ঠিত হৈছিল। জেনেৰেল ডায়াৰে কোনো সকীয়নি নিদিয়াকৈ নিৰীহ জনতাৰ ওপৰত গুলীচালনাৰ নিৰ্দেশ দিয়ে। এই নৃশংস হত্যাকাণ্ডত চৰকাৰী তথ্য অনুসৰি ৩৭৯ জন লোকৰ মৃত্যু হয় আৰু ১২০০ৰো অধিক লোক আহত হয়। এই ঘটনাই সমগ্ৰ ভাৰতত তীব্ৰ প্ৰতিক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি কৰে আৰু ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ দিয়া ‘নাইট’ উপাধি ত্যাগ কৰে।
৩। দাণ্ডি যাত্ৰা কি?
উত্তৰঃ ১৯৩০ চনৰ ১২ মাৰ্চত মহাত্মা গান্ধীয়ে ৭৮ জন সত্যাগ্ৰহীৰ সৈতে আহমেদাবাদৰ সবৰমতী আশ্ৰমৰ পৰা গুজৰাটৰ উপকূলীয় চহৰ দাণ্ডিলৈ ৩৮৫ কিলোমিটাৰ যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ২৪ দিনৰ পিছত ৬ এপ্ৰিলত দাণ্ডিত উপস্থিত হৈ তেওঁ সাগৰৰ পানীৰ পৰা নিমখ তৈয়াৰ কৰি ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ লোণ আইন ভংগ কৰে। এই ঐতিহাসিক যাত্ৰাকে ‘দাণ্ডি যাত্ৰা’ বা ‘লোণ যাত্ৰা’ বুলি কোৱা হয়। এই যাত্ৰাই আইন অমান্য আন্দোলনৰ সূচনা কৰিছিল।
৪। ক্ৰিপছ্ মিছন কি?
উত্তৰঃ দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ভাৰতৰ সমৰ্থন লাভৰ বাবে ১৯৪২ চনত ছাৰ ষ্টেফৰ্ড ক্ৰিপছ্ৰ নেতৃত্বত এটা মিছন ভাৰতলৈ পঠিয়ায়। এই মিছনে যুদ্ধৰ পিছত ভাৰতক ডমিনিয়ন মৰ্যাদা দিয়াৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়। কিন্তু কংগ্ৰেছ আৰু মুছলিম লীগ উভয়ে এই প্ৰস্তাৱ প্ৰত্যাখ্যান কৰে। ক্ৰিপছ্ মিছনৰ ব্যৰ্থতাই ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ পটভূমি তৈয়াৰ কৰে।
৫। নেতাজী সুভাষ চন্দ্ৰ বসু সম্পৰ্কে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ সুভাষ চন্দ্ৰ বসু আছিল ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ অন্যতম মহান নেতা। তেওঁ কংগ্ৰেছৰ সভাপতি পদৰ পৰা পদত্যাগ কৰি ‘ফৰৱাৰ্ড ব্লক’ গঠন কৰে। দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত তেওঁ ভাৰতৰ পৰা পলায়ন কৰি জাৰ্মানী আৰু তাৰ পিছত জাপানলৈ যায়। ১৯৪৩ চনত ছিংগাপুৰত আজাদ হিন্দ ফৌজৰ নেতৃত্ব গ্ৰহণ কৰে আৰু ‘আৰ্জি হুকুমত-এ-আজাদ হিন্দ’ নামৰ অস্থায়ী চৰকাৰ গঠন কৰে। “তোমালোকে মোক তেজ দিয়া, মই তোমালোকক স্বাধীনতা দিম” আৰু “জয় হিন্দ” তেওঁৰ বিখ্যাত শ্লোগান।
৬। ছাইমন কমিছন কি আৰু ইয়াৰ বিৰুদ্ধে কিয় প্ৰতিবাদ হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯২৭ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ছাৰ জন ছাইমনৰ নেতৃত্বত ভাৰতত সাংবিধানিক সংস্কাৰৰ পৰামৰ্শ দিবলৈ এটা কমিছন গঠন কৰে। এই কমিছনত কোনো ভাৰতীয় সদস্য নথকাত সমগ্ৰ ভাৰতত ইয়াৰ তীব্ৰ বিৰোধ হয়। “ছাইমন গ’ বেক” শ্লোগানেৰে সকলোতে প্ৰতিবাদ হয়। লাহোৰত ছাইমন কমিছনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰোঁতে পুলিচৰ লাঠিচাৰ্জত আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ লালা লাজপত ৰায়ৰ মৃত্যু হয়।
তাৰিখ মিলোৱা (Match the Following)
| ‘ক’ স্তম্ভ | ‘খ’ স্তম্ভ |
|---|---|
| জালিৱানৱালাবাগৰ হত্যাকাণ্ড | ১৯১৯ চন |
| অসহযোগ আন্দোলন | ১৯২০-২২ চন |
| দাণ্ডি যাত্ৰা | ১৯৩০ চনৰ ১২ মাৰ্চ |
| গান্ধী-আৰউইন চুক্তি | ১৯৩১ চনৰ ৫ মাৰ্চ |
| ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন | ১৯৪২ চনৰ ৮ আগষ্ট |
| ভাৰতৰ স্বাধীনতা | ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্ট |
গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখ আৰু ঘটনাৱলী (Important Dates and Events)
| তাৰিখ/চন | ঘটনা |
|---|---|
| ১৮৬৯, ২ অক্টোবৰ | মহাত্মা গান্ধীৰ জন্ম |
| ১৮৯১ | গান্ধীয়ে ব্যৰিষ্টাৰ উপাধি লৈ ভাৰতলৈ উভতি আহে |
| ১৮৯৩-১৯১৪ | গান্ধীৰ দক্ষিণ আফ্ৰিকাত সত্যাগ্ৰহ |
| ১৯১৫ | গান্ধী ভাৰতলৈ প্ৰত্যাৱৰ্তন, সবৰমতী আশ্ৰম স্থাপন |
| ১৯১৭ | চম্পাৰণ সত্যাগ্ৰহ |
| ১৯১৯ | ৰাউলাট আইন, জালিৱানৱালাবাগৰ হত্যাকাণ্ড |
| ১৯২০-২২ | অসহযোগ আন্দোলন |
| ১৯২২, ৫ ফেব্ৰুৱাৰী | চৌৰীচৌৰাৰ ঘটনা |
| ১৯২৯ | কংগ্ৰেছৰ লাহোৰ অধিবেশনত পূৰ্ণ স্বৰাজৰ দাবী |
| ১৯৩০, ১২ মাৰ্চ | দাণ্ডি যাত্ৰা আৰম্ভ |
| ১৯৩১, ৫ মাৰ্চ | গান্ধী-আৰউইন চুক্তি |
| ১৯৩১ | দ্বিতীয় গোলটেবিল বৈঠক |
| ১৯৪০ | মুছলিম লীগৰ লাহোৰ প্ৰস্তাৱ (পাকিস্তান দাবী) |
| ১৯৪২ | ক্ৰিপছ্ মিছন, ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন |
| ১৯৪৩ | আজাদ হিন্দ ফৌজ পুনৰ্গঠন (নেতাজী) |
| ১৯৪৭, ১৫ আগষ্ট | ভাৰতৰ স্বাধীনতা |