সাৰাংশ: ‘অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন’ অধ্যায়টোত অৰ্থনৈতিক বিকাশ, অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন আৰু মানৱ উন্নয়নৰ ধাৰণাসমূহৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। অৰ্থনৈতিক বিকাশ হ’ল দেশ এখনৰ জাতীয় আয় আৰু জনমূৰি আয়ৰ বৃদ্ধি। আনহাতে, অৰ্থনৈতিক উন্নয়নে জাতীয় আয় বৃদ্ধিৰ লগতে আয়ৰ সমবিতৰণ, শিক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু জীৱন-যাত্ৰাৰ মানদণ্ডৰ উন্নতিৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দিয়ে। মানৱ উন্নয়নৰ তিনিটা সূচক হ’ল — প্ৰত্যাশিত আয়ুস, শিক্ষা আৰু জীৱন-যাত্ৰাৰ মান। ভাৰতে গণতান্ত্ৰিক পৰিকল্পনা গ্ৰহণ কৰি অৰ্থনৈতিক কল্যাণ সাধন কৰিব বিচাৰিছে। ১৯৫১-৫২ চনৰ পৰা ১৯৯০-৯১ চনলৈকে ৰাজহুৱা খণ্ডই ভাৰতীয় অৰ্থনীতিত মুখ্য ভূমিকা পালন কৰিছিল। ১৯৯১-৯২ চনৰ পৰা উদাৰীকৰণ, ব্যক্তিগতকৰণ আৰু গোলকীকৰণ (বিশ্বায়ন) নীতি গ্ৰহণ কৰা হয়, যাৰ ফলত ব্যক্তিগত খণ্ডৰ গুৰুত্ব বৃদ্ধি পায়। অসমৰ পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাত অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ হাৰ বৃদ্ধি, দৰিদ্ৰতা দূৰীকৰণ, কৃষি উন্নয়ন, শক্তি আত্মনিৰ্ভৰশীলতা আদি লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।
Summary: The chapter “Economic Development” discusses the concepts of economic growth, economic development, and human development. Economic growth refers to the increase in a country’s national income and per capita income, while economic development is a broader concept that includes not only income growth but also equitable income distribution, improvement in education, health, and living standards. The three indicators of human development are life expectancy, education, and standard of living. India adopted democratic planning to promote economic welfare. From 1951-52 to 1990-91, the public sector played a leading role in the Indian economy. Since 1991-92, the policies of liberalization, privatization, and globalization (LPG) were adopted, increasing the importance of the private sector. The chapter also covers economic reforms, their causes, benefits, and drawbacks. Assam’s Five Year Plan targets include raising the growth rate to 10%, poverty reduction, agricultural development, power self-sufficiency, and addressing flood and erosion problems through modern technology.
বহু বিকল্পধৰ্মী প্ৰশ্নোত্তৰ (MCQ)
১। উদাৰীকৰণ আৰু ব্যক্তিগতকৰণৰ পৰিণতি হ’ল—
(ক) অৰ্থনৈতিক বিকাশ
(খ) বিশ্বায়ন
(গ) অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন
(ঘ) ওপৰৰ এটাও নহয়
উত্তৰঃ (খ) বিশ্বায়ন।
২। সেউজ বিপ্লৱৰ সূচনা হয়—
(ক) ৬০ দশকৰ মাজত
(খ) ৭০ দশকৰ মাজত
(গ) ৫০ দশকৰ মাজত
(ঘ) ৮০ দশকৰ মাজত
উত্তৰঃ (ক) ৬০ দশকৰ মাজত।
৩। ভাৰত চৰকাৰে দেশৰ অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰ নীতি গ্ৰহণ কৰে—
(ক) ১৯৯১ চনত
(খ) ১৯৯৫ চনত
(গ) ১৯৯২ চনত
(ঘ) ১৯৯৬ চনত
উত্তৰঃ (ক) ১৯৯১ চনত।
৪। UNDP ৰ অন্তৰ্গত প্ৰথমখন মানৱ উন্নয়ন প্ৰতিবেদন প্ৰকাশ পায়—
(ক) ১৯০০ চনত
(খ) ১৯৯০ চনত
(গ) ১৯৮৫ চনত
(ঘ) ১৯৯৫ চনত
উত্তৰঃ (খ) ১৯৯০ চনত।
৫। এটা বিত্তীয় বছৰত দেশ এখনত উৎপাদিত হোৱা সৰ্বমুঠ সামগ্ৰীৰ মুদ্ৰাগত মূল্যই হ’ল—
(ক) জাতীয় আয়
(খ) ব্যক্তিগত আয়
(গ) জনমূৰি আয়
(ঘ) ওপৰৰ এটাও নহয়
উত্তৰঃ (ক) জাতীয় আয়।
৬। তলৰ কোনটো মানৱ উন্নয়নৰ সূচক নহয়?
(ক) প্ৰত্যাশিত আয়ুস
(খ) শিক্ষা
(গ) জীৱন-যাত্ৰাৰ মান
(ঘ) জনমূৰি আয়
উত্তৰঃ (ঘ) জনমূৰি আয়।
৭। NITI আয়োগৰ প্ৰথমখন বৈঠক অনুষ্ঠিত হৈছিল—
(ক) দিল্লীত
(খ) কলিকতাত
(গ) লক্ষ্মৌত
(ঘ) মুম্বাইত
উত্তৰঃ (ক) দিল্লীত।
৮। NITI আয়োগ গঠন কৰা বুলি ঘোষণা কৰা হয়—
(ক) ২০১৫ চনৰ ৩১ ডিচেম্বৰত
(খ) ২০১৪ চনৰ ৩১ জানুৱাৰীত
(গ) ২০১৫ চনৰ ১ জানুৱাৰীত
(ঘ) ২০১৫ চনৰ ৩১ মাৰ্চত
উত্তৰঃ (গ) ২০১৫ চনৰ ১ জানুৱাৰীত।
৯। NITI আয়োগৰ প্ৰথমখন বৈঠক অনুষ্ঠিত হয়—
(ক) ৪ ফেব্ৰুৱাৰী, ২০১৫ চনত
(খ) ৮ ফেব্ৰুৱাৰী, ২০১৫ চনত
(গ) ৮ ফেব্ৰুৱাৰী, ২০১৪ চনত
(ঘ) ৪ ফেব্ৰুৱাৰী, ২০১৪ চনত
উত্তৰঃ (খ) ৮ ফেব্ৰুৱাৰী, ২০১৫ চনত।
১০। ভাৰতৰ পৰিকল্পনাৰ প্ৰথম ছোৱাত অৰ্থনীতিৰ গুৰি ধৰোঁতা আছিল—
(ক) ৰাজহুৱা খণ্ড
(খ) ব্যক্তিগত খণ্ড
(গ) দুয়োটা সমানে
(ঘ) ওপৰৰ এটাও নহয়
উত্তৰঃ (ক) ৰাজহুৱা খণ্ড।
১১। ভাৰতত পৰিকল্পনা যুগৰ সূচনা হয়—
(ক) ১৯৫০ চনত
(খ) ১৯৫১ চনত
(গ) ১৯৪৭ চনত
(ঘ) ১৯৫২ চনত
উত্তৰঃ (খ) ১৯৫১ চনত।
১২। NITI আয়োগৰ সভাপতি হ’ল—
(ক) ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি
(খ) ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী
(গ) ভাৰতৰ বিত্তমন্ত্ৰী
(ঘ) ওপৰৰ এটাও নহয়
উত্তৰঃ (খ) ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী।
১৩। মানৱ উন্নয়ন সূচকাংকৰ (HDI) পূৰ্ণ নাম হ’ল—
(ক) Human Development Index
(খ) Human Development Indicator
(গ) Human Development Income
(ঘ) Human Development Investment
উত্তৰঃ (ক) Human Development Index।
১৪। NITI ৰ পূৰ্ণ ৰূপ হ’ল—
(ক) National Institute for Transforming India
(খ) National Institution for Training India
(গ) National Institute for Technology India
(ঘ) ওপৰৰ এটাও নহয়
উত্তৰঃ (ক) National Institute for Transforming India।
অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (Very Short Answer Type Questions)
১। অৰ্থনৈতিক বিকাশ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ দেশ এখনৰ মুঠ জাতীয় আয় আৰু জনমূৰি আয় বৃদ্ধি হোৱা প্ৰক্ৰিয়াকে অৰ্থনৈতিক বিকাশ বোলে। অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ অৰ্থ সীমিত আৰু ই কেৱল উৎপাদন বৃদ্ধি আৰু জনমূৰি আয়ৰ বৃদ্ধিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে।
২। অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন কি?
উত্তৰঃ অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন হ’ল এনে এটা অৰ্থনৈতিক বিকাশ প্ৰক্ৰিয়া, য’ত জাতীয় আয় বৃদ্ধিৰ লগতে আয় বিতৰণৰ ওপৰতো সমানে গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত জনসাধাৰণৰ জীৱন-ধাৰণৰ মানদণ্ড, শিক্ষা, স্বাস্থ্যৰ উন্নতি আৰু আয়ৰ সমবিতৰণ সামৰি লোৱা হয়। অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ অৰ্থ বহল।
৩। মানৱ উন্নয়ন কাক বোলে?
উত্তৰঃ জনসাধাৰণৰ সামূহিক পছন্দৰ বিস্তাৰ সাধন কৰা প্ৰক্ৰিয়াকে মানৱ উন্নয়ন বোলে। জনসাধাৰণৰ স্বাস্থ্য, শিক্ষা, জীৱন-যাত্ৰাৰ মান, সামাজিক-অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক অৱস্থাৰ উন্নতি সাধন কৰাটোৱেই মানৱ উন্নয়ন।
৪। অৰ্থনৈতিক পৰিকল্পনা বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ অৰ্থনৈতিক পৰিকল্পনা হ’ল নিৰ্ধাৰিত সময়ৰ ভিতৰত সুনিৰ্দিষ্ট লক্ষ্যত উপনীত হোৱাৰ উদ্দেশ্যে কেন্দ্ৰীয় পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষই দেশৰ অৰ্থনীতিক নিয়ন্ত্ৰণ আৰু পৰিচালনা কৰা ব্যৱস্থা। ভাৰতত পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা পাঁচ বছৰীয়া সময়ৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হয়।
৫। গণতান্ত্ৰিক পৰিকল্পনা মানে কি?
উত্তৰঃ গণতান্ত্ৰিক পৰিকল্পনা হ’ল এনে এক পৰিকল্পনা য’ত পৰিকল্পনাৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ত ৰাইজৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ আৰু ক্ষমতাৰ বিকেন্দ্ৰীকৰণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ভাৰতে অৰ্থনৈতিক কল্যাণ সাধনৰ বাবে গণতান্ত্ৰিক পৰিকল্পনা গ্ৰহণ কৰিছে।
৬। উদাৰীকৰণ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাৰ ওপৰত ৰাষ্ট্ৰৰ নিয়ন্ত্ৰণ শিথিল কৰা নীতিকে উদাৰীকৰণ বোলে। অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ স্বাৰ্থত চৰকাৰৰ বিভিন্ন বাধা-নিষেধ আঁতৰোৱাটোৱেই উদাৰীকৰণৰ মূল উদ্দেশ্য।
৭। ব্যক্তিগতকৰণ কাক বোলে?
উত্তৰঃ চৰকাৰী প্ৰতিষ্ঠানসমূহ বেচৰকাৰী খণ্ডলৈ মুকলি কৰি দিয়া নীতিকে ব্যক্তিগতকৰণ বোলে। ইয়াৰ ফলত ব্যক্তিগত খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠানসমূহে অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপত অধিক ভূমিকা লাভ কৰে।
৮। গোলকীকৰণ বা বিশ্বায়ন মানে কি?
উত্তৰঃ দেশৰ অৰ্থনীতিৰ সৈতে বিশ্বৰ অন্যান্য দেশৰ অৰ্থনীতিৰ সংযোগ স্থাপন কৰাকে গোলকীকৰণ বা বিশ্বায়ন বোলে। উদাৰীকৰণ আৰু ব্যক্তিগতকৰণৰ পৰিণতি হ’ল বিশ্বায়ন।
৯। বিত্তীয় বছৰ কাক বোলে?
উত্তৰঃ ১ এপ্ৰিলৰ পৰা ৩১ মাৰ্চলৈকে এটা বিত্তীয় বছৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।
১০। জাতীয় আয় কাক বোলে?
উত্তৰঃ এটা বিত্তীয় বছৰত দেশ এখনত উৎপাদিত হোৱা সৰ্বমুঠ সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ মুদ্ৰাগত মূল্যকে জাতীয় আয় বোলে।
১১। জনমূৰি আয় কাক বোলে?
উত্তৰঃ দেশ এখনৰ জাতীয় আয়ক মুঠ জনসংখ্যাৰে হৰণ কৰিলে যি আয় পোৱা যায়, তাকে জনমূৰি আয় বোলে।
১২। UNDP ৰ পূৰ্ণ নাম কি?
উত্তৰঃ UNDP ৰ পূৰ্ণ নাম হ’ল United Nations Development Programme (ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ উন্নয়ন কাৰ্যসূচী)।
১৩। HDI ৰ পূৰ্ণ নাম কি?
উত্তৰঃ HDI ৰ পূৰ্ণ নাম হ’ল Human Development Index (মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক)।
১৪। NITI আয়োগ কেতিয়া গঠন কৰা হয়?
উত্তৰঃ ২০১৫ চনৰ ১ জানুৱাৰীত NITI আয়োগ গঠন কৰা বুলি ঘোষণা কৰা হয়।
১৫। NITI আয়োগৰ প্ৰথমখন বৈঠক কেতিয়া আৰু ক’ত অনুষ্ঠিত হৈছিল?
উত্তৰঃ NITI আয়োগৰ প্ৰথমখন বৈঠক ২০১৫ চনৰ ৮ ফেব্ৰুৱাৰীত দিল্লীত অনুষ্ঠিত হৈছিল।
১৬। সেউজ বিপ্লৱ কি?
উত্তৰঃ আধুনিক প্ৰযুক্তিবিদ্যা ব্যৱহাৰ কৰি কৃষিৰ উৎপাদন বৃদ্ধি কৰা প্ৰক্ৰিয়াকে সেউজ বিপ্লৱ বোলে। ৬০ দশকৰ মাজত ভাৰতত সেউজ বিপ্লৱৰ সূচনা হয়।
১৭। ভাৰতত কেতিয়াৰ পৰা পৰিকল্পনা যুগৰ সূচনা হৈছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতত ১৯৫১ চনৰ পৰা পৰিকল্পনা যুগৰ সূচনা হৈছিল।
১৮। NITI আয়োগৰ সভাপতি কোন?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী NITI আয়োগৰ সভাপতি।
১৯। NITI ৰ পূৰ্ণ ৰূপ কি?
উত্তৰঃ NITI ৰ পূৰ্ণ ৰূপ হ’ল National Institute for Transforming India।
চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (Short Answer Type Questions)
১। অৰ্থনৈতিক বিকাশ আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ মাজত দুটা পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ অৰ্থনৈতিক বিকাশ আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ মাজত দুটা পাৰ্থক্য তলত উল্লেখ কৰা হ’ল—
(ক) অৰ্থনৈতিক বিকাশ হ’ল এক পৰিমাণবাচক ধাৰণা, য’ত কেৱল উৎপাদন বৃদ্ধি আৰু জনমূৰি আয়ৰ বৃদ্ধিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। আনহাতে, অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন এক গুণগত ধাৰণা, য’ত আয় বৃদ্ধিৰ লগতে শিক্ষা, স্বাস্থ্য, বেংকিং ব্যৱস্থা, ভূমি ব্যৱস্থা আদি সামাজিক-অৰ্থনৈতিক গাঁথনিৰ পৰিৱৰ্তনো সামৰি লোৱা হয়।
(খ) অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ পৰিসৰ সীমিত, কিন্তু অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ পৰিসৰ বহল। অৰ্থনৈতিক বিকাশ উন্নয়ন অবিহনে হ’ব পাৰে, কিন্তু প্ৰকৃত অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ বাবে অৰ্থনৈতিক বিকাশ অপৰিহাৰ্য।
২। মানৱ উন্নয়নৰ তিনিটা সূচকৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ মানৱ উন্নয়নৰ তিনিটা সূচক হ’ল—
(ক) প্ৰত্যাশিত আয়ুস (Life Expectancy)
(খ) শিক্ষা (Education)
(গ) জীৱন-যাত্ৰাৰ মান (Standard of Living)
৩। সমষ্টিগত পছন্দৰ বিস্তাৰ সাধন বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ সমষ্টিগত পছন্দৰ বিস্তাৰ সাধন বুলিলে জনসাধাৰণৰ বাবে শিক্ষা, স্বাস্থ্য, স্বাধীনতা আদি অৰ্থনৈতিক, সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত বৈচিত্ৰ্যময় বিকল্প মুকলি কৰাটোকে বুজায়। ই কেৱল আয় বৃদ্ধিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰি মানুহৰ সামগ্ৰিক জীৱনৰ মানদণ্ড উন্নত কৰাটোক সূচায়।
৪। ভাৰতৰ পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ চাৰিটা লক্ষ্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ চাৰিটা লক্ষ্য হ’ল—
(ক) অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ হাৰ ত্বৰান্বিত কৰা।
(খ) নিবনুৱা সমস্যা দূৰ কৰি নিয়োগৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰা।
(গ) দৰিদ্ৰতা দূৰীকৰণ কৰা।
(ঘ) সামাজিক-অৰ্থনৈতিক বৈষম্য হ্ৰাস কৰা আৰু আঞ্চলিক বিষমতা দূৰ কৰা।
৫। NITI আয়োগৰ সদস্যসকলৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ NITI আয়োগৰ সদস্যসকল হ’ল—
(ক) সভাপতি — ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী।
(খ) উপ-সভাপতি — প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে নিযুক্তি দিয়ে।
(গ) তিনিজন পূৰ্ণকালীন বিশেষজ্ঞ সদস্য।
(ঘ) দুজন অংশকালীন সদস্য।
(ঙ) সৰ্বাধিক চাৰিজন কেন্দ্ৰীয় কেবিনেট মন্ত্ৰী পদেন সদস্য হিচাপে।
(চ) ৰাজ্যসমূহৰ মুখ্যমন্ত্ৰী আৰু কেন্দ্ৰশাসিত অঞ্চলসমূহৰ উপ-ৰাজ্যপাল।
(ছ) এজন মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া (CEO)।
৬। ভাৰতে কিয় গণতান্ত্ৰিক পৰিকল্পনা গ্ৰহণ কৰিছে?
উত্তৰঃ ভাৰতে অৰ্থনৈতিক কল্যাণ সাধনৰ বাবে গণতান্ত্ৰিক পৰিকল্পনা গ্ৰহণ কৰিছে। গণতান্ত্ৰিক পৰিকল্পনাত জনসাধাৰণে পৰিকল্পনাৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ত সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ ফলত সিদ্ধান্তসমূহ জনসাধাৰণৰ ওপৰত জাপি দিয়া নহয়। ভাৰতৰ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় গাঁথনিয়ে ক্ষমতাৰ বিকেন্দ্ৰীকৰণৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে, যিয়ে গণতান্ত্ৰিক পৰিকল্পনাক সহায় কৰে।
দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (Long Answer Type Questions)
১। ভাৰতবৰ্ষৰ পৰিকল্পিত অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ প্ৰথম ছোৱা (১৯৫১-১৯৯১) আৰু দ্বিতীয় ছোৱাৰ (১৯৯১-বৰ্তমান) মাজত থকা পাৰ্থক্যবোৰ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতবৰ্ষৰ পৰিকল্পিত অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ প্ৰথম ছোৱা আৰু দ্বিতীয় ছোৱাৰ মাজত থকা পাৰ্থক্যবোৰ তলত আলোচনা কৰা হ’ল—
প্ৰথম ছোৱা (১৯৫১-৫২ ৰ পৰা ১৯৯০-৯১):
(ক) এই সময়ছোৱাত ৰাজহুৱা খণ্ডই ভাৰতীয় অৰ্থনীতিত গুৰি ধৰোঁতা আছিল।
(খ) ব্যক্তিগত খণ্ডৰ ভূমিকা আছিল গৌণ।
(গ) অৰ্থনীতি কেন্দ্ৰীভূত নীতি আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হৈছিল।
(ঘ) বৈদেশিক বাণিজ্য সীমিত আছিল।
(ঙ) ৰাষ্ট্ৰায়ত্তকৰণ আৰু চৰকাৰী নিয়ন্ত্ৰণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল।
দ্বিতীয় ছোৱা (১৯৯১-৯২ ৰ পৰা বৰ্তমানলৈ):
(ক) এই সময়ছোৱাত উদাৰীকৰণ, ব্যক্তিগতকৰণ আৰু গোলকীকৰণ (LPG) নীতি গ্ৰহণ কৰা হয়।
(খ) ব্যক্তিগত খণ্ডৰ গুৰুত্ব বৃদ্ধি পায় আৰু ৰাজহুৱা খণ্ডৰ গুৰুত্ব হ্ৰাস পায়।
(গ) চৰকাৰী নিয়ন্ত্ৰণ শিথিল কৰি মুক্ত বজাৰ অৰ্থনীতিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়।
(ঘ) আন্তৰ্জাতিক বাণিজ্য আৰু বৈদেশিক বিনিয়োগ বৃদ্ধি পায়।
(ঙ) বিশ্বৰ অন্যান্য দেশৰ অৰ্থনীতিৰ সৈতে ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ সংযোগ স্থাপন হয়।
২। ভাৰত চৰকাৰে অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰ প্ৰৱৰ্তন কৰাৰ তিনিটা কাৰণ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰত চৰকাৰে ১৯৯১ চনত অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰ প্ৰৱৰ্তন কৰাৰ তিনিটা প্ৰধান কাৰণ হ’ল—
(ক) বিত্তীয় ঘাটি: চৰকাৰী আয়ৰ বৃদ্ধিৰ হাৰতকৈ চৰকাৰী ব্যয়ৰ বৃদ্ধিৰ হাৰ অধিক হোৱাৰ ফলত বিত্তীয় ঘাটিয়ে দেখা দিছিল। ৰাজহুৱা খণ্ডৰ বহুতো প্ৰতিষ্ঠান ৰুগীয়া হৈ পৰিছিল আৰু ৰাজহুৱা খণ্ডলৈ লোকচান কঢ়িয়াই আনিছিল।
(খ) মুদ্ৰাস্ফীতি: সীমিত উৎপাদনৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা মুদ্ৰাস্ফীতি বা সা-সামগ্ৰীৰ মূল্যবৃদ্ধিয়ে সমাজৰ দুৰ্বল শ্ৰেণীৰ লোকসকলক জুৰুলা কৰিছিল।
(গ) বৈদেশিক মূলধনৰ হ্ৰাস: নিম্নগামী ভাৰতীয় অৰ্থনীতিলৈ বিদেশৰ মূলধন অহাটো কমি গৈছিল। বিদেশী বিনিয়োগ আৰু বৈদেশিক বাণিজ্যৰ পৰিমাণ হ্ৰাস হৈছিল, যাৰ ফলত দেশৰ পৰা মূলধন বাহিৰলৈ ওলাই যোৱাৰ প্ৰৱণতা বৃদ্ধি পাইছিল আৰু বৈদেশিক বাণিজ্যৰ ঘাটি চিন্তাজনক হৈ পৰিছিল।
৩। অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰৰ তিনিটা সুফল উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰৰ তিনিটা সুফল হ’ল—
(ক) অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ হাৰ ক্ৰমান্বয়ে বৃদ্ধি হৈছে। পূৰ্বৰ ৩.৫% ৰ পৰা ৯% তকৈ অধিকলৈ অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ হাৰ বৃদ্ধি পাইছে।
(খ) পাইকাৰী মূল্যসূচী পূৰ্বৰ তুলনাত হ্ৰাস পাইছে।
(গ) ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় বেংক (Reserve Bank of India) ত জমা হোৱা বৈদেশিক বিনিময়যোগ্য মুদ্ৰাৰ পৰিমাণ যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে।
৪। অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰ প্ৰৱৰ্তনৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা দুটা অসুবিধা উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰ প্ৰৱৰ্তনৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা দুটা অসুবিধা হ’ল—
(ক) অৰ্থনীতিত প্ৰতিযোগিতাৰ প্ৰসাৰ আৰু তীব্ৰতা বৃদ্ধি পাইছে। বজাৰলৈ বিভিন্ন ধৰণৰ নতুন সা-সামগ্ৰী আহিব ধৰিছে। কিন্তু ক্ৰেতাসকলৰ ক্ৰয় ক্ষমতা বৃদ্ধি নোপোৱাকৈ এই প্ৰতিযোগিতাৰ প্ৰকৃত লাভ সীমিত। লাভালাভত গুৰুত্ব দিয়া বজাৰ সম্পৰ্কীয় বেছিভাগ প্ৰতিযোগিতাত সুস্থ মানসিকতা নিহিত নাথাকে।
(খ) অত্যধিক ভোগবাদিতাই সমাজৰ পৰম্পৰাগত মূল্যবোধ আৰু সামাজিক মূল্যবোধৰ ওপৰত ক্ষতিকাৰক প্ৰভাৱ পেলাইছে। পশ্চিমীয়া সংস্কৃতিৰ প্ৰভাৱত থলুৱা সংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰাৰ ওপৰত ভাবুকি আহিছে।
৫। অসমৰ চলিত পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ ছটা প্ৰধান লক্ষ্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ অসমৰ চলিত পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ ছটা প্ৰধান লক্ষ্য হ’ল—
(ক) ভাৰতৰ উন্নত ৰাজ্যসমূহৰ সম-পৰ্যায়লৈ আনিবলৈ অহা দুই-তিনিটা দশকৰ ভিতৰত অসমৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ হাৰ ১০ শতাংশলৈ বৃদ্ধি কৰা।
(খ) দৰিদ্ৰতা আৰু অৰ্থনৈতিক বৈষম্য হ্ৰাস কৰাৰ বাবে বিভিন্ন আঁচনি গ্ৰহণ কৰা।
(গ) শেহতীয়া প্ৰযুক্তিবিদ্যা আৰু বিজ্ঞানসন্মত ব্যৱস্থাপনাৰ জৰিয়তে বানপানী আৰু গৰাখহনীয়া সমস্যাৰ সমাধান কৰা।
(ঘ) কৃষিখণ্ডৰ বাৰ্ষিক উন্নয়নৰ হাৰ ৬ ৰ পৰা ৮ শতাংশলৈ বৃদ্ধি কৰা।
(ঙ) শক্তি উৎপাদনৰ ক্ষেত্ৰত আত্মনিৰ্ভৰশীলতা অৰ্জন কৰা আৰু শক্তি পৰিবহন আৰু বিতৰণৰ ক্ষেত্ৰত আধুনিক প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰয়োগ কৰা।
(চ) জৈৱ বৈচিত্ৰ ৰক্ষা কৰি জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ সমস্যাটোৰ মোকাবিলা কৰা।
৬। অসমৰ চলিত পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ আন কেইটামান গুৰুত্বপূৰ্ণ লক্ষ্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ ওপৰত উল্লেখ কৰা ছটা লক্ষ্যৰ উপৰিও অসমৰ চলিত পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ আন কেইটামান গুৰুত্বপূৰ্ণ লক্ষ্য হ’ল—
(ক) অসমৰ মানৱ উন্নয়ন সূচকাংকৰ মান উন্নত কৰা আৰু সেই অনুসৰি স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষা খণ্ডত বিনিয়োগৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি কৰা।
(খ) দক্ষতা গঠনৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া আৰু আত্মসংস্থাপনৰ সুবিধা সম্প্ৰসাৰণ কৰা।
(গ) ক্ষুদ্ৰ, সৰু আৰু মজলীয়া উদ্যোগৰ লগতে পৰম্পৰাগত কুটীৰ শিল্পৰ বিকাশ সাধন কৰা।
(ঘ) সুশাসন নিশ্চিত কৰা।
৭। অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ সংজ্ঞা দি ইয়াৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন হ’ল এনে এক প্ৰক্ৰিয়া, য’ত দেশ এখনৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ সুষ্ঠু ব্যৱহাৰ, পৰম্পৰাগত কৃষি আৰু ঔদ্যোগিক খণ্ডৰ বিকাশ, জনসাধাৰণৰ মৌলিক প্ৰয়োজনীয়তাৰ পূৰণ, জীৱন-যাত্ৰাৰ মানদণ্ডৰ উন্নতি আৰু সামাজিক তথা মানসিক দৃষ্টিভংগীৰ পৰিৱৰ্তন সাধন কৰা হয়।
অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল—
(ক) ই এক গুণগত আৰু পৰিমাণবাচক দুয়োটা ধাৰণাকে সামৰি লয়।
(খ) জাতীয় আয় বৃদ্ধিৰ লগতে আয়ৰ সমবিতৰণৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দিয়া হয়।
(গ) শিক্ষা, স্বাস্থ্য, বেংকিং ব্যৱস্থা, ভূমি সংস্কাৰ আদি ক্ষেত্ৰত সামাজিক-অৰ্থনৈতিক গাঁথনিগত পৰিৱৰ্তন সূচনা কৰে।
(ঘ) মানুহৰ জীৱনৰ মানদণ্ড উন্নত হ’লেহে প্ৰকৃত অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন হোৱা বুলি কোৱা হয়।
(ঙ) ইয়াৰ পৰিসৰ অৰ্থনৈতিক বিকাশতকৈ বহল।
৮। উদাৰীকৰণ, ব্যক্তিগতকৰণ আৰু গোলকীকৰণে ভাৰতীয় অৰ্থনীতিত কি প্ৰভাৱ পেলাইছে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ১৯৯১ চনত ভাৰত চৰকাৰে গ্ৰহণ কৰা উদাৰীকৰণ, ব্যক্তিগতকৰণ আৰু গোলকীকৰণ (LPG) নীতিয়ে ভাৰতীয় অৰ্থনীতিত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছে—
সুফলসমূহ:
(ক) অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ হাৰ ক্ৰমান্বয়ে বৃদ্ধি হৈছে।
(খ) পাইকাৰী মূল্যসূচী পূৰ্বৰ তুলনাত হ্ৰাস পাইছে।
(গ) বৈদেশিক বিনিময়যোগ্য মুদ্ৰাৰ ভঁৰাল বৃদ্ধি পাইছে।
(ঘ) ব্যক্তিগত খণ্ডৰ প্ৰসাৰ হৈছে আৰু প্ৰতিযোগিতাৰ বৃদ্ধি হৈছে।
(ঙ) বৈদেশিক বিনিয়োগ বৃদ্ধি পাইছে।
অসুবিধাসমূহ:
(ক) বৰ্ধিত প্ৰতিযোগিতাত সুস্থ মানসিকতা সদায় বিদ্যমান নাথাকে।
(খ) অত্যধিক ভোগবাদিতাই সমাজৰ পৰম্পৰাগত মূল্যবোধৰ ক্ষতি কৰিছে।
(গ) ধনী আৰু দৰিদ্ৰৰ মাজৰ ব্যৱধান বৃদ্ধি পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।
(ঘ) স্থানীয় উদ্যোগসমূহে বহুজাতিক কোম্পানীসমূহৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাত টিকি থকাত অসুবিধা পাইছে।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ (Additional Questions)
১। অৰ্থনৈতিক বিকাশ আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ মাজত পাৰ্থক্যসমূহ তালিকাভুক্ত কৰা।
| অৰ্থনৈতিক বিকাশ | অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন |
|---|---|
| ই এক পৰিমাণবাচক ধাৰণা। | ই পৰিমাণবাচক আৰু গুণগত দুয়োটা ধাৰণাকে সামৰি লয়। |
| কেৱল জাতীয় আয় আৰু জনমূৰি আয়ৰ বৃদ্ধিক বুজায়। | আয় বৃদ্ধিৰ লগতে আয়ৰ সমবিতৰণ, শিক্ষা, স্বাস্থ্য আদিৰ উন্নতিকো সামৰি লয়। |
| ইয়াৰ পৰিসৰ সীমিত। | ইয়াৰ পৰিসৰ বহল। |
| ই উন্নয়ন অবিহনেও হ’ব পাৰে। | ইয়াৰ বাবে অৰ্থনৈতিক বিকাশ অপৰিহাৰ্য। |
| সামাজিক গাঁথনিগত পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰয়োজন নাই। | সামাজিক-অৰ্থনৈতিক গাঁথনিগত পৰিৱৰ্তন অপৰিহাৰ্য। |
২। মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক (HDI) কি আৰু ইয়াৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰঃ মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক (Human Development Index — HDI) হ’ল ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ উন্নয়ন কাৰ্যসূচী (UNDP) ৰ দ্বাৰা ১৯৯০ চনৰ পৰা প্ৰকাশিত এক সূচকাংক, যিটোৱে বিভিন্ন দেশৰ মানৱ উন্নয়নৰ মান জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ই তিনিটা সূচকৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি প্ৰস্তুত কৰা হয়—
(ক) প্ৰত্যাশিত আয়ুস: দেশ এখনৰ জনসাধাৰণৰ গড় আয়ুস কিমান, সেই তথ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰা হয়।
(খ) শিক্ষা: সাক্ষৰতাৰ হাৰ আৰু বিদ্যালয়ত নামভৰ্তিৰ অনুপাত ইত্যাদি গণনা কৰা হয়।
(গ) জীৱন-যাত্ৰাৰ মান: জনসাধাৰণৰ বিশুদ্ধ পানীযোগান, চিকিৎসা সেৱা, পয়ঃনিষ্কাশন ব্যৱস্থা আদিৰ সুবিধাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰা হয়।
মানৱ উন্নয়ন সূচকাংকে কেৱল অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰি মানুহৰ সামগ্ৰিক জীৱনৰ মানদণ্ডক গুৰুত্ব দিয়ে বাবে ই অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।
৩। ভাৰতবৰ্ষৰ পৰিকল্পনাৰ প্ৰথম ছোৱা আৰু দ্বিতীয় ছোৱাৰ মাজৰ পাৰ্থক্য তালিকাৰূপত দিয়া।
| প্ৰথম ছোৱা (১৯৫১-১৯৯১) | দ্বিতীয় ছোৱা (১৯৯১-বৰ্তমান) |
|---|---|
| ৰাজহুৱা খণ্ড প্ৰধান আছিল। | ব্যক্তিগত খণ্ডৰ গুৰুত্ব বৃদ্ধি পালে। |
| কেন্দ্ৰীভূত নিয়ন্ত্ৰণ আছিল। | উদাৰীকৰণ নীতি অবলম্বন কৰা হ’ল। |
| বৈদেশিক বাণিজ্য সীমিত আছিল। | গোলকীকৰণ আৰু আন্তৰ্জাতিক বাণিজ্য বৃদ্ধি পালে। |
| ব্যক্তিগত খণ্ডৰ ভূমিকা গৌণ আছিল। | ৰাজহুৱা খণ্ডৰ গুৰুত্ব হ্ৰাস পালে। |
| ৰাষ্ট্ৰায়ত্তকৰণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। | ব্যক্তিগতকৰণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। |
৪। সেউজ বিপ্লৱৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ আধুনিক প্ৰযুক্তিবিদ্যা ব্যৱহাৰ কৰি কৃষি উৎপাদন বৃদ্ধি কৰা প্ৰক্ৰিয়াকে সেউজ বিপ্লৱ বোলে। ৬০ দশকৰ মাজত ভাৰতত সেউজ বিপ্লৱৰ সূচনা হৈছিল। উন্নত মানৰ বীজ, ৰাসায়নিক সাৰ, কীটনাশক দ্ৰব্য আৰু জলসিঞ্চনৰ আধুনিক পদ্ধতিৰ ব্যৱহাৰে এই বিপ্লৱৰ মূল ভিত্তি আছিল। সেউজ বিপ্লৱৰ ফলত ভাৰতৰ খাদ্যশস্যৰ উৎপাদন যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছিল। পঞ্জাৱ আৰু হাৰিয়ানা ৰাজ্য দুখনে সেউজ বিপ্লৱৰ সৰ্বাধিক সুফল লাভ কৰিছিল।
৫। পৰিকল্পনা আয়োগ আৰু NITI আয়োগৰ মাজত পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰঃ পৰিকল্পনা আয়োগ ১৯৫০ চনত স্থাপিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ মূল কাম আছিল পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা প্ৰস্তুত কৰা আৰু সম্পদৰ বিতৰণ নিৰ্ধাৰণ কৰা। ই শীৰ্ষৰ পৰা তললৈ (Top-down) নীতি অনুসৰণ কৰিছিল। ২০১৫ চনৰ ১ জানুৱাৰীত পৰিকল্পনা আয়োগৰ ঠাইত NITI আয়োগ গঠন কৰা হয়। NITI আয়োগে তলৰ পৰা শীৰ্ষলৈ (Bottom-up) নীতি অনুসৰণ কৰে, য’ত ৰাজ্য চৰকাৰসমূহৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ থাকে। NITI আয়োগে সহযোগিতামূলক যুক্তৰাষ্ট্ৰবাদৰ (Cooperative Federalism) ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে।
৬। ভাৰতৰ পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ মূল লক্ষ্যসমূহ বিতংকৈ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতত ১৯৫১ চনৰ পৰা পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ আৰম্ভ হয়। এই পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ মূল লক্ষ্যসমূহ হ’ল—
(ক) অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ হাৰ ত্বৰান্বিত কৰা: দেশৰ জাতীয় আয় আৰু জনমূৰি আয় বৃদ্ধি কৰি অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ গতি ত্বৰান্বিত কৰা।
(খ) আত্মনিৰ্ভৰশীলতা অৰ্জন: খাদ্যশস্য উৎপাদন, ঔদ্যোগিক উৎপাদন আদি ক্ষেত্ৰত আত্মনিৰ্ভৰশীলতা অৰ্জন কৰা।
(গ) সামাজিক ন্যায় প্ৰতিষ্ঠা: সকলো শ্ৰেণীৰ লোকৰ মাজত সম্পদৰ সমবিতৰণ নিশ্চিত কৰি সামাজিক ন্যায় প্ৰতিষ্ঠা কৰা।
(ঘ) নিবনুৱা সমস্যা দূৰীকৰণ: নিয়োগৰ সুবিধা সৃষ্টি কৰি নিবনুৱা সমস্যা দূৰ কৰা।
(ঙ) দৰিদ্ৰতা দূৰীকৰণ: বিভিন্ন আঁচনিৰ জৰিয়তে দেশৰ দৰিদ্ৰতা দূৰ কৰা।
(চ) আঞ্চলিক বিষমতা দূৰীকৰণ: দেশৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ মাজত থকা অৰ্থনৈতিক বিষমতা হ্ৰাস কৰা।
৭। অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু ইয়াৰ প্ৰভাৱ সম্পৰ্কে বিশদভাৱে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ১৯৯১ চনত ভাৰত চৰকাৰে অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰ নীতি গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু প্ৰভাৱ তলত আলোচনা কৰা হ’ল—
প্ৰয়োজনীয়তা (কাৰণসমূহ):
(ক) চৰকাৰী আয়তকৈ ব্যয় বৃদ্ধি হোৱাৰ ফলত বিত্তীয় ঘাটিয়ে দেখা দিছিল।
(খ) ৰাজহুৱা খণ্ডৰ বহুতো প্ৰতিষ্ঠান ৰুগীয়া হৈ পৰিছিল।
(গ) মুদ্ৰাস্ফীতিয়ে সমাজৰ দুৰ্বল শ্ৰেণীক প্ৰভাৱিত কৰিছিল।
(ঘ) বৈদেশিক মূলধনৰ প্ৰবাহ কমি গৈছিল।
(ঙ) বিশ্ব বেংকে গাঁথনিগত সংস্কাৰৰ পৰামৰ্শ দিছিল।
সুফলসমূহ:
(ক) অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ হাৰ বৃদ্ধি পাইছে।
(খ) পাইকাৰী মূল্যসূচী হ্ৰাস পাইছে।
(গ) বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ ভঁৰাল বৃদ্ধি পাইছে।
(ঘ) প্ৰযুক্তিগত উন্নতি হৈছে।
অসুবিধাসমূহ:
(ক) অসুস্থ প্ৰতিযোগিতা বৃদ্ধি পাইছে।
(খ) ভোগবাদিতাই সামাজিক মূল্যবোধৰ ক্ষতি কৰিছে।
(গ) স্থানীয় উদ্যোগসমূহ প্ৰতিযোগিতাত পিছ পৰিছে।
(ঘ) ধনী-দুখীয়াৰ ব্যৱধান বৃদ্ধিৰ সম্ভাৱনা আছে।
শুদ্ধ-অশুদ্ধ নিৰ্ণয় কৰা (True or False)
১। অৰ্থনৈতিক বিকাশ আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন একে কথা।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। অৰ্থনৈতিক বিকাশে কেৱল জাতীয় আয় আৰু জনমূৰি আয়ৰ বৃদ্ধিক বুজায়, কিন্তু অৰ্থনৈতিক উন্নয়নে আয় বৃদ্ধিৰ লগতে গুণগত পৰিৱৰ্তনকো সামৰি লয়।
২। ভাৰতত ১৯৫১ চনত পৰিকল্পনা যুগৰ সূচনা হয়।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৩। NITI আয়োগ ২০১৪ চনত গঠন কৰা হৈছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। NITI আয়োগ ২০১৫ চনৰ ১ জানুৱাৰীত গঠন কৰা বুলি ঘোষণা কৰা হয়।
৪। মানৱ উন্নয়নৰ তিনিটা সূচক হ’ল — প্ৰত্যাশিত আয়ুস, শিক্ষা আৰু জীৱন-যাত্ৰাৰ মান।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৫। উদাৰীকৰণ আৰু ব্যক্তিগতকৰণৰ পৰিণতি হ’ল অৰ্থনৈতিক বিকাশ।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। উদাৰীকৰণ আৰু ব্যক্তিগতকৰণৰ পৰিণতি হ’ল বিশ্বায়ন (গোলকীকৰণ)।
৬। ভাৰত চৰকাৰে ১৯৯১ চনত অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰ নীতি গ্ৰহণ কৰিছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৭। সেউজ বিপ্লৱৰ সূচনা ৭০ দশকৰ মাজত হৈছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। সেউজ বিপ্লৱৰ সূচনা ৬০ দশকৰ মাজত হৈছিল।
৮। NITI আয়োগৰ সভাপতি হ’ল ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। NITI আয়োগৰ সভাপতি হ’ল ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী।
৯। জনমূৰি আয় হ’ল মানৱ উন্নয়নৰ এটা সূচক।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। জনমূৰি আয় মানৱ উন্নয়নৰ সূচক নহয়। মানৱ উন্নয়নৰ তিনিটা সূচক হ’ল — প্ৰত্যাশিত আয়ুস, শিক্ষা আৰু জীৱন-যাত্ৰাৰ মান।
খালী ঠাই পূৰ কৰা (Fill in the Blanks)
১। দেশ এখনৰ জাতীয় আয়ক মুঠ জনসংখ্যাৰে হৰণ কৰিলে ______ পোৱা যায়।
উত্তৰঃ জনমূৰি আয়।
২। UNDP ৰ অন্তৰ্গত প্ৰথমখন মানৱ উন্নয়ন প্ৰতিবেদন ______ চনত প্ৰকাশ পায়।
উত্তৰঃ ১৯৯০।
৩। ভাৰতত পৰিকল্পনা যুগৰ সূচনা ______ চনত হয়।
উত্তৰঃ ১৯৫১।
৪। ভাৰত চৰকাৰে ______ চনত অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰ নীতি গ্ৰহণ কৰে।
উত্তৰঃ ১৯৯১।
৫। NITI আয়োগ ______ চনৰ ১ জানুৱাৰীত গঠন কৰা হয়।
উত্তৰঃ ২০১৫।
৬। NITI আয়োগৰ সভাপতি হ’ল ______।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী।
৭। সেউজ বিপ্লৱৰ সূচনা ______ দশকৰ মাজত হয়।
উত্তৰঃ ৬০।
৮। এটা বিত্তীয় বছৰ ______ ৰ পৰা ______ লৈকে।
উত্তৰঃ ১ এপ্ৰিল, ৩১ মাৰ্চ।
৯। মানৱ উন্নয়নৰ তিনিটা সূচক হ’ল প্ৰত্যাশিত আয়ুস, ______ আৰু জীৱন-যাত্ৰাৰ মান।
উত্তৰঃ শিক্ষা।
১০। উদাৰীকৰণ আৰু ব্যক্তিগতকৰণৰ পৰিণতি হ’ল ______।
উত্তৰঃ বিশ্বায়ন (গোলকীকৰণ)।
১১। ১৯৫০-৫১ চনৰ পৰা ১৯৯০-৯১ চনৰ সময়ছোৱাত ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ গুৰি ধৰোঁতা আছিল ______।
উত্তৰঃ ৰাজহুৱা খণ্ড।
১২। NITI ৰ পূৰ্ণ ৰূপ হ’ল ______।
উত্তৰঃ National Institute for Transforming India।